Ουρές για την Ταπισερί Μπαγιέ στο Βρετανικό Μουσείο

Το εμβληματικό κέντημα του 11ου αιώνα, μήκους 70 μέτρων, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο βρετανικό κοινό στο Βρετανικό Μουσείο. Μια ιστορία πολέμου, φιλοδοξίας και κατάκτησης ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια των επισκεπτών που σχηματίζουν ήδη ουρές

Σχεδόν χίλια χρόνια μετά τη δημιουργία της, η Ταπισερί της Μπαγιέ επέστρεψε —τουλάχιστον για λίγο— στην πατρίδα όπου γεννήθηκε και κεντήθηκε. Και αυτή τη φορά δεν χρειάζεται κανείς να διασχίσει τη Μάγχη για να τη δει. Στις 10 Σεπτεμβρίου, οι πόρτες του Βρετανικού Μουσείου στο Λονδίνο άνοιξαν για ένα ιστορικό ραντεβού: η Ταπισερί της Μπαγιέ, ένα από τα σημαντικότερα έργα τέχνης του Μεσαίωνα, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο βρετανικό κοινό, σχεδόν 1.000 χρόνια μετά τη δημιουργία της. Τα 70 μέτρα του κεντήματος ξετυλίγουν μπροστά στα μάτια των επισκεπτών την ιστορία που οδήγησε στη μάχη του Χέιστινγκς και στη νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας το 1066. 

Όπως μεταδίδουν οι δημοσιογράφοι του BBC Πολ Γκλιν και Τζέικομπ Φίλιπς, οι πόρτες του μουσείου άνοιξαν στις 10 το πρωί, με αναβιωτές ντυμένους με ενδυμασίες της εποχής και κρατώντας ασπίδες να περιμένουν έξω από το κτίριο. Το σκηνικό έμοιαζε σχεδόν με πύλη προς έναν άλλο αιώνα.

70 μέτρα ιστορίας

Η Ταπισερί της Μπαγιέ δεν είναι απλώς ένα έργο τέχνης. Είναι μια τεράστια εικονογραφημένη αφήγηση, μήκους περίπου 70 μέτρων, που αποτελείται από 58 σκηνές και καταγράφει τα γεγονότα που οδήγησαν στη μάχη του Χέιστινγκς και στην κατάκτηση της Αγγλίας από τους Νορμανδούς. Και υπάρχει και μια ειρωνεία στην ιστορία της: δημιουργήθηκε στην Αγγλία, αλλά για αιώνες παρέμεινε στη Γαλλία.

Τώρα, σχεδόν 1.000 χρόνια αργότερα, κάνει το αντίστροφο ταξίδι. Η μεταφορά της από την Μπαγιέ της Νορμανδίας στο κέντρο του Λονδίνου πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο, μέσα στη νύχτα. Το πολύτιμο κέντημα ταξίδεψε κλεισμένο σε ειδική προστατευτική θήκη, με τους υπευθύνους να προσπαθούν ακόμη και να αποφύγουν τις λακκούβες του δρόμου που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ζημιές. Όπως είχε μεταδώσει τότε η πολιτιστική συντάκτρια του BBC Κέιτι Ράζαλ, η προσεκτικά σχεδιασμένη επιχείρηση είχε κάτι από το ίδιο το ιστορικό ταξίδι που έκανε κάποτε ο Γουλιέλμος της Νορμανδίας, όταν πέρασε τη Μάγχη με τον στρατό του.

Δημοσιογράφος παρατηρεί τμήμα της Ταπισερί της Μπαγιέ κατά την παρουσίαση της έκθεσης στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου. (REUTERS/Suzanne Plunkett)«

Σαν να βρίσκεσαι στο πεδίο της μάχης»

Για όσους κατάφεραν να εξασφαλίσουν εισιτήριο, η πρώτη επαφή με το έργο ήταν, όπως φαίνεται, καθηλωτική. Η Σεσίλια και ο Φάμπιο Τζανίνι έμειναν άφωνοι μπροστά στο μέγεθος της ταπισερί. Η Σεσίλια στάθηκε ιδιαίτερα στα χρώματα και στις λεπτομέρειες των μορφών, λέγοντας ότι το θέαμα τους προκάλεσε «ανατριχίλα», όπως είπε στο BBC. Ο Φάμπιο προσπαθούσε να παρακολουθήσει ταυτόχρονα όσα εκτυλίσσονταν δεξιά και αριστερά του. Τον εντυπωσίασαν ιδιαίτερα ο μεγάλος αριθμός των νορμανδικών πλοίων και οι σκηνές με το ιππικό. «Νιώθεις σαν να βρίσκεσαι στο πεδίο της μάχης», είπε, μιλώντας για την αίσθηση κίνησης που δημιουργεί το κέντημα.

Για εκείνον, η εμπειρία ήταν σαν μια ξαφνική επιστροφή στο 1066: όχι μέσα από ένα βιβλίο ιστορίας, αλλά μέσα από εικόνες που μοιάζουν να συνεχίζουν να κινούνται σχεδόν έναν αιώνα μετά τη δημιουργία τους. Η ίδια αίσθηση περιέγραψε και η Κέιτι Ράζαλ. Η πολιτιστική συντάκτρια του BBC είχε περάσει μήνες προετοιμαζόμενη για την έκθεση, διαβάζοντας βιβλία και μελετώντας φωτογραφίες της ταπισερί. Είχε μάλιστα παρακολουθήσει από κοντά το προσεκτικό ξεδίπλωμά της, λίγες ημέρες μετά την άφιξή της από τη Γαλλία. Κι όμως, όπως έγραψε, τίποτα από όσα είχε διαβάσει ή δει σε φωτογραφίες δεν την είχε προετοιμάσει για τη στιγμή που θα αντίκριζε το έργο ολόκληρο, να απλώνεται σε όλο το μήκος της αίθουσας.

Ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, κόβει την κορδέλα για τα εγκαίνια της έκθεσης της Ταπισερί της Μπαγιέ, παρουσία ηθοποιών με κοστούμια εποχής. (REUTERS/Toby Melville)

Ένα ταξίδι που δεν μπορούν να κάνουν όλοι

Η έκθεση, ωστόσο, δεν ενθουσίασε τους πάντες. Και η μεγάλη ιστορική της σημασία δεν αναιρεί ένα πολύ σύγχρονο πρόβλημα: το κόστος. Κάποιοι επισκέπτες μίλησαν στο BBC για μια εκδήλωση που μοιάζει «απρόσιτη» για πολλές οικογένειες, ιδιαίτερα εκείνες που ζουν στη βόρεια Αγγλία. Η Άντζι, από το Λιντς, εξήγησε ότι το κόστος των εισιτηρίων του τρένου και του φαγητού, σε συνδυασμό με το εισιτήριο του μουσείου, μετατρέπει μια ιστορική εμπειρία σε ακριβή υπόθεση.

«Πολιτιστικές εκδηλώσεις μόνο στο Λονδίνο αποξενώνουν πολλές οικογένειες βόρεια του Γουότφορντ», σχολίασε. Υπήρξαν όμως και παράπονα για την ίδια την εμπειρία μέσα στην έκθεση. Ο Χέιντιν Μπλέικστον μίλησε για «ακραία ουρά», λέγοντας πως η κίνηση μπροστά από την ταπισερί τού έδωσε την αίσθηση ότι βρισκόταν πάνω σε έναν «ιμάντα μεταφοράς». Η ουσία της διαμαρτυρίας του ήταν απλή: για να δεις ένα έργο που δημιουργήθηκε πριν από σχεδόν μια χιλιετία, πρέπει πρώτα να περάσεις από μια πολύ σύγχρονη δοκιμασία υπομονής.

Επισκέπτες χαλαρώνουν στην παμπ Museum Tavern, η οποία μετονομάστηκε προσωρινά σε «The Beer Tapestry», με αφορμή την παρουσίαση της Ταπισερί της Μπαγιέ στο Βρετανικό Μουσείο. (REUTERS/Toby Melville)

Από τον Μεσαίωνα στο σήμερα

Η Ταπισερί της Μπαγιέ έχει εμπνεύσει καλλιτέχνες από τον Μεσαίωνα μέχρι τις μέρες μας. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα μεγαλύτερα μυστικά της αντοχής της στον χρόνο. Οι σκηνές της μοιάζουν με ένα μεσαιωνικό εικονογραφημένο χρονικό, αλλά η αφήγησή της είναι εκπληκτικά άμεση: πλοία, άλογα, στρατιώτες, μάχες, θάνατος, εξουσία και προδοσία ξετυλίγονται διαδοχικά πάνω στο ύφασμα. Ο Μάικλ Λιούις, ένας από τους τέσσερις επιμελητές της έκθεσης, δήλωσε στο Press Association ότι το 1066 αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της αγγλικής ιστορίας και πως η ταπισερί αποτελεί την απόλυτη οπτική αφήγησή του.

Για πολλούς, πρόσθεσε, θυμίζει graphic novel ή κόμικ — κάτι που την κάνει αμέσως αναγνωρίσιμη. Το γεγονός ότι η Γαλλία επέτρεψε την προσωρινή μεταφορά της στη Βρετανία και την παρουσίασή της στο Βρετανικό Μουσείο δεν είναι, πάντως, απλή υπόθεση. Ο Λιούις το χαρακτήρισε «τεράστια πράξη διπλωματίας». Και πράγματι, η ταπισερί δεν μεταφέρει μόνο μια ιστορία κατάκτησης. Με το ταξίδι της από τη Γαλλία στη Βρετανία, φέρνει μαζί της σχεδόν δέκα αιώνες κοινής —και συχνά ταραχώδους— ιστορίας των δύο χωρών.

Ένα έργο που δεν μένει ποτέ ακίνητο

Η Ταπισερί της Μπαγιέ θα παραμείνει στο Βρετανικό Μουσείο έως τις 11 Ιουλίου 2027. Τα εισιτήρια έχουν ήδη εξαντληθεί μέχρι την επόμενη διάθεση, που έχει προγραμματιστεί για τις 21 Οκτωβρίου. Και καθώς οι επισκέπτες περνούν μπροστά από τα 70 μέτρα του κεντήματος, η ιστορία κάνει κάτι παράξενο: παύει να μοιάζει μακρινή.

Τα πλοία του Γουλιέλμου, οι Νορμανδοί ιππείς και οι στρατιώτες του Χάρολντ δεν βρίσκονται πια μόνο στις σελίδες ενός βιβλίου. Ξετυλίγονται μπροστά στα μάτια ενός κοινού του 21ου αιώνα, αποδεικνύοντας ότι ορισμένες ιστορίες, όσο παλιές κι αν είναι, δεν σταματούν ποτέ πραγματικά να «ζουν».