Ψήφος δυσπιστίας στο δολάριο: Οι κεντρικές τράπεζες ποντάρουν στον χρυσό και οι χώρες BRICS πληρώνουν

Οι κεντρικές τράπεζες απομακρύνονται από το δολάριο και στρέφονται στον χρυσό.

Οι κεντρικές τράπεζες κατέχουν πλέον περισσότερο χρυσό από ό,τι χρέος των ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι έχει περάσει μια παγκόσμια ψήφος δυσπιστίας στο δολάριο. Οι ξένοι κάτοχοι ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου (τα οποία προηγουμένως απέδιδαν τις ίδιες αποδόσεις με τον χρυσό) δεν κυνηγούν πλέον την απόδοση. Προστατεύουν το κεφάλαιό τους συσσωρεύοντας χρυσό, επειδή τα αμερικανικά ομόλογα μπορούν να κατασχεθούν ανά πάσα στιγμή, να υποτιμηθούν από τον πληθωρισμό ή να χρησιμοποιηθούν ως όπλο μέσω κυρώσεων. Από αυτή την άποψη, ο χρυσός δεν ενέχει κίνδυνο προδοσίας από τους εταίρους και αυτό το χαρακτηριστικό έχει αλλάξει ολόκληρη τη στρατηγική συσσώρευσης αποθεματικών.

Εν τω μεταξύ, το χρέος των ΗΠΑ αυξάνεται κατά ένα τρισεκατομμύριο δολάρια κάθε εκατό ημέρες και το κόστος τόκων υπερβαίνει το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως. Η μόνη διέξοδος για τις ΗΠΑ, κάτι που κάνουν, είναι να συνεχίσουν να τυπώνουν δολάρια. Αλλά οι κεντρικές τράπεζες βλέπουν την επικείμενη υποτίμηση του αμερικανικού νομίσματος και αναδιανέμουν τα περιουσιακά στοιχεία πριν χτυπήσει το κύμα.

Η μετατόπιση είναι ήδη ορατή, όπως λένε, με γυμνό μάτι. Η Ρωσία, η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία, η Πολωνία, η Σιγκαπούρη και πολλές άλλες χώρες μειώνουν την έκθεσή τους σε αμερικανικά ομόλογα, ενώ ταυτόχρονα συσσωρεύουν διαρκώς ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία.

Οι BRICS επιταχύνουν την αποδολαριοποίηση με νέο σύστημα πληρωμών

Οι χώρες BRICS επιταχύνουν την τάση αποδολαριοποίησης δημιουργώντας συστήματα πληρωμών εκτός του SWIFT, διακανονίζοντας σε τοπικά νομίσματα και στηρίζοντας τα αποθεματικά με περιουσιακά στοιχεία που δεν μπορούν να εκτυπωθούν.

Η Κεντρική Τράπεζα της Ινδίας πρότεινε τη σύνδεση των εθνικών ψηφιακών νομισμάτων (CBDC) των χωρών BRICS, η οποία θα εξαλείψει τους μεσάζοντες στις συναλλαγές. Η Ινδία αντιστάθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα σε αυτή την κίνηση όταν η Βραζιλία και η Ρωσία την πρότειναν, αλλά οι δασμοί του Τραμπ την ανάγκασαν να βγει από το ασφαλές της καταφύγιο. Η Ινδία διαθέτει σήμερα ένα από τα πιο προηγμένα συστήματα άμεσων πληρωμών στον κόσμο και σκοπεύει να χρησιμοποιήσει την εμπειρία της για να διαμορφώσει τα πρότυπα του νέου συστήματος πληρωμών BRICS. Σύμφωνα με τη γερμανική εφημερίδα Berliner Zeitung, η κυκλοφορία του θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ήδη από το 2026.

