Άι Γουέιγουεϊ - Το 90% της τέχνης τώρα είναι σκουπίδια – Η πραγματική τέχνη αμφισβητεί την υπάρχουσα τάξη

«Η τέχνη δεν αφορά την αναπαράσταση της λεγόμενης ομορφιάς, αλλά την αμφισβήτηση των καθιερωμένων κρίσεων», δήλωσε μεταξύ άλλων ο Άι Γουέιγουεϊ

Εδώ και έξι χρόνια, ο Άι Γουέιγουεϊ ζει μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα, σε ένα απομονωμένο αγρόκτημα στην πορτογαλική ύπαιθρο. Εκεί, στην περιοχή Αλεντέζου, έχει δημιουργήσει ένα σχεδόν πιστό αντίγραφο του παλιού στούντιό του στη Σαγκάη, το οποίο είχε κατεδαφιστεί προκαλώντας έντονες αντιδράσεις. Το τεράστιο κτίριο παραμένει σχεδόν άδειο – και αυτό ακριβώς φαίνεται να του αρέσει.

«Οι άνθρωποι ρωτούν σε τι χρησιμεύει αυτό το κτίριο. Ίσως να μη χρησιμεύει σε τίποτα», λέει στον Guardian. «Είναι άδειο. Και το κενό είναι κάτι που οι άνθρωποι δεν μπορούν να αποδεχτούν».

Από τα μανιτάρια στα κράνη του πολέμου

Ο τίτλος Mushrooms προκύπτει από την ομοιότητα του σχήματος ενός στρατιωτικού κράνους με το καπέλο ενός μανιταριού. Η σύνδεση, όμως, δεν περιορίζεται στην εικόνα. Τα μανιτάρια παραπέμπουν επίσης στη σήψη, στον θάνατο και στην ευθραυστότητα της ζωής – έννοιες που βρίσκονται στον πυρήνα ενός έργου στραμμένου προς τον πόλεμο και τις συνέπειές του.

Ο Άι Γουέιγουεϊ λέει ότι η «περιέργεια» και η «πλήξη» αποτελούν συχνά αφετηρίες της δημιουργικής διαδικασίας του. Στην περίπτωση του Mushrooms, η διαδρομή προς το έργο είχε αρχίσει αρκετά χρόνια νωρίτερα.

Το 2015 ξεκίνησε να δουλεύει πάνω στο ντοκιμαντέρ Human Flow, για το οποίο ο ίδιος και η ομάδα του ταξίδεψαν σε 23 χώρες καταγράφοντας την προσφυγική και μεταναστευτική κρίση. Η εμπειρία αυτή τον οδήγησε να ασχοληθεί περισσότερο με μία από τις βασικές αιτίες των μαζικών εκτοπισμών: τον πόλεμο.

Θυμάται, μάλιστα, την απόφαση της Γερμανίας να προσφέρει 5.000 στρατιωτικά κράνη στην Ουκρανία, όταν το Κίεβο ζητούσε βοήθεια εν μέσω της ρωσικής απειλής. Η αντίδρασή του τότε ήταν να γελάσει. Για τον ίδιο, η κίνηση έδειχνε πόσο λίγο είχε αντιληφθεί αρχικά η Ευρώπη τη φύση του πολέμου που ερχόταν.

Στην πρώτη γραμμή της Ουκρανίας

Την περασμένη χρονιά ο Άι επισκέφθηκε τέσσερις φορές Ουκρανούς στρατιώτες στην πρώτη γραμμή. Στον δημοσιογράφο του Guardian δείχνει από το κινητό του φωτογραφίες και βίντεο από τα ταξίδια του: σε ένα από αυτά μαθαίνει να χρησιμοποιεί τουφέκι, ενώ σε άλλα εμφανίζονται στρατιώτες με στολές στις οποίες ο ίδιος είχε κεντήσει ηλιοτρόπια.

Μέρος αυτού του υλικού πρόκειται να χρησιμοποιηθεί σε επόμενη ταινία του. Ο ίδιος, ωστόσο, απορρίπτει την ιδέα ότι οργανώνει τις εμπειρίες της ζωής του με σκοπό να τις μετατρέψει αργότερα σε τέχνη.

«Δεν προετοιμάζω ποτέ τη ζωή μου ώστε να μπορέσω να δημιουργήσω ένα έργο τέχνης – ούτε δημιουργώ έργα τέχνης για τη ζωή μου», λέει.

