Εκατό χρόνια Route 66

Η συνεργασία της Αμερικανικής Ένωσης Κρατικών Αξιωματούχων Αυτοκινητοδρόμων (American Association of State Highway Officials) και του Γραφείου Δημοσίων Οδών (Bureau of Public Roads) οδήγησε, στις 11 Νοεμβρίου 1926, στην υιοθέτηση ενός ενιαίου συστήματος αρίθμησης των αμερικανικών αυτοκινητοδρόμων και του αντίστοιχου επίσημου χάρτη. Το νέο σύστημα αντικατέστησε το συγκεχυμένο μωσαϊκό δρόμων και διαδρομών, όπως ο Λίνκολν Χάιγουεϊ (Lincoln Highway) και ο Όλντ Τρέιλς Ρόουντ (Old Trails Road), με ένα επίσημο δίκτυο αριθμημένων εθνικών οδών, εγκεκριμένο από τις ομοσπονδιακές και πολιτειακές αρχές.

Έκτοτε, λίγοι μόνο από αυτούς τους δρόμους απέκτησαν σχεδόν μυθική πολιτισμική υπόσταση. Υπάρχει o Route 1, που διατρέχει ολόκληρη την ανατολική ακτή, από το Μέιν έως τη Φλόριντα. O Route 101 φημίζεται για τις επιβλητικές εικόνες του Ειρηνικού Ωκεανού, ενώ ο Route 6 απαθανατίστηκε στο κλασικό μυθιστόρημα του Τζακ Κέρουακ, Στον Δρόμο (On the Road).

Η πιο διάσημη, ωστόσο, είναι αναμφίβολα o Route 66, γνωστή με τα προσωνύμια «Κεντρική Οδός της Αμερικής» και «Μητέρα των Δρόμων». Καθώς όμως, οι πόλεις που βρίσκονται κατά μήκος της προετοιμάζονται να γιορτάσουν τα εκατό χρόνια της, αναρωτιέμαι τι ακριβώς είναι αυτό που γιορτάζεται.

Ως ιστορικός που μελετά τo Route 66, έχω υποστηρίξει ότι στην πραγματικότητα υπάρχουν δύο εκδοχές αυτού του δρόμου μήκους 2.448 μιλίων (3.940 χιλιομέτρων).

Υπάρχει ο πραγματικός δρόμος, προϊόν της μεγάλης επέκτασης των αμερικανικών υποδομών κατά τον 20ό αιώνα. Και υπάρχει ο μυθικός δρόμος: ένα πολιτισμικό σύμβολο φορτισμένο με νοσταλγία για μια συγκεκριμένη αντίληψη του 20ού αιώνα σχετικά με τον ρομαντισμό, την περιπέτεια, την ελευθερία και την αμερικανική Δύση.

O Route 66 λίγο έλειψε να μην υπάρξει

Καθώς οι επίτροποι αυτοκινητοδρόμων των πολιτειών διαπραγματεύονταν στη δεκαετία του 1920 τις λεπτομέρειες του νέου εθνικού οδικού δικτύου, θεωρούσαν ιδιαίτερα πολύτιμους τους αριθμούς που κατέληγαν σε μηδέν, επειδή αυτοί δήλωναν διαδρομές που διέσχιζαν ολόκληρη τη χώρα. Η λογική ήταν ότι οι συγκεκριμένοι δρόμοι θα συγκέντρωναν τη μεγαλύτερη κυκλοφορία και, κατά συνέπεια, τη μεγαλύτερη οικονομική δραστηριότητα.

Οι επίτροποι του Κεντάκι και της Βιρτζίνια αντέδρασαν, επισημαίνοντας ότι η προτεινόμενη διαδρομή δεν ένωνε τις δύο ακτές. Ως εναλλακτική πρότειναν τον αριθμό 62. Ο Έιβερι αντέτεινε έναν αριθμό που, κατά τη γνώμη του, «ηχούσε» καλύτερα: το 66.

Μετά την επίλυση της διαμάχης για την αρίθμηση, εγκρίθηκε ο χάρτης του πρώτου εθνικού οδικού δικτύου των Ηνωμένων Πολιτειών. Ωστόσο, χρειάστηκαν ακόμη δώδεκα χρόνια μέχρι να ολοκληρωθεί πλήρως o Route 66, η οποία έγινε έτσι ο πρώτος αμερικανικός αυτοκινητόδρομος που ασφαλτοστρώθηκε σε όλο του το μήκος.

Περιπέτεια, λύτρωση και μια νέα αρχή

Παρότι η ολοκλήρωση του δρόμου χρειάστηκε περισσότερο από μία δεκαετία, η δημιουργία του μύθου του Route 66 ξεκίνησε σχεδόν αμέσως.

