Τιμ Ρόμπινς - «Το θέατρο μπορεί να αλλάξει τον κόσμο»

Ο βραβευμένος με Οσκαρ αμερικανός ηθοποιός και σκηνοθέτης μιλάει για την επιρροή του Ντάριο Φο στη δουλειά του, για τη δύναμη του θεάτρου να φωτίζει τις κοινωνικές αδικίες και για την ανάγκη της τέχνης να αμφισβητεί την εξουσία και να δίνει φωνή στους απλούς ανθρώπους

Ο Τιμ Ρόμπινς δεν αντιμετώπισε ποτέ την τέχνη ως απλή ψυχαγωγία. Για εκείνον, μια ταινία, μια θεατρική παράσταση, μια ιστορία, έχουν αξία όταν μπορούν να φωτίσουν τις σκοτεινές πλευρές της κοινωνίας και να προκαλέσουν ερωτήματα. Αυτό είναι το νήμα που ενώνει μεγάλο μέρος της πορείας του: από τις «Στάσεις Ζωής» και τις «Πράξεις Ελευθερίας» μέχρι το «Dead Man Walking», όπου στάθηκε απέναντι στη θανατική ποινή.

Παράλληλα, έχει πάρει δημόσια θέση για τον πόλεμο, την κλιματική κρίση και τις κοινωνικές ανισότητες, συχνά στο πλευρό της πρώην συντρόφου του Σούζαν Σαράντον. Ομως ο χώρος όπου ο Ρόμπινς βρήκε περισσότερο τον εαυτό του είναι το θέατρο. Οπως αποκαλύπτει σε συνέντευξή του στη Repubblica, η μεγάλη επιρροή στη φιλοσοφία του ήταν ένας ιταλός δημιουργός: ο Ντάριο Φο. «Αρχισα να γράφω όταν διάβασα τον “Τυχαίο Θάνατο ενός Αναρχικού” στο κολέγιο.

Ηταν μια αποκάλυψη. Κατάλαβα ότι το θέατρο μπορούσε να μιλήσει για τον κόσμο, για τη διαφθορά του, και την ίδια στιγμή να είναι εξαιρετικά διασκεδαστικό», λέει. Με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Φο, ο Ρόμπινς θυμάται τον άνθρωπο που θεωρεί δάσκαλό του. Τον γνώρισε, συνεργάστηκε μαζί του και, όπως λέει, είχε την τύχη να δεχθεί τις συμβουλές του στα τελευταία χρόνια της ζωής του. «Ηταν ένας μοναδικός καλλιτέχνης. Μπορούσε να δημιουργεί έργα πολύ αστεία και ταυτόχρονα βαθιά ουσιαστικά, έργα που αποκάλυπταν την αλήθεια της κοινωνίας», σημειώνει.

Για τον αμερικανό ηθοποιό η κληρονομιά του Ντάριο Φο βρίσκεται ακριβώς στην ιδέα ότι το θέατρο δεν πρέπει να ανήκει μόνο σε μια ελίτ. Πρέπει να απευθύνεται σε όλους, ακόμη και σε εκείνους που δεν έχουν τη δυνατότητα να αγοράσουν ένα εισιτήριο. «Οι ιστορίες για τον δρόμο είναι οι πιο επικίνδυνες, αλλά και αυτές που μου έδωσαν τη μεγαλύτερη ικανοποίηση», αναφέρει, υπογραμμίζοντας ότι η τέχνη οφείλει να αναγνωρίζει «την αξιοπρέπεια της εργατικής τάξης και τη σημασία κάθε ανθρώπου».

Η τέχνη απέναντι στην εξουσία

Ο Ρόμπινς αποφεύγει τον όρο «πολιτικό θέατρο» γιατί θεωρεί ότι συχνά συνδέεται με τη χειραγώγηση. Για εκείνον μια πολιτική καλλιτεχνική δημιουργία δεν είναι αυτή που προσπαθεί να επιβάλει μια άποψη, αλλά εκείνη που αποκαλύπτει μια αλήθεια. Αυτή η αντίληψη τον οδήγησε και στον τελευταίο του ρόλο στη σειρά «Silo», όπου υποδύεται τον αμφιλεγόμενο δήμαρχο μιας κλειστής, δυστοπικής κοινωνίας χιλιάδων ανθρώπων.

Η σειρά, όπως εξηγεί, τον έκανε να σκεφτεί ξανά τη σχέση μεταξύ εξουσίας, τεχνολογίας και ελευθερίας. «Μιλάει για τις λάθος αποφάσεις που παίρνουν οι άνθρωποι της εξουσίας απέναντι στους πολίτες σχετικά με την επιστήμη και την τεχνολογία, μέχρι που καταστρέφουν τον κόσμο στον οποίο ζούμε», λέει. Η εμπειρία της πανδημίας επηρέασε επίσης τον τρόπο με τον οποίο είδε το έργο. Ο Ρόμπινς αναφέρει ότι μετά την περίοδο των lockdown προβληματίστηκε από το πόσο εύκολα οι κοινωνίες χωρίζονται σε αντίπαλα στρατόπεδα.

«Σε όλη μου τη ζωή προσπάθησα να κάνω ερωτήσεις και να αντιστέκομαι στην προπαγάνδα», τονίζει. Δεν είναι τυχαίο ότι στους αγαπημένους του συγγραφείς συγκαταλέγεται ο Κερτ Βόνεγκατ, ένας δημιουργός που συνδύαζε επιστημονική φαντασία, σάτιρα και χιούμορ. Για τον Ρόμπινς το χιούμορ είναι ένας τρόπος να φτάσει κανείς πιο κοντά στην αλήθεια.

Ενας καλλιτέχνης που ανοίγει το αρχείο του

Στα 67 του χρόνια ο Τιμ Ρόμπινς δεν δείχνει διάθεση να απομακρυνθεί από τη δημιουργία. Αντίθετα, ετοιμάζει μια νέα ψηφιακή πλατφόρμα όπου θα διαθέσει μεγάλο μέρος της καλλιτεχνικής του διαδρομής: μουσική, συναυλίες και θεατρικά έργα. Θέλει, όπως λέει, να κάνει το έργο του προσβάσιμο σε όσους θέλουν να το χρησιμοποιήσουν. «Αδειάζω το καλλιτεχνικό μου γκαράζ και βάζω τα πάντα στη διάθεση του κόσμου», εξηγεί. Για έναν καλλιτέχνη που επηρεάστηκε από τον Ντάριο Φο, η επιλογή αυτή μοιάζει σχεδόν φυσική: η τέχνη δεν είναι ιδιοκτησία, αλλά μια ιστορία που συνεχίζεται όταν περνάει από τον έναν άνθρωπο στον άλλον.