Οι οκτώ πόλεις-φαντάσματα που θα θέλατε να επισκεφθείτε

Πόλεις χωρίς ανθρώπους. Αυτό το θέαμα αντικρίσαμε στις οθόνες μας κατά τις τελευταίες εβδομάδες του αναγκαστικού εγκλεισμού μας και της καραντίνας. Η πανδημία του COVID-19 εξανάγκασε 3,7 δισεκατομμύρια ανθρώπους, δηλαδή το μισό πληθυσμό της Γης, να “μείνουν σπίτια” τους, προσφέροντας για πρώτη φορά στην ιστορία το απόκοσμο θέαμα των έρημων και άδειων από ανθρώπους μεγαλουπόλεων. Έτσι, είδαμε για πρώτη φορά τα πολυσύχναστα κέντρα μητροπόλεων, όπως το Παρίσι, η Ρώμη και η Βαρκελώνη, που διασχίζονταν καθημερινά από δεκάδες χιλιάδες επισκέπτες και τουρίστες, να είναι έρημα, με άδειους δρόμους και πεζοδρόμια, κλειστά καταστήματα και σιωπηλά κτίρια. Μόνο τα πουλιά ακούγονταν να κελαηδούν αυτή τη Σιωπηλή Άνοιξη. Έτσι θα είναι άραγε οι πόλεις χωρίς εμάς;

Βέβαια η απάντηση σε αυτό το ερώτημα υπάρχει ήδη εκεί έξω. Ο πλανήτης μας φιλοξενεί δεκάδες πόλεις-φαντάσματα, που μας προσφέρουν ένα εξαιρετικό παράδειγμα, για να δούμε και να μελετήσουμε πως θα είναι οι πόλεις μας έπειτα από κάποια χρόνια χωρίς την ανθρώπινη παρουσία. Όταν πλέον η Φύση θα έχει αναλάβει το φθοροποιό αλλά και αναγεννητικό της ρόλο επανακτώντας το χαμένο της έδαφος.

1. Βαρώσια (Αμμόχωστος), Κύπρος

Τα Βαρώσια είναι η πιο γνωστή πόλη-φάντασμα στην περιοχή μας. Πρόκειται για την,  εγκαταλελειμμένη εδώ και 46 χρόνια από τους Ελληνοκύπριους κατοίκους της, παραθαλάσσια νότια συνοικία της Αμμοχώστου. Πριν από την τουρκική εισβολή στην μεγαλόνησο το 1974, τα Βαρώσια ήταν η πιο σύγχρονη τουριστική περιοχή όχι μόνο της Αμμοχώστου, αλλά κι ολόκληρης της Κύπρου.  Πριν από την εισβολή  κατοικούσαν εδώ 39.000 Ελληνοκύπριοι, που αναγκάστηκαν να εκκενώσουν, “προσωρινά” υποτίθεται, τα σπίτια, τα καταστήματα και τα πολυτελή ξενοδοχεία τους και να καταφύγουν στη νότια Κύπρο (κυρίως στο Παραλίμνι, τη Δερύνεια και τη Λάρνακα) φοβούμενοι σφαγές από τους Τούρκους. Μέσα σε μια μέρα αυτή η πόλη και τουριστικό θέρετρο, στο οποίο σύχναζαν στις αρχές της δεκαετίας του 1970 πολλές διασημότητες, όπως η Μπριζίτ Μπαρντό, η Ράκελ Γούελς, η Ελίζαμπεθ Τέιλορ και ο Ρίτσαρντ Μπάρτον, έγινε ξαφνικά πόλη-φάντασμα.

