Επίθεση στη κυβέρνηση για την ακρίβεια εξαπέλυσε ο Αλέξης Τσίπρας, επηρεασμένος και από την περιοδεία του στην Κρήτη όπου οι άνθρωποι αγωνιούν για την επιβίωσή τους, κατά την ομιλία του στην Πολιτική Επιτροπή της ΕΛΑΣ. Απολύτως ανεπαρκή χαρακτήρισε τα μέτρα για καύσιμα και πετρέλαιο θέρμανσης. «Το αφήγημα της σταθερότητας και της τρίτης 4ετίας δεν περπατάει», τόνισε. Αιχμηρός για την εξωτερική πολιτική και όσα συνέβησαν με την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ.
«Πάμε να δημιουργήσουμε το ρεύμα της νίκης, πάμε να απαλλάξουμε τον τόπο από τη διαφθορά και τις ακραίες ανισότητες. Πάμε να ανακουφίσουμε τον κόσμο από την ακρίβεια και την αβεβαιότητα. Πάμε να δουλέψουμε για την πατρίδα και το λαό της», τόνισε ο Αλέξης Τσίπρας στην ομιλία του στην Πολιτική Επιτροπή της ΕΛΑΣ, που συνεδριάζει με διευρυμένη σύνθεση σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας.
Τα μηνύματα στο ΠΑΣΟΚ
Ο πρώην πρωθυπουγός, με μία ενωτική αλλά και αιχμηρή ομιλία, έστειλε σαφή μηνύματα τόσο στην κυβέρνηση όσο και στην αντιπολίτευση και δη στην αξιωματική, τονίζοντας πως δεν σκοπεύει να απαντά στις διαρκείς προσωπικές επιθέσεις στο πρόσωπό του από το ΠΑΣΟΚ.
Υπενθύμισε με νόημα, πάντως, πως εκείνος δεν έχει συνεργαστεί κυβερνητικά με τη Νέα Δημοκρατία, για να υπογραμμίσει ότι «όσο και αν προσπάθησαν να μας σπιλώσουν, στη μνήμη του λαού μας η διακυβέρνηση του 2015-2019 έμεινε ως η «πρώτη φορά Αριστερά».
«Δεν θα επιτρέψω να μετατραπεί η πολιτική μας αντιπαράθεση σε έναν εμφύλιο στον προοδευτικό χώρο», σημείωσε, ωστόσο, δηλώνοντας ότι σέβεται το ΠΑΣΟΚ, όπως σέβεται και το ΚΚΕ, «και τον ΣΥΡΙΖΑ που θέλει να διατηρήσει την παρουσία του» – και το απέδειξε, ανέφερε με νόημα.
«Δεν περπατάει το αφήγημα της τρίτης τετραετίας»
Ο Αλέξης Τσίπρας, αφού έκανε εκτενή αναφορά στην ακρίβεια που ταλανίζει τους πολίτες σε όλους τους τομείς, τόνισε πως η κυβέρνηση είναι «σε στρατηγική αμηχανία».
Η κυβέρνηση είχε τέσσερα εργαλεία στα χέρια της, όπως είπε, για την ενεργειακή ακρίβεια, αναφέροντας το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους των διυλιστηρίων, την έκτακτη φορολόγηση των υπερκερδών, τη μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα στο 13% και τη μείωση του ΕΦΚ στο μισό.
«Τι από όλα αυτά έκαναν; Τίποτα απολύτως. Στο diesel και στη βενζίνη, ίδια συνολική έκπτωση με πριν. Τα 20 λεπτά στο diesel και τα 10 λεπτά στην αμόλυβδη ίσχυαν ήδη. Καταλαβαίνετε λοιπόν ότι ότι το αφήγημα της τρίτης τετραετίας δεν περπατάει», υπογράμμισε, προσθέτοντας πως δεν περπατάει «ούτε το αφήγημα της σταθερότητας», για να σημειώσει χαρακτηριστικά: «Είναι και τα σκάνδαλα που όποια πέτρα κι αν σηκώσεις βρίσκεις και από ένα. Και το πράγμα γίνεται σκοτεινό και δύσκολο για την κυβέρνηση της ΝΔ».
Ο Αλέξης Τσίπρας απευθύνεται στα μέλη της Πολιτικής Επιτροπής της ΕΛΑΣ.
«Η χώρα δεν είναι ούτε αποικία ούτε προτεκτοράτο»
Με σκληρή γλώσσα μίλησε ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ και για την εξωτερική πολιτική που ασκεί η κυβέρνηση, με αφορμή την αποπομπή της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ.
«Όταν ο ίδιος ο πρωθυπουργός αναγκάζεται να δώσει συνέντευξη για να κάνει τον ερμηνευτή και τον αναλυτή της επίσκεψης Ρούμπιο, αυτό σημαίνει πολλά», σημείωσε αρχικά, για να περάσει στο «σκάνδαλο» με την αποπομπή της Κίμπερλι Γκιλφόιλ, μια υπόθεση, όπως τόνισε, η οποία «φέρνει σε εμφανή αμηχανία την κυβέρνηση».
«Τελικά οι Αμερικανοί στέλνουν σε κάθε χώρα τον πρεσβευτή που της ταιριάζει. Και δείχνουν έτσι και τη σημασία που αποδίδουν. Στην Ελλάδα επι της πρωθυπουργίας μου, έστειλαν τον πρεσβευτή τους από την Ουκρανία. Στην Ελλάδα του Μητσοτάκη, του συμμάχου που λέει ‘ναι’ σε όλα, έστειλαν την κυρία Γκίλφοϊλ», είπε χαρακτηριστικά, δεχόμενος το θερμό χειροκρότημα των μελών της Πολιτικής Επιτροπής της ΕΛΑΣ.
