Πώς η Σλοβακία έγινε η Νο1 χώρα κατασκευής αυτοκινήτων στον κόσμο

Η KIA, η Volkswagen, η Jaguar Land Rover και η Stellantis –συγχώνευση των Peugeot-Citroen, Fiat και Chrysler– είναι ανάμεσα στις εταιρείες που κατασκευάζουν τα οχήματά τους στη μικρή χώρα της κεντρικής Ευρώπης

Σε ένα γιγάντιο εργοστάσιο έξω από την πόλη Ζίλινα στα βόρεια της Σλοβακίας, 690 εργαζόμενοι κατασκευάζουν οχήματα της κορεατικής αυτοκινητοβιομηχανίας KIA. Πρόκειται για το ευρωπαϊκό εργοστάσιο της εταιρείας, μια επένδυση ύψους 2,5 δισ. ευρώ, σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC. Η KIA δεν είναι η μόνη εταιρεία του κλάδου που δραστηριοποιείται στη μικρή χώρα της κεντρικής Ευρώπης – το ίδιο κάνουν και οι Volkswagen, και Stellantis –που προέκυψε από τη συγχώνευση των Peugeot-Citroen, Fiat και Chrysler το 2021– ενώ η Volvo ετοιμάζεται να εγκαινιάσει εργοστάσιό της εκεί το 2027.

Η Σλοβακία των 5,4 εκατομμυρίων κατοίκων κατασκευάζει μόλις ένα περίπου εκατομμύριο αυτοκίνητα ετησίως –αριθμός πολύ μικρότερος από εκείνον των 31 εκατομμυρίων που κατασκευάζει η Κίνα– αλλά είναι ο νούμερο 1 παραγωγός οχημάτων σε κατά κεφαλήν μέτρηση, δηλαδή σε αναλογία με τον πληθυσμό της. Το εργοστάσιο της KIA απασχολεί συνολικά 3.700 εργαζομένους, πολλοί εκ των οποίων επέστρεψαν από το εξωτερικό, όπου είχαν δουλειές με μισθούς υψηλότερους από εκείνους της Σλοβακίας.

Ο μέσος μηνιαίος μισθός που προσφέρει η KIA στο σλοβακικό εργοστάσιό της ήταν 1.403 ευρώ το 2023 – πάνω από τον μέσο όρο της χώρας, αλλά σημαντικά χαμηλότερος από τον μέσο όρο της ΕΕ, που είναι 3.417 ευρώ. Κι όμως, οι εργαζόμενοι δηλώνουν στο BBC υπερήφανοι που δουλεύουν σε ένα εργοστάσιο παραγωγής αυτοκινήτων το οποίο προσφέρει οικονομική στήριξη στην χώρα τους.

Με εξαίρεση μερικές δεκάδες ανωτέρων στελεχών από την Κορέα που ζουν σε μια μικρή περιφραγμένη κοινότητα λίγα χιλιόμετρα μακριά, σχεδόν όλοι οι υπόλοιποι υπάλληλοι του εργοστασίου είναι Σλοβάκοι. Τα οχήματα που κατασκευάζονταν στη χώρα όταν ήταν τμήμα της Τσεχοσλοβακικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας, θεωρούνταν κακής ποιότητας, θορυβώδη, αργά και ασύμφορα ως προς τα καύσιμα για τα πρότυπα της Δύσης.

Αλλά μετά τη Βελούδινη Επανάσταση του 1989, η Volkswagen άρχισε να επενδύει στην τσεχοσλοβάκικη αυτοκινητοβιομηχανία Skoda από το 1991 – και μέχρι το 2000, είχε αποκτήσει το 100% της εταιρείας. Σύντομα, και άλλοι ξένοι κατασκευαστές αυτοκινήτων άρχισαν να επενδύουν στις δύο αναδυόμενες δημοκρατίες της Τσεχίας και της Σλοβακίας, καθώς το κόστος εργασίας σε αυτές ήταν γύρω στο 20% του αντίστοιχου της Γερμανίας.

Σύμφωνα με την Give Management Consulting, συμβουλευτική εταιρεία του αυτοκινητοβιομηχανικού κλάδου με έδρα το Μόναχο, η Σλοβακία εξακολουθεί και σήμερα να προσφέρει σημαντικό πλεονέκτημα κόστους. Οι μισθοί στη χώρα παραμένουν χαμηλότεροι σε σχέση με εκείνους της Δύσης –περίπου στο 60% σήμερα– ενώ η παραγωγικότητα βρίσκεται σε πολύ υψηλά επίπεδα, γεγονός που καθιστά τη Σλοβακία πολύ ανταγωνιστική για τις γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες, και όχι μόνο.

