Η Ταπισερί της Μπαγιέ στο Λονδίνο – Ο ρόλος του Μακρόν, η μυστική επιχείρηση και η έκθεση

Ένα κίτρινο φορτηγό, ένα τρένο της Eurostar και μια επιχείρηση 20 ωρών. Έτσι ταξίδεψε μυστικά από τη Γαλλία στο Λονδίνο η Ταπισερί της Μπαγιέ, παρά τις προειδοποιήσεις των ειδικών ότι η μετακίνησή της ήταν σχεδόν αδύνατη.

Η ταπισερί της Μπαγιέ βρίσκεται πλέον στο Λονδίνο. Στις 9 Ιουλίου, στις 6:15 το απόγευμα, ένα φωτεινό κίτρινο φορτηγό που μετέφερε το αριστουργηματικό έκθεμα, σφραγισμένο μέσα σε ειδική θήκη με ελεγχόμενες συνθήκες θερμοκρασίας και προστασία από κραδασμούς, αναχώρησε από την Μπαγιέ σε μια μυστική επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Συνοδευόμενο από μέλη των γαλλικών υπηρεσιών ασφαλείας, το φορτηγό επιβιβάστηκε σε τρένο της Eurostar, το οποίο πέρασε στη Βρετανία μέσω της σήραγγας της Μάγχης.

Τα παραπάνω στοιχεία αποκαλύπτει ρεπορτάζ των New York Times που καταγράφει το χρονικό της συμφωνίας για τον δανεισμό της θρυλικής ταπισερί και τη μετακίνησή της στο Κεντρικό Λονδίνο από τη Βόρεια Γαλλία.

Το άρθρο περιγράφει ακόμα πώς μόλις έφτασε στην Αγγλία, το φορτηγό κινήθηκε αργά μέσα στη νύχτα προς το Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο, όπου το πολύτιμο φορτίο του έπρεπε να αποκαλυφθεί και εκτεθεί προσεκτικά ως το επίκεντρο της μεγάλης, πολυαναμενόμενης έκθεσης, η οποία ανοίγει στις 10 Σεπτεμβρίου 2026 και θα διαρκέσει έως τις 11 Ιουλίου 2027.

Τα εισιτήρια για την έκθεση έχουν ήδη εξαντληθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου, ενώ το Βρετανικό Μουσείο ελπίζει ότι η προσέλευση θα πλησιάσει τα 1,6 εκατομμύρια επισκέπτες που προσέλκυσαν οι «Θησαυροί του Τουταγχαμών» το 1972.

Εργαζόμενοι ξεφορτώνουν το ειδικό κιβώτιο που περιέχει την διάσημη ταπισερί της Μπαγιέ. Βρετανικό Μουσείο, Λονδίνο, Παρασκευή 10 Ιουλίου 2026. (AP Photo/Kwiyeon Ha)

Εντύπωση μάλιστα έκανε το γεγονός ότι ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, δήλωσε πρόσφατα στους Financial Times, αναφερόμενος στη συμφωνία Βρετανίας-Γαλλίας για τον δανεισμό της Ταπισερί της Μπαγιέ, ότι θα μπορούσε να αποτελέσει πιθανό παράδειγμα για μια μελλοντική συμφωνία σχετικά με τα Γλυπτά του Παρθενώνα.

Η πρωτοβουλία Μακρόν

Στην περίπτωση του χρονικού του δανεισμού της ταπισερί της Μπαγιέ, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, ήταν μεταξύ εκείνων που πρωτοστάτησαν στην όλη προσπάθεια από το 2018. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο βασιλιάς Κάρολος Γ΄ ήταν ένας από τους βασικούς υποστηρικτές της πρωτοβουλίας. Το ίδιο και αρκετοί Βρετανοί πρωθυπουργοί. Η βρετανική κυβέρνηση παρενέβη για τον σκοπό αυτό, αναλαμβάνοντας να ασφαλίσει τη διαδικασία έναντι 800 εκατομμυρίων λιρών, ποσού που ξεπερνά το 1 δισεκατομμύριο δολάρια.

Το ευτυχές αποτέλεσμα αυτής της γαλλοβρετανικής συμφωνίας, επισφραγίστηκε από την κοινή παρουσία στο Βρετανικό Μουσείο του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, του βασιλιά Καρόλου Γ΄, του διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου Νίκολας Κάλιναν και του προέδρου του Βρετανικού Μουσείου Τζορτζ Όσμπορν στην ειδική παρουσίαση της Ταπισερί της Μπαγιέ στο Λονδίνο, στις 2 Σεπτεμβρίου 2026.