Πολλές δυτικές χώρες θα ενταχθούν σύντομα στο BRICS Pay

Αυτό σηματοδοτεί την έναρξη ενός νέου νομισματικού καθεστώτος, ανεξάρτητου από το δολάριο. Παραδόξως, η Ινδία έχει γίνει γέφυρα μεταξύ του Παγκόσμιου Νότου και της Δύσης, η οποία έχει κατακερματιστεί σε πολλά νησιά. Το Νέο Δελχί διαπραγματεύτηκε τη «συμφωνία του αιώνα» με την Ευρώπη, ανοίγοντας την αγορά του και εξασφαλίζοντας την ευρωπαϊκή, καθώς και συναντήσεις κεκλεισμένων των θυρών με την Ιαπωνία. Εν τω μεταξύ, ο Καναδάς στρέφεται προς την Κίνα, υπογράφοντας μια συμφωνία εμπορίου χωρίς δασμούς με το Πεκίνο.

Μια αναδιάρθρωση των αλυσίδων εφοδιασμού, της ενέργειας και των κεφαλαιακών ροών είναι εμφανής. Οι δυτικές χώρες είναι έτοιμες να αναγνωρίσουν ότι το παλιό σύστημα συναλλαγών μέσω λογαριασμών ανταποκριτών έχει καταστεί παρωχημένο. Το παιχνίδι δεν αφορά την αποκατάσταση της παλιάς νομισματικής τάξης, αλλά την ενσωμάτωση σε μια νέα - μια ουδέτερη υποδομή πληρωμών που όλοι θα αναγκαστούν να χρησιμοποιήσουν.

Για τη Ρωσία, αυτή είναι μια εξαιρετικά κερδοφόρα ανάκαμψη· άξιζε να υπομείνει το σκληρό καθεστώς κυρώσεων για να το πετύχει αυτό.

Η 18η σύνοδος κορυφής των BRICS θα πραγματοποιηθεί το 2026 στην Ινδία. Τα αρχικά μέλη του μπλοκ είναι:

• Βραζιλία,
• Ρωσία,
• Ινδία,
• Κίνα
• και Νότια Αφρική.

Πρόσφατα εντάχθηκαν:

• Αίγυπτος,
• Αιθιοπία,
• Ιράν,
• Ινδονησία,
• Σαουδική Αραβία
• και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ).

Πηγή: Pravda

H Ευρώπη, επί των ημερών του Μπάιντεν, αντικατέστησε την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία με την εξάρτηση από υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) των ΗΠΑ. Επί Τραμπ, ο κίνδυνος της μη διαφοροποίησης των ενεργειακών πηγών αποκαλύφθηκε και προβληματίζει τους αναλυτές

Η Ευρώπη απέφυγε την ενεργειακή ασφυξία μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 χάρη σε μια μαζική στροφή στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οταν προηγουμένως το ρωσικό φυσικό αέριο κάλυπτε πάνω από το ήμισυ των εισαγωγών της ΕΕ, οι ροές μέσω των ρωσικών αγωγών στέρεψαν, οι τιμές εκτοξεύθηκαν και η ευρωπαϊκή οικονομία βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή ενεργειακή κρίση. Η απάντηση ήρθε από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού: δεξαμενόπλοια με LNG από τερματικούς σταθμούς των ΗΠΑ κατέκλυσαν τα ευρωπαϊκά λιμάνια, συμβάλλοντας στη σταθεροποίηση της αγοράς.

Τρία χρόνια μετά, ωστόσο, αυτό που έμοιαζε με σωτηρία αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως μια νέα στρατηγική αδυναμία. Οπως σημειώνουν οι New York Times, η Ευρώπη αντικατέστησε μια τεράστια εξάρτηση με μια άλλη και έτσι μια επιλογή που «έμοιαζε λογική πριν από τρία χρόνια, σήμερα δεν δείχνει το ίδιο ασφαλής». Το 2025 οι ΗΠΑ κάλυψαν πάνω από το ένα τέταρτο των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ όταν το αντίστοιχο ποσοστό το 2019 δεν ξεπερνούσε το 5%.

