Σύμφωνα με στοιχεία του Παρατηρητηρίου Μετανάστευσης του Ιράν στην Τεχεράνη, ο αριθμός των ατόμων που ακολουθούν τη διαδρομή προς το Πεκίνο έχει διπλασιαστεί την τελευταία δεκαπενταετία. Μόλις το 1% εξ αυτών επιστρέφει στο Ιράν

Πολλοί νέοι Ιρανοί αναγκάζονται να φύγουν από τη χώρα τους για σπουδές στο εξωτερικό, εξαιτίας του πολέμου, της ακρίβειας και του πληθωρισμού. Η Σίμα είναι μία εξ’ αυτών, μόνο που δεν επέλεξε να μετακομίσει στον Καναδά, τις ΗΠΑ, ή τη Γερμανία, αλλά στην Κίνα. Σε ρεπορτάζ των Times του Λονδίνου, η νεαρή παραδέχεται ότι η επιλογή του Πεκίνου –με καθεστώς εξίσου καταπιεστικό όπως αυτό της Τεχεράνης– δεν είναι ιδανική, αλλά δεν είχε άλλη επιλογή. Οι νέοι Ιρανοί εγκαταλείπουν τη χώρα τους για σπουδές εδώ και χρόνια, και πολλοί δεν επιστρέφουν ποτέ.

Σύμφωνα με στοιχεία του Παρατηρητηρίου Μετανάστευσης του Ιράν στην Τεχεράνη, ο αριθμός των ατόμων που ακολουθούν τη διαδρομή προς το Πεκίνο έχει διπλασιαστεί – από 60.000 στα τέλη της δεκαετίας του 2010, σε 120.000 το 2025. Μόλις το 1% εξ’ αυτών επιστρέφει στο Ιράν. Ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζίνπινγκ ηγείται μιας σημαντικής προσπάθειας προσέγγισης προς τον επονομαζόμενο «παγκόσμιο νότο» και, ειδικότερα, προς στρατηγικούς συμμάχους του, όπως το Ιράν, το οποίο, μαζί με την Κίνα, είναι μέλος τόσο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, όσο και της ομάδας των αναπτυσσόμενων χωρών BRICS – σχηματισμών που δημιουργήθηκαν ως αντίβαρο αντίστοιχων δυτικών οργανισμών.

Νέοι που ανήκουν στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα χωρών όπως το Ιράν, επωφελούνται από αυτή την κατάσταση. Τα δίδακτρα και τα έξοδα διαμονής της Σίμα είναι καλυμμένα από την Κίνα, ενώ λαμβάνει και μηνιαίο επίδομα ύψους 2.500 γουάν (315 ευρώ). Λέει στους Times ότι είχε αποφασίσει να εγκαταλείψει το Ιράν από τον περσινό πόλεμο των 12 ημερών με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, οπότε και άρχισε εντατικά μαθήματα εκμάθησης μανδαρινικών. Μέχρι τον Αύγουστο, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών προσέφερε ειδική άδεια  γνωστή ως «Γενική Άδεια G», η οποία επιτρέπει κατ’ εξαίρεση (αφού ισχύουν κυρώσεις) ακαδημαϊκές ανταλλαγές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες που αφορούν το Ιράν.