Ο βασιλιάς της Βρετανίας Κάρολος Γ΄ και ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν κατά τη διάρκεια της επίσημης παρουσίασης της έκθεσης για την Ταπισερί της Μπαγιέ, στο Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο, Βρετανία, 2 Σεπτεμβρίου 2026. Adrian Dennis/Pool via REUTERS

«Είναι άραγε η αλλαγή στάσης για την ταπισερί μια ένδειξη ότι η πολιτική εξουσία μπορεί να υπερισχύσει των ανησυχιών των επιμελητών και των μελετητών; Ή μήπως οι τεχνικές συντήρησης έχουν εξελιχθεί τόσο πολύ, ώστε αυτό που κάποτε θεωρούνταν αδύνατο να είναι πλέον εφικτό;», αναρωτιέται στο ρεπορτάζ του στους New York Times ο Άλεξ Μάρσαλ.

Ο δανεισμός έγινε μόνο και μόνο επειδή το ήθελε ο Μακρόν, υποστήριξε ο Ντιντιέ Ρίκνερ, ιδρυτής της γαλλικής έκδοσης για την τέχνη La Tribune de l’Art. «Πιστεύει ότι ξέρει καλύτερα από τους ειδικούς».

Ένα αριστούργημα με πολιτική σημασία

Η Ταπισερί της Μπαγιέ είναι σημαντική για πολλούς λόγους. Την ώρα που πολλά από τα μεσαιωνικά υφάσματα που έχουν διασωθεί είναι ξεθωριασμένα σε θραύσματα, η Ταπισερί της Μπαγιέ παραμένει σχεδόν ακέραιη και οι κόκκινες, μπλε και πράσινες κλωστές της διατηρούν ακόμη τη ζωντάνια τους.

Και έπειτα είναι και η ιστορία που αφηγείται σε διαφορετικές σκηνές: πώς ο Γουλιέλμος ο Κατακτητής, δούκας της Νορμανδίας στη Γαλλία, εισέβαλε στην Αγγλία το 1066, εκθρονίζοντας τον τελευταίο Αγγλοσάξονα μονάρχη της χώρας στη Μάχη του Χέιστινγκς. Τα γεγονότα αυτά άλλαξαν την αγγλική γλώσσα, αναδιαμόρφωσαν τους νόμους της χώρας και ανέτρεψαν τη διαδοχή στον αγγλικό θρόνο. Για πολλούς στην Αγγλία, η ταπισερί αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της βρετανικής ταυτότητας, όπως είναι το Στόουνχεντζ, τα έργα του Σαίξπηρ και η ίδια η μοναρχία.

Πρόκειται σαφώς για μια ιστορία γραμμένη από τον νικητή, η οποία παρουσιάζει τον Γουλιέλμο τον Κατακτητή ως τον νόμιμο βασιλιά της Αγγλίας. Ωστόσο, η ταπισερί έχει χρησιμοποιηθεί και ως ισχυρό πολιτικό σύμβολο από πρόσωπα όπως ο Ναπολέων, οι Ναζί και, σύγχρονους πολιτικούς ηγέτες.

Η ταπισερί πιθανότατα κεντήθηκε στο Καντέρμπερι της Αγγλίας, κάποια στιγμή κατά τον 11ο αιώνα, όμως οι ιστορικοί δεν γνωρίζουν με βεβαιότητα πώς, πότε ή γιατί έφτασε στην Μπαγιέ, μια πόλη στη βόρεια Γαλλία. Δεν καταγράφεται σε ιστορικές πηγές πριν από το 1476, όταν εμφανίζεται σε έναν κατάλογο του καθεδρικού ναού της Μπαγιέ ως «ένα πολύ μακρύ και στενό λινό ύφασμα, κεντημένο με μορφές και επιγραφές που αναπαριστούν την κατάκτηση της Αγγλίας».

Το 1803, ο Ναπολέων διέταξε να μεταφερθεί η ταπισερί από την Μπαγιέ στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι, πάνω σε δύσβατους δρόμους, προκειμένου να ενισχύσει την υποστήριξη για την επικείμενη εισβολή του στη Βρετανία. Αργότερα επέστρεψε στην Μπαγιέ, από όπου Άγγλοι επισκέπτες του 19ου αιώνα έγραψαν ότι η ταπισερί ήταν «ήδη κουρελιασμένη» και προέβλεπαν ότι «θα είχε καταστραφεί ολοκληρωτικά μέσα σε μισό αιώνα».

