Ο Νίκος Λεβαντής άφησε την Αθήνα για την Κέα και τρία χρόνια αργότερα νιώθει ευεργετημένος

Αυτή την εβδομάδα μεταφερόμαστε στην Κέα, όπου ο Νίκος Λεβαντής μένει μόνιμα, χωρίς να το έχει σχεδιάσει ακριβώς, ούτε καν ονειρευτεί. Πριν από περίπου τρία χρόνια περνούσε τις καλοκαιρινές του διακοπές στο νησί, λίγο προτού ξεκινήσει τη νέα του δουλειά, που θα του επέτρεπε να δουλεύει εξ αποστάσεως.

Σε κάποια φάση συνειδητοποίησε πως, πολύ απλά, θα μπορούσε να μην επιστρέψει καν στην Αθήνα, να παραμείνει στο νησί και να εγκατασταθεί μόνιμα στο μέρος που από μικρός αγαπούσε. Έτσι κι έγινε! Νοίκιασε ένα σπίτι και μέσα σε μια μέρα έγινε κάτοικος Κέας. Τη μια στιγμή βρίσκεται βουτηγμένος στην τεχνολογία, στην αιχμή των εξελίξεων παγκοσμίως, και την άλλη βγαίνει έξω στη φύση. Ακολουθεί η ιστορία του Νίκου με τα δικά του λόγια.

«Γεννήθηκα στην Αθήνα, αλλά έχω ρίζες από την Κέα, από την πλευρά του πατέρα μου. Όταν ήμουν παιδί, περνούσα τα καλοκαίρια στο νησί, σε μια Κέα πολύ διαφορετική από τη σημερινή, ελάχιστοι την ήξεραν – μιλάμε για σαράντα χρόνια πριν.

«Στην πόλη είμαστε πολύ προστατευμένοι, σαν σε συσκευασία. Ενώ στο νησί ο καιρός σε επηρεάζει σημαντικά, είσαι εκτεθειμένος και ευάλωτος, αλλά ταυτόχρονα γλινεσαι και πιο ανθεκτικός».

Τα πρώτα μου γενέθλια τα είχαμε κάνει εδώ, αποκλεισμένοι για μέρες. Ούτε τούρτα δεν έβρισκαν και έχουν να το λένε πως έσβησα ένα κερί από την εκκλησία πάνω σε ένα καρβέλι από τον φούρνο. Αναμνήσεις αμέτρητες, αλλά όχι τόσο με τους ντόπιους. Ήμουν μικρό παιδί, δεν μπορούσα να χτίσω σχέσεις, παρά μόνο με όσους συναλλασσόμουν στην καθημερινότητα – στον φούρνο, με τη γειτόνισσα που μας έδινε τα αυγά, την κυρία Κούλα με τα κεφτεδάκια της…

Η συνέχεια επηρεάστηκε και από οικογενειακές αλλαγές. Μετά τον χωρισμό των γονιών μου και αργότερα τον θάνατο του πατέρα μου χρειάστηκε να πουλήσω το σπίτι που είχαμε στο νησί. Αυτό με απομάκρυνε αρκετά, για χρόνια ερχόμουν πια ως επισκέπτης, για λίγες μέρες.

Η μετακόμιση στην Κέα δεν ήταν κάτι που είχα σχεδιάσει, δεν θα μπορούσα να το έχω καν ονειρευτεί. Εκείνο το καλοκαίρι είχα πάρει ένα επαγγελματικό ρίσκο να αφήσω την εταιρεία που εργαζόμουν και την άριστη σχέση που είχα με τους συναδέλφους μου, με μόνη αφορμή το γεγονός ότι έπειτα από δύο χρόνια δουλειάς από το σπίτι, λόγω καραντίνας, δεν ήθελα να επιστρέψω στην καθημερινή ζωή στο γραφείο, με την κίνηση, τον θόρυβο κ.λπ.

Ήμουν διακοπές στο νησί και τον Σεπτέμβριο ξεκινούσα σε μια νέα εταιρεία, εξ αποστάσεως. Δεν είχα καν συνειδητοποιήσει ακόμα ότι αυτό μου έδινε τη δυνατότητα να είμαι πρακτικά οπουδήποτε. Και έτσι, λίγες μέρες προτού τελειώσουν οι διακοπές, μου ήρθε η ιδέα να μη γυρίσω στην Αθήνα.

Ζήτησα από τους φίλους που μου είχαν παραχωρήσει το σπίτι τους στο λιμάνι για τις διακοπές να μείνω και τον χειμώνα, και κάπως έτσι δημιουργήθηκε μια ονειρική συνθήκη με πολύ φυσικό τρόπο. Σαν να με ξέβγαλε το κύμα! Μια μέρα ξύπνησα κάτοικος Κέας και εργαζόμουν εξ αποστάσεως για την Ελβετία.

Είναι πολλοί που το θεωρούν διέξοδο, η αποξένωση από τη φύση τούς δημιουργεί ανισορροπίες και θα ήθελαν να το καταφέρουν και οι ίδιοι. Είναι βέβαια πάρα πολλές οι παράμετροι, δεν ήταν απλό ούτε και για μένα, παρότι είχα την ευελιξία της δουλειάς.

Αλλά καλό είναι να μην έχουμε απωθημένα. Λελογισμένα και με συναίσθηση της πραγματικότητας, κάποιο ρίσκο πρέπει να το παίρνουμε. Δεν έρχεται εξέλιξη μέσα στην ασφάλεια της συνήθειας. Πρέπει να βάζουμε όρια, να δίνουμε την ευκαιρία σε ό,τι αγαπάμε να καρποφορήσει.