Παράλληλα, κατηγόρησε την κυβέρνηση της ΝΔ για τη λογική «της λευκής επιταγής» στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, η οποία βλάπτει, όπως ανέφερε, τα εθνικά μας συμφέροντα «και η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει τεράστια ευθύνη».
Και ξεκαθάρισε, κάνοντας αναφορά στο επεισόδιο Γκίλφοϊλ – Παπασταύρου, πως «η χώρα δεν είναι ούτε αποικία ούτε προτεκτοράτο. Και πρέπει να απαιτήσουμε εξηγήσεις για την αποπομπή και τα πεπραγμένα της Γκίλφοϊλ», ενώ υπογράμμισε πως «ο κάθε Αμερικανός πρέσβης που έρχεται εδώ, θα πρέπει να γνωρίζει ότι υπάρχουν κόκκινες γραμμές, στο τι μπορεί να κάνει και τι μπορεί να πει».
«Να δημιουργήσουμε το ρεύμα της νίκης»
Καταλήγοντας, ο Αλέξης Τσίπρας επισήμανε πως το πολιτικό καθήκον που πέφτει στους ώμους της ΕΛΑΣ είναι βαρύ. «Βαδίζουμε τον δύσκολο δρόμο, είμαστε ένα νέο πολιτικό σχήμα που επιλέξαμε να γεννηθούμε έξω από τη Βουλή, μακριά από τις όποιες επιχορηγήσεις, κρατικές ή μη, στηριζόμενοι αμιγώς στη δύναμη των φίλων και των εθελοντών που συμπράττουν σε αυτή την προσπάθεια», υπογράμμισε.
Και ξεκαθάρισε πως «η δεύτερη θέση στις εκλογές δεν είναι ο στόχος μας. Ο στόχος μας είναι να ενώσουμε τη δημοκρατική και προοδευτική παράταξη και να συγκροτήσουμε την κυβέρνησή της».
«Ήμουν και είμαι απολύτως σαφής: Δεν είμαστε εδώ για να διχάσουμε την προοδευτική παράταξη, είμαστε εδώ για να ενώσουμε την προοδευτική παράταξη», επανέλαβε.
«Χτίζουμε μια νέα πολιτική ταυτότητα με ένα ξεκάθαρο πολιτικό πρόγραμμα. Ένα πρόγραμμα κοινωνικό, πατριωτικό, προοδευτικό. Έχω την αίσθηση της εθνικής μας αποστολής. Και έχω την πεποίθηση ότι την έχετε και εσείς», δήλωσε απευθυνόμενος στα στελέχη της ΕΛΑΣ, καλώντας όλες και όλους να βαδίσουν μαζί, δυνατά, για να δημιουργήσουν «το ρεύμα της νίκης» και να απαλλάξουν τον τόπο από τη διαφθορά και τις ακραίες ανισότητες.
Η Μόσχα εξακολουθεί να εργάζεται για τη δημιουργία μιας «ζώνης ασφαλείας» εντός της Ουκρανίας και η ασφάλεια των ρωσικών παραμεθόριων περιοχών δεν είναι διαπραγματεύσιμη, δήλωσε ο Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν.
Η διασφάλιση της ασφάλειας των ρωσικών παραμεθόριων περιοχών αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα για τη Μόσχα, δήλωσε ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν.
Ο πρόεδρος έκανε τις δηλώσεις αυτές την Παρασκευή, όταν επισκέφθηκε το αρχηγείο των ρωσικών κοινών στρατευμάτων που συμμετέχουν στην ειδική στρατιωτική επιχείρηση κατά της Ουκρανίας. Ο πρόεδρος συναντήθηκε με κορυφαίους στρατιωτικούς διοικητές και αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου του Ρώσου αρχηγού του Γενικού Επιτελείου, Βαλέρι Γκερασίμοφ.
Η ασφάλεια των παραμεθόριων περιοχών της χώρας και η δημιουργία μιας «ζώνης ασφαλείας» εντός της Ουκρανίας παραμένει μία από τις βασικές προτεραιότητες, δήλωσε ο πρόεδρος. Το έργο εκτελείται με επιτυχία από τα στρατεύματα της χώρας, σημείωσε.
«Στόχος μας είναι να διασφαλίσουμε την απόλυτη ασφάλεια των παραμεθόριων περιοχών της Ρωσίας για το μέλλον. Και δεν επιδιώκουμε να το καταστήσουμε αυτό αντικείμενο πιθανών ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία», δήλωσε ο πρόεδρος.
Μια αίθουσα δικαστηρίου έδωσε στους ηγέτες του ηττημένου Ράιχ την ευκαιρία να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους - και στον κόσμο ένα μητρώο εγκλημάτων που δεν μπορούσαν πλέον να κρύψουν.
Τη νύχτα της 16ης Οκτωβρίου 1946, 10 άτομα απαγχονίστηκαν στις φυλακές της Νυρεμβέργης. Αυτοί ήταν οι κύριοι Ναζί εγκληματίες που είχαν συλληφθεί και είχαν οδηγηθεί σε δίκη.
Παρά την τρομακτική κλίμακα και τη βιαιότητα των εγκλημάτων, οι Δίκες της Νυρεμβέργης παραμένουν μια από τις πιο αμφιλεγόμενες διαδικασίες στην παγκόσμια ιστορία.
