Ακρωτηριασμοί, τρομοκρατία και παρακράτηση μισθών – χτίζοντας τα data centers της Ευρώπης

Από τα εργοτάξια της Google στο Βέλγιο μέχρι τις εγκαταστάσεις της Microsoft στη Σουηδία, η έρευνα του Investigate Europe αποκαλύπτει σοβαρά εργατικά ατυχήματα, εξαντλητικά ωράρια, καταγγελίες για μισθολογική εκμετάλλευση, κρούσματα φυματίωσης και συστηματικά εμπόδια στη συνδικαλιστική δράση. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα δίκτυο εργολάβων που κατασκευάζουν τις υποδομές της τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη.

Ο Σάντου Ντουμιτρέσκου είχε συμπληρώσει σχεδόν δέκα ώρες εργασίας όταν του ζήτησαν να πραγματοποιήσει δύο ακόμη ηλεκτρολογικούς ελέγχους στο εργοτάξιο της Google στο Βέλγιο. Λίγα λεπτά αργότερα, ένα ηλεκτρικό τόξο 400 βολτ και 12.000 αμπέρ έκαψε το πρόσωπο και τη δεξιά πλευρά του σώματός του. Υπέστη εγκαύματα στο 12% του σώματός του, έμεινε πέντε ημέρες σε τεχνητό κώμα και σήμερα αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο μόνιμης αναπηρίας. Η ιστορία του 34χρονου Ρουμάνου εργάτη αποτελεί μία από τις συγκλονιστικότερες μαρτυρίες της πεντάμηνης έρευνας του Investigate Europe για το εργασιακό καθεστώς πίσω από τη ραγδαία ανάπτυξη των ευρωπαϊκών υποδομών τεχνητής νοημοσύνης.

Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία δημοσιογραφικών οργανισμών από εννέα χώρες, καταγράφει εκατοντάδες καταγγελίες για παραβιάσεις της εργατικής νομοθεσίας στα εργοτάξια κατασκευής data centers στη Σουηδία, τη Νορβηγία, το Βέλγιο και την Ολλανδία. Οι δημοσιογράφοι συγκέντρωσαν δεκάδες ιατρικούς φακέλους, εκατοντάδες εκκαθαριστικά μισθοδοσίας, μηνύματα, φωτογραφίες και βίντεο, αποτυπώνοντας ένα σύστημα εργασιακών σχέσεων με εκτεταμένες αλυσίδες υπεργολαβιών, επισφαλείς συμβάσεις και περιορισμένη πρόσβαση στις συνδικαλιστικές οργανώσεις.

Η κλίμακα της βιομηχανικής επέκτασης των data centers είναι τεράστια. Περισσότερα από 2.300 κέντρα δεδομένων λειτουργούν στην Ευρώπη, ενώ εκατοντάδες ακόμη σχεδιάζονται ή κατασκευάζονται. Ο κλάδος προβλέπει επενδύσεις 100 δισεκατομμυρίων ευρώ έως το 2030. Ένα μόνο εργοτάξιο μπορεί να απασχολεί 2.000 εργαζομένους και δεκάδες εργολάβους, ενώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η έρευνα, έως 250.000 άνθρωποι εργάζονται καθημερινά σε τέτοιες εγκαταστάσεις στην Ευρώπη.

Οι αρχές δεν διαπίστωσαν παραβάσεις

Το ατύχημα του Σάντου σημειώθηκε τον Μάρτιο του 2026 σε κέντρο δεδομένων της Google στο Σεν-Γκισλέν του Βελγίου. Ο εργαζόμενος απασχολούνταν με σύμβαση που ανανεωνόταν εβδομαδιαία, σε εργοτάξιο όπου η ιρλανδική Dornan Engineering επέβλεπε την εργολαβική εταιρεία του.

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, οι προϊστάμενοι τον διαβεβαίωσαν ότι οι ηλεκτρικές γραμμές είχαν τεθεί εκτός τάσης. Η προστατευτική στολή βρισκόταν κλειδωμένη σε άλλο χώρο και η παραλαβή της θα απαιτούσε επιπλέον χρόνο. Υπό την πίεση της ολοκλήρωσης της εργασίας, προχώρησε χωρίς αυτήν. «Δεν είχα άλλη επιλογή. Άνθρωποι έχουν απολυθεί επειδή είπαν όχι», δήλωσε στους δημοσιογράφους. Η έκρηξη προκάλεσε εγκαύματα δευτέρου βαθμού στο πρόσωπο και στον λαιμό και τρίτου βαθμού στον δεξιό ώμο και στα δάχτυλα. Σύμφωνα με αυτόπτη μάρτυρα, οι υπεύθυνοι απομακρύνθηκαν από το σημείο μετά το ατύχημα.