Ωστόσο, η εξαίρεση αυτή καταργήθηκε. Ως αποτέλεσμα, ο Οργανισμός Εκπαιδευτικών Εξετάσεων (Educational Testing Service, ETS), ο οποίος ιδρύθηκε το 1947 και έχει την έδρα του στις ΗΠΑ και αποτελεί τον μεγαλύτερο ιδιωτικό οργανισμό εκπαιδευτικών εξετάσεων και αξιολόγησης παγκοσμίως, ανέστειλε τη διεξαγωγή εξετάσεων εντός του Ιράν. Ετσι, ακυρώθηκε η τυποποιημένη εξέταση γλώσσας για ξένους φοιτητές, (το γνωστό TOEFL). Το ίδιο συνέβη και με τις εξετάσεις Graduate Record Examinations (GRE), οι οποίες απαιτούνται παγκοσμίως για την εισαγωγή σε πολλά μεταπτυχιακά και επαγγελματικά εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Αυτές οι εξελίξεις ματαίωσαν τα σχέδια πολλών ιρανών φοιτητών, οι οποίοι διαμαρτυρήθηκαν και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τον χαμένο χρόνο και χρήμα. Και η Γερμανία ανέστειλε την έκδοση βίζας για τους Ιρανούς, οδηγώντας σε απόγνωση πολλούς από αυτούς, που είχαν κάνει αιτήσεις στα γερμανικά πανεπιστήμια. Σύντομα, αρκετοί ιρανοί φοιτητές έμαθαν ότι μπορούσαν να υποβάλουν αιτήσεις σπουδών στην Κίνα και στη Ρωσία – δύο εξίσου αυταρχικές χώρες με το Ιράν, που το υποστηρίζουν στον πόλεμο με τις ΗΠΑ, θυμίζουν οι Times. Ειδικά η Κίνα κερδίζει σε δημοτικότητα, καθώς οι υποτροφίες της είναι εξαιρετικές, το κόστος διαμονής χαμηλότερο, και οι διαδικασίες προώθησης των αιτήσεων πολύ γρήγορες, όπως αναφέρουν νεαροί Ιρανοί στους Times.

Μόλις φτάσουν στην Κίνα, οι φοιτητές από το Ιράν χρησιμοποιούν τα ίδια μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να προωθήσουν την ταχύτητα των διαδικασιών μετακόμισης τους στην αχανή ασιατική χώρα. Ενας από αυτούς αναφέρει στους Times ότι η φοιτητική του βίζα εκδόθηκε μέσα σε δύο μόλις ημέρες, ενώ ένας άλλος λέει ότι τα κινεζικά πανεπιστήμια επιδεικνύουν μεγαλύτερο ρεαλισμό στις γλωσσικές απαιτήσεις τους, συχνά βοηθώντας τους υποψηφίους να βρουν εναλλακτικές λύσεις. Μια ιρανή φοιτήτρια, που ζει στην πόλη Σιάν, λέει στους Times ότι έκανε μαθήματα μανδαρινικών για έναν χρόνο πριν πετύχει στις εισαγωγικές εξετάσεις για ξένους προπτυχιακούς φοιτητές και κερδίσει πλήρη υποτροφία στο πανεπιστήμιο Τζιαοτόνγκ.

Βέβαια, δυσκολεύεται να ανοίξει τραπεζικό λογαριασμό και να βρει δουλειά ώστε να συμπληρώσει το εισόδημά της, ενώ ισχυρίζεται ότι η λογοκρισία στο διαδίκτυο είναι πιο σκληρή από εκείνη του Ιράν. Πολλά κινεζικά πανεπιστήμια συγκαταλέγονται πλέον στα κορυφαία εκπαιδευτικά ιδρύματα του κόσμου, ενώ και οι χρηματοδοτήσεις επιστημονικών ερευνών από τις αρχές της Κίνας προσελκύουν ακαδημαϊκούς από όλο τον πλανήτη. Η Κίνα δεν είναι ο μόνος νέος φοιτητικός προορισμός για τους Ιρανούς, όπως επισημαίνουν οι Times. Η γειτονική μας Τουρκία φιλοξένησε σχεδόν 30.000 Ιρανούς φοιτητές το 2024 –με αύξηση της τάξης του 158% σε σχέση με το 2020– χάρη στη γεωγραφική εγγύτητα, την πολιτισμική οικειότητα, και τους ευκολότερους κανόνες διαμονής. Παράλληλα, ο αριθμός των Ιρανών που σπουδάζουν στη Ρωσία αυξήθηκε κατά 75%.

