Τι πυροδότησε τη νέα ανάφλεξη στην Υεμένη

του Βινσέντ Ντουράκ, UCD | The conversation

Η σύγκρουση στην Υεμένη, που βρισκόταν σε ύφεση, αναζωπυρώθηκε καθώς οι αντάρτες Χούθι κατέλαβαν τις τελευταίες εβδομάδες την πόλη-λιμάνι Μόχα στην Ερυθρά Θάλασσα, καθώς και ορισμένα νησιά που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των κυβερνητικών δυνάμεων της Υεμένης. Με την προέλασή τους, οι Χούθι απέκτησαν στρατηγικό έρεισμα κοντά στα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ, έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς διαύλους που συνδέουν την Ασία με την Ευρώπη.

Η προέλαση των Χούθι έχει προκαλέσει ανησυχία στη βόρεια γείτονα της Υεμένης, τη Σαουδική Αραβία για τρεις βασικούς λόγους:

Πρώτον, η προέλασή τους κατά μήκος των ακτών συνιστά στρατιωτικό πλήγμα για τη Σαουδική Αραβία και τις φιλοκυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης, τις οποίες το Ριάντ υποστηρίζει εδώ και χρόνια στρατιωτικά και οικονομικά.

Δεύτερον, μετά το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, που ακολούθησε το ξέσπασμα του πολέμου μεταξύ των ΗΠΑ, του Ισραήλ και του Ιράν τον Φεβρουάριο του 2026, η Σαουδική Αραβία εξαρτάται περισσότερο από ποτέ από την πρόσβαση στα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ για τις εξαγωγές του πετρελαίου της. Ο έλεγχος της δυτικής ακτής της Υεμένης θα επέτρεπε στους Χούθι να περιορίσουν ακόμη περισσότερο τις ενεργειακές εξαγωγές της Σαουδικής Αραβίας.

Τρίτον, οι Χούθι διατηρούν στενή συμμαχία με το Ιράν. Αυτό σημαίνει ότι η Τεχεράνη αποκτά δυνητικά τη δυνατότητα να ελέγχει δύο από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα για τη διακίνηση πετρελαίου παγκοσμίως. Τον Ιούνιο, από τα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ διερχόταν περίπου το 7% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου.

Η αναζωπύρωση των εχθροπραξιών σηματοδοτεί το τέλος της κατάπαυσης του πυρός στη σύγκρουση της Υεμένης, η οποία διατηρούνταν σε μεγάλο βαθμό από το 2022.

Οι Χούθι εμφανίστηκαν αρχικά τη δεκαετία του 1990 ως κίνημα με στόχο την προστασία των συμφερόντων της πολυπληθούς κοινότητας των Ζαϊντιτών σιιτών μουσουλμάνων της Υεμένης. Στο παρελθόν είχαν εμπλακεί σε ένοπλες συγκρούσεις με τον επί μακρόν πρόεδρο της χώρας, Άλι Αμπντάλα Σάλεχ.

Μετά την αναγκαστική παραίτηση του Σάλεχ το 2012, η οποία ακολούθησε τις μαζικές λαϊκές κινητοποιήσεις κατά της αυταρχικής διακυβέρνησής του, η χώρα εισήλθε σε περίοδο αστάθειας. Οι Χούθι εγκατέλειψαν το προπύργιό τους στο βόρειο τμήμα της χώρας και προέλασαν προς την πρωτεύουσα, Σαναά, την οποία κατέλαβαν το 2014.

Αποφασισμένη να αποτρέψει το ενδεχόμενο η νότια γείτονά της να περάσει υπό τον έλεγχο δυνάμεων που συνδέονται με το Ιράν, η Σαουδική Αραβία εξαπέλυσε πόλεμο πλήρους κλίμακας τον Μάρτιο του 2015. Στόχος της ήταν η επαναφορά στην εξουσία της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης του Αμπντ Ράμπου Μανσούρ Χάντι, πρώην αντιπροέδρου του Σάλεχ, τον οποίο είχε διαδεχθεί στην προεδρία.

Οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν για αρκετά χρόνια, αν και σχετικά νωρίς διαμορφώθηκε ένα στρατιωτικό αδιέξοδο. Παρότι οι προσπάθειες για την επίτευξη μόνιμης ειρηνευτικής συμφωνίας απέτυχαν, όλες οι πλευρές συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός τον Απρίλιο του 2022. Η συμφωνία έληξε τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, ωστόσο οι δύο πλευρές απέφυγαν σε μεγάλο βαθμό ενέργειες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σοβαρή κλιμάκωση, με αποτέλεσμα η ένταση της σύγκρουσης να παραμείνει σε χαμηλά επίπεδα.

Οι ελπίδες για μια πιο ουσιαστική συμφωνία μεταξύ των εμπόλεμων πλευρών αναπτερώθηκαν πρόσκαιρα τον Μάρτιο του 2023. Εκείνον τον μήνα, η Κίνα μεσολάβησε για την προσέγγιση μεταξύ του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας, οδηγώντας στην αποκατάσταση των διπλωματικών τους σχέσεων, οι οποίες είχαν διακοπεί το 2016.

