ενημέρωση 2:57, 27 September, 2026

Αν οι τοίχοι είχαν στόμα – Μέσα στα δωμάτια των Πάτι Σμιθ και Ρόμπερτ Μέιπλθορπ στο θρυλικό Chelsea Hotel

Ένα βιβλίο φέρνει στο φως τις φωτογραφίες που τράβηξε ο Γερμανός καλλιτέχνης Άλμπερτ Σκόπιν στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στο καταφύγιο των καλλιτεχνών της Νέας Υόρκης, το Chelsea Hotel.

Ο Άλμπερτ Σκόπιν (Albert Scopin) έφτασε στη Νέα Υόρκη μια μέρα μετά την προσγείωση του ανθρώπου στη Σελήνη, το καλοκαίρι του 1969. Καταγόταν από τη νότια Γερμανία. Είχε σπουδάσει φωτογραφία στο Μόναχο και χρησιμοποιούσε το πατρικό του επώνυμο, Σέπφλιν. Ήταν 25 ετών και είχε 270 δολάρια στην τσέπη του. Αρκετά για να εγκατασταθεί στο 222 West 23rd Street, σε ένα είδος σκοτεινού δωματίου με μια βρύση: ένα από τα δωμάτια χαμηλότερης κατηγορίας του θρυλικού Hotel Chelsea.

Chelsea

H είσοδος και η πρόσοψη του Chelsea Hotel, 1979 / Wikimedia Commons

Μέχρι το 1971

«Ακόμη και το Chelsea είχε μια μορφή κοινωνικής ιεραρχίας. Οι ένοικοι των ανώτερων ορόφων απολάμβαναν σεβασμό και, γενικά, κατείχαν καλύτερες θέσεις», σημειώνει στο Scopin: Chelsea Hotel, ένα νέο μονογραφικό έργο που συγκεντρώνει τις αναμνήσεις του μαζί με τις εικόνες που τράβηξε εκεί μέχρι το 1971, οι οποίες ανακτήθηκαν αφού παρέμεναν χαμένες για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες.

Ο Άλμπερτ Σκόπιν είχε μια λίστα με τους δέκα φωτογράφους με τους οποίους ήθελε να συνεργαστεί. Στην κορυφή της λίστας βρισκόντουσαν ο Ίρβινγκ Πεν και ο Ρίτσαρντ Άβεντον, ενώ τη δέκατη θέση κατείχε ο Μπιλ Κινγκ. Τελικά, θα συνεργάζονταν όλοι μαζί του.

«Το να φωτογραφίζεις με αυτόν τον τρόπο ήταν κάτι καινούργιο, σύμφωνο με την εποχή. Μια οπτική και αισθησιακή εμπειρία. Και, παρόλα αυτά, αυτές οι φωτογραφίες δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ σε βιβλίο»

Σύμφωνο με την εποχή

Συνεργάτης του Harper’s Bazaar, είχε τη φήμη ότι ήταν δύσκολος χαρακτήρας. Τα απογεύματα, μόλις τελείωνε τη δουλειά που του είχαν αναθέσει, διοργάνωνε φωτογραφικές συνεδρίες γυμνού με διάσημους ανθρώπους.

«Οι άνθρωποι ήταν τόσο διαφορετικοί και όλοι έβρισκαν τις φωτογραφικές συνεδρίες γυμνού συναρπαστικές» θυμάται ο Σκόπιν.

«Το να φωτογραφίζεις με αυτόν τον τρόπο ήταν κάτι καινούργιο, σύμφωνο με την εποχή. Μια οπτική και αισθησιακή εμπειρία. Και, παρόλα αυτά, αυτές οι φωτογραφίες δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ σε βιβλίο. Ο Μπιλ Κινγκ ξέχασε να κανονίσει τα δικαιώματα εκτύπωσης. Αλλά και αυτό ήταν σύμφωνο με την εποχή. Δεν επρόκειτο για τη δημιουργία ενός βιβλίου -επρόκειτο για το να κάνεις αυτό που ήθελες».

Συναρπαστικοί

Κατά τη διάρκεια μιας από αυτές τις συνεδρίες γνώρισε την Πάτι Σμιθ και τον Ρόμπερτ Μέιπλθορπ, οι οποίοι εκείνη την εποχή διέμεναν επίσης στο ξενοδοχείο Chelsea. «Ο Ρόμπερτ ήταν ελκυστικός, ψυχρός, κυνικός, απόμακρος.

»Η Πάτι, με πανκ εμφάνιση, εκφραστικό πρόσωπο, ευθύ τρόπο ομιλίας, γεμάτη ζωή» θυμάται ο φωτογράφος.

«Ξαφνικά, η Πάτι εξέπεμψε μια τρομερή ενέργεια κατά τη διάρκεια της συνεδρίας. Έδινε την εντύπωση ότι μπορούσε να τρέξει στους τοίχους και στην οροφή –ήταν συναρπαστικό. Ο Ρόμπερτ, αντίθετα, παρέμενε εντελώς απαθής, ακριβώς το αντίθετο, συναρπαστικός με έναν άλλο τρόπο».

Δείτε το καρουζέλ με τις φωτογραφίες του Άλμπερτ Σκόπιν από τα δωμάτια του Chelsea Hotel

Τα δωμάτια

Λίγο αργότερα φωτογράφισε το ζευγάρι στα δωμάτια του ξενοδοχείου, όπως θα έκανε και με άλλους ενοίκους. Κάθε διαμέρισμα ήταν από μόνο του το πορτρέτο του ενοίκου του.

Αυτό της Πάτι ήταν «η επιτομή του δημιουργικού χάους». Ήταν ένα πραγματικό χάος «χωρίς στολίδια, και όμως όλα ήταν στη θέση τους» θυμάται ο Σκόπιν.

«Η βραχνή φωνή της σου έφερνε ανατριχίλα, ειδικά όταν απήγγειλε τα δικά της ποιήματα, κάτι που έκανε συχνά, “σαν έναςτρελό διαμάντι”, για να παραφράσω τους Pink Floyd».

Το δωμάτιο του Μέιπλθορπ, που βρισκόταν στο ισόγειο, ήταν, σε αντίθεση, πολύ πιο τακτοποιημένο.