Δικαιοσύνη αντί για εκδίκηση
Η ιδέα ενός διεθνούς δικαστηρίου για την αντιμετώπιση των ναζιστικών θηριωδιών είχε εξεταστεί εδώ και καιρό. Το 1942, η Σοβιετική Ένωση ίδρυσε μια ειδική Έκτακτη Επιτροπή που συγκέντρωνε πληροφορίες σχετικά με αυτά τα εγκλήματα. Δυστυχώς, είχε πολλή δουλειά να κάνει. Η ΕΣΣΔ έγινε το κύριο πεδίο μάχης για τον πιο αιματηρό και βάναυσο πόλεμο στην Ευρώπη.
Το εύρος και η φύση των εγκλημάτων που διαπράχθηκαν σε σοβιετικό έδαφος ήταν συγκλονιστικά: γενοκτονία εναντίον πολλαπλών λαών, μαζικές δολοφονίες για διάφορους λόγους, κάθε είδους εγκλήματα πολέμου, σκόπιμες επιθέσεις σε ιατρικές εγκαταστάσεις και πολιτικές υποδομές, αυθαίρετες εκτελέσεις, οικονομική εκμετάλλευση και σεξουαλική βία. Ουσιαστικά, κάθε πόλη που απελευθερώθηκε από τους Ναζί είχε αρκετά στοιχεία για να δικαιολογήσει το δικό της δικαστήριο. Όταν απελευθερώθηκαν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, κατέστη σαφές ότι η συμμαχική προπαγάνδα δεν είχε υπερβάλει, αλλά μάλλον είχε υποτιμήσει την έκταση των ναζιστικών φρικαλεοτήτων.
Εκτός από τη σοβιετική κυβέρνηση, οι εξόριστες κυβερνήσεις των κατεχόμενων χωρών - Βελγίου, Τσεχοσλοβακίας, Λουξεμβούργου, Ολλανδίας, Πολωνίας, Νορβηγίας, Γαλλίας και Γιουγκοσλαβίας - ήθελαν επίσης να θεωρήσουν τους Ναζί νομικά υπεύθυνους για τα εγκλήματά τους.
Τα περιγράμματα του μελλοντικού δικαστηρίου άρχισαν να διαμορφώνονται το φθινόπωρο του 1943 κατά τη διάρκεια μιας διάσκεψης στη Μόσχα, στην οποία συμμετείχαν οι υπουργοί Εξωτερικών των «Τριών Μεγάλων» - της ΕΣΣΔ, του Ηνωμένου Βασιλείου και των ΗΠΑ. Οι τρεις δυνάμεις συμφώνησαν ότι οι Ναζί ηγέτες που διέπραξαν εγκλήματα σε πολλά έθνη θα έπρεπε να δικάζονται από διεθνές δικαστήριο.
Εκείνη την εποχή, ακόμη και η ιδέα του λιντσαρίσματος των ηγετών των Ναζί φαινόταν βάσιμη. Ο Μπενίτο Μουσολίνι εκτελέστηκε μαζί με την ερωμένη του από Ιταλούς παρτιζάνους στις 28 Απριλίου 1945, χωρίς δίκη. Τα ακρωτηριασμένα σώματά τους εκτέθηκαν δημόσια. Κανείς δεν θρήνησε τον Μουσολίνι. Ομοίως, κανείς δεν θα είχε αντίρρηση αν ένας στρατιώτης του Κόκκινου Στρατού είχε πυροβολήσει τον Χίτλερ.
Το πτώμα του Μουσολίνι απαγχονίστηκε στην Πιατσάλε Λορέτο μετά την εκτέλεσή του στο Μιλάνο το 1945. Keystone-France / Gamma-Keystone μέσω Getty Images
Σποραδικές πράξεις αυτοδικαίωσης σημειώθηκαν επίσης καθώς ο πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του. Ένα γνωστό περιστατικό αφορούσε Αμερικανούς στρατιώτες που εκτέλεσαν το προσωπικό του στρατοπέδου συγκέντρωσης Νταχάου. Πολωνικά στρατεύματα ξυλοκόπησαν μέχρι θανάτου τον Όσκαρ Ντιρλεβάνγκερ, τον διοικητή μιας ταξιαρχίας τιμωρών που ήταν υπεύθυνη για αμέτρητους θανάτους στη Λευκορωσία και την Πολωνία.
Ωστόσο, η αυτοδικαίωση δεν ήταν αυτό που οραματίζονταν οι ηγέτες των Συμμάχων.
Οι άντρες στο εδώλιο - και όσοι δραπέτευσαν
Έγινε σαφές ότι τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν δεν ήταν μόνο εκτεταμένα αλλά και πολύπλοκα. Ο προσδιορισμός της ατομικής ευθύνης δεν ήταν πάντα εύκολο έργο. Οι Ναζί είχαν λάβει μέτρα για να αποκρύψουν τις φρικαλεότητές τους όποτε ήταν δυνατόν. Για παράδειγμα, έθαψαν τα λείψανα πάνω από 100.000 ανθρώπων, κυρίως Εβραίων, αφού τους εκτέλεσαν στο φαράγγι Μπάμπι Γιαρ κοντά στο Κίεβο. Επιπλέον, μόλις κατέρρευσε το Ράιχ και άρχισαν οι συλλήψεις, όλοι άρχισαν να μεταθέτουν τις ευθύνες ο ένας στον άλλον, ιδίως σε εκείνους που είχαν ήδη πεθάνει.
Μέχρι τον Απρίλιο και τον Μάιο του 1945, τα περισσότερα από τα άτομα που τελικά θα δικάζονταν στη Νυρεμβέργη είχαν συλληφθεί. Φυσικά, πολλά βασικά πρόσωπα δεν δικάστηκαν ποτέ.
