Το ταξίδι του Τραμπ στην Κίνα υπογραμμίζει πώς η ισχύς έχει μετατοπιστεί προς τα ανατολικά
Μπορεί να κατέβηκε από το Air Force One αργά την Τετάρτη υπό τις ζητωκραυγές μαθητών που κραδαίνουν τα Stars and Stripes και πλαισιώνεται από τους πιο επιδραστικούς μεγιστάνες της τεχνολογίας, αλλά δεν χρειάστηκε πολύς χρόνος για να τοποθετηθεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στη θέση του στο Πεκίνο.
Στις πρώτες συζητήσεις κεκλεισμένων των θυρών της επίσκεψης, ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ εξέδωσε μια καυστική επίπληξη σχετικά με τις αμερικανικές πωλήσεις όπλων στην Ταϊβάν, προειδοποιώντας ότι οι υπερδυνάμεις θα μπορούσαν να «συγκρουστούν ή ακόμη και να εμπλακούν σε σύγκρουση» σχετικά με το αυτοδιοικούμενο νησί, επί του οποίου η Κίνα διεκδικεί κυριαρχία . Η Ταϊβάν, είπε ο Σι, «είναι το πιο σημαντικό ζήτημα στις σχέσεις Κίνας-ΗΠΑ».
Δεδομένου ότι ο Τραμπ εκρήγνυται ακόμη και στην πιο ασήμαντη προσβολή που θεωρείται ότι προσβάλλεται - αποσύροντας 5.000 αμερικανικά στρατεύματα από τη Γερμανία αφότου ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι οι ΗΠΑ είχαν «ταπεινωθεί» στο Ιράν - ήταν ενδεικτικό ότι ο Σι ένιωσε την εξουσία να θεσπίσει τον νόμο από την αρχή. Πράγματι, η πιο διαχρονική εικόνα από ολόκληρη την επίσκεψη είναι οι δύο ηγέτες που στέκονται έξω από τον Ναό του Ουρανού της Δυναστείας Μινγκ, με τον Τραμπ να παραμένει περίεργα σιωπηλός καθώς οι δημοσιογράφοι ρωτούσαν αν είχαν συζητήσει την Ταϊβάν. «Η Κίνα είναι όμορφη», είπε αντ' αυτού ο Τραμπ.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, προσπάθησε να επιμείνει ότι η πολιτική των ΗΠΑ για την Ταϊβάν παρέμεινε αμετάβλητη. Ωστόσο, η εμφάνιση του Προέδρου των ΗΠΑ, για τον οποίο η επιθετικότητα αποτελεί εδώ και καιρό έμβλημα τιμής, που φαίνεται αμήχανος και φοβισμένος, αποτελεί μια έντονη απεικόνιση της μεταβαλλόμενης ισορροπίας της παγκόσμιας ισχύος.
«Ο Σι ένιωθε ότι είχε την άδεια να κάνει αντιφατικές προειδοποιήσεις, φαινομενικά χωρίς να ανησυχεί για αντιδράσεις ή δυσαρέσκεια από την πλευρά του Τραμπ», λέει ο Σουνγκ Γουέν-τι, ακαδημαϊκός που επικεντρώνεται στην ηγεσία της Κίνας στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας. «Φάνηκε σκληρός δημόσια μπροστά στον Τραμπ και τη γλίτωσε».
Αυτή η πρόβλεψη ισχύος μπορεί να προκαλεί έκπληξη δεδομένων των πολύ πραγματικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Κίνα, συμπεριλαμβανομένης μιας οικονομίας που αγωνίζεται από μια παρατεταμένη κρίση ακινήτων, την ασθενή καταναλωτική ζήτηση και τον εδραιωμένο αποπληθωρισμό. Η αύξηση του ΑΕΠ έχει επιβραδυνθεί σε περίπου 5%, πολύ κάτω από τα επίπεδα της εποχής της άνθησης, ενώ η ανεργία των νέων κυμαίνεται κοντά στο 19%.