Πόζαρε για τον φωτογράφο δίπλα στα ερωτικά κολάζ στα οποία δούλευε πριν αρχίσει να πειραματίζεται με τις Polaroid.

Ο καλός διευθυντής

Ήταν οι πιο διαμορφωτικές μέρες της ζωής του φωτογράφου, ο οποίος ήρθε αντιμέτωπος με νέες ιδέες και τρόπους ζωής. Το σύστημα αξιών του κατέρρευσε και έπρεπε να ξαναχτιστεί μέσα σε εκείνο το καταφύγιο καλλιτεχνών, συγγραφέων και μουσικών, όπου κάθε δωμάτιο έκρυβε μια ιστορία.

Χτισμένο το 1884, ως μία από τις πρώτες συνεταιριστικές κατοικίες της πόλης, μετατράπηκε σε ξενοδοχείο το 1905. Ο Στάνλεϊ Μπαρντ ήταν ο διευθυντής του για περισσότερα από 40 χρόνια.

«Ο Ρομπέν των Δασών μεταξύ των διευθυντών και των ιδιοκτητών ξενοδοχείων του κόσμου», τονίζει ο Σκόπιν. «Αν ένας καλλιτέχνης δεν μπορούσε να πληρώσει τον λογαριασμό, ο Στάνλεϊ δεν τον πετούσε στον δρόμο, αλλά του επέτρεπε να τον εξοφλήσει με έναν πίνακα, ή ανέχονταν τις φθαρμένες δικαιολογίες του για μήνες. Μερικές φορές δάνειζε ακόμη και χρήματα στους επισκέπτες του».

Στον σκηνοθέτη Μίλος Φόρμαν επέτρεψε να μείνει εκεί για τρία χρόνια χωρίς να πληρώσει ούτε ένα σεντ.

Στην ταράτσα, η Σάνσι Ντεβερό, μία από τις πιο θλιμμένες ένοικες του ξενοδοχείου, πόζαρε για τον φωτογράφο φορώντας το εμβληματικό Clover Leaf του σχεδιαστή Τσαρλς Τζέιμς (Charles James)

YouTube thumbnail

Το ξενοδοχείο της έμπνευσης

Στο Chelsea πέθανε ο Ντίλαν Τόμας αφού έγραψε το «Κάτω από το Γαλατόδασος». Επίσης, ένας διαδεδομένος μύθος είναι ότι ο Τζακ Κέρουακ έγραψε εκεί το «Στο δρόμο».

Ο Άρθουρ Κ. Κλαρκ έμενε στο δωμάτιο 1008 όταν αποφάσισε να γράφει 2.000 λέξεις την ημέρα μέχρι να ολοκληρώσει το «2001: Οδύσσεια του διαστήματος». Ο Μπομπ Ντίλαν έγραψε το «Sad Eyed Lady of the Lowlands» ενώ ζούσε εκεί με την πρώτη του σύζυγο, τη Σάρα Λάουντς.

Στο τραγούδι που αφιέρωσε ο Λέοναρντ Κόεν στο μυθικό αυτό κατάλυμα, μιλάει για τη σχέση του με τη «λευκή κυρία του μπλουζ», την Τζάνις Τζόπλιν, την οποία συνάντησε για πρώτη φορά στο ασανσέρ.

Ωστόσο, η επιτυχία και η αποτυχία συνυπήρχαν στους 12 ορόφους του κτιρίου. «Όλοι τεντωνόμασταν προς τον ήλιο, σαν λουλούδια στο λιβάδι» θυμάται ο Σκόπιν.

Παρέλαση αλλόκοτων

Στην ταράτσα, η Σάνσι Ντεβερό, μία από τις πιο θλιμμένες ένοικες του ξενοδοχείου, πόζαρε για τον φωτογράφο φορώντας το εμβληματικό Clover Leaf του σχεδιαστή Τσαρλς Τζέιμς (Charles James).

Θεωρούμενος ο πρώτος Αμερικανός σχεδιαστής υψηλής ραπτικής, πέθανε φτωχός σε ένα από τα δωμάτια του ξενοδοχείου.

Φωτογράφισε επίσης την καλλιτέχνιδα, περιπλανώμενη και ακτιβίστρια Βάλι Μάγιερς, η οποία ενέπνευσε τον Τενεσί Ουίλιαμς να δημιουργήσει τον χαρακτήρα της Κάρολ Κουτρέρε στο έργο «Ο Ορφέας στον Άδη».

Η Τζάκι Κέρτις, μία από τις σούπερ σταρ του Άντι Γουόρχολ, απαθανατίστηκε με το όνομα του εμβληματικού ποπ καλλιτέχνη σαν τατουάζ στο χέρι της. Η Χόλι Γούντλον, η πρωταγωνίστρια του πρώτου στίχου του «Walk on the Wild Side» του Λου Ριντ, δεν ξέφυγε ούτε αυτή από τον φακό.

Τη συγγραφέα του βιβλίου «Η Γυναίκα Ευνούχος», τη φεμινίστρια Ζερμέν Γκριρ -η οποία εκείνη την εποχή έλαμψε με την πνευματική της οξυδέρκεια απέναντι στον Νόρμαν Μέιλερ εκπρόσωπο της παλιάς ανδρικής λογοτεχνικής φρουράς, σε μια διάσημη συζήτηση που διοργανώθηκε στο Town Hall της Νέας Υόρκης- τη φωτογράφισε σε μια στάση που φαινόταν να δικαιολογεί σκόπιμα τη γνώμη του για αυτήν: «Ήταν ένα από τα πιο αντιπαθητικά άτομα που γνώρισα εκεί».

Ωστόσο, η επιτυχία και η αποτυχία συνυπήρχαν στους 12 ορόφους του κτιρίου. «Όλοι τεντωνόμασταν προς τον ήλιο, σαν λουλούδια στο λιβάδι» θυμάται ο Σκόπιν

YouTube thumbnail

Η Λόλα, ο Βιμ και ο Τζόνας

Δεν είχε την ίδια εντύπωση για τη Λόλα, τη γειτόνισσα από το διπλανό διαμέρισμα, που φαινόταν να περιμένει πάντα κάποιον, αλλά ήταν πάντα μόνη.