Η πρώτη χρονιά ήταν ανεκτίμητη. Πραγματικά αισθανόμουν πλούσιος, σχεδόν άναυδος με το περιβάλλον στο οποίο βρισκόμουν. Παρακολουθούσα, χάζευα τη φύση, τον καιρό, τη θάλασσα αγριεμένη, τον βοριά να φυσά.

Στην πόλη είμαστε πολύ προστατευμένοι, σαν σε συσκευασία. Ενώ στο νησί ο καιρός σε επηρεάζει σημαντικά, είσαι εκτεθειμένος και ευάλωτος, αλλά γίνεσαι ταυτόχρονα και πιο ανθεκτικός. Γίνεσαι ένα με το περιβάλλον και είναι μαγικό να εναρμονίζεσαι με κάτι τόσο όμορφο.

Όταν συνειδητοποίησα ότι ήρθα για να μείνω, άρχισα να ψάχνω να νοικιάσω ένα σπίτι και η αναζήτηση με οδήγησε στη Χώρα, που την ήξερα από μικρός γιατί εκεί ήταν το σπίτι της οικογένειάς μου. Στη Χώρα το περιβάλλον είναι διαφορετικό, είσαι πιο ορατός. Διασχίζοντάς την βρίσκεσαι στο επίκεντρο.

Στο μεταξύ, η ζωή στο νησί είχε γίνει τόσο πολύτιμη για μένα, που άρχισα να γίνομαι πιο κοινωνικός, να γνωρίζω ανθρώπους, να έχω άποψη για το τι συμβαίνει, ακριβώς γιατί το νησί σε τροφοδοτεί και δεν μπορείς παρά να νοιάζεσαι για ό,τι αγαπάς. Αυτό με έφερε πιο κοντά στους κατοίκους, οι άνθρωποι άλλωστε κάνουν τους τόπους. Ξαφνικά απέκτησα ενδιαφέρον για συναναστροφές, για τα έθιμα, για τη σύνδεση του παρελθόντος με το σήμερα, αλλά και με τις δικές μου ρίζες. Δεν είναι μόνο η φύση.

Έτσι πολλαπλασιάστηκε η έλξη που ένιωθα. Κόλλησα για τα καλά, δεν μπορούσα να ξεκολλήσω. Ταυτόχρονα, η ένταξη αυτή μου κάλυψε ελλείψεις που δεν ήξερα ότι είχα. Σαν θεραπεία, αποκαταστάθηκε μέσα μου η αίσθηση του ανήκειν. Έχω πλέον σημείο προέλευσης. Και αυτό με άλλαξε ως άνθρωπο, έγινα πιο κοινωνικός, πάτησα καλύτερα στα πόδια μου.

Δουλεύω στον τομέα της τεχνολογίας και συγκεκριμένα στην κυβερνοασφάλεια, σε θέσεις μάρκετινγκ και επικοινωνίας. Στην καθημερινότητά μου συνομιλώ διαδικτυακά με ανθρώπους σε πολλές χώρες από ένα αγροτικό σπίτι στο Βελάδο, στη μέση του πουθενά, με θέα τις Κυκλάδες, όπου μετακόμισα την τρίτη χρονιά για να ζήσω την εμπειρία της εξοχής.

Μου αρέσει αυτή η αντίθεση, από τη μία τεχνολογία, στην αιχμή των εξελίξεων παγκοσμίως, συνδέομαι σε μια ψηφιακή πραγματικότητα από τον υπολογιστή. Αλλά όταν βγαίνω έξω, πιάνω χώμα, συναντώ γίδες, γουρούνια, και βλέπω τη ζωή στην ύπαιθρο, το περιβόλι, τα αμπέλια. Με βοηθά να είμαι γειωμένος, να μη βλέπω μόνο τον δικό μου μικρόκοσμο, αλλά να βρίσκω την ουσία πίσω από τη συναναστροφή με ανθρώπους με διαφορετικές καταβολές, που όμως τελικά όλοι μοιραζόμαστε, τις ίδιες έγνοιες.

Για να είμαι ειλικρινής, δεν έχω "μελλοντικά" σχέδια. Έχω δύο εκκρεμότητες που θα ήθελα να τακτοποιήσω: να αποκαταστήσω την οικογενειακή συνέχεια με ένα δικό μου σπίτι στο νησί και να ολοκληρώσω το διδακτορικό μου, που έχει σχέση με τα αυτοματοποιημένα συστήματα λήψης αποφάσεων και την τεχνητή νοημοσύνη. Είμαι σε καλό δρόμο, αλλά χρειάζεται πολλή προσπάθεια, είναι η αλήθεια.

Θα ήθελα στο μέλλον να διατηρήσω μια αυθεντικότητα σε ό,τι κάνω και να μη χαθώ στα υπαρξιακά διλήμματα που θα τίθενται όλο και εντονότερα στην ανθρωπότητα. Μπορεί να χαθεί πολύ εύκολα το νόημα αν απλώς αφεθούμε στην υπολογιστική ισχύ των αλγορίθμων. Θα ήθελα, σε ό,τι με αφορά, να συνεχίσει να με οδηγεί η καρδιά, η αγάπη για ό,τι και να είναι αυτό που κάνω.