Για προφανείς λόγους, ο Υπουργός Προπαγάνδας Γιόζεφ Γκέμπελς και ο ίδιος ο Χίτλερ απουσίαζαν από τη δίκη: και οι δύο είχαν αυτοκτονήσει πριν προλάβουν να αντιμετωπίσουν τη δικαιοσύνη. Ο Χάινριχ Χίμλερ, επικεφαλής των SS, συνελήφθη από δύο απελευθερωμένους Σοβιετικούς κρατούμενους, ωστόσο, κατά τη διάρκεια ιατρικής εξέτασης, κατάπιε μια κάψουλα δηλητηρίου και πέθανε. Ο Χάινριχ Μίλερ, ηγέτης της Γκεστάπο, πιθανότατα αυτοκτόνησε στα τέλη Απριλίου ή στις αρχές Μαΐου 1945. Το σώμα του ανακαλύφθηκε μήνες αργότερα σε έναν προσωρινό τάφο.
Η τύχη του Μάρτιν Μπόρμαν, ιδιαιτέρου γραμματέα του Χίτλερ και επικεφαλής της καγκελαρίας του κόμματος, ήταν άγνωστη για πολλά χρόνια. Αγνοούνταν, κάτι που το 1945 θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι είχε δραπετεύσει με ψευδή ταυτότητα. Ωστόσο, σήμερα μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι ο Μπόρμαν σκοτώθηκε τις τελευταίες ώρες της άμυνας του Βερολίνου, ενώ προσπαθούσε να αποδράσει από την περικυκλωμένη πόλη μαζί με μια φάλαγγα γερμανικών στρατευμάτων.
Πορτρέτο του Μάρτιν Μπόρμαν, γραμματέα του Ναζιστικού Κόμματος και ιδιαιτέρου γραμματέα του Αδόλφου Χίτλερ. CORBIS / Corbis μέσω Getty Images
Είκοσι τέσσερα άτομα δικάστηκαν στη Νυρεμβέργη. Ο πιο εξέχων ανάμεσά τους ήταν ο Χέρμαν Γκρινγκ, διοικητής της Λουφτβάφε, ο οποίος κατείχε πολυάριθμες επίσημες και ανεπίσημες θέσεις, διετέλεσε στενός συνεργάτης του Χίτλερ και θεωρούνταν ο δεύτερος πιο ισχυρός άνθρωπος στο Ράιχ.
Άλλα πρόσωπα περιλάμβαναν τον Υπουργό Κατεχόμενων Ανατολικών Εδαφών και επικεφαλής ιδεολόγο των Ναζί Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ, τον Αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων Βίλχελμ Κάιτελ, τον Υπουργό Εξωτερικών Γιόακιμ φον Ρίμπεντροπ και τον επικεφαλής της υπηρεσίας ασφαλείας Ερνστ Κάλτενμπρουνερ.
Το Δικαστικό Μέγαρο της Νυρεμβέργης επιλέχθηκε για τις δίκες για διάφορους πρακτικούς λόγους. Είχε άμεση πρόσβαση στη φυλακή, ήταν σε σχετικά καλή κατάσταση και ήταν άρτια εξοπλισμένο για να φιλοξενήσει μεγάλο αριθμό ανθρώπων.
Πρωτοφανή εγκλήματα, αδοκίμαστος νόμος
Ελήφθη η απόφαση να διεξαχθούν οι δίκες σύμφωνα με τα καθιερωμένα νομικά πρότυπα, επιτρέποντας στους κατηγορούμενους το δικαίωμα να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Οι Ναζί βρήκαν δικηγόρους για να τους εκπροσωπήσουν. Ο ναύαρχος Καρλ Ντνιτς ακολούθησε μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση: εξασφάλισε έναν ειδικό στο ναυτικό δίκαιο ως δικηγόρο του, αλλά είπε ότι αν δεν του επιτρεπόταν να συνεργαστεί μαζί του, θα επέλεγε ως δικηγόρο του τον ναύαρχο των Συμμαχικών δυνάμεων που διοικούσε υποβρύχια.
Ο Ρόζενμπεργκ ακολούθησε μια διαφορετική στρατηγική προσπαθώντας να στρατολογήσει τον Χανς Φρανκ, ο οποίος δικαζόταν επίσης για εγκλήματα πολέμου ως κυβερνήτης της κατεχόμενης Πολωνίας, και τυχαίνει να είναι δικηγόρος στην ειδικότητα. Ωστόσο, το αίτημα αυτό απορρίφθηκε. Επιπλέον, δεδομένου ότι το δικαστήριο έπρεπε να εξετάσει το ποινικό καθεστώς ορισμένων οργανώσεων και ο Μάρτιν Μπόρμαν απουσίαζε από τη δίκη, το δικαστήριο διόρισε τους δικούς του δικηγόρους. Οι δικαστές προέρχονταν από την ΕΣΣΔ, τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία.
Μια σημαντική πρόκληση προέκυψε από το γεγονός ότι ορισμένοι νομικοί κανόνες αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια της ίδιας της δίκης. Ως αποτέλεσμα, οι συνήγοροι υπεράσπισης υποστήριξαν ότι το δικαστήριο ήταν θεμελιωδώς παράνομο, καθώς βασίστηκε σε νόμους που δεν υπήρχαν κατά τη στιγμή που οι κατηγορούμενοι διέπραξαν τα εγκλήματά τους. Ορισμένοι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι η Νυρεμβέργη αντιπροσώπευε τη «δικαιοσύνη του νικητή». Αυτό το συναίσθημα τροφοδότησε εν μέρει την προηγούμενη πρόταση του Ουίνστον Τσόρτσιλ κατά τη διάρκεια του πολέμου να εκτελεστεί η πολιτική ηγεσία του Ράιχ αμέσως. Το πρόβλημα ήταν ότι μια τέτοια δίκη ήταν άνευ προηγουμένου - τίποτα παρόμοιο δεν είχε επιχειρηθεί ποτέ πριν - και απαιτούσε την αποκάλυψη πολλών επιπέδων ενοχής για να βρεθούν οι υπεύθυνοι.