Έβγαινε από το δωμάτιό της δύο φορές την εβδομάδα: μία για να πάει στον ψυχίατρο και μία για να κάνει τα ψώνια της.

Μεταξύ αυτής της ποικίλης ομάδας των πορτραίτων βρισκόταν και ο Βιμ Βέντερς, που τότε βρισκόταν περαστικός στη Νέα Υόρκη. Ο σκηνοθέτης Τζόνας Μέκας κατείχε ένα από τα μικρότερα δωμάτια, η κουζίνα του οποίου ήταν γεμάτη με στρογγυλά κουτιά φιλμ.

Μέσα από τον φακό (του)

Η φωτογραφία έγινε για τον Σκόπιν ένα εργαλείο για να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό του. «Καθώς πλησίαζα τους άλλους, μάθαινα επίσης πολλά για εμένα» επισημαίνει ο συγγραφέας.

«Ήταν πολύ περισσότερο από ένας τρόπος να καταγράψω κάτι ή να βγάλω χρήματα. Μου έμαθε να κατανοώ τα συναισθήματά μου, τα πάθη μου και, πάνω απ’ όλα, τους φόβους μου. Αργότερα, όταν έγινα επαγγελματίας φωτογράφος, αυτή η δημιουργική αναζήτηση για την ανακάλυψη μιας προσωπικότητας έγινε πιο αντικειμενική.

»Γι’ αυτό σταμάτησα να φωτογραφίζω μετά από 20 χρόνια και ξεκίνησα μια νέα ζωή ζωγραφίζοντας και σχεδιάζοντας: μια τολμηρή και καθόλου εύκολη περιπέτεια, αλλά, με την προοπτική του χρόνου, η σωστή».

Έμοιαζαν όλοι τους

Την άνοιξη του 1972, ο φωτογράφος έφυγε από το Hotel Chelsea. «Ποτέ πριν ούτε μετά δεν συνάντησα μια ομάδα πιο ετερόκλητη, πιο ματαιόδοξη και πιο φαντασιόπληκτη» γράφει στην ιστοσελίδα του.

«Το παράδοξο ήταν ότι σε όλες τις προσπάθειές τους να είναι μοναδικοί, σε όλες τις προσπάθειές τους να τραβήξουν την προσοχή, σε όλες τις προσπάθειές τους να γίνουν διάσημοι, όλοι αυτοί οι άνθρωποι ήταν εκπληκτικά όμοιοι: έμοιαζαν ακριβώς λόγω της προσπάθειάς τους να είναι διαφορετικοί».

«Ήμασταν προσεκτικοί και απρόσεκτοι ταυτόχρονα» σημειώνει ο Σκόπιν. «Πλησιάζαμε ο ένας τον άλλον, θέλαμε να νιώσουμε ο ένας τον άλλον, και αυτό απελευθέρωνε μια τεράστια ενέργεια: μας διαμόρφωνε. Σήμερα δεν βλέπω τίποτα παρόμοιο. Τώρα ζούμε σε πολύ διαφορετικές συνθήκες και οι ερωτήσεις και οι φόβοι μας είναι άλλοι».

Η περιπέτεια των φωτογραφιών

Ως ελεύθερος επαγγελματίας, ο φωτογράφος συνεργαζόταν με το γερμανικό περιοδικό ZEITmagazin, στο οποίο έστειλε ολόκληρη τη συλλογή φωτογραφιών με σκοπό να τις φυλάξουν με ασφάλεια στο αρχείο τους.

Ωστόσο, αυτό δεν συνέβη: όταν, μια δεκαετία αργότερα, ο δημιουργός τους τις ζήτησε πίσω, είχαν εξαφανιστεί. Πιθανότατα κάποιος τις έκλεψε. Τελικά, το 2016, ένας γκαλερίστας κατάφερε να ανακτήσει τις φωτογραφίες στη Βρέμη.

*Με στοιχεία από elpais.com | Αρχική Φωτό: «Η Πάτι Σμιθ και ο Ρόμπερτ Μέιπλθορπ στον καναπέ» (1970) – Άλμπερτ Σκόπιν
Το τρέιλερ του ντοκιμαντέρ Dreaming Walls: Inside the Chelsea Hotel
 

Κωνσταντίνος Καβάφης - Το άγιο των αγίων του

«Κατόρθωσε συχνότατα το θαύμα»

Επίκαιρα έρχεται με τον θάνατο του Καβάφη η μελέτη του Αλεξανδρινού λογοτέχνου κ. Τίμου Μαλάνου. Μια μελέτη 182 σελίδων με τον τίτλο «Ο ποιητής Κ. Π. Καβάφης – Ο άνθρωπος και το έργο του».

Χρόνια πολλά ήτο φίλος του και θαυμαστής του. Ένας από τους κυριωτέρους προπαγανδιστάς του καβαφικού έργου. Έπειτα χωρίστηκε για πάντα κι’ έγινε προφορικά ο κατήγορός του. Στους λογοτεχνικούς κύκλους της Αλεξανδρείας ήταν γνωστό ότι έγραφε από το 1919 μια μελέτη πλατειά για τον άνθρωπο και τον ποιητή. Κι’ εξεδόθη τώρα με χρονολογία, στο τέλος των σελίδων, 1927-1932.


«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 14.6.1933, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Η μελέτη του κ. Μαλάνου είνε ένα είδος πνευματικής ανατομίας του ανθρώπου και του ποιητή, της όλης ιστορίας του, με ανυψώσεις και καταπτώσεις αξιοπαρατήρητες και αξιομελέτητες κι’ εκεί ακόμα που υπάρχει ολοφάνερα η προκατάληψις και κάποια διάθεσις λιβελλογραφική.

Ο κ. Μαλάνος τα παρακολουθεί όλα, τα βλέπει, τα εξετάζει, τα κρίνει, ζωή και ποίησι, με το πνευματικό του μικροσκόπιο, δεν αφήνει λεπτομέρεια αξέταστη με τον δικό του τρόπο, με την δική του δύναμι και αδυναμία, τα στολίζει για να καταλήξη στα συμπεράσματά του, πότε λογικά και πότε αυθαίρετα.