Στις 20 Ιουλίου του 1974 ο τουρκικός στρατός κατέλαβε την Αμμόχωστο, και προχώρησε μέχρι την Πράσινη Γραμμή. Τα Βαρώσια πέρασαν υπό τον έλεγχο των Τούρκων, αλλά περιφράχτηκαν και τέθηκαν υπό την επίβλεψη του ΟΗΕ, ώστε να επιστραφούν στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους σε περίπτωση επίλυσης του Κυπριακού. Από τότε η είσοδος στην περιφραγμένη, περίκλειστη πόλη απαγορεύεται στο κοινό, εκτός από τους Κυανόκρανους του ΟΗΕ. Την άνοιξη του 2020 και σχεδόν 46 χρόνια αργότερα τα Βαρώσια εξακολουθούν να είναι έρημα και ακατοίκητα, ενώ η Άγκυρα απειλεί συχνά να τα ενσωματώσει πλήρως στη λεγόμενη “Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου” ή τα χρησιμοποιεί ως διαπραγματευτικό χαρτί στο Κυπρίακό. Τα πολυώροφα κτίρια και ξενοδοχεία, έχοντας μείνει επί δεκαετίας ασυντήρητα και βορά στον ήλιο και στους ανέμους της Ανατολικής Μεσογείου, έχουν διαβρωθεί και το εσωτερικό τους έχει κατά καιρούς λεηλατηθεί από τους Τούρκους. Δρόμοι και πάρκα έχουν γεμίσει με δένδρα και θάμνους, ακόμη και οι ταράτσες των σπιτιών. Η φύση επανέκτησε την κυριαρχία της και μόνον η παραλία θυμίζει κάπως εκείνη την τουριστική πόλη, που περιγραφόταν ως “μαργαριτάρι της Ανατολικής Μεσογείου'. Κατά τα άλλα τα Βαρώσια είναι μια τυπική πόλη-φάντασμα.

Το Πριπιάτ (Pripyat) της Ουκρανίας θεμελιώθηκε στις 4 Φεβρουαρίου του 1970 ως «πυρηνική πόλη», δηλαδή μια πόλη ειδικά κατασκευασμένη για να στεγάσει τις οικογένειες των εργαζομένων στον κοντινό πυρηνικό σταθμό του Τσερνομπίλ. Ήταν μία από τις πολλές κλειστές και εξειδικευμένες πόλεις της Σοβιετικής Ένωσης. Έχοντας περισσότερα από 13.000 διαμερίσματα, σχολεία για 5.000 παιδιά, δεκάδες καταστήματα και καφέ, κινηματογράφο, αθλητικό κέντρο, αρκετά εργοστάσια και ένα νοσοκομείο, το Πριπιάτ μπορούσε να φιλοξενήσει 50.000 κατοίκους. Αυτός ήταν και ο πληθυσμός της πόλης εκείνη τη μοιραία νύκτα στις 26 Απριλίου 1986, όταν ανατινάχτηκε ένας αντιδραστήρας του πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής το γειτονικό Τσερνομπίλ. Η έκρηξη απελευθέρωσε ένα θανατηφόρο ραδιενεργό νέφος, το οποίο κάλυψε την πόλη και τη γύρω περιοχή.

Έτσι το απόγευμα της 27ης Απριλίου 1986, μόλις 16 χρόνια μετά την κατασκευή της, δόθηκε η εντολή να εκκενωθεί ολόκληρη η πόλη. Οι 50.000 κάτοικοι από το Πριπιάτ μεταφέρθηκαν και η νέα πόλη Slavutych της Ουκρανίας κτίστηκε ειδικά για να γίνει το νέο τους σπίτι. Όσο για το Πριπιάτ η πόλη βρέθηκε μέσα στη “ζώνη αποκλεισμού” λόγω υψηλής ραδιενέργειας, περιφράχθηκε και απαγορεύτηκε η είσοδος σε αυτή. Σύντομα μετατράπηκε σε πόλη-φάντασμα. Η φύση της Ουκρανίας δεν άργησε να επανακαταλάβει το έδαφος της πόλης, που έγινε με το πέρασμα του χρόνου κανονικό δάσος με κάποια κτίρια να θυμίζουν πως εδώ κάποτε υπήρχε πόλη. Από τις αεροφωτογραφίες δύσκολα ξεχωρίζεις τα κτίρια από τα δένδρα, που έχουν φυτρώσει ακόμη και στην άσφαλτο. Δεδομένου ότι τα επίπεδα ραδιενεργούς ακτινοβολίας στην περιοχή έχουν μειωθεί σημαντικά, οι άνθρωποι έχουν επιτραπεί να επιστρέψουν σταδιακά στην “ζώνη αποκλεισμού” αλλά όχι ακόμη στο ίδιο το Πριπιάτ.

