Ιστορίες για το Εβερεστ - Το βουνό που πάντα συγκινεί

Καθώς ο υπερτουρισμός και η εμπορευματοποίηση αλλοιώνουν το μεγαλείο της κατάκτησης της υψηλότερης κορυφής του κόσμου, δύο νέα ντοκιμαντέρ εξερευνούν τη διαχρονική γοητεία του βουνού κοιτάζοντας πέρα από την έλξη που ασκεί στα πλήθη

Το Εβερεστ, η ψηλότερη κορυφή της οροσειράς των Ιμαλαΐων και ψηλότερο σημείο της Γης πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, όπως διευκρινίζουν οι γνώστες ωκεανολόγοι, είναι αναμφισβήτητα ένα δείγμα απόλυτου φυσικού κάλλους ύψους 8.848 μέτρων και πρόκληση για ανθρώπινα κατορθώματα, προσελκύοντας συνεχώς λάτρεις της περιπέτειας, ορειβάτες και εξερευνητές από όλον τον κόσμο. Αυτός ο πανύψηλος όγκος βρίσκεται στα σύνορα του Νεπάλ και του Θιβέτ, της Αυτόνομης Περιφέρειας της Κίνας, εξ ου και τα διαφορετικά τοπικά του ονόματα:

Το 1865, ονομάστηκε Εβερεστ προς τιμήν του Τζορτζ Εβερεστ, γενικού επιθεωρητή χαρτογράφησης στην Ινδία όταν η χώρα ήταν βρετανική αποικία –παρότι δεν ανέβηκε ποτέ στο βουνό– ενώ στα νεπαλέζικα λέγεται Σαγκαρμάθα (Κορυφή του Παραδείσου) και στα θιβετιανά Τσομολάνγκμα (Μητέρα Θεά του Κόσμου), σύμφωνα με τη Britannica. Γιατί όμως αυτό το βουνό εξακολουθεί να ασκεί τόσο ισχυρή επίδραση στη φαντασία μας; «Είναι σαν ένα χωνευτήρι όπου συγκεντρώνονται όλα τα ανθρώπινα συναισθήματα και οι ψυχολογικές καταστάσεις», δήλωσε στην εφημερίδα Wall Street Journal η Ελίζαμπεθ Τσάι Βασαρέλι, η οποία υπογράφει μαζί με τον Τζίμι Τσιν τη σκηνοθεσία του ντοκιμαντέρ «Everest: The Other Side».

Η ταινία των βραβευμένων με Οσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ Μεγάλου Μήκους το 2019 σκηνοθετών, για το «Free Solo», καταγράφει την προσπάθεια των κορυφαίων σκιέρ και ορειβατών Χίλαρι Νέλσον και Τζιμ Μόρισον να ανέβουν και να κατέβουν με σκι τη δύσκολη Βόρεια Πλευρά του Εβερεστ. Εκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της εκτός συναγωνισμού στο 83ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας τον Σεπτέμβριο και έχει προγραμματιστεί να κυκλοφορήσει στους κινηματογράφους από τη National Geographic Documentary Films στις 30 Οκτωβρίου. Το «Everest: The Other Side» είναι η μία από τις δύο νέες παραγωγές που προβάλλονται αυτό το φθινόπωρο με θέμα έναν τόπο που συναρπάζει κινηματογραφιστές, συγγραφείς και κοινό εδώ και πάνω από έναν αιώνα, σημειώνει στην WSJ η Εσθερ Ζάκερμαν.

Η άλλη ταινία, με τίτλο «Tenzing» –διαθέσιμη στο Apple TV–, επανεξετάζει την ανάβαση του Εντμουντ Χίλαρι στο Εβερεστ μέσα από τα μάτια του  Τένσινγκ Νοργκέι, οδηγού της φυλής των Σέρπα, των δύο ανθρώπων που πάτησαν πρώτοι την κορυφή στις 29 Μαΐου 1953. Και τα δύο έργα χρησιμοποιούν το βουνό ως ευκαιρία για να εξερευνήσουν τα όρια της ανθρώπινης φιλοδοξίας, τη γοητεία του κινδύνου και τη δυνατότητα της υπέρβασης. Εκαναν, δε, πρεμιέρα λίγους μήνες μετά την  κυκλοφορία της ειδικής επετειακής έκδοσης του βιβλίου «Into Thin Air»  («Χωρίς Οξυγόνο», στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη, εξαντλημένο). Το μπεστ σέλερ του Τζον Κρακάουερ περιγράφει μια χιονοθύελλα του 1996 που στοίχισε τη ζωή σε οκτώ ορειβάτες στο Εβερεστ κατά τη διάρκεια μιας αποστολής στην οποία συμμετείχε και ο συγγραφέας.

Ενας τόπος κινδύνου

Ωστόσο, ιστορίες όπως αυτή του Κρακάουερ δεν έχουν αποτρέψει τα πλήθη. Το 2019 έγινε viral μια φωτογραφία ορειβατών που περίμεναν στην ουρά για να φτάσουν στην κορυφή του Εβερεστ. Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων Himalayan Database, η οποία καταγράφει τις αποστολές στην περιοχή, πέρυσι πραγματοποιήθηκαν 379 αναβάσεις από ορειβάυες που διέθεταν τις σχετικές άδειες, σε σύγκριση με 57 αναβάσεις το 1996, σημειώνει η Ζάκερμαν στην WSJ. Ο Κρακάουερ παραδέχεται ότι το βιβλίο του, που πρωτοεκδόθηκε το 1997, συνέβαλε στο να γίνει το Εβερεστ δημοφιλής προορισμός και ότι ο κίνδυνος αποτελεί μέρος αυτής της έλξης.