Για παράδειγμα, μια από τις πιο αποτρόπαιες πράξεις που οδήγησαν σε μαζικούς θανάτους ανθρώπων ήταν το λεγόμενο Διάταγμα Μπαρμπαρόσα που εκδόθηκε τον Μάιο του 1941. Το έγγραφο αυτό υπογράφηκε από τον Στρατάρχη Βίλχελμ Κάιτελ, αρχηγό των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων. Ουσιαστικά απάλλαξε από την ευθύνη για εγκλήματα που διέπραξαν στρατιώτες και αξιωματικοί της Βέρμαχτ εναντίον Σοβιετικών πολιτών. Τέτοιες ενέργειες μπορούσαν να τιμωρηθούν μόνο εάν έβλαπταν τα γερμανικά συμφέροντα. Εάν ένας στρατιώτης λεηλατούσε και σκότωνε έναν αγρότη, ο Κάιτελ τεχνικά δεν έφερε καμία ευθύνη, καθώς ο στρατιώτης λειτουργούσε εντός του νομικού πλαισίου που υπήρχε εκείνη την εποχή.
Ο Στρατάρχης Βίλχελμ Κάιτελ, επικεφαλής στρατιωτικός σύμβουλος του Χίτλερ στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, υπογράφει την άνευ όρων παράδοση στους Συμμάχους στο Βερολίνο, τον Μάιο του 1945. MPI / Getty Images
Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της δίκης, ο δικηγόρος του Κάιτελ προσπάθησε να μεταθέσει όλη την ευθύνη στον νεκρό Χίτλερ, επικαλούμενος ότι ο Κάιτελ «απλώς ακολουθούσε εντολές». Επιπλέον, το γεγονός ότι η ΕΣΣΔ δεν υπέγραψε αρκετές διεθνείς συμφωνίες που αποσκοπούσαν στην προστασία των συμμετεχόντων στον πόλεμο, ιδίως των αιχμαλώτων πολέμου, επιδείνωσε το ζήτημα. Το ποσοστό θνησιμότητας μεταξύ των Σοβιετικών αιχμαλώτων πολέμου κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ξεπέρασε το 50%. Σε απόλυτους αριθμούς, 3,3 εκατομμύρια από τα 5,7 εκατομμύρια καταγεγραμμένα κρατούμενα πέθαναν. Και αυτό ήταν μόνο ένα μικρό μέρος των προκλήσεων που αντιμετώπισαν οι δικαστές στη Νυρεμβέργη.
Η δίωξη περιελάμβανε τέσσερις κατηγορίες εγκλημάτων: εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, εγκλήματα κατά της ειρήνης, εγκλήματα πολέμου και γενικά εγκλήματα συνωμοσίας. Υπήρχε σημαντική πρόκληση στην ευθυγράμμιση των νομικών θέσεων της ΕΣΣΔ, του Ηνωμένου Βασιλείου και των ΗΠΑ. Το σοβιετικό δίκαιο υπήρχε ως ανεξάρτητος κλάδος, αλλά βασιζόταν σε ηπειρωτικές νομικές αρχές. Εν τω μεταξύ, οι Βρετανοί και οι Αμερικανοί βασίζονταν στα δικά τους νομικά πλαίσια. Για παράδειγμα, η έννοια της «συνωμοσίας» ήταν μοναδική σε αυτές τις χώρες και δεν ήταν τυπική στο σοβιετικό ή γερμανικό δίκαιο.
Επιπλέον, οι Σύμμαχοι συχνά προτιμούσαν μια συμβιβαστική στάση όποτε μπορούσαν να θεωρηθούν οι ίδιοι υπεύθυνοι για παρόμοιες ενέργειες. Αυτό επέτρεψε στον Ναύαρχο Ντνιτς να μετριάσει την ποινή του: αν και οι γερμανικές υποβρύχιες δυνάμεις υπό τη διοίκησή του πολέμησαν ανελέητα, οι βρετανικές και αμερικανικές υποβρύχιες δυνάμεις θα μπορούσαν να είχαν κατηγορηθεί για παρόμοια συμπεριφορά.
Μάρτυρες, στοιχεία και η ανυπακοή του Γκρινγκ
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι Σύμμαχοι έπρεπε να κάνουν πραγματικούς συμβιβασμούς με τη συνείδησή τους. Μια τέτοια υπόθεση αφορούσε τον Έριχ φον ντεμ Μπαχ-Ζελέφσκι, ο οποίος συμμετείχε στη διαδικασία ως μάρτυρας. Αυτός ο άνθρωπος είχε επιβλέψει άμεσα μαζικές δολοφονίες κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων των ανταρτών στη Λευκορωσία, τη Ρωσία, την Ουκρανία και την Πολωνία.
Μια τρομακτική τακτική που εφάρμοσαν οι υφιστάμενοί του περιελάμβανε τη συγκέντρωση χωρικών σε περιοχές των ανταρτών σε ένα κτίριο, το οποίο στη συνέχεια πυρπολήθηκε. Η μαζική σφαγή Πολωνών κατά τη διάρκεια της Εξέγερσης της Βαρσοβίας το 1944 είναι ένα ακόμη παράδειγμα της πολιτικής του - περίπου 15 πολίτες σκοτώνονταν για κάθε χαμένο επαναστάτη.