Όταν η Γαλλία βρισκόταν υπό γερμανική κατοχή κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ναζί μετέφεραν την ταπισερί και πάλι στο Λούβρο, κατόπιν εντολής του Χάινριχ Χίμλερ, ο οποίος επιθυμούσε να τη μεταφέρει στη Γερμανία. Ωστόσο, οι Σύμμαχοι απελευθέρωσαν το Παρίσι και η ταπισερί επέστρεψε στην Μπαγιέ.

Ταπισερί της Μπαγιέ όπως… Μόνα Λίζα

Για πολλούς από τους δεκάδες χιλιάδες φιλότεχνους που υπέγραψαν ψήφισμα κατά του δανεισμού της ταπισερί από τη Γαλλία στη Βρετανία, το ταξίδι της μέχρι το Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο θυμίζει τις μετακινήσεις της Μόνα Λίζα τη δεκαετία του 1960 — ένα γεγονός που υπαγορεύτηκε περισσότερο από διπλωματικούς και πολιτικούς υπολογισμούς.

Το 1962, όταν η Τζάκι Κένεντι ζήτησε από τον Αντρέ Μαλρό, τότε υπουργό Πολιτισμού της Γαλλίας, να επιτρέψει στη Μόνα Λίζα να ταξιδέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες, εκείνος συμφώνησε, παρά τις έντονες αντιδράσεις. Μια ομάδα επιμελητών του Λούβρου απείλησε ακόμη και με παραίτηση, ενώ οι γαλλικές εφημερίδες δημοσίευσαν άρθρα που εξέφραζαν την αγανάκτησή τους για την ιδέα.

Ο Μαλρό αγνόησε τις αντιρρήσεις τους και, αργότερα την ίδια χρονιά, η Μόνα Λίζα διέσχισε τον Ατλαντικό μέσα σε ειδικά κλιματιζόμενο κιβώτιο, πάνω σε υπερωκεάνιο. Μετά την παραμονή της στην Ουάσινγκτον, κατευθύνθηκε στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης.

Παρέμεινε εκεί εκτεθειμένη για λίγες μόνο εβδομάδες, όμως περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι έσπευσαν να τη δουν από κοντά. Ήταν η έκθεση που κανείς δεν ήθελε να χάσει εκείνη τη σεζόν — όπως ελπίζει τώρα το Βρετανικό Μουσείο ότι θα συμβεί και με την Ταπισερί της Μπαγιέ.

Η συμφωνία που μπήκε στον πάγο

Ο Μακρόν είχε δεσμευτεί για πρώτη φορά το 2018 να δανείσει την ταπισερί στη Βρετανία, ως χειρονομία φιλίας κατά τη διάρκεια γαλλοβρετανικής πολιτικής συνόδου. Την ώρα που οι δύο χώρες αντιμετώπιζαν τις συνέπειες της αποχώρησης της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, μπορούσαν ακόμη να «υφάνουν μαζί μια νέα ταπισερί», είχε δηλώσει τότε ο Μακρόν στους δημοσιογράφους.

Η Ιζαμπέλ Ατάρ, διευθύντρια του Μουσείου της Ταπισερί της Μπαγιέ από το 2005 έως το 2010, δήλωσε σε συνέντευξή της ότι είχε θεωρήσει πως επρόκειτο για μια υπόσχεση χωρίς αντίκρισμα. Όταν ανέλαβε τη διεύθυνση του μουσείου, θυμάται ότι ήθελε να δανείσει την ταπισερί σε ιδρύματα του εξωτερικού. «Ήμουν αρκετά αφελής και αισιόδοξη», είπε. Σύντομα, όμως, «όλοι στην Μπαγιέ μου έλεγαν ότι αυτό ήταν τρέλα — ότι δεν ήταν δυνατόν να ταξιδέψει».

Πράγματι, η συζήτηση γύρω από έναν ενδεχόμενο δανεισμό σύντομα κόπασε μετά τη δέσμευση του Μακρόν το 2018. Λίγο μετά τη σύνοδο, οι σχέσεις Βρετανίας και Γαλλίας επιδεινώθηκαν εξαιτίας μιας σειράς ζητημάτων, μεταξύ των οποίων η παράτυπη μετανάστευση και οι ανταγωνιστικές συμφωνίες στον τομέα της άμυνας.