H Κέα έχει άγρια ομορφιά. Για παράδειγμα, η Χώρα είναι πραγματικά εντυπωσιακή, η μορφή της, η αμφιθεατρική κατανομή της. Δεν έχει ούτε μία ευθεία! Θέλει όμως κόπο να τη γνωρίσεις, είναι γεμάτη σκαλιά. Μοιάζει να έχει φτιαχτεί για τα δύσκολα. Όλο το νησί έχει μια ομορφιά που δεν είναι ακριβώς γραφική, κρύβει μια πολύ έντονη δυναμική. Σαν να σε προκαλεί σε περιπέτεια. Τη ζεις, δεν την κοιτάς απλώς.

Επίσης, μου αρέσει η ποικιλία της. Έχει μοναδικές παραλίες, αλλά επίσης και ορεινούς όγκους και ένα σπάνιο δάσος από βελανιδιές. Ακόμα και οι καιρικές συνθήκες αλλάζουν ανά περιοχή. Παρότι είμαστε Κυκλάδες, η Κέα έχει τη δική της ταυτότητα, σαν να μην μπαίνει σε στερεότυπα, αλλά να σου δίνει τη δυνατότητα να βρεις αυτό που εσύ προτιμάς, ανάλογα με τη στιγμή. Είναι μη αναμενόμενη.

Στο νησί αισθάνεσαι πλήρης χωρίς να κάνεις κάτι, γιατί απλώς δεν έχεις τον ίδιο βαθμό επιβάρυνσης που προκαλεί το αστικό περιβάλλον. Εδώ τα πράγματα συχνά προκύπτουν από μόνα τους μέσα από τη διάδραση με τους γύρω, χωρίς καν να το προγραμματίσεις. Αρκεί να έχεις διάθεση και χρόνο βέβαια.

Προτιμώ δραστηριότητες που έχουν σχέση με τη φύση, την εξερεύνηση του τόπου, αλλά μου αρέσει και να αποκτώ νέες εμπειρίες σε σχέση με την αγροτική ζωή, να βοηθάω στα ζώα, στις ελιές και τόσα άλλα. Μαθαίνω. Δεν θα πω ότι θα γίνω αγρότης, αλλά με εξιτάρει αυτή η επαφή με τη γη. Με ενδιαφέρει επίσης ό,τι έχει σχέση με παραδόσεις. Δίνουν μια άλλη νότα στην καθημερινότητα κάποιου που έρχεται από ένα αποστειρωμένο περιβάλλον πόλης. Δημιουργούν αίσθηση συνοχής, σε δένουν με τους γύρω, αλλά δίνουν και ταυτότητα.

Ειλικρινά, πιστεύω πως έχω βρει ισορροπία. Αντί για αποκέντρωση, όπως λέγεται συχνά, πιο πολύ μοιάζει να έχω βρει το "κέντρο" μου. Η εργασιακή μου καθημερινότητα με κρατά σε επαφή με τις διεθνείς εξελίξεις και ταυτόχρονα μου δίνει την ευκαιρία να ταξιδεύω, οπότε έχω παραστάσεις και εκτός του νησιού. Με βοηθά να αισθάνομαι ελεύθερος, γιατί κάθε φορά επιβεβαιώνω πως προτιμώ να μένω εδώ αντί οπουδήποτε αλλού.

Και η δουλειά μου επωφελείται από αυτό. Μπορώ να αλλάξω παραστάσεις και να κάνω επανεκκίνηση, πολύ πιο εύκολα απ’ ό,τι στην πόλη. Σε ένα φορτισμένο αστικό περιβάλλον δεν θα το κατάφερνα τόσο εύκολα ή γρήγορα όπως, για παράδειγμα, με μια βουτιά στη θάλασσα ή μια βόλτα στο δάσος. Και βέβαια, αυτό με κάνει να αποδίδω και καλύτερα.

Δεν είναι ότι μου λείπει η Αθήνα με την έννοια της νοσταλγίας, γιατί έτσι κι αλλιώς πηγαίνω συχνά για πρακτικά ζητήματα, π.χ. για γιατρούς ή άλλες υποχρεώσεις. Η Κέα είναι πολύ κοντά στην Αθήνα, πολλοί θα πάνε για λίγες μέρες, για εκθέσεις, θέατρα, συναυλίες.

Δεν νιώθω δικαιωμένος, αλλά ευεργετημένος. Αυτή η έντονη έλξη που είχα από μικρός για το νησί κατέληξε να μου αλλάξει τη ζωή. Ήταν σαν να άνοιξα ένα δωμάτιο του σπιτιού μου, στο οποίο δεν είχα μπει ποτέ. Αισθάνομαι πιο πλήρης.

Αν μπορούσα να αλλάξω κάτι στην Κέα θα την έκανα λιγότερο προσηλωμένη στον επισκέπτη, ώστε να κάνουμε αυτό που κάνουμε επειδή το γουστάρουμε εμείς, όχι για τους άλλους. Και ο επισκέπτης που θα έρθει, θα το νιώσει, θα του μεταφέρουμε την αγάπη μας για ό,τι κάνουμε. Νομίζω πως όσοι το κάνουν ήδη, είναι κερδισμένοι.