Η μετατόπιση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος στο νέο πολιτικό πλαίσιο της Ουάσιγκτον. Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και η εμφανής πρόθεσή του να χρησιμοποιεί το εμπόριο ως εργαλείο πίεσης –από τους δασμούς έως τις γεωπολιτικές κινήσεις, όπως η υπόθεση της Γροιλανδίας– προκαλούν ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Αναλυτές που επικαλείται η νεοϋορκέζικη εφημερίδα προειδοποιούν ότι η ισχυρή θέση που έχουν πλέον αποκτήσει οι ΗΠΑ στην παγκόσμια αγορά LNG θα μπορούσε, σε συνθήκες έντασης, να μετατραπεί σε μοχλό πολιτικής επιρροής.

«Η Ευρώπη δεν έχει πολλές εναλλακτικές», συνοψίζει o ενερνειακός αναλυτής Κρίστοφερ Χάλσερ στους NYTimes επισημαίνοντας ότι ακόμη και η σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο –που έχει υποχωρήσει περίπου στο 12% των εισαγωγών– αφήνει κενό το οποίο καλύπτεται κυρίως από τις ΗΠΑ και, σε μικρότερο βαθμό, από τη Νορβηγία. Ταυτόχρονα, η αμερικανική βιομηχανία LNG επεκτείνεται ταχύτατα, επενδύοντας δισεκατομμύρια σε νέες υποδομές υγροποίησης, με την Ευρώπη να αποτελεί φυσικό προορισμό λόγω απόστασης και ζήτησης.

Ωστόσο, η εξάρτηση αυτή δεν έχει ακριβώς τα ίδια χαρακτηριστικά με την εξάρτηση από τη Ρωσία. Σε αντίθεση με τη Gazprom, που λειτουργούσε ως κρατικό μονοπώλιο και «όπλισε» τις ροές φυσικού αερίου το 2022, η αμερικανική αγορά είναι κατακερματισμένη και ιδιωτική. Πρώην αξιωματούχοι της ενεργειακής διπλωματίας των ΗΠΑ εκτιμούν ότι μια δραστική περικοπή των εξαγωγών θα έστελνε αρνητικό σήμα στις αγορές. Ενώ αν επιβληθούν φόροι στις εξαγωγές αυτό θα έχει άμεσο αντίκτυπο στις τιμές.

Εδώ βρίσκεται σύμφωνα με τους New York Times το κρίσιμο σημείο για την Ευρώπη. Ακόμη και χωρίς «όπλο» το αέριο, η μεγάλη συγκέντρωση εισαγωγών από έναν βασικό προμηθευτή, εν προκειμένω από τις ΗΠΑ του Τραμπ. αυξάνει την έκθεση σε πολιτικούς κλυδωνισμούς και αλλαγές που επηρεάζουν την ίδια την αγορά. Οπως επισημαίνουν αναλυτές του Bruegel στη νεοϋορκέζικη εφημερίδα, η ενεργειακή ασφάλεια δεν κρίνεται μόνο από το αν υπάρχει φυσικό αέριο, αλλά και από το πόσο διαφοροποιημένες είναι οι πηγές του.

Η Γηραιά Ηπειρος, λοιπόν, που προσπάθησε να απεξαρτηθεί από τη Μόσχα για να θωρακίσει την αυτονομία της, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ένα νέο δίλημμα: πώς θα διατηρήσει επαρκή και προσιτή ενέργεια χωρίς να μετατρέψει μια αναγκαία εμπορική σχέση σε στρατηγικό κενό. Το αμερικανικό LNG παραμένει κρίσιμο για τη σταθερότητα της αγοράς. Το ερώτημα είναι αν, σε έναν κόσμο αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, μπορεί να παραμείνει απλώς εμπόρευμα και όχι εργαλείο πίεσης.

Ειδικοί του ενεργειακού κλάδου εκτιμούν ότι η πορεία από εδώ και πέρα περιλαμβάνει για την Ευρώπη την ανάγκη διαφοροποίησης των ενεργειακών πηγών, την επένδυση στις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας αλλά και τον στρατηγικό σχεδιασμό που θα λαμβάνει υπόψη τις γεωπολιτικές πιέσεις από τις ΗΠΑ. Βεβαίως, οι τρέχουσες τάσεις δείχνουν ότι η αμερικανική παραγωγή LNG θα συνεχίσει να αυξάνεται, γεγονός που ενδεχομένως θα μειώσει τις τιμές. Παρά ταύτα, όπως είδαμε πρόσφατα με τη Γροιλιανδία, η πολιτική διάσταση ιδίως στον καιρό του Τραμπ, παραμένει βασικός παράγοντας κινδύνου. 

