Πριν από περίπου ένα χρόνο, με την άνοδο του Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία και την ανακοίνωση για την επιβολή σαρωτικών δασμών στις εισαγωγές, η Κίνα στράφηκε στην Ευρώπη. Ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ προσέφερε χείρα εμπορικής φιλίας στις Βρυξέλλες, λέγοντας ότι πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους. Και να «υπεράσπισουν την πολυμέρεια, να διαφυλάξουν την δικαιοσύνη» και να «αντιταχθούν στη μονομερή προσέγγιση και τον εκφοβισμό». Αφορμή ο εμπορικός πόλεμος των ΗΠΑ.
Βεβαίως, όπως επισημαίνει και η ανάλυση του Foreign Affairs, το Πεκίνο δεν προσέφερε κάτι ουσιαστικό στους Ευρωπαίους. Οι ηγέτες της ΕΕ και η γραφειοκρατία των Βρυξελλών πιστεύουν ότι η ίδια η επιβίωση των βασικών βιομηχανιών της Ευρώπης απειλείται από την Κίνα. Και μάλιστα σε μια εποχή εξάρτησης από το Πεκίνο.
Από το «Κινεζικό σοκ» στην «Κινεζική ευκαιρία»
Και τα στοιχεία υπάρχουν. Το πρώτο σοκ ήταν η καταστροφή της αμερικανικής βιομηχανίας σε τομείς όπως τα έπιπλα, τα υφάσματα και τα μέταλλα στις αρχές της δεκαετίας του 2000, μετά την ένταξη της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Το νέο σοκ της Κίνας θα είναι διαφορετικό και θα πλήξει την Ευρώπη.
Η Ευρώπη πρέπει να πείσει την Κίνα να αλλάξει εμπορική πολιτική – διαφορετικά να πάει σε σύγκρουση / China Daily via REUTERS
Κυρίως γιατί θα καταστρέψει προηγμένους βιομηχανικούς τομείς, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, τα μηχανήματα, τα χημικά και η πράσινη ενέργεια. Και οι συνέπειες θα είναι ορατές και από την τεράστια απώλεια θέσεων εργασίας.
Έτσι, οι Ευρωπαίοι ηγέτες βλέπουν ότι η ΕΕ πρέπει να προστατέψει τις βιομηχανίες της. Οι φωνές αυξάνονται διαρκώς, ενώ στο «κλαμπ» μπαίνουν και χώρες που πριν δεν ήταν τόσο σίγουρες ότι έπρεπε να δράσουν.
Η γαλλική κυβέρνηση πρότεινε «τη θέσπιση ενός επιπέδου προστασίας ισοδύναμου με έναν γενικό δασμό περίπου 30% έναντι της Κίνας». Η Γερμανία, που αρχικά δίσταζε, δήλωσε έτοιμη να δράσει για να αντιμετωπίσει τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές από το Πεκίνο. Και, πλην Ισπανία, όλοι οι ηγέτες των κρατών-μελών της ΕΕ κάλεσαν την Κομισιόν να προτείνει επιλογές.
Εμπορικός πόλεμος;
Η Ευρώπη είναι η μόνη μεγάλη αγορά με υψηλή αγοραστική δύναμη που είναι ανοιχτή στα κινεζικά προϊόντα. Και καθώς η εγχώρια ζήτηση στην Κίνα είναι αδύναμη, το Πεκίνο χρειάζεται απεγνωσμένα την ευρωπαϊκή αγορά. Συνεπώς, είναι πιθανό να κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να την κρατήσει ανοιχτή.
Εδώ βρίσκεται η ευκαιρία για την ΕΕ, αν θέλει να έχει μια ευκαιρία στον επικείμενο εμπορικό πόλεμο. Αλλά θα απαιτηθεί η μέγιστη ενότητα των μελών και ευρεία συνεργασία. Αν και αυτό δεν είναι εύκολο, είναι απολύτως απαραίτητο εάν η Ευρώπη θέλει να διατηρήσει τη ζωτική βιομηχανική βάση της.
Αφύπνιση μετά τον βαθύ ύπνο
Όταν το 2015, το Πεκίνο δημοσίευσε τη στρατηγική του «Made in China 2025», θέτοντας ως στόχο να υπερκεράσει την ηγετική θέση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η Ευρώπη δεν το είδε. Οι Ευρωπαίοι βιομηχανικοί ηγέτες, με κυρίαρχες θέσεις παγκοσμίως, δεν πίστευαν ότι οι Κινέζοι ανταγωνιστές θα μπορούσαν να φτάσουν τα καινοτόμα προϊόντα τους. Και απέρριψαν και τη «διάγνωση» Τραμπ για μη βιώσιμο εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα. Τα επόμενα χρόνια, ανησύχησαν περισσότερο για τις επιδοτήσεις βιομηχανικής πολιτικής στον Νόμο για τη Μείωση του Πληθωρισμού των ΗΠΑ του Τζο Μπάιντεν, παρά για τον ανταγωνισμό με την Κίνα.