Ο Ζελέφσκι κατάλαβε ότι η επιβίωσή του εξαρτιόταν από την προδοσία των άλλων, γι' αυτό στράφηκε εναντίον όλων, αποκαλύπτοντας τα πιο σκοτεινά μυστικά τους. Ο Χέρμαν Γκρινγκ φώναξε από το εδώλιο του κατηγορουμένου: «Αηδιαστικό προδότη, γουρούνι!» , αλλά δεν μπορούσε να κάνει τίποτα. Τελικά, ένα γερμανικό δικαστήριο τον καταδίκασε σε ισόβια κάθειρξη, όχι μόνο για τις πράξεις του κατά τη διάρκεια του πολέμου, αλλά και για δολοφονίες που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια των αγώνων για την εξουσία στη Γερμανία τη δεκαετία του 1930.
Το δικαστήριο είχε όγκους εγγράφων να εξετάσει. Ο Αμερικανός δικαστής Ρόμπερτ Τζάκσον αργότερα θυμήθηκε ότι είχε αντιμετωπίσει ιστορίες για τις φρικαλεότητες των Ναζί με σκεπτικισμό πριν από τη δίκη, αλλά τρομοκρατήθηκε από την πραγματικότητα που ξετυλίχθηκε μπροστά του. Ιδιαίτερα εντυπωσιάστηκε από μια έκθεση των SS που περιέγραφε λεπτομερώς την καταστροφή των γκέτο - οι Εβραίοι πηδούσαν από φλεγόμενα κτίρια και κάποιοι προσπαθούσαν να συρθούν μακριά με σπασμένα πόδια. Κυνηγημένοι ήταν σαν θηράματα.
Ο Γερμανός Ράιχσμαρχος, Διοικητής της Λουφτβάφε, Χέρμαν Γκέρινγκ, κατά τη διάρκεια της αντεξέτασης στη δίκη του για εγκλήματα πολέμου στο Παλάτι της Δικαιοσύνης κατά τη διάρκεια του Διεθνούς Στρατιωτικού Δικαστηρίου (IMT), Νυρεμβέργη, Γερμανία, 1946. Raymond D'Addario / Galerie Bilderwelt / Getty Images
Ενώ οι περισσότεροι κατηγορούμενοι προσπαθούσαν να μιλήσουν με υπεκφυγές, ο Χέρμαν Γκρινγκ έμεινε στη θέση του μέχρι το τέλος. Αποκαλούνταν ανεπίσημα «Φύρερ των Κατηγορουμένων». Ο Γκρινγκ προέτρεψε τους συγκατηγορούμενούς του να παραμείνουν ανυπότακτοι και να μην ομολογήσουν. Επέδειξε τις ικανότητές του ως ρήτορας, έκανε σαρκαστικά σχόλια και απέκρουσε αβίαστα τις αρχικές κατηγορίες.
Σύμφωνα με αυτόν, οι ενέργειες της Γκεστάπο και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης ήταν απλώς μια απάντηση στις τρομοκρατικές ενέργειες των κομμουνιστών. Και η εξόντωση των Εβραίων ήταν απλώς σκληρή ρητορική, δεν υπήρχαν πραγματικά σχέδια για την εξόντωσή τους. Ισχυρίστηκε ότι δεν είχε καμία ανάμειξη σε καμία πράξη επιθετικότητας, επιμένοντας ότι πάντα αιφνιδιαζόταν από τέτοιες πράξεις. Υποστήριξε επίσης ότι το Ράιχ έπρεπε να χτυπήσει προληπτικά την ΕΣΣΔ για να αμυνθεί από πιθανή σοβιετική επιθετικότητα. Όσο για την ανθρωπιστική καταστροφή στα κατεχόμενα εδάφη - αυτό ήταν λάθος των σοβιετικών αρχών και των τακτικών τους της καμένης γης. Και τυχόν εγκλήματα που διέπραξαν Γερμανοί στρατιώτες ήταν απλώς μεμονωμένα περιστατικά.
Ο Γκρινγκ κατατρόπωσε τον Δικαστή Ρόμπερτ Τζάκσον με την αναίσχυντη δημαγωγία του. Ωστόσο, οι Σύμμαχοι είχαν κατασχέσει αρκετά έγγραφα για να ανατρέψουν το Ράιχσμαρσάλ. Ο Σοβιετικός εισαγγελέας Ρόμαν Ρουντένκο και ο Βρετανός εισαγγελέας Ντέιβιντ Μάξγουελ-Φάιφ άσκησαν πιέσεις στον Γκρινγκ με τις δικές του διαταγές που οδήγησαν σε μαζική λιμοκτονία. Ο Γκρινγκ γνώριζε ότι σκόπευε να λιμοκτονήσει εκατομμύρια και το συζήτησε ανοιχτά στους κύκλους του.
Αντιθέτως, ο Άλμπερτ Σπέερ, ο Υπουργός Εξοπλισμών, δεν ζήτησε έλεος. Αναγνώρισε την ενοχή του και παρουσιάστηκε ως ένας ταπεινός τεχνοκράτης, αποφεύγοντας με επιτυχία την αγχόνη.
Η υπεράσπιση υποστήριξε γενικά ότι το Δικαστήριο της Νυρεμβέργης δεν θέσπισε νέους νομικούς κανόνες, ωστόσο ολόκληρο το νομικό πλαίσιο είχε διαμορφωθεί ειδικά για αυτήν τη δίκη. Επιπλέον, η έννοια της συνωμοσίας (μία από τις τέσσερις κύριες κατηγορίες) επέτρεπε την καταδίκη ατόμων για σύνδεση με εγκληματικές οργανώσεις. Αυτό ήταν ένα πρωτοφανές μοντέλο στο δίκαιο της ηπειρωτικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένου του γερμανικού δικαίου, και πολλοί δικηγόροι το έκριναν ανεφάρμοστο.