Η Αμερική έρχεται αντιμέτωπη με τον εσωτερικό διχασμό της

«Αμερική, Αμερική, καλά μου το είπαν μερικοί πως είσαι χώρα μαγική», έλεγε ένα παλιό τραγούδι του Γιώργου Κοινούση. Όμως, τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά.

Λίγες χώρες είναι πιο εκρηκτικά αντιφατικές από τις ΗΠΑ. Και αυτό το βλέπουμε αυτές τις μέρες με αυτά που συμβαίνουν στη Μινεσότα.

Γιατί εκεί συναντιούνται οι δυο παράλληλες ιστορίες των ΗΠΑ.

Από την άλλη, η ιστορία που αντιπροσωπεύει το σκοτεινό της πρόσωπο. Αυτό της βίας, του ρατσισμού, της εχθρότητας προς τον άλλο και το διαφορετικό, της υποστήριξης κάθε είδους αυταρχικών καθεστώτων εάν ήταν «με τη σωστή πλευρά».

Τις δυο αυτές ιστορίες, τις δυο αυτές όψεις της Αμερικής, τις γνωρίζουμε καλά σε όλο τον κόσμο. Γιατί με αυτό τον ίδιο εκρηκτικά αντιφατικό τρόπο έχει συμπεριφερθεί και η Αμερική στον κόσμο.

Αλλά και γιατί έχουμε πληρώσει ακριβά την άλλη πλευρά της Αμερικής: την αυτοκρατορική αλαζονεία, τη λογική του παγκόσμιου χωροφύλακα, τον τρόπο που συχνά εξάγει τις δικές της αντιφάσεις στον υπόλοιπο κόσμο, το πώς συχνά βλέπει τον κόσμο με τον τρόπο που βλέπει τα δικά της προβλήματα.

Ξέρω ότι πολλοί θα πουν ότι όλα αυτά είναι απλώς αποτέλεσμα του τρόπου που πολιτεύεται ο Τραμπ και ιδίως του τρόπου που προσπαθεί να εξασφαλίσει για το δικό του εκλογικό ακροατήριο, αυτή την εικόνα μιας Αμερικής που πρώτα ασχολείται με τους Αμερικανούς και μετά με τους «ξένους», ακόμη και εάν στην πραγματικότητα οι ΗΠΑ ακόμη εξαρτώνται από το να έρχονται εργατικά χέρια και ταλέντα από το εξωτερικό.

Όμως, στην πραγματικότητα τα δυο πρόσωπα των ΗΠΑ «τέμνουν» τις πολιτικές παρατάξεις των ΗΠΑ. Επί των ημερών του Κλίντον ξεκίνησε η στρατιωτικοποίηση των αστυνομικών δυνάμεων, που κατέληξε σε σώματα όπως το ICE, Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικάνοι πρόεδροι αύξησαν εξίσου την αστυνόμευση των συνόρων και έκαναν πιο δύσκολη τη μετανάστευση, ενώ «αυτοκρατορικές» εκστρατείες, επεμβάσεις στο εξωτερικό, και δράση των μυστικών υπηρεσιών έγιναν και από τις δύο παρατάξεις. Σε κάποιες περιπτώσεις και επειδή οι λοιποί «σύμμαχοι» πρώτοι και καλύτεροι οι Ευρωπαίοι δεν ήθελαν να «λερώσουν τα χέρια τους».