Στη διαμόρφωση του Mushrooms έπαιξε ρόλο και το σημείο όπου θα παρουσιαζόταν. Η εγκατάσταση βρίσκεται απέναντι από την Όπερα του Σίδνεϊ, ένα κτίριο που, στα μάτια του Άι, συμβολίζει μια ειρηνική και ορθολογική απόλαυση της ζωής.

Ακριβώς δίπλα σε αυτή την εικόνα θέλησε να τοποθετήσει μια υπενθύμιση του πολέμου.

«Πρέπει να ανακοινώσουμε ξανά ότι υπάρχουν πόλεμοι σε εξέλιξη και ότι η ειρήνη είναι απαραίτητη για κάθε πολιτισμένη κοινωνία», σημειώνει.

«Προσποιούμαστε ότι δεν ξέρουμε»

Στη συνέντευξή του, ο Άι Γουέιγουεϊ επιστρέφει επανειλημμένα στην ιδέα ότι οι σύγχρονες κοινωνίες γνωρίζουν τι συμβαίνει γύρω τους, αλλά συχνά επιλέγουν να αποστρέψουν το βλέμμα.

«Δεν μπορούμε να είμαστε τυφλοί, δεν μπορούμε να λέμε “δεν ξέρω ποια είναι η κατάσταση”. Ξέρεις ποια είναι η κατάσταση και απλώς προσποιείσαι ότι δεν την ξέρεις», λέει.

Μιλώντας για τη γενοκτονία στη Γάζα, συνδέει αυτή τη στάση με μια ευρύτερη απώλεια της αίσθησης ότι οι άνθρωποι είναι συνδεδεμένοι μεταξύ τους. Όπως το θέτει, «αν συμβαίνει μια αδικία σε έναν άνθρωπο, τότε συμβαίνει και σε ολόκληρη την ανθρωπότητα».

Από αυτή την άποψη, τόσο η τέχνη του όσο και η φυσική παρουσία του σε μέρη όπως τα πεδία των μαχών στην περιοχή του Χαρκόβου λειτουργούν ως τρόποι επανασύνδεσης με πραγματικότητες που είναι εύκολο να αντιμετωπιστούν από απόσταση.

«Το 90% όσων βλέπουμε είναι σκουπίδια»

Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι ο Άι Γουέιγουεϊ αντιμετωπίζει την τέχνη ως πηγή αισιοδοξίας. Όταν ερωτάται αν μπορεί να του προσφέρει ελπίδα για το μέλλον της ανθρωπότητας, η απάντησή του είναι αρνητική.

Και η κριτική του απέναντι στον σύγχρονο κόσμο της τέχνης είναι σκληρή.

«Η τέχνη σήμερα είναι πολύ διεφθαρμένη. Το 90% όσων βλέπουμε στα περισσότερα ιδρύματα ή στους λεγόμενους καλλιτεχνικούς κύκλους θεωρώ ότι είναι απλώς σκουπίδια», υποστηρίζει.

Για τον ίδιο, η ουσία της τέχνης βρίσκεται αλλού: στην ικανότητά της να αμφισβητεί όσα θεωρούνται δεδομένα.

«Η πραγματική τέχνη αμφισβητεί την υπάρχουσα τάξη. Η τέχνη δεν αφορά την αναπαράσταση της λεγόμενης ομορφιάς, αλλά την αμφισβήτηση των καθιερωμένων κρίσεων για τα πάντα: για την πολιτική, τη ζωή, τις προσωπικές σχέσεις, την ατομική κρίση».

Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον Άι, είναι ότι αυτού του είδους η τέχνη σπάνια ενθαρρύνεται. Αντίθετα, θεωρεί ότι μεγάλο μέρος όσων παρουσιάζονται σήμερα στα μουσεία είναι «διακοσμητικό και συναισθηματικό», αποκομμένο από τον ανθρώπινο αγώνα και την πραγματικότητα.

Παρά την ένταση με την οποία μιλά για τον πόλεμο, την πολιτική και τον ρόλο της τέχνης, ο ίδιος δεν φαίνεται να οργανώνει τη ζωή του γύρω από κάποιον συγκεκριμένο τελικό προορισμό. Λέει ότι δεν έχει «στόχους» και, όταν καλείται να περιγράψει τι αξίζει τελικά να επιδιώκει κανείς, η απάντησή του είναι πολύ πιο ποιητική από όσα έχουν προηγηθεί.

«Το μόνο πράγμα που πρέπει να προσπαθούμε να κάνουμε είναι να ζούμε μια ζωή που να μπορεί με φυσικό τρόπο να αιχμαλωτίζει το φως».

Το Mushrooms του Άι Γουέιγουεϊ παρουσιάζεται στο Tallawoladah Lawn, έξω από το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Σίδνεϊ.