Ωστόσο, σε μια σαφή επίδειξη της ανεξαρτησίας τους από το Ιράν, η ηγεσία των Χούθι απέρριψε κατηγορηματικά την άποψη ότι η εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο περιφερειακών δυνάμεων θα έπρεπε να οδηγήσει και σε συμφωνία μεταξύ των Χούθι και της Σαουδικής Αραβίας.

Οι προοπτικές επίτευξης μιας μακροπρόθεσμης συμφωνίας για τον τερματισμό της σύγκρουσης δέχθηκαν ένα ακόμη πλήγμα εξαιτίας της αντίδρασης των Χούθι στη στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας, η οποία ακολούθησε τη φονική επίθεση της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2023.

Λίγο μετά την έναρξη του πολέμου, μαχητές των Χούθι εκτόξευσαν πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον ισραηλινού πλοίου στην Ερυθρά Θάλασσα. Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ κατέρριψε επίσης πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη που είχαν εκτοξεύσει οι Χούθι με κατεύθυνση το ισραηλινό έδαφος. Επρόκειτο για την πρώτη αμερικανική στρατιωτική ενέργεια για την υπεράσπιση του Ισραήλ από την έναρξη της σύγκρουσης στη Γάζα.

Η ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω τον Ιανουάριο του 2024, όταν οι Χούθι εξαπέλυσαν επίθεση μεγάλης κλίμακας εναντίον αρκετών πλοίων του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ στην Ερυθρά Θάλασσα. Ακολούθησαν αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου εναντίον στόχων των Χούθι. Τον Μάιο του 2025, οι ΗΠΑ και οι Χούθι κατέληξαν σε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, με τη μεσολάβηση του Ομάν.

Η σχετική ηρεμία που ακολούθησε ανατράπηκε τον Ιούλιο του 2026. Στις 13 Ιουλίου, οι Σαουδάραβες επιτέθηκαν στο Διεθνές Αεροδρόμιο της Σαναά, προκειμένου να εμποδίσουν την προσγείωση αεροσκάφους που μετέφερε αντιπροσωπεία των Χούθι στην κηδεία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος είχε σκοτωθεί. Η κυβέρνηση της Υεμένης και η Σαουδική Αραβία υποστήριξαν ότι η πτήση συνιστούσε παραβίαση της κυριαρχίας της Υεμένης.

Σε αντίποινα, οι Χούθι εξαπέλυσαν πυραυλικές επιθέσεις εναντίον αεροδρομίων στη νότια Σαουδική Αραβία, ενώ παράλληλα ανακοίνωσαν την επιβολή αυστηρού ναυτικού αποκλεισμού στα σαουδαραβικά πλοία. Μέσω Telegram, ο αξιωματούχος των Χούθι, Γιαχία Σαρί, ανακοίνωσε το τέλος αυτού που αποκάλεσε «φάση αποκλιμάκωσης» της σύγκρουσης.

Η πρόσφατη ταχεία προέλαση των Χούθι κατά μήκος της δυτικής ακτής της Υεμένης έχει στρέψει την προσοχή στη δυνατότητά τους να προκαλέσουν ακόμη μεγαλύτερες διαταραχές στον παγκόσμιο εφοδιασμό πετρελαίου. Ωστόσο, η επίθεσή τους έχει επίσης σημαντικές επιπτώσεις για την ίδια την Υεμένη.

Συνιστά σοβαρό πλήγμα για τις δυνάμεις που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία στην Υεμένη, οι οποίες είναι πολύ πιο ανομοιογενείς απ’ ό,τι συνήθως θεωρείται. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι δυνάμεις υπό τον έλεγχο του Τάρεκ Σάλεχ, ανιψιού του ανατραπέντος αυταρχικού ηγέτη, καθώς και ομάδες του νότου που επιδιώκουν την αυτονομία, αλλά και άλλες φυλετικές και τοπικές δυνάμεις.

Η προέλαση αποτελεί, ωστόσο, πρόκληση και για τους ίδιους τους Χούθι. Πλέον ελέγχουν μια εκτεταμένη νέα εδαφική περιοχή και, μαζί με αυτήν, έναν μεγαλύτερο πληθυσμό. Εγείρονται, επομένως, ερωτήματα σχετικά με την ικανότητά τους να αποκρούσουν τις αναπόφευκτες προσπάθειες εκδίωξής τους από τις νέες θέσεις τους.

Σε προηγούμενη φάση της σύγκρουσης, το 2015, οι Χούθι είχαν καταφέρει να θέσουν υπό τον έλεγχό τους περιοχές στον νότο, όπως το Άντεν, το Αμπιάν και το Λαχτζ. Ωστόσο, σύντομα απωθήθηκαν από τις κυβερνητικές δυνάμεις και τους μαχητές της αντίστασης και αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις περιοχές αυτές.

Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα, ο πρίγκιπας διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ζήτησε από τις ΗΠΑ να εξαπολύσουν αεροπορικές επιδρομές εναντίον των Χούθι. Το αίτημα φέρεται να απορρίφθηκε, ωστόσο είναι μάλλον απίθανο αυτή να είναι η τελευταία εξέλιξη στη φαινομενικά ατέρμονη σύγκρουση μεταξύ του Ριάντ και των αντιπάλων του στη νότια γείτονά του.

Πηγή: infowar