Και βλέπεις πως υπάρχει πραγματικά δίψα για ό,τι αυθεντικό, που αναγνωρίζει το παρελθόν, το αξιοποιεί, αλλά δεν παύει να είναι και σύγχρονο. Άνθρωποι φρέσκοι, όλων των ηλικιών, το κάνουν ήδη. Τολμούν να προχωρήσουν σε νέα εγχειρήματα, ο καθένας στον τομέα του,  και εισπράττουν στήριξη, ακόμα και ενθουσιασμό. Είναι πολύ ελπιδοφόρο. Γιατί υπάρχει μεγάλος πλούτος και σε ανθρώπους στο νησί και είναι υπέροχο να τους βλέπεις να αξιοποιούν τις δυνατότητες, τις γνώσεις, να έχουν άποψη και να παίρνουν τη ζωή στα χέρια τους.

Πηγή: lifo

Η Κίνα διαθέτει πλέον το μεγαλύτερο δίκτυο τρένων υψηλής ταχύτητας παγκοσμίως, επιτρέποντας την πολύ γρήγορη μετακίνηση εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι ταχύτητες άνω των 200 χλμ./ώρα συντομεύουν σημαντικά τα ταξίδια, αλλά η επέκταση των γραμμών σε απομακρυσμένες περιοχές δημιουργεί οικονομικές προκλήσεις και αμφισβητεί την αποτελεσματικότητα του κρατικού επενδυτικού μοντέλου

Ενα πρωινό, στο σιδηροδρομικό σταθμό του Δυτικού Πεκίνου, η Λι, μια μετανάστρια εργάτρια γύρω στα τριάντα, περίμενε υπομονετικά μαζί με πλήθος ταξιδιωτών. Πίσω από μικρά βουνά από βαλίτσες, ετοιμαζόταν για το ταξίδι προς την επαρχία Σιτσουάν, στο εσωτερικό της Κίνας. Μόλις πριν από λίγα χρόνια, η διαδρομή απαιτούσε είκοσι ώρες. Σήμερα, ένα τρένο υψηλής ταχύτητας θα διανύσει μια απόσταση άνω των 1.500 χιλιομέτρων, σε μόλις οκτώ ώρες. «Θα είμαι στο σπίτι μου απόψε», λέει η ίδια στους Financial Times. «Θα κατέβω στην Τσονγκίνγκ και από εκεί θα πάρω λεωφορείο για το χωριό μου». Τις τελευταίες ημέρες, περίπου 20 εκατομμύρια επιβάτες ταξιδεύουν καθημερινά στις κινεζικές σιδηροδρομικές γραμμές, με τις συνολικές μετακινήσεις κατά τη διάρκεια των 40 ημερών του σεληνιακού νέου έτους να υπολογίζονται σε μισό δισεκατομμύριο.

Πρόκειται για την μεγαλύτερη ετήσια μετακίνηση στον κόσμο, όταν εργαζόμενοι από τις παράκτιες πόλεις επιστρέφουν στις οικογένειές τους για την πιο σημαντική γιορτή της χρονιάς, την κινεζική πρωτοχρονιά. Σήμερα, η μετακίνηση αυτή γίνεται ταχύτερα από ποτέ. Σχεδόν τα τρία τέταρτα των επιβατών ταξιδεύουν με ταχύτητες άνω των 200 χλμ./ώρα, μέσα από τα λευκά και ασημένια τρένα υψηλής ταχύτητας που έχουν γίνει σύμβολο της βιομηχανικής ισχύος της Κίνας.

Τα τρένα στον σταθμό Ναντσίνγκ μοιάζουν σαν ψεύτικα (Photo by Costfoto/NurPhoto via Getty Images)

Τον Δεκέμβριο, σύμφωνα με τους Financial Times, το δίκτυο έφτασε τα 50.000 χιλιόμετρα, αρκετά για να καλύψουν την περίμετρο της Γης, σε σύγκριση με τα 8.500 χλμ. σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ενωση το 2023.Δύο δεκαετίες μετά την εκκίνησή του, το σιδηροδρομικό δίκτυο της Κίνας συνδέει πλέον το 97% των πόλεων με πληθυσμό άνω των 500.000 κατοίκων. Η επέκταση του δικτύου αποτυπώνει την, υπό κρατικό έλεγχο, κινεζική στρατηγική τεχνολογικής ανάπτυξης. Τα τρένα είναι γρήγορα, σε μεγάλο βαθμό συνεπή και ολοένα πιο εύκολα διαθέσιμα μέσα από εφαρμογές κινητού που παρακολουθούν τη ζήτηση και προσθέτουν βαγόνια σε περιόδους αιχμής. «Παλαιότερα πηγαίναμε στο σταθμό από το βράδυ και κάποιες φορές κοιμόμασταν στο πάτωμα», λέει ο 57χρονος Γιαν, ο οποίος περιμένει το τρένο για την Κουμίνγκ στην επαρχία Γιουνάν.

«Τώρα όλα γίνονται μέσω κινητού». Η ώθηση για τρένα υψηλής ταχύτητας ξεκίνησε υπό τον πρώην υπουργό σιδηροδρόμων, Λιου Ζιζούν, που έγινε γνωστός ως «Λιου ο Αλτης» για τις φιλόδοξες πρωτοβουλίες του, πριν απομακρυνθεί το 2011 λόγω υπόθεσης διαφθοράς.Το πρώτο επιβατικό τρένο υψηλής ταχύτητας άνοιξε το 2003 μεταξύ του Τσινχουάνγκνταο και του Σενγιάνγκ, και είχε ταχύτητα 200 χλμ./ώρα.Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτίμησε το 2019 ότι η Κίνα δαπάνησε περίπου 17–21 εκατομμύρια δολάρια ανά χιλιόμετρο για να κατασκευάσει το δίκτυό της.