Η Google και η Dornan υποστηρίζουν ότι εφαρμόζουν κανόνες υγείας και ασφάλειας και συνεργάστηκαν με τις αρχές. Ο εργαζόμενος παραμένει στο σπίτι του στη Ρουμανία, έχοντας υποβληθεί σε πολλαπλές μεταμοσχεύσεις δέρματος. Οι γιατροί εκτιμούν ότι μπορεί να ανακτήσει μόλις το 70% της λειτουργικότητας του δεξιού άνω άκρου του.

Αρουραίοι, φυματίωση και ακρωτηριασμοί στη Σουηδία

Στο Γκέβλε της Σουηδίας, η Microsoft υλοποιεί επενδυτικό σχέδιο ύψους τριών δισεκατομμυρίων ευρώ, σε έκταση 130 εκταρίων. Η ιρλανδική Collen Construction έχει αναλάβει τον ρόλο του γενικού εργολάβου, με την Benbau να απασχολεί εκατοντάδες εργαζομένους. Οι Ρουμάνοι εργάτες είπαν ότι 24 άνθρωποι μοιράζονται μία κουζίνα, 14 χρησιμοποιούν ένα μπάνιο, ενώ στα προκατασκευασμένα καταλύματα των 40 δωματίων καταγράφονται αρουραίοι, προβλήματα εξαερισμού και έλλειψη θέρμανσης σε θερμοκρασίες κάτω από το μηδέν.

Τον Φεβρουάριο του 2026 καταγράφηκε περιστατικό ενεργού φυματίωσης, επιβεβαιωμένο από ιατρικό φάκελο. Εργαζόμενοι και συνδικαλιστές εκτιμούν ότι ακόμη 10 έως 12 άνδρες ενδέχεται να είχαν προσβληθεί. Η Benbau, κατασκευαστική εταιρεία ιρλανδικών συμφερόντων, ενημέρωσε αρχικά περιορισμένο αριθμό εργαζομένων και παρουσίασε τις εξετάσεις ως προαιρετικές. Οι σουηδικές αρχές είχαν επίσημη ενημέρωση για ένα μόνο κρούσμα.

Τον Μάιο, περίπου 40 εργάτες μεταφέρθηκαν σε εργοτάξιο της Microsoft στη Δανία. Μάρτυρες καταγγέλλουν ότι ανάμεσά τους βρίσκονταν άτομα με θετικά αποτελέσματα εξετάσεων ή συμπτώματα. Η έρευνα δεν κατάφερε να τους εντοπίσει.

Εργασία 60 ωρών κ μισθολογικές παραβάσεις

Η έρευνα αποκάλυψε επίσης εκτεταμένες καταγγελίες για μισθολογικές παραβάσεις. Περισσότεροι από 30 εργαζόμενοι παρέδωσαν εκατοντάδες εκκαθαριστικά μισθοδοσίας. Πολλά καταγράφουν εβδομάδες εργασίας έως 60 ωρών χωρίς πληρωμή υπερωριών. Ορισμένοι εργαζόμενοι καταγγέλλουν ότι στερήθηκαν τη νόμιμη άδεια μετ’ αποδοχών επί πέντε χρόνια.

Σύμφωνα με το συνδικάτο Solidariska byggare, μετανάστες εργάτες αμείβονταν έως 30% λιγότερο από Σουηδούς συναδέλφους τους. Η οργάνωση κατηγόρησε την Benbau ότι όφειλε σχεδόν 900.000 ευρώ σε μισθούς και αναδρομικά προς 78 εργαζομένους. Παράλληλα, οι εργαζόμενοι περιγράφουν καθεστώς πειθαρχίας με «κίτρινες» και «κόκκινες κάρτες», πολύωρες ανακρίσεις και εξαναγκασμό σε γραπτές ομολογίες. Στο πλαίσιο του προγράμματος «Good Save», καταγγέλλουν απειλές περικοπής μισθών όταν δεν υπέβαλλαν τις απαιτούμενες αναφορές.

«Διοικούν μέσω ψυχολογικής τρομοκρατίας», ανέφερε Ρουμάνος εργάτης. Πρώην διευθυντής της Benbau υποστήριξε ότι αρνήθηκε να συμμετέχει ως μεταφραστής σε ανακρίσεις εργαζομένων, τις οποίες θεωρούσε ταπεινωτικές.

148 εταιρείες σε ένα εργοτάξιο

Η πολυπλοκότητα των υπεργολαβιών αναδεικνύεται σε κρίσιμο ζήτημα. Έγγραφα της σουηδικής Αρχής Εργασιακού Περιβάλλοντος αποκαλύπτουν ότι στο εργοτάξιο του Γκέβλε δραστηριοποιούνται 148 εταιρείες υπό την Collen, εκ των οποίων 28 άμεσοι υπεργολάβοι.