3. Kayaköy (Livissi -Λειβίσσι), Τουρκία

Από όλες τις πόλεις και χωριά, που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν οι Ελληνορθόδοξοι της Μικράς Ασίας με την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923, το Λειβίσσι ή Kayaköy, όπως είναι το όνομά του στα Τουρκικά, συνεχίζει να είναι μια πόλη-φάντασμα, καθώς δεν επανακατοικήθηκε εδώ και 97 χρόνια. Το Λειβίσσι ή Kayaköy, που βρίσκεται στις ακτές της Λυκίας, 8 χιλιόμετρα νοτίως της πόλης Fethiye στη νοτιοανατολική Τουρκία, ήταν κάποτε μια ανθηρή κωμόπολη που αριθμούσε 6.500 Ρωμιούς κατοίκους. Ακολούθησαν οι σφαγές και οι εκτοπισμοί του Α' Π. Πολέμου (1914-18) και του Ελληνοτουρκικού Πολέμου (1919-1922), που έριξαν τον πληθυσμό του στους 2.000 κατοίκους. Ωστόσο το 1923 και οι τελευταίοι Ρωμιοί κάτοικοί του αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν και να καταφύγουν στην Ελλάδα, στα πλαίσια της Συνθήκης της Λωζάνης και της ανταλλαγής των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας-Τουρκίας.

Οι μουσουλμάνοι πρόσφυγες από την Ελλάδα, που εγκαταστάθηκαν στα πρώην ελληνικά χωριά της Μικράς Ασίας, δε θέλησαν να κατοικήσουν στο άδειο Λειβίσσι/Kayaköy επειδή υπήρχε ο θρύλος ότι ήταν στοιχειωμένο από τα φαντάσματα των Ελλήνων που σφαγιάστηκαν εκεί. Έτσι ο τόπος κατέληξε μια πόλη-φάντασμα, κάτι σαν “ανοικτό μουσείο” της ελληνοτουρκικής ανταλλαγής των πληθυσμών. Στο μικρό οροπέδιο του Λειβίσσι υπολογίζεται πως υπάρχουν 350 ερειπωμένα σπίτια με ελληνικό στιλ καθώς και δύο ορθόδοξες εκκλησίες, που έχουν καταστραφεί με τον καιρό, αν και σώζονται οι πέτρινοι τοίχοι τους. Κατά καιρούς οι Τούρκοι από τη γειτονική πόλη Fethiye και το κοντινό Ölüdeniz εκφράζουν την επιθυμία να αναπαλαιώσουν το χωριό, αλλά δεν έχουν προχωρήσει ως τώρα. Οι μόνοι που το επισκέπτονται είναι το καλοκαίρι οι τουρίστες και οι Τούρκοι πωλητές που τους πωλούν σουβενίρ. Οι τελευταίοι εγκαταλείπουν πάντα το Λειβίσσι με το σούρουπο γιατί συνεχίζουν να φοβούνται τα “φαντάσματα” των Ρωμιών κατοίκων του...