Πλήθος κόσμου επιβιβάζεται σε τρένο στην πόλη Φουγιάνγκ (Photo by Sheldon Cooper/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)

Η χώρα, σημειώνουν οι Financial Times, επωφελήθηκε από τη φθηνή γη, την τεράστια κλίμακα έργων, τα τυποποιημένα σχέδια και το ευέλικτο ρυθμιστικό πλαίσιο. Το έργο εποπτεύεται από την China State Railway Group, μια τεράστια κρατική εταιρεία που λειτουργεί το δίκτυο και χρηματοδοτεί νέες γραμμές, με προγραμματισμένες επενδύσεις 520 δισ. γιουάν (64 δισ. ευρώ) μόνο για φέτος. Ωστόσο, οι πολυτελείς γραμμές αντικατοπτρίζουν και τις εντάσεις του κινεζικού αναπτυξιακού μοντέλου. Η επέκταση σε απομακρυσμένες περιοχές δημιούργησε γραμμές με λίγους επιβάτες εκτός περιόδων αιχμής, θέτοντας αμφιβολίες για τη βιωσιμότητά τους. Οι συνολικές υποχρεώσεις της εταιρείας φτάνουν τα 6,4 τρισ. γιουάν (781 δισ. ευρώ), ενώ τα κέρδη το 2025 ήταν μόλις 11,7 δισ. γιουάν (1,43 δισ. ευρώ), με τα έσοδα από τη μεταφορά εμπορευμάτων να καλύπτουν τις ζημιές των επιβατικών τρένων υψηλής ταχύτητας.

(www.china-railway.com.cn)

Τα τοπικά συμβούλια συνήθως μοιράζονται το κόστος κατασκευής και λειτουργίας. Πολλά όμως αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες μετά την πανδημία και την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων. Οι Financial Times φέρνουν την ορεινή επαρχία Γκουιτζόου ως παράδειγμα: οι γραμμές διασχίζουν βουνά και κοιλάδες, αλλά τα έσοδα της γραμμής ήταν μόλις 225 εκατ. γιουάν (27,45 εκατ. ευρώ) έναντι επιδοτήσεων 1,4 δισ. γιουάν (171 εκατ. ευρώ). Ο Λου Νταντάο, ερευνητής της Ακαδημίας Επιστημών, υποστηρίζει ότι η Κίνα έχει υπερεπενδύσει στα τρένα υψηλής ταχύτητας, ενώ 20.000 χλμ. Επιπλέον γραμμών προγραμματίζονται έως το 2035. «Χωρίς επαρκή ζήτηση επιβατών, η κατασκευή είναι απλώς σπατάλη», έγραψε πέρυσι σε άρθρο του στο WeChat.

Μερικές μελέτες δείχνουν ότι η ανάπτυξη μπορεί να βλάπτει τις περιοχές που θα έπρεπε να ωφελήσει. Ο οικονομολόγος Τζον Γκίμπσον, από το Πανεπιστήμιο Γουαϊκάτο στη Νέα Ζηλανδία, διαπίστωσε ότι η άφιξη των τρένων υψηλής ταχύτητας επιβράδυνε την ανάπτυξη σε αραιοκατοικημένες περιοχές, διευκολύνοντας τους κατοίκους να τις εγκαταλείψουν ταχύτερα. Κατά τη διάρκεια του σεληνιακού νέου έτους, όμως, αυτά τα προβλήματα εξαφανίζονται. Στον σταθμό του Δυτικού Πεκίνου, χιλιάδες επιβάτες περνούν με βαριές βαλίτσες και κουτιά δώρων. Μεταξύ τους, ο 27χρονος δικηγόρος Γουάνγκ, που λέει στους Financial Times ότι το ταξίδι του στη δυτική Κίνα τώρα διαρκεί 12 ώρες λιγότερο. Ωστόσο, παρατηρεί ότι η ατμόσφαιρα έχει αλλάξει. «Τα τρένα υψηλής ταχύτητας κάνουν τη ζωή πιο εύκολη», λέει, «αλλά η ανθρώπινη αλληλεπίδραση χάθηκε. Παλιά τρώγαμε μαζί, συζητούσαμε, παίζαμε χαρτιά. Τώρα, τίποτα από όλα αυτά δεν υπάρχει». 

Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης επιτέθηκε στον αέρα στον δημοσιογράφο της ΕΡΤ, Κώστα Παπαχλιμίντζο, με αφορμή ερώτηση για τη συνεχιζόμενη σύγκρουση του υπουργού με την πρόεδρο της Πλεύσης Ελευθερίας, Ζωή Κωνσταντοπούλου.

Η ένταση προκλήθηκε όταν ο δημοσιογράφος ρώτησε γιατί, παρά τα αυξημένα υπουργικά του καθήκοντα, ο Γεωργιάδης «εδώ και μία εβδομάδα τσακώνεται» με την Ζωή Κωνσταντοπούλου. Ο υπουργός αντέδρασε έντονα, κάνοντας λόγο για «ισαποστακισμό» και υποστηρίζοντας ότι η διατύπωση δημιουργεί την εντύπωση εξίσωσης των δύο πλευρών.