Αλλά το Πεκίνο έχτιζε μεθοδικά τη βιομηχανία του για να αντιμετωπίσει τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές.
Η άνοδος της κινεζικής αυτοκινητοβιομηχανίες ήταν από τα πρώτα μεγάλα σημάδια για τους κινδύνους που ελλοχεύουν. Η ΕΕ επέβαλε δασμούς 17-35% στις κινεζικές εισαγωγές ηλεκτρικών οχημάτων στα τέλη του 2024. Και σχεδίαζε συνεργασία με τις ΗΠΑ, για να αντιμετωπίσει την Κίνα.
Αλλά εξελέγη ο Ντόναλντ Τραμπ. Ο οποίος κήρυξε εμπορικό πόλεμο σε όλους. Και στην Ευρώπη.
Καμπανάκια κινδύνου
Παρ’ όλα αυτά, η ευρωπαϊκή θέση για την Κίνα έχει σκληρύνει, καθώς τα καμπανάκια κινδύνου χτυπούν το ένα μετά το άλλο.
Το μερίδιο της Κίνας στην παγκόσμια μεταποίηση έχει αυξηθεί από 6%το 2000 σε περίπου 30%. Εν τω μεταξύ, το μερίδιο της ΕΕ έχει μειωθεί από 30% σε 17%. Από το 2015, η αξία των κινεζικών εξαγωγών προς την ΕΕ έχει αυξηθεί κατά 89%, τετραπλασιάζοντας το εμπορικό έλλειμμα. Πέρυσι, το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας με την ΕΕ έφτασε περίπου τα 411 δισ. δολάρια. Φέτος, μόνο το εμπορικό έλλειμμα της Γερμανίας αναμένεται να φτάσει τα 114 δισ.
Όπως επισημαίνει το Foreign Affairs, o πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Εμπορικού Επιμελητητίου στην Κίνα, Γενς Έσκελουντ δίνει σαφή παρομοίωση των εμπορικών σχέσεων με την ΕΕ. Είναι σαν «γιγαντιαίο πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων μήκους 400 μέτρων φορτωμένο με 24.000 εμπορευματοκιβώτια που πηγαίνουν στην Ευρώπη και επιστρέφουν σχεδόν άδεια». Παράλληλα, η ευρωπαϊκή βιομηχανία χάνει μερίδιο σε αγορές όπως η Βραζιλία, η Ινδονησία και η Νότια Αφρική, τις οποίες κατακλύζουν κινεζικές εισαγωγές.
Όσο για τις επιπτώσεις; Η γερμανική βιομηχανία χάνει 10.000 θέσεις εργασίας το μήνα, για παράδειγμα.
Καινοτομία στην Κίνα και φθηνό γιουάν
Οι κινεζικές επιχειρήσεις επωφελούνται από ένα δυναμικό οικοσύστημα καινοτομίας και τις τεράστιες οικονομίες κλίμακας μιας προστατευμένης εγχώριας αγοράς.
Οι επιδοτήσεις είναι τεράστιες και το γιουάν είναι υποτιμημένο 16-30%. Επίσης, το Πεκίνο έχει μάθει να χρησιμοποιεί ως όπλο τις ευρωπαϊκές εξαρτήσεις. Η κινεζική κυβέρνηση διαθέτει πλέον ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για τους ελέγχους των εξαγωγών, σημαντική γραφειοκρατική ικανότητα και πληροφορίες σχετικά με τις ευρωπαϊκές εξαρτήσεις της αλυσίδας εφοδιασμού. Και χρησιμοποιεί αυτά τα μέσα για να αναγκάσει την ΕΕ να διατηρήσει την αγορά της ανοιχτή.
Όλα δείχνουν προς ένα παρατεταμένο και σοβαρό σοκ. Και θα πληγούν όλες οι βασικές ευρωπαϊκές βιομηχανίες θα πληγούν ταυτόχρονα, γιατί δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τους Κινέζους ανταγωνιστές ως προς το κόστος. Ολόκληρες βιομηχανίες θα μπορούσαν να καταρρεύσουν. Η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας σε βασικές βιομηχανίες. Οταν αυτές οι βιομηχανίες εξαφανιστούν, θα είναι πολύ δαπανηρή η ανοικοδόμησή τους. Και θα δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος αυξημένων εξαρτήσεων. Αυτό η Κίνα θα μπορούσε στη συνέχεια να εκμεταλλευτεί ακόμη και πολιτικά.