Ωστόσο, η Κίνα έχει αποδειχθεί επίσης εξαιρετικά ανθεκτική, με ρεκόρ εμπορικού πλεονάσματος 1,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων πέρυσι, παρά τους δασμούς των ΗΠΑ που κορυφώθηκαν στο 145%. Τον Απρίλιο, η Κίνα ανέφερε μηνιαίες εξαγωγές ρεκόρ, αυξημένες κατά 14,1% σε ετήσια βάση, εν μέρει λόγω της αυξανόμενης ζήτησης για προϊόντα πράσινης τεχνολογίας, από ηλεκτρικά οχήματα έως ανεμογεννήτριες και μπαταρίες, αποδεικνύοντας την ικανότητά της όχι μόνο να αντέχει στις διαταραχές από τον πόλεμο του Ιράν, αλλά και να επωφελείται από αυτόν.
Όσον αφορά τη σύγκρουση αυτή, η οποία έχει εισέλθει στον τρίτο μήνα της εν μέσω προειδοποιήσεων του ΔΝΤ για παγκόσμια ύφεση, ο Τραμπ δήλωσε ότι ο Σι ορκίστηκε κατά τη διάρκεια των συνομιλιών τους να μην παράσχει στρατιωτικό εξοπλισμό στο Ιράν και προσφέρθηκε να βοηθήσει στην επίλυση των εχθροπραξιών. «Είπε: "Θα ήθελα πολύ να βοηθήσω, αν μπορώ να βοηθήσω σε οτιδήποτε"», δήλωσε ο Τραμπ στο Fox News. Ένας εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών της Κίνας υιοθέτησε, ωστόσο, μια πιο αυστηρή τακτική, λέγοντας ότι η σύγκρουση «δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε συμβεί» και «δεν χρειάζεται να συνεχιστεί».
Ενώ είναι αλήθεια ότι η Κίνα έχει σημαντική επιρροή στην Τεχεράνη ως αγοραστή του τεράστιου όγκου του ιρανικού πετρελαίου, όταν διακυβεύεται η ίδια η ύπαρξη του καθεστώτος, αυτή η επιρροή έχει σαφείς περιορισμούς. Επιπλέον, η Κίνα έχει αντέξει καλά τις αναταραχές από τον πόλεμο -λόγω των μεγάλων αποθεμάτων, των υπερκείμενων ενεργειακών αγωγών και των υποδομών πράσινης ενέργειας- και καρπώνεται τα οφέλη της ήπιας ισχύος από την Ουάσιγκτον που αμαυρώνει τη διεθνή εικόνα της, ιδίως σε ολόκληρο τον Παγκόσμιο Νότο, ο οποίος δέχεται δυσανάλογα το κύριο βάρος των αυξανόμενων τιμών ενέργειας.
Ο ισχυρισμός της Κίνας ήταν πάντα ότι «η Αμερική συμπεριφέρεται ως ένας τραμπούκος, ιδιοτελής πολεμοκάπηλος», λέει ο Νικ Μπίσλεϊ, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο La Trobe της Αυστραλίας. «Και είναι σαν, "ναι, αυτό είναι το σωστό"».
Είτε οι επιπτώσεις από το Ιράν είχαν υπονομεύσει τη μαγεία του, είτε απλώς τον βασάνιζε το jetlag, ο Τραμπ εμφανιζόταν με δυσκολία καθ' όλη τη διάρκεια της θητείας του στο Μέσο Βασίλειο. Δεν διασκέδασε δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια της μεγάλης πτήσης προς το Πεκίνο και παρέλειψε να ενημερώσει το Truth Social μετά την αρχική του συνάντηση με τον Xi. Όταν έκανε μια ανάρτηση, ήταν για να υπερασπιστεί τον Xi, ο οποίος υπονόησε ότι οι ΗΠΑ βρίσκονταν σε παρακμή προειδοποιώντας για τους κινδύνους μιας Θουκυδίδης παγίδας : όταν μια ανερχόμενη και μια αποδυναμωμένη δύναμη έρχονται συχνά σε σύγκρουση.
Ο Τραμπ υπερασπίστηκε τον χαρακτηρισμό της παρακμής των ΗΠΑ ως «100% σωστή» και εκφράστηκε «πολύ κομψά», αν και «αναφερόμενος στην τεράστια ζημιά που υποστήκαμε κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ετών του Νυσταγμένου Τζο Μπάιντεν». Ο Σι, δήλωσε με ενθουσιασμό ο Τραμπ, είναι «ένας άνθρωπος που σέβομαι πολύ» και ο οποίος έχει «γίνει, πραγματικά, φίλος μου».