Αναζητάει νάμπη στην «άβυσσο» της ψυχής και κρίνει περισσότερο σαν… εισαγγελέας παρά σαν άνθρωπος, αναζητάει να κρίνη φαινόμενα που μονάχα η φύσις μπορούσε ν’ αποκριθή και να δώση απαντήσεις.

Παίρνει την ζωή και το έργο του απ’ όλες τις πλευρές και αγωνίζεται να ρίξη φως εκεί όπου υπάρχει η αμφιβολία, το ανεξήγητο και το μυστήριο, δηλαδή όλα τα χαρακτηριστικά ενός ξεχωριστού πνευματικού φαινομένου. Αγωνίζεται να του γελοιογραφήση την αδυναμία, το πάθος, κάθε ενέργεια για την προφύλαξι και την προστασία του ποιητικού του έργου. Και όμως η όλη αγωνιώδης προσπάθεια και προφύλαξις του Καβάφη, που πολλές φορές έχει χαρακτήρα τραγικό, υπήρξε μια από τις πνευματικές του αρετές, μια από τις αυτοθυσίες του, αδιάκοπη πνευματική ιερουργία. Αυτό ιδιαίτερα τον ανυψώνει, γιατί το ποιητικό του έργο το έκαμε σκοπό της ζωής του, άγιο των αγίων του.

«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 2.2.1984, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ο συγγραφεύς της μελέτης του καβαφικού έργου καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το ταλέντο του ήτο να γίνη ιστορικός. Στην σελίδα 134 και στο κεφάλαιο «Η ιστορία» το γράφει αδίστακτα. Έβαλε «στην ποίησι που γράφει, την ιστορία που δεν έγραψε». Βέβαια, από κάποια αφορμή, από κάποια αιτία και έμπνευσι, από κάποια χαρά και πόνο, από κάποιο εσώτερο δικό του, θα ξεκινήση ο δημιουργός. Και λάθος του δεν είνε αν την ιστορία την έκαμε ποίησι, αν την ζωή θαυμαστή τέχνη.

Αυτό δα ούτε ο κ. Μαλάνος το αρνιέται με όλη την εχθρική —αυτόχρημα (σ.σ. εντελώς, καθ’ ολοκληρίαν, πραγματικά)— διάθεσι που είνε σκορπισμένη σε αρκετές σελίδες της μελέτης του. «Και όμως», γράφει στη σελίδα 148, «και με τα κοινότερα που κράτησε και με όλη την πεζή του λιτότητα, κατώρθωσε συχνότατα το θαύμα. Τεχνίτης μεγάλης υπομονής ο Καβάφης, ζύγισε την αξία που μπορούσαν να πάρουν και ταυτοχρόνως να δώσουν μερικοί εξαίσιοι στίχοι τοποθετημένοι ανάμεσα σε άλλους φοβερά πεζούς».

Και παρακάτω: «Ξεκινώντας από μια τέτοιαν αντίληψι, έβαλε μέσα στην πεζή φρασεολογία των ποιημάτων του μερικούς σπάνιους σε λεκτική ωμορφιά και αποταμίευσι εγκεφαλικής συγκινήσεως στίχους, πολλές φορές μάλιστα έναν και μόνο, που ξεχωρίζουν τόσο πολύ από τους άλλους, που θα έλεγε κανείς ότι τους έγραψε χωρίς να το θέλη. Οι στίχοι αυτοί που είνε ευρήματα του τεχνίτη, με το να συγκεντρώνουν τόση λεκτική ωμορφιά, τόση καλλιέπεια, απλώνουν το ακτινοβόλημά τους και σε όλη την άλλη πρόζα την οποία σώζουν, ενώ αυτή, με τη σειρά της, συντελεί στο να μπουν σε ανάγλυφο».

«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 9.11.1963, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Μου φαίνεται ότι είνε τολμηρό, αν όχι και εχθρικό, να λέη κανείς ότι έγραψε ο Καβάφης στίχους «χωρίς να το θέλη». Ο θαυμασμός του κ. Μαλάνου φθάνει απότομα στην άρνησι με κάποια διάθεσι πνευματικής συκοφαντίας.

Ένα άλλο σημείο που είνε γραμμένο με προσωπική προκατάληψι είνε στο κεφάλαιο «Η καλλιτεχνική σημασία του φόβου στην ποίησι του Καβάφη». Προς το τέλος γράφει: «Πάντως εκείνο που αντιλαμβανόμαστε είνε ότι το έργο αυτό, προς το παρόν, είνε —κ’ ίσως θα μείνη τέτοιο για πάντα— ένα από τα έργα εκείνα που περισσότερο τα συζητούν παρά τ’ απολαμβάνουν».

Και όμως παρά την γνώμη του κ. Μαλάνου και τα δύο συμβαίνουν. Και το συζητούν και το απολαμβάνουν. Το δεύτερο μάλιστα περισσότερο. Ως τόσο η μελέτη του είνε πολύτιμη για τα στοιχεία που περιέχει, για μερικές λεπτομέρειες της ποιητικής δημιουργίας του Καβάφη.

*Βιβλιοκριτικό σημείωμα του δημοσιογράφου, συγγραφέα και θεατρικού κριτικού Μιχαήλ Ροδά (1884-1948), που έφερε τον τίτλο «Ο ποιητής Καβάφης» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Ελεύθερον Βήμα» την Τετάρτη 14 Ιουνίου 1933.

Ο Μιχαήλ Ροδάς

Ο Τίμος (Τιμολέων) Μαλάνος (1897-1984), συγγραφέας της μελέτης που πραγματεύεται ανωτέρω ο Ροδάς (εκδόσεις Γκοβόστη, 1933), υπήρξε ποιητής, πεζογράφος και λογοτεχνικός κριτικός (εκπόνησε, μάλιστα, σειρά μελετών για το έργο του Καβάφη). Γεννήθηκε στον Πειραιά, αλλά έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.