Στα μέσα του 2021, ο δανεισμός της Ταπισερί της Μπαγιέ είχε «μπει στον πάγο», θυμάται η Μένα Ρόουλινγκς, πρώην Βρετανίδα πρέσβειρα στη Γαλλία. Όπως λέει, συνέχισε να πιέζει για την υλοποίησή του και θυμάται ότι ο Μακρόν ήταν υποστηρικτικός σε μια εκδήλωση στη Νορμανδία το 2023, για την επέτειο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ωστόσο, την άνοιξη του 2025, η Ρόουλινγκς θεωρούσε ότι μια συμφωνία έμοιαζε απίθανη. Θυμάται μια συνάντηση στο γαλλικό υπουργείο Πολιτισμού, στην οποία συμμετείχε «ένα σωρό πολύ υψηλόβαθμοι δημόσιοι υπάλληλοι που έλεγαν: “Αυτό δεν μπορεί να γίνει. Η ταπισερί είναι υπερβολικά εύθραυστη. Αυτό λένε οι επιστήμονες”».

Αλλαγή δεδομένων

Τα πράγματα άλλαξαν ξαφνικά στο περσινό Φεστιβάλ των Καννών. Ο Κρις Μπράιαντ, ανώτατος Βρετανός κυβερνητικός αξιωματούχος αρμόδιος για τον πολιτισμό, ταξίδεψε στις Κάννες για μια συνάντηση μισής ώρας σε ξενοδοχείο με τη Ρασίντα Ντατί, τότε υπουργό Πολιτισμού της Γαλλίας. Ο Μπράιαντ λέει ότι οι δυο τους επρόκειτο να συζητήσουν τον δανεισμό, όμως η Ντατί έφτασε με καθυστέρηση 25 λεπτών. Αυτό έμοιαζε κακό σημάδι, λέει ο Μπράιαντ, και υπέθεσε ότι οποιαδήποτε συμφωνία είχε πλέον ναυαγήσει.

Κι όμως, λίγες εβδομάδες αργότερα, τον Ιούλιο, ο Μακρόν ανακοίνωσε τον δανεισμό κατά τη διάρκεια εκδήλωσης στο Βρετανικό Μουσείο. Η Γαλλία είχε μπλοκάρει όλες τις προηγούμενες προσπάθειες δανεισμού της ταπισερί, βρίσκοντας «τους καλύτερους ειδικούς στον κόσμο για να εξηγήσουν με απόλυτη λεπτομέρεια γιατί ήταν εντελώς αδύνατο», είπε ο Μακρόν. «Ξεπεράσαμε τους ειδικούς», πρόσθεσε, «και καταφέραμε να βρούμε εξαιρετικές λύσεις».

Εργαζόμενοι ξεφορτώνουν από το φορτηγό το ειδικό κιβώτιο που περιέχει την ταπισερί της Μπαγιέ, έξω από το Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο, την Παρασκευή 10 Ιουλίου 2026. (AP Photo/Kwiyeon Ha)

Αναμφίβολα ρόλο έπαιξε και ένας πρακτικός παράγοντας: το Μουσείο της Ταπισερί της Μπαγιέ επρόκειτο να κλείσει προσωρινά για μια απολύτως αναγκαία ανακαίνιση.

Όπως διαβάζουμε στους New York Times, από το 1983, το μουσείο παρουσίαζε την ταπισερί σε σχήμα U, κρεμασμένη από γάντζους κουρτίνας που ήταν στερεωμένοι σε μια ράγα. Η συγκεκριμένη διάταξη ασκούσε περιττή πίεση στο κέντημα και οι συντηρητές είχαν αποφανθεί ότι, μετά την αποκατάστασή της, η ταπισερί θα έπρεπε να εκτίθεται απλωμένη σε οριζόντια θέση.

Όταν το μουσείο έκλεισε το περασμένο φθινόπωρο, οι τεχνικοί — μεταξύ άλλων και από τη γαλλική εταιρεία συντήρησης SMACH — είχαν ήδη περάσει χρόνια σχεδιάζοντας τον τρόπο με τον οποίο θα απομάκρυναν την ταπισερί από τους γάντζους και θα την τοποθετούσαν σε χώρο αποθήκευσης.

Επιχείρηση: Λονδίνο

Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε μία ημέρα τον Ιούλιο, όταν περίπου 100 τεχνικοί παρατάχθηκαν κατά μήκος της ταπισερί και άρχισαν να τη μετακινούν προσεκτικά πάνω στη ράγα, περίπου πέντε εκατοστά κάθε φορά. Την αποσύνδεαν από τους γάντζους και την προσάρμοζαν σε μια νέα ράγα, στερεωμένη πάνω σε μια σειρά από πάνελ που σχηματίζουν μια χαλαρή κατασκευή σαν ακορντεόν. Ένας από τους επιμελητές του γαλλικού μουσείου επαναλάμβανε ρυθμικά «Τακ, τακ, σταμάτα!», καθοδηγώντας κάθε κίνηση, σε μια διαδικασία που κράτησε έξι αγωνιώδεις ώρες.