Από το 2021 έως το 2026, η ίδια αρχή άνοιξε 50 υποθέσεις σχετικά με εργοτάξια κέντρων δεδομένων της Microsoft και ιρλανδικών κατασκευαστικών εταιρειών. Η Winthrop, επίσης ιρλανδική εταιρεία, δέχθηκε 12 πρόστιμα για παραβάσεις υποχρεώσεων δήλωσης αλλοδαπών εργαζομένων. Η εταιρεία υποστήριξε ότι η ευθύνη ανήκε στους υπεργολάβους της και ότι οι περιπτώσεις αφορούσαν 45 από περίπου 8.000 εργαζομένους.

Στην Ολλανδία, μηχανικός της Winthrop κατήγγειλε εβδομάδες εργασίας 60 έως 80 ωρών και σοβαρή επαγγελματική εξουθένωση. Το 2025, ο κρατικός φορέας διέταξε την εταιρεία να παρατείνει την καταβολή αποδοχών ασθενείας, διαπιστώνοντας ανεπαρκείς ενέργειες για την επανένταξή του στην εργασία.

Συνδικάτα ούτε για αστείο

Συνδικαλιστικές οργανώσεις από επτά ευρωπαϊκές χώρες καταγγέλλουν δυσκολίες πρόσβασης στα εργοτάξια των τεχνολογικών κολοσσών. Στην Ολλανδία, εκπρόσωποι του FNV υποστηρίζουν ότι αποκλείστηκαν από εγκατάσταση της Winthrop, με εργαζόμενο στην πύλη να τους δηλώνει: «Πέρα από αυτή την πύλη, δεν είναι Ολλανδία».

Στη Δανία, εκπρόσωπος του συνδικάτου 3F, που αριθμεί 56.000 μέλη, χαρακτήρισε ορισμένα εργοτάξια «πιο κλειστά και από κρατική φυλακή». Στην Ιταλία, συνδικαλιστές καταγγέλλουν αποκλεισμό από εργοτάξιο της Amazon κοντά στο Μιλάνο.

Το πρόβλημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα μπροστά στους περιορισμούς των ελεγκτικών μηχανισμών. Η Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας διέθετε λιγότερους από 140 εργαζομένους το 2025 και αναγνωρίζει ότι στερείται ανεξάρτητων εξουσιών επιθεώρησης, διερεύνησης και επιβολής κυρώσεων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat που επικαλείται η έρευνα, ο κατασκευαστικός κλάδος κατέγραψε 776 θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2024, σχεδόν το ένα τέταρτο του συνόλου.

Η συμφωνία των 1,3 εκατομμυρίων ευρώ

Λίγες ημέρες πριν από τη δημοσίευση της έρευνας του Investigate Europe, το συνδικάτο Solidariska byggare πέτυχε συμφωνία ύψους 15 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών, περίπου 1,3 εκατομμυρίων ευρώ, με την Benbau για 78 Ρουμάνους εργαζομένους. Η συμφωνία προβλέπει αναδρομικές αποδοχές, αποζημιώσεις, αυξημένους μισθούς και πρόσβαση των συνδικάτων σε όλα τα εργοτάξια όπου δραστηριοποιείται η εταιρεία. Απαγορεύει επίσης τις χωριστές συναντήσεις της διοίκησης με εργαζομένους χωρίς συνδικαλιστική παρουσία.

Η Benbau επιβεβαίωσε την υπογραφή της συμφωνίας, δηλώνοντας ότι αντιμετωπίζει σοβαρά την υγεία και την ασφάλεια του προσωπικού της. Οι Google, Microsoft, Dornan, Collen και Winthrop υποστηρίζουν επίσης ότι εφαρμόζουν πρότυπα προστασίας των εργαζομένων, ενώ αμφισβητούν συγκεκριμένες καταγγελίες.

Τα ευρήματα του Investigate Europe αποκαλύπτουν το μέγεθος του εργασιακού προβλήματος που συνοδεύει την επέκταση των ψηφιακών υποδομών. Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης στηρίζεται σε τεράστιες επενδύσεις, σύνθετες εργολαβικές αλυσίδες και χιλιάδες μετανάστες εργαζομένους, οι οποίοι συχνά βρίσκονται μακριά από τις οικογένειές τους και στερούνται συνδικαλιστικής προστασίας. Και το ερώτημα επανέρχεται – ποιος πληρώνει την «ωηφιακή επανάσταση;»

Πηγή: infowar