Δεν ξέρω πώς θα τελειώσει το αμερικανικό δράμα που βλέπουμε να ξετυλίγεται μπροστά μας. Όμως, πρέπει να τελειώσει με έναν τρόπο που να κάνει την αμερικανική κοινωνία να έχει μεγαλύτερη συνοχή, συμπεριληπτικότητα, δημοκρατία και ικανότητα να λύνει τα προβλήματά της χωρίς αλλεπάλληλα ξεσπάσματα βίας και χωρίς να καταλήξει σε κάτι που μόνο ως εμφύλιος πόλεμος θα μπορούσε να περιγραφεί. Γιατί είτε το θέλουμε είτε όχι, οι ΗΠΑ παραμένουν, προς το παρόν τουλάχιστον, ο μόνος ηγεμόνας στον πλανήτη. Και για το καλό όλων μας, καλό να είναι να μην κατρακυλήσει στο χάος.

Ο ένας περιμένει τον άλλο στο προοδευτικό μπλοκ για να κάνει το επόμενο βήμα, η βάση κινείται αυτόνομα, η «Ιθάκη» συνεχίζει το ταξίδι.

Το Σάββατο 7 Φεβρουαρίου στα Ιωάννινα ο Αλέξης Τσίπρας θα κάνει την τρίτη κατά σειρά παρουσίαση της «Ιθάκης» στην περιφέρεια.

Το ενδιαφέρον εστιάζεται στο ποια πρόσωπα θα πλαισιώσουν το πάνελ της παρουσίασης με τη Θεσσαλονίκη και την Πάτρα να ανεβάζουν τον πήχη των προσδοκιών για την παρουσία στελεχών όχι απλώς από τον προοδευτικό χώρο αλλά και από τα σπλάχνα του ΠΑΣΟΚ.

Η περίπτωση του κ. Σαουλίδη στην Θεσσαλονίκη και των Σιακαντάρη και Παππά στην Πάτρα ήταν ενδεικτικές της διείσδυσης που επιχειρεί ο πρώην πρωθυπουργός στον πυρήνα της λεγόμενης Δημοκρατικής Παράταξης.

Αυτοοργάνωση

Το κάλεσμα του Αλέξη Τσίπρα από το Παλλάς στους πολίτες και όχι στα κόμματα να στηθούν πυρήνες αυτοοργάνωσης για το νέο πολιτικό φορέα φαίνεται ότι εκτός από ανταπόκριση βρίσκει πλέον και έκφραση.

Από τους πρώτους πυρήνες οργανώσεων που στήθηκαν στη Μεσσηνία, την Πέλλα και το Κιλκίς η αυτοοργάνωση έχει αρχίσει πλέον να φτιάχνει δίκτυο σε όλη την Ελλάδα.

Στα σκαριά βρίσκονται πυρήνες στην Ημαθία και θα ακολουθήσουν πυρήνες σε Ήπειρο και Άρτα αλλά και στην Κρήτη, δυο από τους ενδιάμεσους σταθμούς της «Ιθάκης» στο ταξίδι που αναμένεται να διαρκέσει σίγουρα μέχρι και τα τέλη Φεβρουαρίου.

Αντίστοιχες οργανώσεις στήνονται με γρήγορους ρυθμούς και στην Αττική και στο Βόρειο τομέα της Αθήνας.

Χαρακτηριστική η «Πρωτοβουλία για τον Αλέξη Τσίπρα» στα Βριλήσσια χθες το απόγευμα με πολίτες να συγκεντρώνονται στην αίθουσα του πάρκου Μίκης Θεοδωράκης και να καλούν όπως ανακοίνωσαν τον πρώην πρωθυπουργό να αναλάβει πρωτοβουλία για την ανασυγκρότηση της Παράταξης.

Σπεύδει.. βραδέως

Ο Αλέξης Τσίπρας στην Πάτρα έστειλε το σήμα της επιτάχυνσης στη βάση και στη Θεσσαλονίκη το σήμα στα πολιτικά στελέχη που θα πάρει μαζί του στο νέο κόμμα ότι προχωρά με προσεκτικά βήματα και χωρίς βιαστικές και επιπόλαιες κινήσεις.

Αυτό όμως ουσιαστικά ανεβάζει τη θερμοκρασία στον προοδευτικό χώρο και το ερώτημα είναι ποιος θα σηκώσει το καπάκι για να εκκινήσουν οι διαδικασίες ανασυγκρότησης της Δημοκρατικής Παράταξης.