Ο Τίμος Μαλάνος

Ο Κωνσταντίνος (Kωστής) Πέτρου Φωτιάδης Kαβάφης, τέκνο Κωνσταντινουπολιτών (ο πατέρας του, Πέτρος – Iωάννης Kαβάφης, ήταν μεγαλέμπορος με ελληνική αλλά και βρετανική υπηκοότητα) και απόγονος διαπρεπών Φαναριωτών, γεννήθηκε στην Aλεξάνδρεια της Aιγύπτου στις 17 Απριλίου 1863 (η 29η Απριλίου, που αναφέρεται στις σχετικές πηγές ως ημερομηνία γεννήσεώς του, επικράτησε αφότου τέθηκε σε ισχύ το νέο ημερολόγιο).

Με οικογενειακές ρίζες που απλώνονταν από την Πόλη έως την Aλεξάνδρεια και από την Tραπεζούντα έως το Λονδίνο, ο εξ απαλών ονύχων κοσμοπολίτης Κωνσταντίνος, ο βενιαμίν μιας πολυμελούς οικογένειας, εγκαταστάθηκε μαζί με τη μητέρα του, Χαρίκλεια Γεωργάκη Φωτιάδη, και τα αδέλφια του στη Βρετανία το 1872, μετά το θάνατο του πατέρα του.

Το 1877 η Xαρίκλεια Γεωργάκη Φωτιάδη και τα μικρότερα παιδιά της (μεταξύ αυτών, ο Κωνσταντίνος, σε ηλικία 14 ετών) επέστρεψαν στην Aλεξάνδρεια.

Κατά τη δεύτερη παραμονή του στην Αλεξάνδρεια ο Κωνσταντίνος φοίτησε στο εμποροπρακτικό λύκειο «Eρμής» και άρχισε, στα δεκαοκτώ του, να συντάσσει ένα ιστορικό λεξικό.

Πριν συμπληρωθούν πέντε χρόνια, το 1882, η οικογένεια Καβάφη αναγκάστηκε να καταφύγει εσπευσμένα στην Κωνσταντινούπολη (εκεί βρισκόταν η οικία του πατέρα της Χαρίκλειας Γεωργάκη Φωτιάδη) εξαιτίας των ταραχών που ξέσπασαν ύστερα από ένα εθνικιστικό στρατιωτικό κίνημα.

Ο επακολουθήσας βομβαρδισμός της Αλεξάνδρειας από το Βρετανικό Στόλο είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή του σπιτιού και όλων των υπαρχόντων της οικογένειας του Κωνσταντίνου, συμπεριλαμβανομένων των βιβλίων και των χειρογράφων του ιδίου.

Στην Πόλη ο δεκαεννιάχρονος Kωνσταντίνος συνάντησε όχι μόνο τους πολυπληθείς συγγενείς του αλλά και τη Bασιλεύουσα των θρύλων.

Εκεί άρχισε να ερευνά την καταγωγή του και τον εαυτό του στο πλαίσιο του ευρύτερου ελληνισμού, εκεί άρχισε να γράφει ποιήματα και άρθρα, εκεί —σύμφωνα με μια μαρτυρία— είχε και την πρώτη του ερωτική επαφή με άτομο του ιδίου φύλου.

Όταν επέστρεψε οριστικά (τον Οκτώβριο του 1885) μαζί με τη μητέρα του στην Αλεξάνδρεια, αφού προηγήθηκε η καταβολή της αποζημίωσης της ασφαλιστικής εταιρείας για την κατεστραμμένη οικία της οικογένειας, ο Κωνσταντίνος αντίκρισε ερείπια.

Έχοντας εγκαταλείψει τα αρχικά σχέδιά του για καριέρα πολιτικού ή δημοσιογράφου, και αφού αποποιήθηκε τη βρετανική υπηκοότητα (κράτησε μόνο την ελληνική), ο Καβάφης προσελήφθη (το 1892) ως έκτακτος υπάλληλος στο αιγυπτιακό υπουργείο Δημοσίων Έργων, θέση που —παρά το προσωρινόν του χαρακτήρα της— κατάφερε να διατηρήσει με τη μεθοδικότητα και την ευσυνειδησία του επί τρεις ολόκληρες δεκαετίες.

Η εργασία αυτή, σε συνδυασμό με τη δραστηριοποίησή του στο χρηματομεσιτικό τομέα της Αλεξάνδρειας και τη συμμετοχή του σε τυχερά παιχνίδια, του επέτρεψε να ζήσει με σχετική άνεση έως το τέλος του βίου του.

Παράλληλα, ο Καβάφης άρχισε να δημοσιεύει ποιήματα και πεζά.

Το πρώτο του δημοσίευμα ήταν το άρθρο «Tο κοράλλιον υπό μυθολογικήν έποψιν» στην εφημερίδα «Kωνσταντινούπολις», στις 3 Iανουαρίου 1886, ενώ στις 27 Μαρτίου του ιδίου έτους δημοσίευσε το πρώτο του ποίημα με τίτλο «Βακχικόν» στο περιοδικό «Έσπερος» της Λιψίας.

Ο Καβάφης, που σπανίως εγκατέλειπε την αγαπημένη του Αλεξάνδρεια (ταξίδεψε μόνο πέντε φορές στο εξωτερικό και περιοριζόταν σε εκδρομές και σύντομα ταξίδια αναψυχής στην Αίγυπτο), έμεινε πρώτη φορά μόνος, χωρίς τη μητέρα του (είχε αποβιώσει το 1899) και τα αδέλφια του Παύλο και Ιωάννη – Κωνσταντίνο, με τα οποία είχε συγκατοικήσει επί μακρόν, μόλις το 1908, σε ηλικία 45 ετών.

Έκτοτε η ζωή του άλλαξε ριζικά, καθώς ελάττωσε σταδιακά τις κοσμικές εμφανίσεις του και αφοσιώθηκε στην ποίηση.

Έχοντας βρει πλέον τη δική του ποιητική φωνή, και όντας βέβαιος για την αξία της, ο Καβάφης φρόντιζε να ζει προσεκτικά, ώστε να μη δίνει αφορμές με τα του προσωπικού βίου του τόσο στην αλεξανδρινή κοινωνία όσο και στο αθηναϊκό κατεστημένο, το οποίο είχε διαβλέψει από νωρίς την απειλή που συνιστούσε ο ιδιόρρυθμος αυτός ομογενής για την ποιητική τάξη πραγμάτων στην Eλλάδα.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 2.3.2003, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ο Καβάφης, που αποτέλεσε το αντίπαλον δέος του Κωστή Παλαμά, τιμήθηκε για την προσφορά του στα ελληνικά γράμματα από την ελληνική πολιτεία, η οποία του απένειμε το 1926 το Aργυρό Παράσημο του Tάγματος του Φοίνικος.