«Όταν λέτε “τσακώνεστε”, μας βάζετε στο ίδιο επίπεδο. Δεν μπορεί όποιος έχει μικρόφωνο να εξομοιώνει τον θύτη με το θύμα», ανέφερε, ισχυριζόμενος ότι ο ίδιος απλώς απάντησε σε επίθεση που δέχθηκε. Μάλιστα, έφτασε να παρομοιάζει τον εαυτό του με … θύμα βιασμού:

«Αυτόν τον ισαποστακισμό επειδή φοβάστε τη Ζωή Κωνσταντοπούλου, με μένα δεν θα το κάνετε. Γιατί μπορεί να σας πιάσω κι εγώ στο στόμα μου και να έχουμε χειρότερα. Φοβάστε πολύ, αυτό που κάνατε ήταν χυδαίο, με εξομοιώσατε με την κυρία Κωνσταντοπούλου και δεν το δέχομαι. Στην Ελλάδα πρέπει να καταλάβουμε ότι όταν κάποιος βιάζει μια κυρία και κάποιος άλλος λέει για το θύμα “φορούσε μίνι”, αυτός που το λέει είναι απαράδεκτος. Συμφωνούμε; Αυτό κάνατε πριν».

Ο Καζαντζάκης ταξίδεψε πολύ και ήρθε σε επαφή με σημαντικές προσωπικότητες της εποχής του, ενώ η σκέψη του συχνά προκάλεσε αντιδράσεις τόσο στην ελληνική κοινωνία όσο και στην Εκκλησία. Παρότι το έργο του έτυχε ευρείας αποδοχής παγκοσμίως, ειδικά μετά το θάνατό του, οι προσωπικές του πτυχές και η μοναχική του φύση παραμένουν ως επί το πλείστον άγνωστες στο ευρύ κοινό. Με αφορμή τη γέννησή του στις 18 Φεβρουαρίου του 1883, αξίζει να κάνουμε μια αναδρομή στο παρελθόν του.

Ο θαυμασμός και η συνέντευξη με τον Μουσολίνι

Αναμφίβολα, η συνάντηση του Νίκου Καζαντζάκη με ηγέτες όπως ο Μπενίτο Μουσολίνι, ο Μιγκέλ Πρίμο ντε Ριβέρα και ο Φρανθίσκο Φράνκο εγείρει σημαντικά ερωτήματα για τις πολιτικές και ηθικές του θέσεις, καθώς και για την αναζήτηση που ακολούθησε ο ίδιος στην κατανόηση των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων της εποχής του. Στην πραγματικότητα, η απόφασή του να συναντήσει και να συνομιλήσει με ηγέτες φασιστικών καθεστώτων δεν μπορεί να θεωρηθεί ως απλή περιέργεια ή ενδιαφέρον, αλλά αποκαλύπτει έναν σύνθετο και παράξενο θαυμασμό για τον δυναμισμό και την αποφασιστικότητα αυτών των ατόμων, στοιχεία που προσέλκυαν τον Καζαντζάκη στην προσπάθειά του να κατανοήσει τις δυνάμεις που κινητοποιούσαν την Ευρώπη του Μεσοπολέμου.

Όταν ο Καζαντζάκης συναντήθηκε με τον Μπενίτο Μουσολίνι για να του πάρει την περίφημη συνέντευξη, ο Ιταλός δικτάτορας τον ρώτησε: «Λοιπόν, τι θέλετε;», με τον Κρητικό συγγραφέα και δημοσιογράφο να του απαντά «Θέλω μόνο να σας δω, τίποτα άλλο». Στο κείμενό του, επέλεξε να παρουσιάσει τον ηγέτη μέσα από μια οπτική που σχεδόν τον εξυμνούσε, δίνοντας έμφαση στην επιμονή και τη «στρατηγική ευφυΐα» του. Αυτός ο τρόπος παρουσίασης ξενίζει, καθώς αγνοεί ή υποβαθμίζει τις βίαιες και καταπιεστικές πρακτικές του φασισμού, που τότε είχαν ήδη καθιερωθεί στην Ιταλία. «Τρεις είναι σήμερα, θαρρώ, οι ανώτατοι τύποι που έχουν το δικαίωμα να πλάσουν, κατ’ εικόνα τους και ομοίωση τους ανθρώπους: ο Λένιν, ο Γκάντι κι ο Μουσολίνι», είχε γράψει κάποτε. Το 1936 θα αρνείτο να καταδικάσει την εισβολή των φασιστικών ορδών του Μουσολίνι στην Αβησσυνία.

Ορισμένοι κριτικοί θεωρούν πως αυτή η στάση του Καζαντζάκη ίσως και να υποδεικνύει μια ασυνείδητη έλξη προς το αυταρχικό πρότυπο που έβλεπε στον πατέρα του, Καπετάν Μιχάλη, με τον οποίον ο Καζαντζάκης είχε μία βαθιά συγκρουσιακή σχέση. Ο θαυμασμός του για την αταλάντευτη δύναμη και τον μάτσο ανδρισμό που αντιπροσώπευαν φιγούρες όπως ο Μουσολίνι αποτελεί μία σκοτεινή πτυχή της σκέψης του, την οποία δεν παραδέχτηκε ποτέ ξεκάθαρα ο ίδιος. 