Το τεράστιο σλοβακικό εργοστάσιο της KIA είναι η κύρια ευρωπαϊκή παραγωγική της βάση στην πόλη Ζίλινα (KIA)

Τα οχήματα που κατασκευάζονται στο εργοστάσιο της KIA διαθέτουν και το ευρωπαϊκό τιμόνι στα αριστερά, αλλά και το βρετανικού τύπου στα δεξιά. Λογικό, καθώς η μεγαλύτερη αγορά για τα αυτοκίνητα του εργοστασίου είναι το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η KIA έχει λανσαριστεί πλέον στην τέταρτη θέση των πωλήσεων, πίσω από τις VW, BMW και Ford. Η Ισπανία, η Ιταλία και η Γερμανία είναι οι επόμενες μεγαλύτερες αγορές στην Ευρώπη για τα αυτοκίνητα KIA, η κατασκευή των οποίων στη Σλοβακία είναι κομβική, καθώς βρίσκεται στην καρδιά της Ευρώπης και είναι καλά συνδεδεμένη με τις μεγάλες αγορές.

Παράλληλα, το υψηλό ποσοστό παραγωγής ενέργειας με χαμηλές εκπομπές ρύπων στη Σλοβακία –από την υδροηλεκτρική έως την πυρηνική – καθώς και η αυξανόμενη χρήση ανανεώσιμων πηγών, οδηγούν στα μεγαλύτερα επίπεδα κρατικών εκπτώσεων για τα ηλεκτρικά μοντέλα που παράγει η χώρα, όπως οι επιχορηγήσεις που προσφέρει στους αγοραστές ηλεκτρικών οχημάτων το Ηνωμένο Βασίλειο.

Ενα άλλο σημαντικό πλεονέκτημα της Σλοβακίας είναι το πυκνό δίκτυο προμηθευτών αυτοκινήτων. Περίπου 360 τοπικές εταιρείες συνεργάζονται με τις βιομηχανίες παραγωγής οχημάτων. Η KIA έλαβε κίνητρα από τη σλοβακική κυβέρνηση το 2006 για να ξεκινήσει την παραγωγή της στη χώρα, όπως φορολογική πίστωση ύψους 29 εκατ. ευρώ για τον μετασχηματισμό της παραγωγής ειδικά για ηλεκτρικά οχήματα, συνολικού κόστους 108 εκατ. ευρώ.

Η κυβέρνηση προσφέρει αυτά τα κίνητρα στις αυτοκινητοβιομηχανίες επειδή τα οφέλη για τη χώρα είναι τεράστια. Ο δήμαρχος της Ζίλινα, Πίτερ Φιαμπάνε, αποκαλύπτει στο BBC ότι στην περιοχή έχει μειωθεί σημαντικά η ανεργία ενώ καταγράφεται οικονομική ανάπτυξη. Σήμερα, πάνω από 20.000 Σλοβάκοι απασχολούνται από την KIA και από εταιρείες που συνδέονται με το δίκτυο παραγωγής της.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζει και το επίπεδο των διαθέσιμων εργαζομένων στη Σλοβακία. Στην Τεχνική Σχολή της Ζίλινα, 100 σπουδαστές παρακολουθούν ένα «διπλό πρόγραμμα» που χρηματοδοτείται από την KIA, μέσω του οποίου συνδυάζουν σπουδές και εργασία στο εργοστάσιο. Αλλά και περίπου 400 απόφοιτοι του πανεπιστημίου της πόλης προσλαμβάνονται σε θέσεις εργασίας που σχετίζονται με την αυτοκινητοβιομηχανία κάθε χρόνο.

Η Σλοβακία οδηγεί την κούρσα της κατασκευής οχημάτων, όμως και άλλες χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ δέχονται τις εγκαταστάσεις εργοστασίων δυτικών και ασιατικών βιομηχανιών αυτοκινήτων. Στη γειτονική Τσεχική Δημοκρατία υπάρχουν εργοστάσια των Hyundai, Toyota και Volkswagen, ενώ στην Πολωνία δραστηριοποιούνται οι Toyota, Stellantis και VW. Εν τω μεταξύ, οι Audi, Mercedes-Benz και Suzuki έχουν εγκαταστάσεις στην Ουγγαρία, οι Ford και Renault στη Ρουμανία, και η Ford και στη Σερβία. Ολες τους προσελκύονται από τους χαμηλούς μισθούς, και από την παράδοση της βιομηχανίας και των καταρτισμένων εργαζομένων της.