Μια ιστορία των γατών στην ινδική τέχνη

Στο τελευταίο του βιβλίο, ο ιστορικός τέχνης BN Goswamy σκιαγραφεί ένα πορτρέτο της ινδικής γάτας, αντλώντας από ινδουιστικούς, βουδιστικούς και μουσουλμανικούς μύθους.

Στα σανσκριτικά, ο όρος  marjara-nyaya  αναφέρεται σε μια μέθοδο αφοσίωσης στην οποία ένας θιασώτης παραδίδεται εντελώς στη θεότητα, όπως ένα γατάκι παραδίδεται στην προστατευτική λαβή της μητέρας ( marjara είναι η σανσκριτική λέξη για τη γάτα). Αντίθετα,  η marjara-vrata  σημαίνει «όρκος της γάτας» - μια ασέβεια που αποδίδεται στους δόλιους τρόπους της γάτας. Αυτές οι διπλές αντιλήψεις για το αιλουροειδές μπορούν να εντοπιστούν στην αρχαία προφορική και γραπτή λαογραφία πολλών πολιτισμών. Μερικές από αυτές τις ιστορίες, κυρίως από την ινδική υποήπειρο, αποτελούν την πηγή του The Indian Cat: Stories, Paintings, Poetry, and Proverbs — του τελευταίου βιβλίου του ιστορικού τέχνης BN Goswamy, ο οποίος πέθανε στις 17 Νοεμβρίου.

Όπως υποδηλώνει ο τίτλος, ο Goswamy σκιαγραφεί ένα πορτρέτο της ινδικής γάτας μέσα από τέσσερις ενότητες, ξεκινώντας με μια εκλεκτική επιτομή Ινδουιστικών, Βουδιστικών και Μουσουλμανικών μύθων. Η παράδοξη φύση των αιλουροειδών —τώρα ενάρετων, τώρα ύπουλων— συναντάται σε αυτές τις ιστορίες, που κλίνουν προς τις τελευταίες. Στο Ισλάμ, ωστόσο, η γάτα ήταν μια φιγούρα ευλάβειας, λόγω της αγάπης του Προφήτη Μωάμεθ για αυτούς. Η ταυτόχρονη ανύψωση του ζώου σε σύμβολο λατρείας και υποβιβασμός σε ένα ταπεινό ον είναι ιδιάζουσα στον Ινδουισμό, κάτι που δεν εκπλήσσει τον Goswamy, ο οποίος αναφέρεται στην αμφιθυμία που είναι εγγενής στη φιλοσοφία της θρησκείας. 

Στο βιβλίο αναπαράγονται 58 ινδικοί πίνακες ζωγραφικής από πολλά μουσεία σε όλο τον κόσμο, που απεικονίζουν τη στοργή μας για τις γάτες — από βασιλιάδες μέχρι εταίρες και μυστικιστές, η παρέα της γάτας έχει απολαύσει σε όλες τις τάξεις. Είναι ενδιαφέρον ότι μερικές αναπαραστάσεις Μογγόλων Βιβλικών θεμάτων παρουσιάζουν γάτες, ωστόσο απουσιάζουν στα περισσότερα ευρωπαϊκά έργα. Ο Goswamy το παρατηρεί ως μια πιθανή προσπάθεια των Ινδών ζωγράφων να κάνουν τα σκηνικά πιο νατουραλιστικά. 

Με βάση την ποίηση σε πολλές γλώσσες που ομιλούνται στην Ινδία, συμπεριλαμβανομένων των Ούρντου, Χίντι, Μπενγκάλι και Αγγλικών, ο Γκοσουάμι δείχνει ότι η γάτα εμφανίζεται κυρίως με θετικό πρίσμα, καθώς ποιητές όπως ο Mir Taqi Mir και ο Mirza Ghalib λυρίζουν τα κατοικίδια ζώα τους. 

Ο συγγραφέας αποθηκεύει την χαρακτηριστική του ιδιορρυθμία για την τελευταία ενότητα. Όπως και με το βιβλίο του για τον ζωγράφο του 18ου αιώνα Nainsukh , στο οποίο εξέφρασε με φαντασία τις σκέψεις του ζωγράφου, δανείζει στη γάτα μια φωνή για να εκφράσει τις σκέψεις της για τις παροιμίες και τις χαλαρές συζητήσεις γύρω από τους ομοίους της. Ενώ διαψεύδει τους ισχυρισμούς περί προσποίησης και υποκρισίας, παραδέχεται ότι καταβροχθίζει φαγητό και γάλα, αν τα κρατήσει αφύλακτα κοντά της. 

Με  το The Indian Cat , ο Goswamy ενώνεται με μελετητές όπως η Annemarie Schimmel που έχουν καταγράψει με αγάπη τα αιλουροειδή. Συνολικά, ο συγγραφέας παρουσιάζει με αξιοθαύμαστο τρόπο τη γάτα όπως έκανε ο Βίκραμ Σεθ στο ποίημά του «The Cat and the Cock» — ως έξυπνη, πρακτική και τελικά καλή. 

«Γάτα στο παλάτι Ayodhta» Freer-Sackler Gallery, Ουάσιγκτον, DC

 Η παγιδευμένη γάτα και το φοβισμένο ποντίκι (αρουραίος;) "; Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, Νέα Υόρκη

«The Nayika Springs Into Action»; Μουσείο Victoria & Albert

The Indian Cat: Stories, Paintings, Poetry, and Proverbs by BN Goswamy (2023) κυκλοφορεί από την Aleph Books και είναι διαθέσιμη στο διαδίκτυο και στα βιβλιοπωλεία.