Στη συνέχεια, η Hizkia, εταιρεία εξειδικευμένη στη μεταφορά έργων τέχνης, σε συνεργασία με ειδικούς στη μηχανική των κραδασμών, τοποθέτησε τα διπλωμένα πάνελ μέσα σε ειδική κλιματιζόμενη θήκη, η οποία ήταν αναρτημένη σε μεταλλικό κλωβό με ελατήρια. Ο Χέερτ Φερχούεφ, υπεύθυνος επιχειρήσεων της Hizkia, δήλωσε ότι τα ελατήρια, γνωστά ως «μονωτήρες συρματόσχοινου» (wire rope isolators), λειτουργούν σαν «ένα παλιού τύπου παιδικό καρότσι» και έχουν επιτρέψει στην εταιρεία να μεταφέρει με ασφάλεια εξαιρετικά εύθραυστα αντικείμενα, όπως πορσελάνες και πίνακες.

Ένας εργαζόμενος του Βρετανικού Μουσείου ξεφορτώνει το φορτηγό που μετέφερε την ταπισερί της Μπαγιέ στο Λονδίνο την Παρασκευή 10 Ιουλίου 2026. (AP Photo/Kwiyeon Ha)

Μόλις η ταπισερί μεταφέρθηκε από το μουσείο σε έναν κοντινό χώρο αποθήκευσης, η ομάδα της Hizkia και άλλοι συντηρητές πραγματοποίησαν δύο δοκιμαστικές μεταφορές. Οδήγησαν ένα ομοίωμα της ταπισερί μέχρι το Βρετανικό Μουσείο, προκειμένου να χαρτογραφήσουν τη διαδρομή και να καταγράψουν δεδομένα σχετικά με τους κραδασμούς, ώστε να βελτιώσουν τον σχεδιασμό της προστατευτικής θήκης (το Βρετανικό Μουσείο αρνήθηκε να αποκαλύψει το κόστος της μεταφοράς.)

Όταν η ταπισερί ξεκίνησε το ταξίδι της για το Λονδίνο στις 9 Ιουλίου, τίποτα δεν είχε αφεθεί στην τύχη.

Παρά τις επικρίσεις που σημειώθηκαν δημοσίως για το ρίσκο της μεταφοράς της ταπισερί, καθώς το Βρετανικό Μουσείο προετοιμαζόταν για τη μεγάλη του έκθεση, η Ταπισερί της Μπαγιέ βρέθηκε ένα πρωινό του Ιουλίου απλωμένη πάνω σε ένα τραπέζι μήκους περίπου 67 μέτρων, ενώ οι σκηνές της βασιλικής πολεμικής ιστορίας ήταν προστατευμένες κάτω από μαύρα προστατευτικά καλύμματα. Για να προετοιμάσουν την επίσκεψη της Γαλλίδας υπουργού Πολιτισμού, δύο συντηρητές άρχισαν να ξετυλίγουν τα καλύμματα ένα προς ένα, αποκαλύπτοντας τη μία σκηνή μετά την άλλη, με τα έντονα χρώματά τους.

Η ταπισερί είχε αφαιρεθεί από την ειδική θήκη μεταφοράς της μία ημέρα νωρίτερα, σε μια επιχείρηση στην οποία συμμετείχαν περίπου 100 άνθρωποι και διήρκεσε από τις 7 το πρωί έως τις 3 τα ξημερώματα της επόμενης ημέρας — συνολικά 20 ώρες απόλυτης συγκέντρωσης. Η ομάδα είχε στερεώσει την ταπισερί σε μια ράγα, την ανύψωσε και στη συνέχεια την κατέβασε πάνω στο ειδικά κατασκευασμένο τραπέζι.

Η διαδικασία ολοκληρώθηκε με επιτυχία. Λίγες κλωστές που βρέθηκαν κατά το άνοιγμα της θήκης, δεν ανησύχησαν την ομάδα των ειδικών. Την αρτιότητα της ταπισερί της Μπαγιέ μπορεί να διαπιστώσει τώρα από κοντά το κοινό από τις 10 Σεπτεμβρίου.

Με πληροφορίες από The New York Times