Στο κρατικό συμπόσιο στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού της εποχής Μάο στο Πεκίνο, ο περίφημος για την άσκοπη κατανάλωσή του από το αλκοόλ Τραμπ ήταν τόσο ευλαβικός που φάνηκε να πίνει μια γουλιά κρασί για να προποθεί την παρατήρηση του Σι ότι «η μεγάλη αναζωογόνηση του κινεζικού έθνους και η εκ νέου σπουδαία Αμερική μπορούν να πάνε χέρι-χέρι». Αργότερα, ενώ περιηγούνταν στο συγκρότημα ηγεσίας του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος στο Τζονγκνανχάι, ο Τραμπ είπε: «Αυτά είναι τα πιο όμορφα τριαντάφυλλα που έχει δει ποτέ κανείς».
Ο Λευκός Οίκος αρνήθηκε ότι ο Τραμπ ήπιε αλκοόλ κατά τη διάρκεια του συμποσίου.
Φυσικά, ο Τραμπ χαρακτήρισε το ταξίδι ως επιτυχημένο, επαινώντας τη δέσμευση της Κίνας να αγοράσει 200 αεροσκάφη Boeing, λέγοντας ότι «αυτές είναι πολλές θέσεις εργασίας». Ο Εμπορικός Εκπρόσωπος των ΗΠΑ, Τζέιμισον Γκριρ, δήλωσε επίσης ότι αναμένει ότι η Κίνα θα συμφωνήσει να αγοράσει μια παραγγελία «διψήφιου δισεκατομμυρίου» αμερικανικών γεωργικών προϊόντων τα επόμενα τρία χρόνια. Αν και το αν αυτά θα γίνουν πραγματικότητα είναι ένα άλλο θέμα.
Μόλις τον Οκτώβριο η Κίνα συμφώνησε να αγοράζει 25 εκατομμύρια μετρικούς τόνους σόγιας ετησίως έως το 2028, αν και ήδη δεν τηρεί αυτή τη δέσμευση και αντ' αυτού αγοράζει πολύ φθηνότερες βραζιλιάνικες εναλλακτικές. Η παραγγελία της Boeing είναι ιδιαίτερα περίεργη, καθώς η Κίνα λανσάρει με μεγάλη επιτυχία τα εγχώρια επιβατικά αεροσκάφη C919.
«Τα νούμερα που θα προκύψουν από τα πρωτοσέλιδα θα φαίνονται πολύ εντυπωσιακά», λέει ο Chong Ja Ian, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης. «Αλλά θα ήμουν λίγο πιο επιφυλακτικός, επειδή έχουμε ξαναδεί αυτήν την ταινία [και είναι ένα μεγάλο ερώτημα] αν η κινεζική πλευρά θα ακολουθήσει τον στόχο της».
Ακόμη και πριν από την άφιξή του, ο Τραμπ είχε κάνει σημαντικές παραχωρήσεις στην Κίνα, συμφωνώντας να πουλήσει τα προηγμένα τσιπ ημιαγωγών με τεχνητή νοημοσύνη της Nvidia, ενώ παράλληλα ανέστειλε την πώληση όπλων αξίας 13 δισεκατομμυρίων δολαρίων στην αυτοδιοικούμενη Ταϊβάν. Αυτό απέχει πολύ από την καυχησιολογία της επιστροφής του στον Λευκό Οίκο πέρυσι, για να εξαπολύσει δασμούς της «Ημέρας της Απελευθέρωσης» σε σχεδόν κάθε χώρα του κόσμου. Αλλά καθώς οι σχέσεις Κίνας-ΗΠΑ έφτασαν στο ναδίρ στις αρχές του 2025, με τους δασμούς στην Κίνα να αυξάνονται συνεχώς, το Πεκίνο μπλόκαρε τις εξαγωγές βασικών σπάνιων γαιών και κρίσιμων ορυκτών , θέτοντας σε κίνδυνο την αμερικανική βιομηχανία.
Καθώς η κυβέρνηση Τραμπ επεδίωκε γρήγορα μια απόκλιση, η Κίνα φάνηκε δικαιωμένη. Όταν ο Τραμπ και ο Σι συναντήθηκαν στο περιθώριο της συνόδου κορυφής APEC στο Μπουσάν τον Οκτώβριο, οι ΗΠΑ ακύρωσαν επίσης έναν νέο κανονισμό που θα εφάρμοζε ελέγχους εξαγωγών στις θυγατρικές των οντοτήτων που έχουν υποστεί κυρώσεις - ένα κενό που εκμεταλλεύτηκε η Κίνα για να προμηθευτεί προηγμένους ημιαγωγούς.