«Είναι σαν τη γοητεία που ασκούν τα πραγματικά εγκλήματα. Στον κόσμο αρέσουν οι ιστορίες περιπέτειας», σχολίασε. Το ντοκιμαντέρ IMAX «Everest» (1998), με αφηγητή τον Λίαμ Νίσον, απέφερε έσοδα σχεδόν 128 εκατ. δολαρίων παγκοσμίως. Αν και οι δημιουργοί του βρίσκονταν στο βουνό την ίδια περίοδο με τον Κρακάουερ, η ταινία τους υιοθέτησε μια εμπνευσμένη και εκπαιδευτική προσέγγιση. Ωστόσο οι κίνδυνοι του βουνού είναι αυτό που τραβάει διαρκώς το ενδιαφέρον του κοινού. Η δραματική ταινία «Everest»  (2015), με πρωταγωνιστές τους Τζέικ Γκίλενχαλ και Τζος Μπρόλιν, επανεξετάζει τα τραγικά γεγονότα του 1996.

«Αυτό που προώθησε αρνητικά το θέμα στην ποπ κουλτούρα ήταν το δραματικό στοιχείο και ο εντυπωσιασμός», δήλωσε ο Γουίλ Κοκρέλ, συγγραφέας του βιβλίου «Everest, Inc.» για την ορειβασία στο Εβερεστ. «Ξαφνικά προστέθηκε μια επιπλέον αφήγηση τύπου σαπουνόπερας, με ορειβάτες που εγκαταλείπονται να πεθάνουν, ανθρώπους που θέτουν σε κίνδυνο τους Σέρπα» (ορεινός λαός προσαρμοσμένος βιολογικά στις συνθήκες των Ιμαλαΐων, από τον οποίο προέρχονται οι αχθοφθόροι εξοπλισμού και οι οδηγοί ορειβατών στις πιο δυσπρόσιτες κορυφές του κόσμου)

. Οπως σημειώνει στην WSJ η Ζάκερμαν, το «Everest: The Other Side» είναι επίσης μια ιστορία για την τραγωδία, καθώς καταγράφει την προσπάθεια του ορειβάτη-σκιέρ Τζιμ Μόρισον να κατακτήσει το Εβερεστ μετά τον συγκλονιστικό θάνατο της συντρόφου του, Χίλαρι Νέλσον, κατά τη διάρκεια μιας προπονητικής ανάβασης σε ένα άλλο βουνό του Νεπάλ. Ο Μόρισον και η ομάδα του ξεκίνησαν αυτό το εγχείρημα τόσο για να δοκιμάσουν τα φυσικά τους όρια όσο και για να διαχειριστούν το πένθος τους. Τελικά έγινε ο πρώτος άνθρωπος που κατέβηκε με σκι τη βόρεια πλευρά του Εβερεστ, επίτευγμα που ωθεί την ορειβασία σε νέα αχαρτογράφητα νερά.

Η αναρρίχηση ως πνευματικό προσκύνημα

Η ταινία εξετάζει επίσης την ιδέα του Εβερεστ ως διαύλου προς μια ανώτερη δύναμη. Ο τίτλος της αναφέρεται στη λιγότερο πολυσύχναστη βόρεια πλευρά του βουνού, αλλά και στην αίσθηση που μπορεί να προκαλέσει το Εβερεστ σε ορισμένους ορειβάτες, σαν μια πύλη προς ένα άλλο επίπεδο ύπαρξης. Πάντως η σκηνοθέτις του «Tenzing», Τζένιφερ Πίντομ, ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για τους Δυτικούς που προσπαθούν –και ενίοτε αποτυγχάνουν– να κατακτήσουν το Εβερεστ. Αντίθετα, το έργο της εστιάζει στους Σέρπα.

Το 2015 προβλήθηκε το ντοκιμαντέρ της «Sherpas», το οποίο παρουσιάζει τον τρόπο ζωής τους, τις συνέπειες μιας χιονοστιβάδας που στοίχισε τη ζωή σε 16 μέλη της κοινότητάς τους και τις διεκδικήσεις τους για καλύτερες συνθήκες εργασίας. «Ενιωθα ότι υπήρχε μια ανισορροπία που έπρεπε με κάποιο τρόπο να αποκατασταθεί, αφού ο κόσμος δεν γνώριζε ολόκληρη την ιστορία», δήλωσε η ίδια. Ο Τομ Χίντλεστον, στον ρόλο του Χίλαρι, είναι το διάσημο όνομα που προσελκύει το κοινό στο «Tenzing», ωστόσο η ταινία εστιάζει στο ταξίδι του οδηγού Νόργκεϊ προς το Τσομολούνγκμα, τη «Θεά Μητέρα του Κόσμου» ή «Αγία Μητέρα».

Η Πίντομ γνωρίζει πολύ καλά ότι ο κόσμος συχνά στρέφεται στο Εβερεστ με μια ρομαντική αντίληψη για τη δύναμη της φύσης και την ικανότητα του ανθρώπου να την κατακτήσει. Δεν θεωρεί, ωστόσο, ότι το «Tenzing» θα λειτουργήσει ως καταλύτης για την αύξηση του τουρισμού στην περιοχή. Στους τίτλους τέλους εξηγεί πώς, μετά την αποστολή του 1953, ο Νόργκεϊ δεν ένιωσε ποτέ την ανάγκη να φτάσει ξανά στην κορυφή του Εβερεστ. «Είναι μια ιστορία για ένα πνευματικό προσκύνημα και για έναν άνθρωπο που σεβάστηκε αυτό το μέρος», είπε. «Ελπίζω ότι το μήνυμα της ταινίας θα περάσει και ο κόσμος δεν θα νιώσει την ανάγκη να πάει να αναρριχηθεί στο Εβερεστ».