Η συνάντηση με τον Φράνκο

Η συνάντησή του με τον Φρανθίσκο Φράνκο, τον ηγέτη του φασιστικού καθεστώτος της Ισπανίας, εγείρει ανάλογα ζητήματα. Τότε, ο Φράνκο είχε ήδη εδραιώσει το καθεστώς του με μαζικές εκκαθαρίσεις και εκτελέσεις αντιφρονούντων. Παρ'όλα αυτά, όπως και με τον «Ντούτσε», τον αντιμετώπισε μέσα από μια οπτική κατανόησης του «φαινομένου» του φασισμού. Αυτή η επιμονή του Καζαντζάκη να διερευνήσει τη λογική πίσω από την αυταρχικότητα, χωρίς ξεκάθαρη αντίσταση ή αποκήρυξη της καταπίεσης που εκείνοι ασκούσαν, προκαλεί βαθιά ηθικά και πολιτικά ερωτήματα. Αν και ο ίδιος δεν ασπάστηκε ποτέ την ιδεολογία τους, η απόφασή του να συνδιαλεχθεί μαζί τους δίχως δημόσια αντίδραση για τα εγκλήματά τους εγείρει ανησυχία για την ηθική στάση του συγγραφέα έναντι τέτοιων απολυταρχικών δυνάμεων.

Οι επαφές του Καζαντζάκη με τον Μουσολίνι και τον Φράνκο δεν τον κάνουν φασίστα, αλλά παρουσιάζουν έναν άνθρωπο σε διαρκή εσωτερική αναζήτηση, ο οποίος ήταν διατεθειμένος να πλησιάσει κάθε είδους ιδεολογία για να αντλήσει συμπεράσματα. Αυτή η στάση του, ωστόσο, τον φέρνει επικίνδυνα κοντά σε μια ένοχη ανοχή, σε μια σιωπηρή αποδοχή της βίας ως μέσου επιβολής.

Καζαντζάκης και αριστερά

Η ιστορία, πάντως, κρίνει τον Καζαντζάκη όχι ως υποστηρικτή του φασισμού, αλλά ως έναν στοχαστή που δεν δίσταζε να διερευνήσει όλες τις όψεις της ανθρώπινης φύσης, ακόμη και τις σκοτεινές. Έδειξε μια σαφή αριστερή στροφή και δεν δίστασε να εκφράσει την υποστήριξή του στις σοσιαλιστικές και κομμουνιστικές ιδέες. Το 1924, ο Καζαντζάκης έγινε ηγέτης μιας κομμουνιστικής οργάνωσης που αποτελούνταν από δυσαρεστημένους πρόσφυγες και παλαιμάχους της Μικρασιατικής Εκστρατείας, γεγονός που προκάλεσε την προσοχή των αρχών. Συνελήφθη το 1925 στο Ηράκλειο της Κρήτης, αλλά αφέθηκε ελεύθερος μετά από 24 ώρες.

Η εμπλοκή του με το κομμουνιστικό κίνημα συνεχίστηκε. Το 1927, προσκλήθηκε από τη σοβιετική κυβέρνηση και ταξίδεψε στη Μόσχα για να παραστεί στις εκδηλώσεις για τη δεκαετία από την Οκτωβριανή Επανάσταση. Εκεί, συνάντησε τον Παναΐτ Ιστράτι, Ελληνορουμάνο αριστερό λογοτέχνη, με τον οποίο ανέπτυξε μια ισχυρή φιλία και συνεργασία. 

Μια από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές ήταν η κοινή του εμφάνιση με τον Ιστράτι στο θέατρο «Αλάμπρα» στην Αθήνα, όπου μίλησαν ανοικτά για τα επιτεύγματα της Σοβιετικής Ένωσης και τις προοπτικές του σοσιαλισμού. Μετά την ομιλία, ακολούθησε διαδήλωση υπέρ της Σοβιετικής Ένωσης, πράξη που θεωρήθηκε προκλητική για το καθεστώς της εποχής. Ο Καζαντζάκης και ο Δημήτρης Γληνός, ο οποίος είχε συνδιοργανώσει την εκδήλωση, αντιμετώπισαν διώξεις από τις αρχές.

Ο φόβος και η υποταγή στον πατέρα του

Ο Καπετάν Μιχάλης ήταν ένας κλασικός Κρητικός της εποχής του, με δυναμικό χαρακτήρα και ακλόνητη πίστη στην αντίσταση ενάντια στην τουρκική κατοχή. Ήταν ένας αυστηρός και αλύγιστος άντρας, ένας τύπος «αγωνιστή» που έβλεπε την ελευθερία ως υπέρτατη αξία, αδιαφορώντας για τον προσωπικό πόνο ή την υποταγή σε οποιαδήποτε εξουσία. Ήταν, επίσης, αυταρχικός και απαιτητικός ως οικογενειάρχης, μεταφέροντας την αυστηρότητά του στη σχέση με τον γιο του, από τον οποίο απαιτούσε να του μιλά στον πληθυντικό. Δεν ήταν μόνο ο ίδιος που βίωνε τη βία ως μέσο αντιμετώπισης των προβλημάτων, αλλά απαιτούσε και από τον γιο του να ενστερνιστεί αυτή τη σκληρότητα, τόσο απέναντι στον εαυτό του όσο και απέναντι στους άλλους.

Ο Καζαντζάκης μεγάλωσε με έναν έντονο φόβο απέναντι στον πατέρα του, έναν φόβο που συχνά τον οδήγησε σε συναισθήματα βαθιάς υποταγής και, ταυτόχρονα, αμφισβήτησης. Όπως έχει αναφερθεί, ο συγγραφέας μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η επιβίωση και ο αγώνας για την ελευθερία ήταν βασικές αξίες, όμως ο πατέρας του συχνά εφάρμοζε σκληρές μεθόδους για να εμφυσήσει αυτές τις αρχές στον γιο του.

