Οι κατάσκοποι συρρέουν στο Βέλγιο σαν μέλισσες σε ένα βάζο με μέλι, αναφέρει χαρακτηριστικά το ρεπορτάζ του Politico.

Με 127 διπλωματικές αποστολές, οι Βρυξέλλες φιλοξενούν τους περισσότερους διπλωμάτες στον κόσμο. Η παρουσία των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και του αρχηγείου του ΝΑΤΟ καθιστά το Βέλγιο σημαντικό όχι μόνο για τους διπλωμάτες, τους δημοσιογράφους και τους εκπροσώπους ομάδων συμφερόντων, αλλά και για τη διεθνή κατασκοπεία.

Τους τελευταίους μήνες, αξιωματούχοι ασφαλείας ερεύνησαν δύο πρώην αξιωματούχους της ΕΕ που κατηγορούνται ότι διαβίβασαν πληροφορίες στην Κίνα. Ο πρώην διπλωμάτης του Ηνωμένου Βασιλείου και πρώην αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Fraser Cameron, ο οποίος διευθύνει το Κέντρο ΕΕ-Ασίας,  διερευνάται από βελγικές υπηρεσίες ασφαλείας για υποψίες ότι διαβιβάζει ευαίσθητες πληροφορίες σε αντάλλαγμα αμοιβής.

Νωρίτερα φέτος, οι Γερμανοί εισαγγελείς αποκάλυψαν ότι υποπτεύονταν ότι ο Gerhard Sabathil, πρώην αξιωματούχος της ΕΕ, διαβίβασε πληροφορίες στην Κίνα. Και οι δύο αρνούνται τους ισχυρισμούς. Και στις δύο περιπτώσεις, δεν είναι επίσης σαφές εάν οι υποψίες θα οδηγήσουν σε δίωξη.

Σύμφωνα με το Politico, αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολο στο Βέλγιο, καθώς η κατασκοπεία δεν χαρακτηρίζεται ως έγκλημα. Η βελγική νομοθεσία ορίζει ότι διαπράττεται έγκλημα μόνο εάν κοινοποιούνται διαβαθμισμένες πληροφορίες βασικού εθνικού ενδιαφέροντος σε εχθρική ή ξένη δύναμη. Οι διατάξεις αυτές μάλιστα χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1930.

«Σαν τον James Bond»

Ελλείψει αυστηρότερου νόμου για κατασκοπεία, οι αξιωματούχοι ασφαλείας προσπαθούν να γίνονται «δημιουργικοί» για να σταματήσουν τους υπόπτους. Ένας τρόπος είναι να τους βάλουν στον προβολέα – μέσω της διαρροής των ονομάτων τους και στα μέσα ενημέρωσης, με την ελπίδα ότι δεν θα λαμβάνουν πλέον σχετικές πληροφορίες.

Η υπόθεση Sabathil αποκαλύφθηκε από Γερμανούς εισαγγελείς, οι οποίοι συνεργάστηκαν με Βέλγους αξιωματούχους ασφαλείας για την υπόθεση. Ο Sabathil μέχρι στιγμής δεν συνελήφθη ούτε κατηγορήθηκε, αλλά το δίκτυό του μπορεί να είναι πλέον λιγότερο πρόθυμο να του μεταδώσει ευαίσθητες πληροφορίες. Το ίδιο ισχύει και για τον Fraser Cameron.

Ένας άλλος τρόπος για να παρακάμψουν οι εισαγγελείς τον νόμο κατασκοπείας είναι να «δέσουν» κατηγορίες για άλλα ποινικά αδικήματα, όπως ο σχηματισμός «συμμοριών» ή παραβιάσεις της νομοθεσίας για τις τηλεπικοινωνίες.

Αυτό συνέβη σε πολλές περιπτώσεις , όπως στον πρώην Βέλγο διπλωμάτη Oswald Gantois, για τον οποίο υπήρχε έρευνα για διαρροή πληροφοριών σε ρωσικές μυστικές υπηρεσίες καθόλη τη διάρκεια της καριέρας του, αλλά καταδικάστηκε το 2018 για πλαστογραφία. Ο ίδιος ο Gantois παραδέχτηκε ότι ενήργησε «λίγο πολύ σαν τον James Bond».

Οι προσπάθειες από αξιωματούχους ασφαλείας και δημόσιους αξιωματούχους για νέα προσαρμοσμένη στα σύγχρονα δεδομένα νομοθεσία δεν έχουν ακόμη ευοδωθεί.

Ο σημερινός υπουργός Δικαιοσύνης, Koen Geens, από το Χριστιανοδημοκρατικό κόμμα, προσπαθεί να προωθήσει έναν αναθεωρημένο νόμο κατασκοπείας μέσω του κοινοβουλίου, ο οποίος εκ των πραγμάτων «υπολογίζει»  τις διεθνείς σχέσεις του Βελγίου και τις σχέσεις με διεθνείς οργανισμούς όπως το ΝΑΤΟ και η ΕΕ.

Η αλλαγή θα επεκτείνει επίσης τον νόμο σε οικονομική και επιστημονική κατασκοπεία, ώστε να περιλαμβάνει οποιαδήποτε μυστική πληροφορία που ένα ξένο κράτος ή μια ομάδα μπορεί να χρησιμοποιήσει για να εμπλακεί σε οικονομικό πόλεμο.

Αν και είναι απαραίτητη η ενημέρωση του νόμου περί κατασκοπείας, ενέχει επίσης κινδύνους, δήλωσε ο Frank Verbruggen, καθηγητής νομικής και επικεφαλής του Ινστιτούτου Ποινικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Leuven.

«Υπήρχε μια σαφής απαίτηση από αξιωματούχους ασφαλείας να προσαρμόσουν το νόμο σε υποθέσεις που είχαμε στο πρόσφατο παρελθόν, κάτι που είναι κατανοητό. Αλλά υπάρχει μια λεπτή γραμμή μεταξύ της αντιμετώπισης αυτών των υποθέσεων χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο τα θεμελιώδη δικαιώματα όπως η ελευθερία του λόγου, η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι ή η ελευθερία του τύπου».

Ο Verbruggen ανησυχεί ότι η νέα διατύπωση, η οποία χρησιμοποιεί ευρείς όρους όπως η «προπαγάνδα», μπορεί να εφαρμοστεί με αυθαίρετο τρόπο.
Εκτός από τις νομικές επικρίσεις, ο πολιτικός δρόμος για το νέο νόμο παραμένει μακρύς και ανασφαλής. Είναι μέρος μιας ευρύτερης μεταρρύθμισης της δικαιοσύνης στο Βέλγιο.