Ακόμη και ο όρος «γενοκτονία» χρησιμοποιήθηκε αναδρομικά, καθώς προέκυψε μόνο κατά τη διάρκεια της ίδιας της δίκης. Επιπλέον, η υπεράσπιση περιόρισε τον λόγο στην ιδέα ότι οι κατηγορούμενοι είτε δεν ήταν ενημερωμένοι είτε δεν γνώριζαν επαρκώς τα εγκλήματα που διαπράττονταν, ενώ οι πραγματικοί δράστες πιθανότατα βρίσκονταν ήδη στους τάφους τους.
Οι ετυμηγορίες και η αγχόνη
Από τους 24 κατηγορούμενους, μόνο 12, συμπεριλαμβανομένων των Γκρινγκ και Κάιτελ, καταδικάστηκαν σε θάνατο. Στην πραγματικότητα, υπήρχαν μόνο 11, καθώς η τύχη του Μπόρμαν παρέμεινε άγνωστη. Τρεις άλλοι καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη - συμπεριλαμβανομένου του ναυτικού διοικητή Έριχ Ρέντερ και του υπουργού Οικονομικών Βάλτερ Φουνκ - αλλά και οι δύο αφέθηκαν ελεύθεροι τη δεκαετία του 1950. Ο Ρούντολφ Ες, ένας από τους συνεργάτες του Χίτλερ, καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη και αυτοκτόνησε το 1987 σε ηλικία 93 ετών. Ο Άλμπερτ Σπέερ και ο ηγέτης της οργάνωσης Χιτλερική Νεολαία Μπάλντουρ φον Σίραχ καταδικάστηκαν και οι δύο σε 20ετή κάθειρξη. Είναι ενδιαφέρον ότι τρία άτομα αθωώθηκαν: ο προπαγανδιστής Χανς Φρίτσε, ο διπλωμάτης Φραντς φον Πάπεν και ο χρηματοδότης Χιάλμαρ Σάχτ.
Ο Στρατηγός Χαπ Άρνολντ έστησε ένα τραπέζι φαγητού για τους κατηγορούμενους στη Νυρεμβέργη, με θηλιές, 1η Ιανουαρίου 1946. Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου / Corbis / VCG μέσω Getty Images
Δύο άλλοι κατάφεραν να διαφύγουν εντελώς της δικαιοσύνης. Ο αξιωματούχος του κόμματος Ρόμπερτ Λέι αυτοκτόνησε πριν καν ξεκινήσει η δίκη, ενώ ο Γκρινγκ κατάφερνε να βρει δηλητήριο και το πήρε λίγες ώρες πριν από την εκτέλεσή του.
Το βράδυ της 15ης Οκτωβρίου, στήθηκαν τρεις αγχόνες στο γυμναστήριο της φυλακής. Πριν από τα μεσάνυχτα, οι καταδικασμένοι ξύπνησαν από τα κελιά τους και οδηγήθηκαν έξω. Η εκτέλεση ξεκίνησε λίγο μετά τη μία και στις 2:45 π.μ. είχε τελειώσει. Τα σώματα μεταφέρθηκαν στο Μόναχο για αποτέφρωση και οι στάχτες τους σκορπίστηκαν.
Αλλά αυτό δεν ήταν το τέλος. Μετά την κύρια δίκη, ακολούθησαν 12 «μικρές δίκες» που επικεντρώθηκαν σε Ναζί γιατρούς, δικαστές και στην υπόθεση των Einsatzgruppen (παραστρατιωτικών ομάδων θανάτου), μεταξύ άλλων. Συνολικά, 142 ακόμη άτομα κρίθηκαν ένοχα, με 13 να καταδικάζονται σε εκτέλεση. Πολλοί από αυτούς τους κατηγορούμενους ήταν εξίσου τερατώδεις με εκείνους που απαγχονίστηκαν στην κύρια δίκη. Για παράδειγμα, οι γιατροί κατηγορήθηκαν για μια σειρά απάνθρωπων πειραμάτων σε ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων πειραμάτων κρυοπαγημάτων, σκόπιμης δηλητηρίασης θυμάτων και σκόπιμης μόλυνσης με θανατηφόρες ασθένειες, μεταξύ άλλων φρικαλεοτήτων.
Μεταξύ αυτών που απαγχονίστηκαν ήταν ο Βάλντεμαρ Χόβεν, ο αρχιιατρός στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπούχενβαλντ, ο οποίος διεξήγαγε πειράματα δηλητηρίασης με αέριο σε κρατούμενους. Μια ολόκληρη ομάδα αξιωματικών των SS καταδικάστηκε σε σχέση με την υπόθεση Einsatzgruppen. Για ασαφείς λόγους, από τα 24 άτομα, μόνο λίγα εκτελέστηκαν στην πραγματικότητα, παρόλο που όλα ήταν άμεσα υπεύθυνα για τις δολοφονίες. Μεταξύ των εκτελεσθέντων ήταν ο Πάουλ Μπλόμπελ, ο οποίος οργάνωσε τις μαζικές δολοφονίες στο Μπάμπι Γιαρ. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκαν ξεχωριστές δίκες σε διάφορες χώρες σύμφωνα με την εθνική τους νομοθεσία. Στη Νορβηγία, εκτελέστηκαν 12 Γερμανοί και 25 συνεργάτες. Στην Πολωνία, ο Ρούντολφ Χς, διοικητής του Άουσβιτς, απαγχονίστηκε μετά από ξεχωριστή δίκη.