Οι εργασίες κατασκευής μόλις είχαν αρχίσει όταν ο Έιβερι, ο Τζον Τ. Γούντραφ και άλλοι εξέχοντες τοπικοί παράγοντες συγκεντρώθηκαν τον Ιανουάριο του 1927 για να ιδρύσουν την Ένωση της U.S. Highway 66, με σκοπό την προώθηση των ταξιδιών κατά μήκος της διαδρομής.

Η ένωση άρχισε να διαφημίζει το Route 66 ως την ιδανική οδική διαδρομή προς τη Δυτική Ακτή και κατοχύρωσε ως εμπορικό σήμα το σύνθημα «Κεντρική Οδός της Αμερικής». Παράλληλα, διοργάνωσε θεαματικές εκδηλώσεις, όπως τον Υπεραμερικανικό Αγώνα Πεζοπορίας (Trans-American Footrace), για να προσελκύσει το ενδιαφέρον του κοινού.

Ο αγώνας, που ξεκίνησε στις 4 Μαρτίου 1928 από το Λος Άντζελες, απέσπασε τεράστια δημοσιότητα. Οι ανταποκριτές περιέγραφαν με ενθουσιασμό τις επικές προσπάθειες των αθλητών, συνδυάζοντάς τες με ζωντανές εικόνες του νοτιοδυτικού αμερικανικού τοπίου. Έτσι, ο Route 66 συνδέθηκε στη συλλογική αμερικανική φαντασία με την περιπέτεια και τον ρομαντισμό.

Στα χρόνια της Μεγάλης Ύφεσης και του Dust Bowl, χιλιάδες άνθρωποι από τις Μεγάλες Πεδιάδες και τη Μεσοδυτική Αμερική ταξίδεψαν δυτικά μέσω του Route 66, ελπίζοντας να ξαναχτίσουν τη ζωή τους στην Καλιφόρνια.

Ο συγγραφέας Τζον Στάινμπεκ αποκάλεσε το Route 66 «Μητέρα των Δρόμων» στο μυθιστόρημά του Τα Σταφύλια της Οργής, παρομοιάζοντάς την με ομφάλιο λώρο που οδηγούσε τους πρόσφυγες του Dust Bowl από την Οκλαχόμα σε μια νέα ζωή στην Καλιφόρνια.

Την ίδια περίοδο, η φωτογράφος Ντοροθέα Λανγκ, εργαζόμενη για τη Farm Security Administration του New Deal, κατέγραψε με τον φακό της τους ίδιους ανθρώπους που μυθοποιούσε ο Στάινμπεκ. Στη φωτογραφία της Family on the Road (1938), ένας άνδρας, η σύζυγός του και τα δύο μικρά παιδιά τους κάνουν ωτοστόπ στο Route 66, κοντά στο Γουέδερφορντ της Οκλαχόμα, αφού έχασαν το αγρόκτημά τους.

Για τις οικογένειες που καταστράφηκαν από τη Μεγάλη Ύφεση και το Dust Bowl, ο Route 66 αποτέλεσε δρόμο λύτρωσης και μιας νέας αρχής. Μαζί, ο Στάινμπεκ και η Λανγκ προσέδωσαν στο Route 66 νέα επίπεδα νοήματος, συνδεδεμένα με την απώλεια και τη λύτρωση. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο δρόμος άρχισε να συμβολίζει τη μεταπολεμική ευημερία.

Το τραγούδι του Μπόμπι Τρουπ του 1946 «(Get Your Kicks on) Route 66», που ηχογραφήθηκε πρώτα από το τρίο του Νατ Κινγκ Κόουλ, παρουσίασε το Route 66 ως μια μεταπολεμική τελετουργία ενηλικίωσης. Εκατομμύρια Αμερικανοί πραγματοποίησαν οικογενειακές διακοπές στη νοτιοδυτική Αμερική μέσω του Route 66, διαμένοντας σε μικρά οικογενειακά μοτέλ, τρώγοντας χάμπουργκερ σε φωτεινά εστιατόρια με επιγραφές νέον και φωτογραφιζόμενοι δίπλα σε γιγαντιαία αξιοθέατα στην άκρη του δρόμου.

Μύθος και πραγματικότητα

Ωστόσο, η εμβληματική εικόνα και οι μύθοι του Route 66 απέχουν συχνά πολύ από την πραγματικότητα. Έχω καταλήξει να θεωρώ το τραγούδι του Τρουπ ως την καλύτερη έκφραση της έντασης ανάμεσα σε αυτές τις δύο εκδοχές του Route 66.