Η επίπτωση αυτής της τάσης στις παραδοσιακά φιλοδυτικές απόψεις των φιλελεύθερων και μορφωμένων Ιρανών είναι ήδη εμφανής. Εκπρόσωπος του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών αναφέρει στους Times ότι τα στοιχεία δείχνουν πως ο αποκλεισμός των Ιρανών από τα πανεπιστήμια των ΗΠΑ πυροδοτεί αντιαμερικανικά αισθήματα στις τάξεις της νέας γενιάς, η οποία εκ φύσεως έχει την τάση να αντιτίθεται στο θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης. Οι περιορισμοί για τους πολίτες του Ιράν στη Δύση επηρεάζει και τους Ιρανούς που ήδη ζουν στο εξωτερικό και συναντούν εμπόδια στην ακαδημαϊκή και επαγγελματική τους ανέλιξη. Αμερικανοί ακαδημαϊκοί τονίζουν στους Times ότι η πολιτική του εκπαιδευτικού αποκλεισμού αυξάνει την αντιδυτική κουλτούρα των Ιρανών, ενώ παράλληλα έχει ελάχιστο αντίκτυπο στο ιρανικό καθεστώς. 

Η Κίνα έτσι κι αλλιώς στηρίζει το Ιράν, αγοράζοντας το μεγαλύτερο τμήμα των εξαγωγών πετρελαίου της. Παράλληλα, όπως αναφέρουν αναλυτές στους Times, το Ιράν αγοράζει όλο και περισσότερα όπλα, τα οποία χρησιμοποιεί τόσο για την καταστολή των αντικαθεστωτικών στο εσωτερικό του, όσο και στον πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Βέβαια, όλα αυτά δεν καθιστούν τον πρόεδρο Σι ένθερμο υποστηρικτή του ιρανικού καθεστώτος.

Η Κίνα παραδοσιακά δεν βλέπει θετικά την εξάπλωση της ισλαμιστικής πολιτικής παγκοσμίως, καθώς τη θεωρεί αποσταθεροποιητικό παράγοντα στη Μέση Ανατολή. Αλλά για τους ιρανούς φοιτητές, η Κίνα είναι το παράθυρο επαγγελματικής ανέλιξης που αναζητούν απεγνωσμένα εδώ και δύο χρόνια, όπως επισημαίνουν οι Times. 

Το ντοκιμαντέρ του Άλεξ Γκίμπνεϊ για τον πλουσιότερο άνθρωπο στη Γη υπενθυμίζει, χωρίς να κομίζει αποκαλύψεις, πόσο επικίνδυνος έχει γίνει ο Μασκ, ως ολιγάρχης με ύπουλη και σκιώδη εξουσία

ΔΕΝ ΕΓΡΑΨΑ ΑΜΕΣΩΣ άποψη για το ντοκιμαντέρ του Άλεξ Γκίμπνεϊ, επίτηδες, περιμένοντας αντίδραση από το «θέμα» του, τον Ίλον Μασκ, ο οποίος δεν άργησε φυσικά να απαντήσει, με τον συνήθη, ντελιριακά απαξιωτικό του τρόπο, πού αλλού, στην ιδιόκτητη πλατφόρμα του. Της παγκόσμιας πρεμιέρας στο Φεστιβάλ Βενετίας είχε προηγηθεί μια εκτενής συνέντευξη του «Μπομπ Γούντγουορντ της τεκμηρίωσης», για το πρότζεκτ που ξεκίνησε από το 2022, όταν προσπαθούσε να βάλει κινηματογραφικό θερμόμετρο στον πλουσιότερο άνθρωπο στη Γη, μόνο και μόνο για να διαπιστώσει πως, από τότε μέχρι σήμερα, οι πράξεις του δεν έχουν σταματήσει να ανεβάζουν τον υδράργυρο.

Η σημαντική προσθήκη υπήρξε η σωρεία ιλιγγιωδών δωρεών στην καμπάνια του Ντόναλντ Τραμπ, ως την κατάρρευση της ανίερης λυκοφιλίας τους, εν μέσω τραμπουκισμών και περίπου χυδαίων αντεγκλήσεων – ένα δημόσιο καρναβάλι ταμάμ για αυτοπαρωδία, που ωστόσο εξαντλείται από την επικαιρότητα και τα memes.

Παρότι η θετική υποδοχή του «Musk» στο Φεστιβάλ Βενετίας εγγυάται τουλάχιστον ενδιαφέρον από πλευράς ψαγμένου κοινού, για έναν άνθρωπο που κινεί την περιέργεια με κάθε του απoνενοημένο ή υπολογισμένο βήμα, το στούντιο δεν έχει ορίσει ημερομηνία κυκλοφορίας στις αίθουσες.