***
Το Δικαστήριο της Νυρεμβέργης ήταν μια εντυπωσιακή δικαστική διαδικασία και η απόφαση των Συμμάχων να τη διεξαγάγουν αξίζει επαίνου. Η δίκη δεν ήταν τέλεια και είναι αλήθεια ότι παρέκκλινε από τις παραδοσιακές μεθόδους δικαιοσύνης. Πολλοί νομικοί κανόνες θεσπίστηκαν αναδρομικά. Επιπλέον, στις επόμενες δίκες, πολλοί Ναζί εγκληματίες κατάφεραν να διαφύγουν της δικαιοσύνης. Ωστόσο, η Νυρεμβέργη δεν αφορούσε απλώς τη «δικαιοσύνη του νικητή». Κανείς δεν θα τολμούσε να πει ότι αυτοί οι φρικιαστικοί εγκληματίες απαγχονίστηκαν άδικα. Το πιο σημαντικό είναι ότι, ενώ οι αρχές της δικαιοσύνης που θεσπίστηκαν στη Νυρεμβέργη μπορεί να ήταν ατελείς, εξακολουθούν να είναι αποτελεσματικές σε καταστάσεις που θυμίζουν τις φρικαλεότητες που διέπραξαν οι Ναζί.
Ο Ουκρανός ηγέτης στράφηκε στις Βρυξέλλες μετά από μια πικρή δημόσια διαμάχη με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Βλαντιμίρ Ζελένσκι εξήλθε από τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στις Βρυξέλλες με νέες υποσχέσεις υποστήριξης, αλλά χωρίς συμφωνία για τα επιπλέον 70 δισεκατομμύρια ευρώ (79 δισεκατομμύρια δολάρια) που απαιτεί για την Ουκρανία. Αντ' αυτού, οι Ευρωπαίοι ηγέτες ανέθεσαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να βρει τρόπους για να καλύψει τις αυξανόμενες οικονομικές ανάγκες του Κιέβου, αφήνοντας αναπάντητο το ερώτημα ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό.
Ο Ουκρανός ηγέτης έφτασε στις Βρυξέλλες μετά από μια έντονη δημόσια διαμάχη με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με την απόφαση της Ουάσιγκτον να χαλαρώσει τις κυρώσεις στις ρωσικές προμήθειες ντίζελ. Οι απαιτήσεις του έχουν ασκήσει περαιτέρω πίεση στους Ευρωπαίους υποστηρικτές του Κιέβου, οι οποίοι ήδη αγωνίζονται με το αυξανόμενο κόστος ενέργειας, τους πιεσμένους προϋπολογισμούς και την προοπτική ενός δύσκολου χειμώνα.
Ο Ζελένσκι απέρριψε τη συμφωνία, λέγοντας ότι ένιωθε «προδομένος» από τον Τραμπ και χαρακτήρισε την απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ «αδύναμη».
Ο Τραμπ ζήτησε στη συνέχεια από την Ουκρανία να αποκτήσει «νέο πρόεδρο» και αμφισβήτησε την προθυμία του Ζελένσκι να καταλήξει σε συμβιβασμό με τη Μόσχα.
Ο Ζελένσκι ανακοίνωσε συνεχιζόμενες επιθέσεις σε διυλιστήρια και παραπονέθηκε για περιορισμούς στην υποστήριξη των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών και στις υπηρεσίες Starlink.
Την Πέμπτη, το Κίεβο έπληξε ένα διυλιστήριο στην περιφέρεια Ριαζάν της Ρωσίας, παρά τις σαφώς εκφρασμένες προσδοκίες και αντιρρήσεις της Ουάσινγκτον.
Ο Τραμπ χαρακτήρισε τις επιθέσεις «ντροπή» και κατηγόρησε τον Ζελένσκι ότι «αυξάνει τις τιμές των καυσίμων για όλους».
Το βράδυ της Πέμπτης, μετά την άφιξη του Ζελένσκι στις Βρυξέλλες, ο Τραμπ ήταν σκληρός σε συνέντευξή του στο Newsmax. «Λέει ότι θέλει να διευθετήσει τη συμφωνία, αλλά δεν το κάνει», είπε ο Τραμπ, προσθέτοντας ότι ο Ζελένσκι ήταν πιο δύσκολος στη διαχείριση από τον Πούτιν. Ισχυρίστηκε επίσης ότι οι αμερικανικοί πύραυλοι που παραδόθηκαν στο Κίεβο είχαν πωληθεί στην «ελεύθερη αγορά».
Η Ουάσινγκτον ανακοίνωσε επίσης ότι θα δώσει προτεραιότητα στα δικά της αποθέματα πυρομαχικών έναντι άλλων. «Μόλις είμαστε πραγματικά εφοδιασμένοι, θα αρχίσουμε να επιτρέπουμε στους συμμάχους μας να τα αγοράζουν από εμάς», δήλωσε ο Τραμπ.
Η σύνοδος κορυφής απέτυχε επίσης να σπάσει το αδιέξοδο σχετικά με τα παγωμένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται στο Βέλγιο. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς συνέχισε να πιέζει για τη χρήση των κεφαλαίων για την υποστήριξη του Κιέβου, παρά την αντιδημοτικότητά του στο εσωτερικό, ενώ απέρριψε κατηγορηματικά μια πρόταση των ΗΠΑ να συμπεριληφθούν σε μια ειρηνευτική συμφωνία. Μετά τις συνομιλίες, ο Μερτς παραδέχτηκε ότι «δεν υπήρξαν αποφάσεις, αλλά υπήρξε ανταλλαγή απόψεων», προειδοποιώντας ότι το δάνειο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ που έχει ήδη συμφωνηθεί για την Ουκρανία «δεν θα είναι αρκετό».