Το Μπελτσίτε (Belchite), στην επαρχία Σαραγόσα της Αραγωνίας, είναι μια από τις πιο γνωστές πόλεις-φαντάσματα στην Ισπανία. Πριν από τη δεκαετία του 1930 ήταν μια αναπτυγμένη πόλη με πολλές υπηρεσίες και βιοτεχνίες. Εξαιτίας όμως του ισπανικού Εμφύλιου Πολέμου και της πολύνεκρης μάχης που έγινε εκεί, η πόλη καταστράφηκε ολοσχερώς. Αντί για την ανακατασκευή της ο δικτάτορας Φράνκο αποφάσισε να διατηρήσει άθικτα τα ερείπια της παλιάς πόλης Μπελτσίτε ως “μνημείο της μάχης”. Από το 1964 η πόλη είναι εντελώς έρημη. Οι τελευταίοι κάτοικοί της απομακρύνθηκαν και εγκαταστάθηκα στη Νέα Μπελτσίτε (Belchite Nuevo). Τα ερείπια της πόλης έχουν γίνει πόλος έλξης χιλιάδων τουριστών κάθε χρόνο. Αποτελούν επίσης γνωστό σημείο συνάντησης των νοσταλγών του Φράνκο, ιδιαίτερα των περιβόητων Φαλλαγιτών. Τέλος τα ερείπια της Μπελτσίτε έχουν χρησιμοποιηθεί ως σκηνικό για κινηματογραφικές ταινίες, όπως “Οι Περιπέτειες του Βαρόνου Μινχάουζεν” (Terry Gilliam, 1988) και “Ο Λαβύρινθος του Πάνα”
του βραβευμένου σκηνοθέτη Guillermo del Toro.

5. Ντράγκοστιν (Dragostin ή Borzhoza), Βουλγαρία

Λίγα μόλις χιλιόμετρα από τα Ελληνο-βουλγαρικά σύνορα βρίσκονται αρκετά βουλγαρικά χωριά-φαντάσματα, κυρίως στις δυτικές πλαγιές της Ροδόπης. Το Ντράγκοστιν (ή Borzhoza, όπως ήταν το όνομα του ως το 1934) είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα χώρια-φαντάσματα της Βουλγαρίας, που δεν έχουν πλέον κατοίκους. Μόνο στη Βουλγαρία, η οποία έχασε δύο εκατομμύρια κατοίκους από το 1989 μέχρι σήμερα, εκτιμάται πως υπάρχουν 800 παρόμοια χωριά-φαντάσματα. Εγκαταλελειμμένα και έρημα, εξαιτίας της μετανάστευσης, της γήρανσης και της δημογραφικής συρρίκνωσης, στοιχειωμένα από μνήμες κι από τους ανθρώπους που έζησαν εκεί. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος που χάνεται, μαζί με το λαϊκό πολιτισμό που κουβαλούσε και τις ιστορίες των ανθρώπων του, που σβήνουν κι αυτές...

6. Σπιναλόγκα (Κρήτη), Ελλάδα

Το νησί της Σπιναλόγκας, που βρίσκεται στον κόλπο της Ελούντας στη βορειοανατολική Κρήτη, κοντά στο Λασίθι, θεωρείται από αρκετούς ως νησιωτική πόλη-φάντασμα. Επί δεκαετίες και μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα η Σπιναλόνγκα λειτουργούσε ως “γκέτο λεπρών” από όλη την Ελλάδα. Τελικά το νησί εγκαταλείφθηκε όταν θεραπεύθηκαν όλοι οι κάτοικοί του. Μέχρι το 1962 δεν απέμειναν μόνιμοι κάτοικοι κι από τότε παρέμεινε νησί-φάντασμα. Τα τελευταία χρόνια η Σπιναλόγκα έχει γίνει ένα τουριστικό αξιοθέατο ως μία από τις τελευταίες “αποικίες λεπρών” που έκλεισαν στην Ευρώπη. Η Σπιναλόγκα εμφανίστηκε ως χώρος δράσης σε μυθιστορήματα, αλλά και ως σκηνικό για τηλεοπτικές σειρές. Αποτέλεσε και  σκηνικό για το μυθιστόρημα “Το Νησί” (2005) της Βρετανίδας συγγραφέως Victoria Hislop, στο οποίο περιγράφεται η ιστορία των δεσμών μιας οικογένειας με την αποικία των λεπρών. Το βιβλίο έγινε στη συνέχεια η τηλεοπτική σειρά “Το Νησί”, που προβλήθηκε σε γνωστό ελληνικό τηλεοπτικό κανάλι.