Όμως, το 1932 ο Καβάφης άρχισε να αισθάνεται ενοχλήσεις στο λάρυγγα.

Οι γιατροί στην Aλεξάνδρεια διέγνωσαν καρκίνο, και το ταξίδι του ποιητή (αυτό δήλωνε ο ίδιος ως επάγγελμά του) στην Αθήνα για θεραπεία απέβη δυστυχώς επί ματαίω.

Ο Καβάφης επέστρεψε στη γενέτειρά του έχοντας στερηθεί την ομιλία συνεπεία τραχειοτομίας, και εκεί απεβίωσε λίγους μήνες αργότερα, τα ξημερώματα της 29ης Απριλίου 1933 (σε ηλικία ακριβώς 70 ετών), στο ελληνικό νοσοκομείο που βρισκόταν κοντά στο σπίτι του.

Σε ό,τι αφορά το καθαυτό ποιητικό έργο του με την ομολογουμένως διεθνή απήχηση, ο Καβάφης κατέλιπε μεν ένα τακτοποιημένο αρχείο (τμήματά του αξιοποιήθηκαν και δημοσιεύτηκαν από πολλούς ερευνητές), αλλά ακολούθησε μια καινοφανή εκδοτική πρακτική.

Δεν εξέδωσε ποτέ τα ποιήματά του σε μορφή βιβλίου ή συλλογής (αν και είχε δεχτεί προτάσεις για την έκδοσή τους και στα ελληνικά και στα αγγλικά), καθώς προτιμούσε να τα δημοσιεύει σε εφημερίδες, περιοδικά και ημερολόγια, ή και να τα τυπώνει ιδιωτικώς σε μονόφυλλα – οι αυτοσχέδιες συλλογές που σχηματίζονταν από αυτά χαρίζονταν ακολούθως στους ενδιαφερομένους.

Έτσι, η πρώτη συγκροτημένη συλλογή με τα 154 αναγνωρισμένα ποιήματα του Καβάφη κυκλοφόρησε σε βιβλίο στην Αλεξάνδρεια μετά το θάνατο του μεγάλου ποιητή.

Αυτή ακριβώς η συλλογή κυκλοφόρησε πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1948, από τις εκδόσεις «Ίκαρος».

Από τον ίδιον εκδοτικό οίκο κυκλοφόρησε το 1963 η προσιτή δίτομη «λαϊκή» έκδοση των ποιημάτων του Καβάφη (με φιλολογική επιμέλεια και σχολιασμό του Γ. Π. Σαββίδη), με την οποία ο μέγας Αλεξανδρινός καθιερώθηκε οριστικά στη συνείδηση του ελλαδικού κοινού.

Πηγή: in

Η κοινωνία ήδη πληρώνει το μάρμαρο

Η εντυπωσιακή αύξηση του πληθωρισμού είναι απλώς ένα προμήνυμα της επιδείνωσης της κατάστασης στην οικονομία

Πριν από λίγο καιρό ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε μία ακόμη αύξηση του κατώτατου μισθού από την 1η Απριλίου. Σε ποσοστιαία βάση ήταν 4,55%. Στις 15 Απριλίου η ΕΛΣΤΑΤ ανακοίνωσε τον πληθωρισμό του Μαρτίου. Σε ετήσια βάση κινείται στο 3,9%. Δηλαδή, ένα μεγάλο μέρος της αύξησης στον κατώτατο μισθό έχει ήδη εξανεμιστεί από τη σημαντική άνοδο του πληθωρισμού.

Μάλιστα, εάν κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά τα στοιχεία που δίνει η ΕΛΣΤΑΤ για τα «συστατικά στοιχεία» του πληθωρισμού, θα δούμε ότι τα πράγματα είναι χειρότερα. Η ετήσια αύξηση στα είδη διατροφής είναι 4,5%, στη στέγαση 5,7%, στις μεταφορές 8,1%, σε ξενοδοχεία – καφέ – εστιατόρια στο 6,1%. Αυτό σημαίνει ότι η επίπτωση είναι ακόμη μεγαλύτερη για τα νοικοκυριά.

Και εάν σκεφτούμε ότι σε μεγάλο βαθμό αυτό αντανακλά την πρώτη αντίδραση στις πολεμικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, καταλαβαίνουμε ότι στο βαθμό που η συγκεκριμένη γεωπολιτική κρίση παρατείνεται, θα παρατείνονται και οι επιπτώσεις της.

Ιδίως, μάλιστα, από τη στιγμή που μέχρι τώρα τα μέτρα που έχει πάρει η κυβέρνηση έχουν αποτύχει να συγκρατήσουν τις αυξήσεις των τιμών, πρωτίστως γιατί η κυβέρνηση έχει αρνηθεί να πάρει μέτρα που έχουν πάρει άλλες χώρες και επικεντρώνουν στη μείωση της πολύ μεγάλης φορολογίας σε είδη όπως τα καύσιμα. Και αυτό γιατί εξακολουθεί να προκρίνει τη φορολογική υπεραπόδοση ελπίζοντας ότι έτσι θα έχει περιθώριο για κάποιες προεκλογικές παροχές.

Όμως, δεν είναι μόνο η αύξηση του πληθωρισμού που προκαλείται από τις μεγάλες αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, με τους ειδικούς να υπογραμμίζουν ότι ακόμη και εάν τερματιζόταν η ένταση, πάλι θα έπαιρνε ένα διάστημα μέχρι να ισορροπήσουν ξανά οι αγορές. Είναι και όλα τα άλλα σύννεφα που σωρεύονται στον ορίζοντα της ελληνικής οικονομίας. Είναι σαφές ότι το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης δεν θα αποδείξει μόνο ότι σε μεγάλο βαθμό η ανάπτυξη των τελευταίων ετών κάθε άλλο παρά ενδογενής ήταν, αλλά και θα επιτείνει την υφεσιακή δυναμική στην οποία ούτως ή άλλως κατέτειναν και οι διεθνείς οικονομικές τάσεις. Την ίδια ώρα πληθαίνουν οι αβεβαιότητες, από το τι θα γίνει με τον πόλεμο, μέχρι το πώς θα πάει η τουριστική σεζόν, ιδίως όταν ήδη υπάρχουν αυξήσεις στα αεροπορικά εισιτήρια.