Και αν σήμερα οι εισαγωγές από την Κίνα είναι φθηνές, αν εξουδετερωθεί ο τοπικός ανταγωνισμός, θα αυξηθούν.
Ώρα για δράση
Η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί. Παρά τις φωνές για το αντίθετο.
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι πρέπει να τονίσουν ότι οι γραμμές επικοινωνίας με το Πεκίνο ήταν και παραμένουν ανοιχτές και ότι η προτιμώμενη πορεία δράσης παραμένει η επίτευξη μιας διαπραγματευτικής διευθέτησης. Και στη συνέχεια να πείσουν το Πεκίνο στην αναδιάρθρωση της οικονομίας του για να αυξήσει την εγχώρια ζήτηση, να τερματίσει τις αθέμιτες επιδοτήσεις και να επιτρέψει την ανατίμηση του κινεζικού νομίσματος.
Το εμπόδιο σε αυτή τη συμφωνία είναι η κινεζική ηγεσία. Και είναι κρίσιμο οι Ευρωπαίοι ψηφοφόροι να κατανοήσουν ότι οι Βρυξέλλες πρέπει να αναλάβουν δράση για να αναγκάσουν το Πεκίνο να ξεκινήσει σοβαρές διαπραγματεύσεις. Οι ψηφοφόροι πρέπει επίσης να κατανοήσουν ότι τα μέτρα εμπορικής άμυνας αποτελούν ζωτική οικονομική προσαρμογή σε ένα εχθρικό παγκόσμιο περιβάλλον.
Οι περιορισμοί θα εξασφάλιζαν στους Ευρωπαίους χρόνο για να εφαρμόσουν εκτεταμένες ατζέντες για τη μείωση του κόστους και της γραφειοκρατίας, την εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς, την ενίσχυση της καινοτομίας και την τοποθέτηση της ΕΕ ως ηγέτη στην βιομηχανική υιοθέτηση της ΑΙ. Το κοινό πρέπει να πειστεί ότι τίποτα από αυτά δεν μπορεί να γίνει χωρίς την προστασία της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης. Οι ηγέτες της ΕΕ πρέπει να τονίσουν ότι η εγχώρια μεταρρύθμιση και η προστασία από τον αθέμιτο ανταγωνισμό είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.
Η Κίνα έχει μάθει να μετατρέπει τις ευρωπαϊκές εξαρτήσεις σε όπλο. Η Ευρώπη πρέπει να συνασπιστεί με την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, τη Βραζιλία, τη Μαλαισία και την Τουρκία, που λαμβάνουν μέτρα κατά της πλημμύρας φθηνών κινεζικών εισαγωγών. Και να συντονιστούν.
Η «τέχνη του σμήνους»
Το Foreign Affairs προτείνει την εισαγωγή αυτού που ο Άντριου Σμολ έχει χαρακτηρίσει «τέχνη του σμήνους». Δηλαδή «διασφαλίσεις για τις αυξανόμενες εισαγωγές, μια ευρύτερη σειρά ερευνών για τις επιδοτήσεις, την ανάπτυξη μέσων προμηθειών σε όλους τους τομείς» και «ελέγχους ασφάλειας και προστασίας των προϊόντων που διεξάγονται συστηματικά».
Χρησιμοποιούμενα ως διασκορπισμένο σμήνος, αυτά τα μέτρα είναι πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν από το Πεκίνο και έχουν τη δυνατότητα να αμβλύνουν τον αντίκτυπο του σοκ. Θα επιβραδύνουν τις αυξήσεις των εισαγωγών και θα μειώσουν τις εξαρτήσεις. Η Ευρώπη μπορεί να ανοίξει την αγορά της σε εταίρους ελεύθερου εμπορίου βάσει αμοιβαιότητας, υπό την προϋπόθεση ότι οι συμμετέχοντες θα εφαρμόσουν συμφωνημένους περιορισμούς στις κινεζικές εισαγωγές. Και ταυτόχρονα, θα τους εξαιρέσει από τα μέτρα που εφαρμόζονται κατά των κινεζικών αυξήσεων εισαγωγών.