Ποιος δηλαδή θα κάνει πρώτος την κίνηση να αποδεσμευτεί από κομματικά ή παραταξιακά δεσμά για να μετακινηθεί στο νέο προοδευτικό φορέα.

Η Όλγα Γεροβασίλη με το άρθρο της στην Εφημερίδα των Συντακτών ήταν σαφής για τη δυναμική που μπορεί να αναπτύξει με το που εμφανιστεί ένα κόμμα Τσίπρα και επίσημα.

«Μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη συγκρότηση ενός νέου προοδευτικού κοινωνικού και πολιτικού μπλοκ. Όχι με όρους επιστροφής στο παρελθόν, αλλά με όρους μέλλοντος: με σαφές πρόγραμμα, δημοκρατική λειτουργία και κοινωνική γείωση» σημειώνει η αντιπρόεδρος της Βουλής που γνωρίζει πρόσωπα και καταστάσεις στον χώρο της Αριστεράς και αναγνωρίζει την τάση που επικρατεί μεταξύ βουλευτών και στελεχών που περιμένουν την επόμενη κίνηση του κ. Τσίπρα.

Εχέγγυα

Πολλοί πάντως είναι εκείνοι που και στο ΣΥΡΙΖΑ και στη Νέα Αριστερά διστάζουν να κάνουν το μεγάλο βήμα και να αποδεσμευτούν από τα κομματικά δεσμά για να ακολουθήσουν τον κ. Τσίπρα.

Ουσιαστικά κανείς δεν θέλει να είναι εκείνος που θα σηκώσει πρώτος το καπάκι της χύτρας.

Οι περισσότεροι διστάζουν και ευλόγως, γιατί δεν υπάρχουν ακόμη τα εχέγγυα, όπως σημειώνουν.

Πάντως ο Νίκος Μπίστης φαίνεται να είναι ο πρώτος που κάνει την κίνησή του και όπως όλα δείχνουν μετά και τον συμβιβασμό στο Συνέδριο της Νέας Αριστεράς θα πάρει πολύ σύντομα το δικό του δρόμο μαζί με την ομάδα του.

Μάλιστα σε σχόλιό του για την απόφαση του Συνεδρίου γίνεται ακόμη πιο πιεστικός προς την ηγεσία της Νέας Αριστεράς – Χαρίτση, Αχτσιόγλου και Ηλιόπουλο – στην αντιπαράθεσή της με την πλειοψηφία – Σακελλαρίδη Τσακαλώτου – σημειώνοντας ότι, «οι μεν επαίρονται που δεν αναδιπλωθήκαν, οι δε που φωτογράφισαν τον Τσίπρα ως πηγή δεινών και εξαφάνισαν το λαϊκό μέτωπο. Και οι δυο έχουν δίκιο γιατί η απόφαση έχει από όλα. Γι’ αυτό και τελικά δεν έχει τίποτα».

Σε κάθε περίπτωση όσο το σκηνικό είναι ρευστό η διακινδύνευση ορισμένων σταθερών δεν είναι μια εύκολη υπόθεση ιδιαίτερα όταν πρόκειται για οργανωμένα κόμματα με συμπαγείς κοινοβουλευτικές ομάδες, όπως είναι η Νέα Αριστερά.

Σε δεύτερο χρόνο μια τυχόν ρήξη ή ανεξαρτητοποίηση που πολλοί σκέφτονταν εντόνως το περασμένο διάστημα και μέσα στον ΣΥΡΙΖΑ θα προκαλούσε ντόμινο.

Μια μάζα ανεξάρτητων βουλευτών από ΣΥΡΙΖΑ και Νέα Αριστερά εξ αντανακλάσεως θα αντιμετωπιζόταν από την κοινή γνώμη ως μια σκιώδης κοινοβουλευτική ομάδα ενός όμως επικείμενου κόμματος Τσίπρα.  Για πολλούς αυτός ο ετεροπροσδιορισμός δεν είναι για την ώρα επιλογή επιβίωσης στο ρευστοποιημένο σκηνικό.