Το 1946, όταν ο Νατ Κινγκ Κόουλ ηχογράφησε το «(Get Your Kicks on) Route 66», ούτε ο ίδιος ούτε η μπάντα του μπορούσαν στην πραγματικότητα να «απολαύσουν» του Route 66. Ο λόγος ήταν ότι ελάχιστες επιχειρήσεις κατά μήκος της διαδρομής εξυπηρετούσαν Αφροαμερικανούς πελάτες. Οι εκδόσεις της εποχής των νόμων Τζιμ Κρόου του περίφημου «Πράσινου Βιβλίου» —ενός οδηγού που κατέγραφε τα καταστήματα και τα καταλύματα όπου οι μαύροι ταξιδιώτες ήταν ευπρόσδεκτοι— αποκαλύπτουν πόσο περιορισμένες ήταν οι επιλογές τους.

Χρειάστηκε να ψηφιστεί ο Νόμος περί Πολιτικών Δικαιωμάτων του 1964 και να ακολουθήσουν οι σχετικές παρεμβάσεις του Υπουργείου Δικαιοσύνης, ώστε τα μοτέλ, τα εστιατόρια, τα συνεργεία αυτοκινήτων και τα πρατήρια καυσίμων του Route 66 να είναι πραγματικά προσβάσιμα σε όλους τους Αμερικανούς, ανεξάρτητα από τη φυλή τους.

Ωστόσο, όταν πλέον οι υπηρεσίες αυτές άνοιξαν για όλους τους ταξιδιώτες, η παρακμή του Route 66 είχε ήδη αρχίσει. Ο Federal Aid Highway Act του 1956 επιτάχυνε θεαματικά την κατασκευή των νέων διαπολιτειακών αυτοκινητοδρόμων περιορισμένης πρόσβασης. Οι νέοι αυτοί δρόμοι έδιναν προτεραιότητα στη γρήγορη μετακίνηση ανάμεσα στις μεγάλες πόλεις και τα προάστιά τους, όπου μετακόμιζαν ολοένα περισσότεροι Αμερικανοί.

Η ταχύτητα, όμως, είχε τίμημα. Πολλές μικρές πόλεις παρακάμφθηκαν από τα νέα οδικά δίκτυα, στερώντας από τις επιχειρήσεις του Route 66 την πελατεία που ήταν απαραίτητη για την επιβίωσή τους.

Τη θέση των παλιών οικογενειακών επιχειρήσεων πήραν μεγάλες αλυσίδες μοτέλ, εστιατορίων και πρατηρίων καυσίμων στις εξόδους των νέων αυτοκινητοδρόμων. Επιπλέον, για να αποφύγουν τον έλεγχο του Υπουργείου Δικαιοσύνης σχετικά με τις φυλετικές διακρίσεις, οι αλυσίδες αυτές διακήρυτταν ότι εξυπηρετούσαν όλους τους ταξιδιώτες, προσελκύοντας ακόμη περισσότερους οδηγούς μακριά από τα παλαιότερα καταστήματα του Route 66.

Σήμερα, καθώς ο Route 66 συμπληρώνει έναν αιώνα ζωής, υπάρχει ένα μεγάλο χάσμα ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο κάποιοι τη θυμούνται και στον τρόπο με τον οποίο λειτούργησε στην πραγματικότητα. Η ελεύθερη και ανέμελη εμπειρία του ταξιδιού και το περίφημο «getting your kicks» ήταν στην ουσία προνόμιο των λευκών Αμερικανών. Μεγάλο μέρος της εικονογραφίας και του μύθου του Route 66 γεννήθηκε μέσα από τις πρώτες διαφημιστικές εκστρατείες της Ένωσης Αυτοκινητοδρόμου, οι οποίες απευθύνονταν κυρίως σε λευκό κοινό. Είναι πιθανό ότι λίγοι Αφροαμερικανοί ή Λατινοαμερικανοί ταξιδιώτες συμμερίζονται την ίδια νοσταλγία.

Σήμερα, μεγάλο μέρος της νοσταλγίας για το Route 66 αποπνέει μια ατμόσφαιρα «επιστροφής στη δεκαετία του 1950», εξιδανικεύοντας μια εποχή πριν την Αμερική των Πολιτικών Δικαιωμάτων, ως πιο αγνή, πιο απλή και πιο αυθεντική. Πρόκειται για μια εξιδανικευμένη εκδοχή της χώρας, που αντανακλά περισσότερο την Αμερική στην οποία ορισμένοι θα ήθελαν να ζουν σήμερα —μια λιγότερο σύνθετη και λιγότερο πολυπολιτισμική χώρα, γεμάτη περιπέτεια, ρομαντισμό και ευκαιρίες— παρά τη σύνθετη και αντιφατική Αμερική που υπάρχει στην πραγματικότητα.