Ο Νίκος περιγράφει τον πατέρα του ως μια αδάμαστη φιγούρα, σχεδόν τρομακτική, η οποία κυριαρχούσε στον κόσμο του με τρόπο που τον καθόρισε. Ο ίδιος ο Καζαντζάκης αργότερα θα παραδεχόταν πως ο φόβος του για τον πατέρα του διαμόρφωσε την αντίληψή του για την εξουσία και την ανάγκη για ελευθερία από κάθε είδους δεσμά, φυσικά και ψυχολογικά.

Εν τούτοις, αυτή η εμμονή με την ελευθερία ήταν ταυτόχρονα και μία ψυχολογική αλυσίδα που έπρεπε να σπάσει ο Καζαντζάκης, για να βρει τη δική του ταυτότητα, ανεξάρτητη από το αυστηρό πρότυπο του πατέρα του. Στο έργο του Ο Καπετάν Μιχάλης, η λογοτεχνική απεικόνιση του πατέρα του ως ομώνυμου ήρωα συμβολίζει αυτή την αδιάλειπτη μάχη για ελευθερία, καθώς και τον αγώνα που δίνει κάθε άνθρωπος για να ξεπεράσει τα δεσμά του παρελθόντος.

Οι γυναίκες της ζωής του

Η πρώτη γυναίκα που σημάδεψε τη ζωή του ήταν η Γαλάτεια Αλεξίου, η οποία υπήρξε η πρώτη του σύζυγος και το πρώτο ουσιαστικό γυναικείο πρόσωπο με το οποίο συνδέθηκε στενά. Η Γαλάτεια, που ήταν επίσης συγγραφέας και διανοούμενη, μοιραζόταν μαζί του το πάθος για τη λογοτεχνία και την αναζήτηση. Παρ'όλα αυτά, η σχέση τους ήταν γεμάτη εντάσεις και συγκρούσεις, καθώς ο Καζαντζάκης ήταν απορροφημένος από τις ιδέες του και την αποστολή του στον κόσμο, ενώ η Γαλάτεια ζητούσε μια πιο σταθερή και συναισθηματική επαφή. Το 1924, όντας ακόμη παντρεμένος, γνωρίζει και ερωτεύεται την Ελένη Σαμίου και δύο χρόνια αργότερα εκδίδεται το διαζύγιό του.

Η Ελένη Σαμίου έγινε η δεύτερη και τελευταία σύζυγός του (μετά από μία 20ετή σχέση). Η Ελένη ήταν μια αφοσιωμένη και δυναμική γυναίκα, η οποία υπήρξε ο πυλώνας του στα πιο δύσκολα χρόνια και η οποία δέχθηκε τον ιδιαίτερο και πολυδιάστατο χαρακτήρα του με απόλυτη αφοσίωση. Εκείνη υπήρξε η προστάτιδα του έργου του, κρατώντας σημειώσεις και αλληλογραφία, ενώ ο ίδιος προσέφερε έναν ασυνήθιστο σεβασμό και εκτίμηση προς το πρόσωπό της. Παρά την ψυχρότητα που συχνά υπήρχε στη σχέση τους, καθώς λέγεται ότι δεν υπήρχε σεξουαλική επαφή ανάμεσά τους και της απευθυνόταν στον πληθυντικό, η Ελένη παρέμεινε δίπλα του μέχρι το τέλος, αναλαμβάνοντας μετά το θάνατό του να διασφαλίσει την κληρονομιά του.

Η σχέση του Καζαντζάκη με τις γυναίκες αποκαλύπτει μια συνεχή αμφιταλάντευση μεταξύ θαυμασμού και υπεροψίας. Αν και έτρεφε βαθύ σεβασμό για την πνευματική και συναισθηματική δύναμη που μπορεί να έχει μια γυναίκα, συχνά τις έβλεπε υπό το πρίσμα των δικών του φιλοσοφικών ιδεών, αφήνοντας ελάχιστο χώρο για την ανθρώπινη διάσταση και τα συναισθήματά τους. Για τον Καζαντζάκη, η γυναίκα φάνταζε περισσότερο ως ένα σύμβολο, μια υπερβατική ιδέα, και λιγότερο ως ένας αυτόνομος και ισότιμος σύντροφος.

Οι γυναικείες μορφές που συνάντησε, συνδέθηκε και απογοήτευσε, άφησαν ανεξίτηλα σημάδια και στο έργο του. Ο Καζαντζάκης δημιούργησε ηρωίδες που αντικατοπτρίζουν αυτή την πολυπλοκότητα και την αμφιθυμία: δυναμικές, μυστηριώδεις και ταυτόχρονα τραγικές. Ο ίδιος έβλεπε στη γυναίκα τη δυνατότητα να είναι σύντροφος στον αγώνα για την ανύψωση του πνεύματος, αλλά και έναν παράγοντα πειρασμού, που μπορούσε να αποπροσανατολίσει από το μονοπάτι της ανώτερης πνευματικής αναζήτησης.

Η σχέση του Καζαντζάκη με τις γυναίκες μπορεί να ειδωθεί ως μια μικρογραφία της σύγκρουσης που τον χαρακτήριζε γενικά: μια ατέρμονη πάλη ανάμεσα στην ανθρώπινη φύση και την πνευματική του αποστολή, μια παλινδρόμηση μεταξύ γήινης απόλαυσης και ιδεολογικής ανύψωσης.