Πράγματι, ενώ ο Τραμπ χαιρετούσε με ενθουσιασμό την μεγαλοπρέπεια που του επιφυλάχθηκε — «Σίγουρα λάβαμε έναν πολύ ωραίο χαιρετισμό και σήμερα ήταν πανέμορφο», δήλωσε στο Fox News — η Κίνα κερδίζει επίσης από τον αριθμό των μακροχρόνιων προβλημάτων που δεν λήφθηκαν υπόψη. Δεν είναι μυστικό ότι ο Τραμπ δεν ενδιαφέρεται καθόλου για τα θρησκευτικά δικαιώματα , τις ελευθερίες των μέσων ενημέρωσης, τα εργασιακά δικαιώματα, την καταστολή των Θιβετιανών και των Ουιγούρων Μουσουλμάνων, τη διάβρωση των ελευθεριών στο ημιαυτόνομο Χονγκ Κονγκ ή ακόμα και, όπως φαίνεται, τη στρατιωτική βοήθεια προς τη Ρωσία ή την υποστήριξη προς τη Βόρεια Κορέα αυτές τις μέρες. Αν και δεν υπήρχε επίσης καμία αίσθηση ότι προσπάθησε να κρατήσει το Πεκίνο σε επιφυλακή για στρατηγικά ζητήματα όπως η κυβερνοκατασκοπεία, η κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας, οι κρατικές επιδοτήσεις και το υποτιμημένο γιουάν ή η εξαγωγή προδρόμων φαιντανύλης.
Πάνω απ' όλα, ο Τραμπ φαινόταν παράξενα μόνος παρά την πληθώρα κορυφαίων στελεχών που τον συνόδευαν. Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτό το ταξίδι ήταν το πρώτο από οποιονδήποτε πρόεδρο των ΗΠΑ από το 1998 που δεν περιελάμβανε ούτε μια πρόχειρη στάση σε συμμαχικές χώρες, ούτε πριν ούτε μετά. «Σίγουρα, όσον αφορά την απεικόνιση, το Πεκίνο κατάφερε να δημιουργήσει αυτή την εικόνα της ισχύος και του μεγαλείου του», λέει ο Τσονγκ.
Η επιλογή των λέξεων του Xi ήταν και πάλι αποκαλυπτική. Η Κίνα δεν διστάζει ποτέ να διατυμπανίζει τις «συνεργασίες» της σε διάφορους βαθμούς με δεκάδες έθνη σε όλο τον κόσμο, ακόμη και αν στην πραγματικότητα αυτές δεν είναι ποτέ αμερόληπτες και αποκλειστικά συναλλακτικές. Αλλά με τον Τραμπ, ο Xi απέφυγε κάθε υπόνοια συνεργασίας, απλώς υποστήριξε ένα πλαίσιο « εποικοδομητικής στρατηγικής σταθερότητας », υποδεικνύοντας ότι έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι ΗΠΑ είναι αντίπαλος και, ενώ δεν θέλει να σπειροειδούν οι δεσμοί, είναι σίγουρος για την ικανότητα της Κίνας να αντέξει.
«Αυτό που δεν είπε η Κίνα έχει σημασία», λέει ο Σουνγκ. «Παρά όλα τα καλά συναισθήματα και τα κομπλιμέντα, η Κίνα σήμερα εξακολουθεί να μην πιστεύει ότι οι ΗΠΑ και η Κίνα βλέπουν η μία την άλλη ως εταίρους όταν αυτό έχει σημασία».
Καθώς ο Τραμπ αναχωρούσε από το Πεκίνο το απόγευμα της Παρασκευής, χτύπησε τη γροθιά του στην πόρτα του Air Force One, ενώ ένα άλλο πλήθος που ζητωκραύγαζε κυμάτιζε περισσότερες αμερικανικές σημαίες. Αλλά ενώ αναμφίβολα θα χαιρετίσει το ταξίδι ως θρίαμβο, ήταν δύσκολο να το δει κανείς ως κάτι άλλο εκτός από μια αλλαγή φρουράς. Ο Σουνγκ προσθέτει: «Η Κίνα έδειξε ότι έχει καθιερωθεί σαφώς ως ισότιμος με τις ΗΠΑ».
Πηγή: Time