Η Κίνα θα φέρει αντίποινα
Τέλος, η Κομισιόν και τα κράτη μέλη πρέπει να προετοιμαστούν για τα κινεζικά αντίποινα. Τα κράτη μέλη πρέπει να δεσμευτούν για την ταχεία ενεργοποίηση του Εργαλείου κατά του Καταναγκασμού (το γνωστό και ως «μπαζούκα»), το οποίο επιτρέπει στην επιτροπή να επιλέγει μέσα για την αντιμετώπιση των κινεζικών μέτρων καταναγκασμού. Όταν της ζητηθεί, η ΕΕ πρέπει να είναι σε θέση να οπλίσει τις κινεζικές εξαρτήσεις από την Ευρώπη, για παράδειγμα αυστηροποιώντας τους περιορισμούς στην κατασκευή και την εξυπηρέτηση ημιαγωγών ή επιβάλλοντας ελέγχους εξαγωγών σε εξαρτήματα αεροσκαφών.
Η διακοπή της πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά θα είναι ένα ισχυρό εργαλείο, επειδή θα λειτουργήσει ως σημαντικό σοκ ζήτησης για τις εξαγωγικές βιομηχανίες της Κίνας, επιδεινώνοντας τα οικονομικά προβλήματα της Κίνας και επιταχύνοντας την αποπληθωριστική της σπείρα. Το Πεκίνο πιθανότατα θα προσπαθήσει να παίξει το παιχνίδι του «διαίρει και βασίλευε» πλήττοντας δυσανάλογα επιλεγμένα κράτη μέλη, με την ελπίδα να διασπάσει την ενότητα της ΕΕ. Η Κομισιόν ορθώς δημιουργεί επί του παρόντος έναν μηχανισμό αλληλεγγύης που θα βοηθήσει στη μερική αποζημίωση των χωρών και των τομέων που έχουν επιλεγεί για αντίποινα.
Πόλεμος με στροφή σε άλλες αγορές
Η Ευρώπη δεν εγκαταλείπει το παγκόσμιο εμπόριο. Υπέγραψε εμπορικές συμφωνίες με την Αυστραλία, την Ινδία και τη Mercosur. Η Ευρώπη φαίνεται ότι κατάλαβε ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τον κινεζικό ανταγωνισμό διατηρώντας τις αγορές της ανοιχτές. Είναι ένα σημείο για το οποίο συμφωνεί με τις ΗΠΑ.
Και εδώ γίνεται σαφές ότι η Ουάσιγκτον, για να ανταγωνιστεί το σχέδιο της Κίνας, χρειάζεται τη συμμαχία της Ευρώπης. Σε τομείς όπως οι ειδικές χημικές ουσίες και τα ενδιάμεσα πολυμερή, οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές προσφέρουν τη μόνη εναλλακτική λύση στους Κινέζους παραγωγούς. Η απώλεια αυτής της εναλλακτικής λύσης θα έβλαπτε τις ΗΠΑ, καθιστώντας τες εξαρτημένες από τα κινεζικά προϊόντα.
Η συμμετοχή των ΗΠΑ σε αυτή την προσπάθεια είναι επίσης σε μεγάλο βαθμό προς το συμφέρον των Βρυξελλών. Θα ενισχύσει τον συνασπισμό και θα απομακρύνει την απειλή ενός ολοκληρωτικού εμπορικού πολέμου με την Ουάσιγκτον. Μένει να καταλάβει και ο Ντόναλντ Τραμπ ότι χρειάζεται την Ευρώπη για να αντιμετωπίσει την κινεζική εμπορική ισχύ.
Μοναχικός δρόμος
Μια συμμαχία με τον Ντόναλντ Τραμπ δεν μπορεί να είναι βέβαιη. Και η ΕΕ πρέπει να δράσει. Η Κίνα φαίνεται να πιστεύει ότι οι Ευρωπαίοι τελικά θα υποχωρήσουν. Ως εκ τούτου, δεν προσφέρει σοβαρές παραχωρήσεις για να αντιμετωπίσει τις ευρωπαϊκές ανησυχίες.
Και η ΕΕ πρέπει να προετοιμαστεί και να συντονιστεί, για μια αντιπαράθεση. Η Κίνα θα μπορούσε να απαντήσει στους ευρωπαϊκούς δασμούς διακόπτοντας βασικές εισροές για τη βιομηχανική παραγωγή. Αυτό θα άφηνε την Ευρώπη απομονωμένη. Πιθανώς θα ανάγκαζε τους ψηφοφόρους της να πιέσουν τους ηγέτες τους να υποχωρήσουν. Υπάρχουν φωνές που ήδη υποστηρίζουν ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει απλώς να υποταχθούν σε μια σινοκεντρική τάξη. Αλλά τίποτα δεν είναι προκαθορισμένο. Ο χρόνος είναι λίγος, αλλά η ΕΕ εξακολουθεί να μπορεί να δώσει μάχη.