Ο άνθρωπος που υποσχέθηκε να «σιδεροπριονίσει» τη γραφειοκρατία, ορκίστηκε να μας ταξιδέψει στον Άρη για να εποικίσουμε το μέλλον γενναία και οραματικά, ανέτρεψε τα δεδομένα της αυτοκίνησης με τον ηλεκτρισμό και μαλάκωσε το επιθετικό του προφίλ με συμπαθητικούλες συνεντεύξεις και μια βραδιά ως αστείος οικοδεσπότης στο «Saturday Night Live» δεν αποτελεί ιδανικό αντικείμενο για ένα τρίωρο πορτρέτο. Ο λόγος είναι ο προφανής: γνωρίζουμε τόσο πολλά, γιατί ο ίδιος έχει βάλει σκοπό να μας μεταδίδει ζωντανά κάθε του κίνηση, δεν έχει μείνει μυστικό για να αποκαλυφθεί. Εκτός αν ο Ίλον αποφασίσει να δώσει κάτι παραπάνω από τα τόσα που εξαγγέλλει σε έξαλλο ρυθμό. Υπάρχει όμως λόγος σοβαρός να εμπιστευθεί τον 72χρονο σκηνοθέτη που τα έβαλε με την Enron και τη σαϊεντολογία, ανάμεσα σε άλλους θεσμούς που κρατούσαν τις πόρτες τους ερμητικά κλειστές στον έξω κόσμο;

Το «Musk» ξεκινά με μια ανταλλαγή μηνυμάτων ανάμεσα στον Γκίμπνεϊ και τον Μασκ, ένα τυπικό αίτημα για εκτεταμένη συνέντευξη. «Gibney is a douchebag», ήταν η αφοριστική απάντηση του πρώτου τρισεκατομμυριούχου στην Ιστορία. Το ραντεβού θεωρείται λήξαν, προτού καν οριστεί! Το αντίθετο θα αποτελούσε έκπληξη, γι’ αυτό και ο Γκίμπνεϊ παράγγειλε αμέσως ένα ψηφιακό άβαταρ του Μασκ και το έβαλε, θέλοντας και μη, να απαντά σε διάφορες ερωτήσεις.

Το συμπίλημα των πληροφοριών που βγάζει από το κεφάλι της η τεχνητή νοημοσύνη (μια κοινή συνισταμένη πρότερων απόψεων, που προσομοιάζουν στο άβολο συναίσθημα που έχουμε όταν ακούμε τη φωνή μας στον τηλεφωνητή) δεν είναι παρά ένα κινηματογραφικό τέχνασμα για να σπάσει ο πάγος στη συνάντηση μεταξύ των δυο ανδρών που δεν έμελλε να γίνει ποτέ. Το τρικ διασπείρεται στη μεγάλη διάρκεια της ταινίας, αν και η εικονική συνομιλία δεν (θα μπορούσε να) αποτελεί επίκεντρο. Μάλιστα, το μουσικό θέμα της ταινίας που έγραψε ο Ντέιβιντ Μπερν έχει τίτλο «Let me sell you a dream» και αποτελείται από λέξεις και φράσεις του Μασκ, του πωλητή ονείρων αυτοπροσώπως!

Το ξεκίνημα εξαντλείται στον πρόλογο της μετεωρικής καριέρας ενός ανθρώπου που αποκόμιζε χοντρά χρηματικά πακέτα αμέσως μετά από κάθε επιχειρηματικό του φιάσκο, σαν να είχε το ταλέντο να δραπετεύει από τις αντικειμενικές αποτυχίες του, όχι μόνο ποινικά αλώβητος αλλά κερδισμένος με γεωμετρική πρόοδο.

Το κεφάλαιο Tesla απασχολεί εκτεταμένα τον Γκίμπνεϊ, κυρίως η θανάσιμη επικινδυνότητα του self-drive, από την οποία έχουν προκύψει δυστυχήματα με 60 θύματα και συμβιβασμοί με τις οικογένειες με παράλληλη απόκρυψη στοιχείων από τους εγκεφάλους των αυτοκινήτων που τα καταγράφουν – οι υποθέσεις που καταλήγουν στα δικαστήρια μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού.

