η αλήθεια σώζει

Γράφει ο Γιάννης Κατσίμπας

Αντί πρώτου σχολίου σας παραθέτω έναν στίχο του Καβάφη -πιο επίκαιρο δεν γίνεται- και ο καθένας ας βγάλει τα συμπεράσματά του:

«Τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή...» γράφει στο ποίημα «Μάρτιαι Ειδοί» ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης (1911).

Η 15η Μαρτίου είναι η αποφράδα ημέρα των Ρωμαίων. Αι ειδοί (από το λατινικό idus: ήμισυ, δηλαδή η μέρα που διαιρεί τον μήνα σε δύο, σχεδόν, ίσα μέρη). Ο όρος «Idus Martii» ή «Idus Martiae» ήταν για την αργία αφιερωμένη στον θεό Ορη και γι' αυτό εκείνη τη μέρα τελούνταν στρατιωτικές παρελάσεις. Έμειναν στην Ιστορία, γιατί εκείνη ακριβώς τη μέρα δολοφονήθηκε ο Γάιος Ιούλιος Καίσαρ (15 Μαρτίου 44 π.Χ.) από τον Γάιο Κάσσιο Λογγίνο και τον Μάρκο Ιούνιο Βρούτο και γι' αυτό ο Καίσαρας αναφώνησε τη γνωστή φράση «Και συ, τέκνον Βρούτε;». Ο Καίσαρας, κατά την παράδοση, είχε προειδοποιηθεί από τον οιωνοσκόπο Σπουρίννα «να φοβάται τας ειδούς του Μαρτίου». Όταν η μέρα έφθασε και ο Καίσαρας, πορευόμενος προς τη Σύγκλητο, συνάντησε τον οιωνοσκόπο, του είπε με ειρωνεία και υπεροψία «Εφθασαν αι ειδοί!», εννοώντας ότι τον είχε συμβουλέψει λανθασμένα, μιας και δεν του είχε συμβεί τίποτα κακό. «Ναι, άλλα δεν πέρασαν...» του απάντησε ο οιωνοσκόπος. Ο έλληνας σοφιστής Αρτεμίδωρος ο Κνίδιος θα του βάλει στο χέρι ένα σημείωμα που θα αποκαλύπτει τη συνωμοσία, αλλά ο Μέγας Στρατηλάτης ήταν απασχολημένος με το πλήθος και δεν θα το ανοίξει για να το διαβάσει. Μετά από λίγο ο Καίσαρας θα έπεφτε νεκρός, με 23 μαχαιριές, από τα χέρια των συνωμοτών μέσα στη Σύγκλητο της Ρώμης. Τον μαχαίρωσαν όλοι οι συνωμότες, για να πιστοποιήσουν τη συμμετοχή τους στο φόνο.

Ο Καβάφης επιλέγει το συγκεκριμένο συμβάν με τον Αρτεμίδωρο για να παρουσιάσει τη στάση του Ιούλιου Καίσαρα, ο οποίος έχοντας παρασυρθεί από την υπεροψία της αποθέωσης που του προσέφερε ο ρωμαϊκός λαός δεν δίνει σημασία σε εκείνους που επιχειρούν να τον προφυλάξουν. Ο Καίσαρας μέσα στον γενικότερο ενθουσιασμό της καταξίωσής του θεωρεί εαυτόν υπεράνω κινδύνου και φόβου, γεγονός που δεν του επιτρέπει να λάβει επαρκώς υπόψη του τις προειδοποιήσεις που του γίνονται.

 Η υπεροψία και η μέθη της απόλυτης εξουσίας υπονομεύουν τη δυνατότητα του Καίσαρα να αντιληφθεί τον κίνδυνο που τον απειλεί.

Το θυμήθηκα. Είπα να το συζητήσω μαζί σου, μπας και βγάλουμε καμιά άκρη.

"Η αλήθεια σώζει". Τι λες πως σου φαίνεται; Καλό; Τι δεν ξέρεις; Ακόμα δεν αρχίσαμε και λες ότι δεν ξέρεις; Κάτσε να το συζητήσουμε ίσως βγάλουμε τίποτα. Τα μεγαλύτερα πράγματα λένε, έχουν βγει κατόπιν έντονου στοχασμού και πολύωρων συζητήσεων. Η αλήθεια σώζει. Μάλιστα.

Πώς αποκτάμε την αλήθεια; Ποια αλήθεια όμως αυτή που θεωρώ εγώ η εσύ; Η "αλήθεια" εδώ που τα λέμε είναι ότι σπάνια πέφτω έξω στις προβλέψεις μου. Θυμάσαι για την ελένη που σου 'λεγα ότι τα ‘χει μάλλον; Στο τέλος είχα δίκιο. Ξεφύγαμε. Θεωρώ ότι η αλήθεια είναι σαν το ψέμα, δεν έχουν βάση. Αυτό συμβαίνει επειδή η αλήθεια, παίρνει σάρκα και οστά στα μέτρα του καθένα. Φαντάζεσαι να κάθεσαι παρέα με κάποιον, που δε θέλεις; Έτσι είναι και η αλήθεια. Γίνετε κάτι που σου ταιριάζει για να έχετε κάτι να πείτε. Να πείτε, τι να πείτε; Αφού τις περισσότερες φορές, όταν είσαι ειλικρινής με τον εαυτό σου στενοχωριέσαι. Για τέτοια είμαστε τώρα, η ζωή είναι μικρή για να είναι θλιβερή όπως λέει και ο ποιητής. Αλλά απ’ την άλλη να κοροϊδεύω τον εαυτό μου; Άσε που ντρέπεται κιόλας. Είναι φορές που θες να είσαι ειλικρινής αλλά δεν υπάρχει κανείς να σε ακούσει. Η αλήθεια ντρέπεται, ωραίο αυτό. Κι όταν δεν ντρέπεται αυτή, φοβάμαι εγώ. Καλά είναι, τουλάχιστον κάπου καταλήξαμε. Εδώ που τα λέμε καλύτερα να την κρατάω μέσα μου. Η κλεισούρα χαλάει τα πράγματα, τα αλλοιώνει. Έτσι θα γίνει και πιο συμβατή, θα μου ταιριάζει που λέγαμε και πριν.

Όταν το ανέφερα στον Γιώργο, εκείνος μου είπε: "ποια αλήθεια, η γνώση σώζει". Καλά, είπα, τώρα δέσαμε. Εγώ δεν μπορώ να αποδεχτώ αυτά που ξέρω να μάθω κι άλλα; Δεν θα είσαι καλά. Ευαγγέλιο δε διαβάζεις; Το λέει καθαρά, "μακάριοι οι πτωχοί το πνεύματι". Έτσι είναι.

Που καταλήξαμε; Ότι τίποτα δεν είναι καλό αν δε σε κάνει ευτυχισμένο. Να τη και η φιλοσοφία στη μέση. Τα φέρνεις από 'δω, τα πας από 'κει, και αν δε σε βολεύουν, ή λες δεν ξέρω δεν απαντώ ή ότι δεν είναι ώρα για φιλοσοφίες.

Πέρασε η ώρα. Μάλλον δεν είναι ώρα για φιλοσοφίες. Πέφτω για ύπνο, ήσυχος, χωρίς αναπάντητα ερωτήματα. Πάλι κατάφερα να λύσω αυτά που με απασχολούν.-