Όλα αυτά δεν θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ως απλώς μια «κακή συγκυρία», μια «ατυχία», μια «στραβή», κάτι πέρα από τον έλεγχο της κυβέρνησης. Όχι γιατί δεν υπάρχει όντως μια σειρά από αρνητικές τάσεις, αλλά γιατί η δουλειά μιας κυβέρνησης είναι να προετοιμάζεται για τέτοιες συγκυρίες και να μπορεί να μειώσει την επίπτωσή τους.

Και εδώ είναι ο πυρήνας του προβλήματος: έχουμε μια κυβέρνηση που δεν προετοίμασε τη χώρα για ενδεχόμενες αρνητικές τάσεις και συγκυρίες. Δεν την προετοίμασε ούτε ως προς το να έχει έτοιμα μέτρα που να μπορεί να εφαρμόσει, ούτε ως προς το να κάνει ισχυρότερη την ελληνική οικονομία. Αυτό που έκανε ήταν αφενός να πατήσει πάνω στην αναπτυξιακή δυναμική που έδωσε το τέλος της ελληνικής κρίσης – και που ξεκίνησε να καταγράφεται σταδιακά ως βελτίωση οικονομικών δεικτών μετά το 2015 – αφετέρου πάνω στο Ταμείο Ανάκαμψης. Πέραν αυτού το μόνο σχέδιο που είχε ήταν η επιλεκτική ενίσχυση κοινωνικών κατηγοριών που θεωρούσε κρίσιμες για την εκλογική της δυναμική, οριακά ακόμη και με παραβατικές πρακτικές, όπως έδειξε και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Ουσιαστικά, κινήθηκε γύρω από τις «εύκολες λύσεις» όπως ήταν το real estate και ο Τουρισμός, αδυνατώντας μάλιστα να προλάβει και αρνητικές εξελίξεις όπως π.χ. η διαφαινόμενη στεγαστική κρίση.

Καθόλου τυχαία παρά τους ονομαστικούς ρυθμούς ανάπτυξης και τις ονομαστικές αυξήσεις σε μισθούς και εισοδήματα, σε πραγματικούς όρους η ελληνική οικονομία υποχωρεί και είναι στις κατώτερες θέσεις της Ευρώπης είτε αυτό αφορά το κατά κεφαλήν εισόδημα με όρους αγοραστικής δύναμης, είτε τους πραγματικούς μισθούς με όρους αγοραστικής δύναμης. Με αποτέλεσμα ούτε πόλος πραγματικά μεγάλων επενδύσεων να γίνεται η χώρα, ούτε όροι μεσοπρόθεσμης αναπτυξιακής δυναμικής να διαμορφώνονται. Με τον ορίζοντα να είναι μια χώρα όλο και περισσότερο στο ευρωπαϊκό περιθώριο και επί της ουσίας φτωχότερη. Μια χώρα μειωμένων έως ελάχιστων προσδοκιών.

Πηγή: in

  • Κατηγορία BLOGS
  • 0

Λαζαρίδης - Ο «άριστος» του επιτελικού κράτους Μητσοτάκη, παιδί του κομματικού σωλήνα και διπλοθεσίτης στο Δημόσιο

Από τα 16 του χρόνια στην ΟΝΝΕΔ και κολλητός του πρωθυπουργού, ο Μακάριος Λαζαρίδης εμφανίζει μια καριέρα που έχει έντονο το γαλάζιο αποτύπωμα πάνω της.

Με την τελευταία του δήλωση το πρωί της Πέμπτης και λίγο πριν αρχίσει στη Βουλή η συζήτηση για το κράτος δικαίου, ο Μακάριος Λαζαρίδης, επί της ουσίας παραδέχθηκε πως έχει πάρει παράτυπα -αν όχι παράνομα- τις αμοιβές από τις θέσεις στις οποίες βρέθηκε ως ειδικός συνεργάτης στο παρελθόν, στο δημόσιο τομέα.

Το ρουσφέτι του πρωθυπουργού

Η κίνηση είναι προφανές ότι έγινε, ώστε να περιοριστεί το «σφυροκόπημα» στη Βουλή και να ακουστεί όσο το δυνατόν λιγότερο το όνομα του νέου υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης. Φευ. Το όνομα ακούστηκε και παρουσιάστηκε ως προσωπικό ρουσφέτι του ίδιου του πρωθυπουργού και ίσως όχι άδικα. Επί δέκα μέρες τώρα ο Μακάριος Λαζαρίδης και το ανύπαρκτο -επί της ουσίας πτυχίο του- από ένα εργαστήριο ελεύθερων σπουδών, το οποίο ουδέποτε αναγνωρίστηκε ως «πανεπιστήμιο», έχει φέρει εκ νέου σε δύσκολη θέση την κυβέρνηση.

Σε αυτό βέβαια βοήθησε αρκετά και η προκλητική του στάση. Από τη μια όταν δήλωνε πως ο «διορισμός μου είναι νόμιμος» ή όταν κουνούσε στον τηλεοπτικό αέρα το πτυχίο, το οποίο όμως δεν έχει κανένα αντίκρισμα σε θέσεις για τις οποίες απαιτείται πανεπιστημιακός τίτλος ή μεταπτυχιακό.

Από την άλλη, το ίδιο προκλητικά δήλωσε πως έχει μαζέψει 15.000 ένσημα στον ιδιωτικό τομέα, προσθέτοντας ότι οι «αριστεροί είναι τεμπέληδες». Για το μεν πρώτο γελάνε και οι πέτρες, καθώς οι αριθμοί των ενσήμων σε σχέση με την ηλικία του δεν βγαίνουν, για το δεύτερο -όπως και για πολλά άλλα- ζήτησε συγγνώμη με τη δήλωσή του.

