Μαρξ – η επιστροφή - Μήπως είχε δίκιο;

Το φάντασμά του δεν πλανιέται πια πάνω από την Ευρώπη. Είναι όμως και πάλι παρόν το πνεύμα του – αν τουλάχιστον κρίνει κανείς από το γεγονός ότι η Zeit του αφιέρωσε την πρώτη της σελίδα με τον τίτλο «Είχε επομένως ο Καρλ Μαρξ δίκιο;» Ο υπότιτλος δίνει μια ακριβή ιδέα για το περιεχόμενο του πολυσέλιδου αφιερώματος της γερμανικής εφημερίδας: «Απληστοι μάνατζερ, κραυγαλέα ανισότητα και η εξέγερση των ξεχασμένων. Ο Καρλ Μαρξ τα είχε προβλέψει όλα. Τι μπορούμε να διδαχθούμε σήμερα από αυτόν – σε πείσμα του μαρξισμού».

Ενα από τα ρεπορτάζ του αφιερώματος μας οδηγεί στους παλιούς μαύρους πνεύμονες της βιομηχανικής Γερμανίας, τη Ρουρ. Ο απεσταλμένος της εφημερίδας επισκέπτεται το Μπόχουμ, την πόλη της εργατικής τάξης του χάλυβα και του άνθρακα. Είναι ένα ταξίδι στην καρδιά της παλιάς γερμανικής Arbeiterklasse που επί έναν αιώνα ψήφιζε Αριστερά και τώρα έχει σχεδόν χαθεί όπως έχουν χαθεί τα ορυχεία και οι υψικάμινοι.

Εργατική τάξη υπάρχει και τώρα. Μόνο που είναι πολύ πιο επισφαλής από ποτέ. Και ψηφίζει Δεξιά. Το ταξίδι ολοκληρώνεται στην αμερικάνικη «Ρουρ», στην άλλοτε βαριά βιομηχανία των μεσοδυτικών πολιτειών, περιοχή γνωστή και ως «ζώνη της σκουριάς». Εκεί ο γερμανός δημοσιογράφος συναντά τον αρχηγό του κομμουνιστικού κόμματος. Εκείνος τον υποδέχεται με τις παντόφλες. Και του αποκαλύπτει ότι όλοι του οι γείτονες ψήφισαν Τραμπ.

Στην ανάλυση που ακολουθεί υπό τον τίτλο «Ο Μαρξ επέστρεψε», υπενθυμίζεται ότι αυτό το «φωτεινό μυαλό» είχε αναφερθεί εκτεταμένα στην εκμετάλλευση, τις ανισότητες και τη διαβρωτική δύναμη του καπιταλισμού. Σήμερα – προστίθεται – έχουμε ξεχάσει ένα σημαντικό σημείο της θεωρίας του:

«Διδασκόμαστε από τον Καρλ Μαρξ δεν σημαίνει ότι καταδικάζουμε τους μάνατζερ επειδή κερδίζουν πολλά χρήματα, αλλά ότι μελετάμε τις ενδοσυστημικές σχέσεις που καθιστούν δυνατή την εκμετάλλευση». Και εντάξει, μπορεί οι επαναστάσεις που εμπνεύστηκαν από τη σκέψη του να είχαν «καταστροφικές συνέπειες», όπως μας δίδαξε ιστορία. Πρέπει όμως να εκτιμήσουμε τον Μαρξ ως «αναλυτή και οικονομολόγο».

Από το αφιέρωμα δεν λείπουν ένα σύντομος οδηγός για το πιο σημαντικό έργο του Μαρξ, το μνημειώδες «Κεφάλαιο», καθώς και μια στήλη με τα «οκτώ πράγματα που πρέπει να ξέρει κανείς για θεωρείται γνώστης του Μαρξ». Το τέλος είναι εξίσου ενδιαφέρον.

Γιατί εκεί φιλοξενείται ένα σχόλιο του πιο ορθοφιλελεύθερου οικονομολόγου της Γερμανίας, του διάσημου Χανς Βέρνερ Ζιν που όλα αυτά τα χρόνια δεν έκανε άλλο από το να υποστηρίζει ότι η Ελλάδα και η Ιταλία έπρεπε να φύγουν κλωτσηδόν από την ευρωζώνη και ότι επικεφαλής της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι είναι εγκληματίας. Ε, τι λέει αυτός ο τύπος; Δικαιώνει τον Μαρξ για να υποστηρίξει για ακόμη μια φορά τις εμμονές του. Μαρξ δια πάσαν νόσον δηλαδή.