7. Κράτσο (Cracο, Βασιλικάτα), Ιταλία

Βρισκόμενο στην επαρχία Βασιλικάτα της νότιας Ιταλίας, το Κράτσο (Craco) χρονολογείται πολύ πριν από το 1060. Κατά τη διάρκεια της χιλιετούς ιστορίας του, το Κράτσο είδε πολλές συγκρούσεις μεταξύ μονάρχων, στρατών, αλλά και πολιτικών ιδεολογιών. Το 1963 οι τελευταίοι 1.800 κάτοικοί του αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν για τη δική τους ασφάλεια. Μεταφέρθηκαν στη νέα πόλη Craco Peschiera, που κτίστηκε στην κοιλάδα πιο κάτω. Από τότε παραμένει μια πόλη-φάντασμα, που είναι εξαιρετικά δημοφιλής ως σκηνικό ταινιών. Ταινίες, όπως το "Quantum of Solace" και το "Τα Πάθη του Χριστού", έχουν χρησιμοποιήσει αυτή την ιταλική πόλη-φάντασμα ως σκηνικό για να προσφέρουν ένα θεαματικό και αυθεντικό περιβάλλον στις ιστορίες τους. Παρά το γεγονός ότι εγκαταλείφθηκε, το Κράτσο παραμένει ένας από τους πιο δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς της Ιταλίας.

8. Pyramiden (αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ), Νορβηγία

Η Pyramiden/Пирами́да (Πυραμίδα) είναι μια εγκαταλελειμμένη ρωσική πόλη εξόρυξης άνθρακα, που βρίσκεται στο Σβάλμπαρντ, στο μεγαλύτερο νησί του νορβηγικού αρχιπελάγους στην Αρκτική. Ιδρύθηκε αρχικά από τη Σουηδία το 1910, αλλά πουλήθηκε στη Σοβιετική Ένωση το 1927. Οι Σοβιετικοί λειτούργησαν αυτή την εξορυκτική πόλη της Αρκτικής μέχρι και το 1998, οπότε και έκλεισε εντελώς. Η Pyramiden, που ανήκει στην κρατική ρωσική εταιρεία εξόρυξης Arktikugol Trust, η οποία κατέχει επίσης τον οικισμό του Barentsburg, είχε κάποτε πάνω από 1.000 κατοίκους. Ανάμεσα στις ανέσεις που διέθετε αυτή η αρκτική πόλη ήταν ένα πολιτιστικό κέντρο με θέατρο, βιβλιοθήκη, καλλιτεχνικά και μουσικά στούντιο, ένα αθλητικό συγκρότημα, και μια καντίνα ανοιχτή 24 ώρες την ημέρα. Διέθετε επίσης ένα δημοτικό σχολείο, θερμαινόμενη πισίνα καθώς και ο βορειότερο μνημείο του Βλαντιμίρ Λένιν που σώζεται ακόμη.

Στις 31 Μαρτίου 1998 εξήχθη ο τελευταίος άνθρακας από το ορυχείο, ενώ ο τελευταίος μόνιμος κάτοικος της Pyramiden αποχώρησε στις 10 Οκτωβρίου του ίδιου έτους. Η Pyramiden κατέληξε έτσι μια αρκτική πόλη-φάντασμα χωρίς καθόλου κατοίκους αλλά με τα κτίρια και τις υποδομές της καλοδιατηρημένα καθώς το ψυχρό και ξηρό κλίμα της Αρκτικής τα διατηρεί σχεδόν ανέπαφα. Μέχρι το 2007 η Pyramiden ήταν πρακτικά μια πόλη-φάντασμα στα κτίρια της οποίας τα αντικείμενα παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό όπως ήταν μέχρι το 1998, όταν η πόλη εγκαταλείφθηκε βιαστικά από τους Ρώσους. Από το 2007 καταβάλλονται προσπάθειες για να καταστεί τουριστικό αξιοθέατο και το 2013 το ξενοδοχείο της πόλης ανακαινίστηκε και άνοιξε ξανά, αυτή τη φορά για τους τουρίστες. Οι επενδυτές πιστεύουν πως η κλιματική αλλαγή και των λιώσιμο των πάγων της Αρκτικής θα αυξήσουν την τουριστική κίνηση προς το Σβάλμπαρντ κι έτσι η Pyramiden δε θα είναι πλέον μια κατεψυγμένη πόλη-φάντασμα.