Λαζαρίδης και στο υπουργείο Άμυνας

Το θέμα όμως δεν είναι μόνο οι συμβάσεις του κ. Λαζαρίδη που απαιτούσαν πανεπιστημιακό τίτλο, τον οποίο δεν είχε. Όπως αποκαλύπτει σήμερα το in κατά την περίοδο που ο κ. Λαζαρίδης είχε υπογράψει σύμβαση για τη θέση Ειδικού Επιστήμονα στη Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς του υπουργείου Παιδείας το 2007, είχε ήδη… προϋπηρεσία και στο Υπουργείο Άμυνας.

Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες μας ο κ. Λαζαρίδης επί 7 συναπτά έτη (από το 2005 έως το 2012) απασχολήθηκε στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας, καταλαμβάνοντας τη θέση του αρχισυντάκτη για το περιοδικό του υπουργείου, «Θητεία». Η έναρξη της συνεργασίας του έγινε κατά την περίοδο της υπουργίας του Σπήλιου Σπηλιωτόπουλου, ο οποίος είχε αναλάβει υπουργός Άμυνας στην κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή το 2004.

Αυτό που προβληματίζει και θέτει ηθικά και δεοντολογικά ζητήματα ήταν το γεγονός ότι ο κ. Λαζαρίδης πήρε αυτή τη θέση ενώ ήταν γνωστό πως είχε διατελέσει συντάκτης του ίδιου υπουργείου για λογαριασμό μέσων ενημέρωσης όπως π.χ. η εφημερίδα Αξία. Με αυτή του την ιδιότητα έχουν προκύψει εξάλλου και οι φωτογραφίες που τον δείχνουν να βρίσκεται στο ίδιο πλάνο με τον Άκη Τσοχατζόπουλο, όταν εκείνος ήταν υπουργός Άμυνας στις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ.

Παραγωγική περίοδος

Συμπερασματικά λοιπόν, εκείνη η περίοδος ήταν ιδιαίτερα παραγωγική για τον κ. Λαζαρίδη. Eμφανίζεται ως συνεργάτης του περιοδικού «Θητεία», παράλληλα παίρνει τη θέση του ειδικού επιστήμονα στο υπουργείο Παιδείας, ενώ όπως έχει αποκαλύψει το in, το 2013, εν μέσω μνημονίων όπου η ανεργία θερίζει και χιλιάδες άνθρωποι ξενιτεύονται σε αναζήτηση μιας καλύτερης τύχης, ο κ. Λαζαρίδης  διορίζεται «σε θέση ειδικού συμβούλου, με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου (6) μηνών, που μπορεί να ανανεώνεται ανά εξάμηνο στο Γραφείο της Γενικής Γραμματέως Ισότητας».

Στη θέση αυτή δεν θα μείνει πολύ. Λίγους μήνες αργότερα καταλαμβάνει θέση στο γραφείο Τύπου στο υπουργείο Διοικητικής Μεταρρύθμισης όπου υπουργός είναι ένας φίλος του από τα παλιά, ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Λέμε ότι γνωρίζονται από παλιά, καθώς οι δυο τους γνωρίζονται τουλάχιστον από το 1985, από τα χρόνια της πρώτης νεότητας.

«Λοιπόν, γνωριστήκαμε το 1985. Εκείνος 17 χρονών, εγώ 16. Και πώς γνωριστήκαμε; Πρέπει να πω ότι εγώ ήμουνα τότε γενικός γραμματέας στην ΟΝΝΕΔ Γκύζη, αντιπρόεδρος της Α2 Νομαρχιακής και υπεύθυνος ιδεολογικού της Νομαρχιακής. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν υπεύθυνος ιδεολογικού της ΟΝΝΕΔ Κολωνακίου. Άρα ήταν υφιστάμενος. Ήταν κάτω από μένα, γιατί εγώ ήμουνα στη Νομαρχιακή υπεύθυνος ιδεολογικού, εκείνος ήταν σε μία τοπική», έχει δηλώσει ο κ. Λαζαρίδης σε συνέντευξή του πριν κάποια χρόνια στο Kontra Channel.

Η ανέλιξη στο πλευρό του Κυριάκου

Η ανέλιξη του κ. Λαζαρίδη εντός της ΝΔ, θα είναι εντυπωσιακή. Τον Ιανουάριο του 2016 και μετά την άνοδο του Κυριάκου Μητσοτάκη στην ηγεσία της ΝΔ ο κ. Λαζαρίδης θα γίνει διευθυντής του γραφείου Τύπου της παράταξης. Τον Οκτώβριο του 2017 αναλαμβάνει σύμβουλος επικοινωνίας του Κυριάκου Μητσοτάκη και στις εκλογές του 2019 θα είναι υποψήφιος στην Καβάλα, όπου και θα εκλεγεί βουλευτής.

Κάποιοι τον συνδέουν με τον ΠΑΣΟΚ, ωστόσο ο κ. Λαζαρίδης μια ζωή ανήκει στη γαλάζια παράταξη και είναι διατεθειμένος να κάνει τα πάντα γι’ αυτήν. Κάπως έτσι άλλωστε όταν ξέσπασε το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ ήταν από τους πρώτους που έβγαιναν δημόσια και υποστήριζαν πως «δεν υπάρχει σκάνδαλο».

Η παρουσία του ως εισηγητή της ΝΔ στην εξεταστική για το σκάνδαλο φαίνεται πως αποτέλεσε το καλύτερο διαβατήριο για την υπουργοποίησή του στη συνέχεια. Εξάλλου αποτελεί πάγια… ανταμοιβή του πρωθυπουργού στους βουλευτές που καλούνται να βγάλουν τα κάστανα απ’ τη φωτιά, η αναμενόμενη αναβάθμισή τους στον επόμενο ανασχηματισμό. Το θέμα είναι βέβαια ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης με την ίδια ευκολία που «ανεβάζει» στελέχη στα ουράνια, το ίδιο άνετα μπορεί να τα γκρεμίσει στα Τάρταρα, αν νοιώσει ότι απειλείται.