Ο δικηγόρος που δεν δέχτηκε να διαπραγματευθεί μιλά στην κάμερα, και από τις συνεντεύξεις που ακολουθούν ξεχωρίζει η μητέρα ενός από τα αναρίθμητα παιδιά του Μασκ, η οποία δεν δέχτηκε να υπογράψει ρήτρα εμπιστευτικότητας και να κερδίζει εκατομμύρια δολάρια – εκ των υστέρων, οι δικηγόροι του Μασκ προσπάθησαν να τη σπιλώσουν υποστηρίζοντας πως έχει πει ψέματα στο παρελθόν, και φυσικά προχώρησαν σε σχετική αγωγή.

Κι ενώ η ταινία μοιάζει να εξαντλείται σε γνωστές παραφυάδες για έναν πρώην γραφικό που ανελίχθηκε συγκεντρώνοντας πλούτο, αποκτά δύναμη όταν υπενθυμίζει, χωρίς να κομίζει αποκαλύψεις, πόσο επικίνδυνος έχει γίνει ο Μασκ, ως ολιγάρχης με ύπουλη εξουσία, ως παράγων-κλειδί που έχει συγκεντρώσει από το Τμήμα Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας στοιχεία για τους ψηφοφόρους ικανά να επηρεάσουν τις επερχόμενες εκλογές για λογαριασμό των ρεπουμπλικανών, και φυσικά ως ένα υπερσυντηρητικό τρολ που περνά αντιδραστική ιδεολογία σε κάθε ευκαιρία, διόλου γραφικά και απερίσκεπτα – και όχι, δεν είναι η εναλλακτική, αντι-woke κινηματογραφική «Οδύσσεια» που σχεδιάζει το πιο φοβιστικό σχέδιο που έχει εκπονήσει. Το «Musk» χωρίς τη μάσκα του πρωταγωνιστή του είναι η παραβολή για μια σκιώδη εξουσία που ούτε ο Όργουελ δεν είχε φανταστεί!

Η Universal πλήρωσε εκατομμύρια για να εξασφαλίσει τα δικαιώματα προβολής του «Musk», προτού φυσήξει άνεμος κόντρα στις φιλελεύθερες προοπτικές ενός κριτικού πορτρέτου. Παρότι η θετική υποδοχή στο Φεστιβάλ Βενετίας εγγυάται τουλάχιστον ενδιαφέρον από πλευράς ψαγμένου κοινού, για έναν άνθρωπο που κινεί την περιέργεια με κάθε του απoνενοημένο ή υπολογισμένο βήμα, το στούντιο δεν έχει ορίσει ημερομηνία κυκλοφορίας στις αίθουσες. Ύποπτο; Δυο πηγές που προτιμούν να παραμείνουν ανώνυμες διαβεβαίωσαν το «Hollywood Reporter» πως η σιωπή και η ασάφεια ισούνται με ακύρωση διανομής – κάποια στιγμή θα προβληθεί στο HBO, που είναι και παραγωγός εταιρεία, ίσως νωρίτερα απ’ ό,τι προβλεπόταν.

Στο μεταξύ, ένα άλλο ντοκιμαντέρ, το «NAZA», που επίσης έκανε πρεμιέρα στη Βενετία κι έχει προκαλέσει μεγάλη πολιτική αναταραχή, έχει ήδη βρει τον δρόμο του, και ειδικά προς τις αμερικανικές αίθουσες, καθώς οι διανομείς, η «Guardian» και η MK2 του Μαρίν Καρμίτζ, δεν έμειναν με σταυρωμένα χέρια περιμένοντας τη συνήθη πρακτική του μεσάζοντα και έκλεισαν μόνοι τους αιθουσάρχες, αρχικά στο Λος Άντζελες και στη συνέχεια και σε άλλες πόλεις, που δήλωσαν προθυμία να δείξουν την ταινία των Άμπρααμ και Σζορ. Χωρίς κινηματογραφική προβολή ωστόσο, το «Musk» θα μείνει εκτός οσκαρικής κούρσας. Έτσι, σε μια πιθανή νίκη, ο Γκίμπνεϊ αποκλείεται από το speech που δυνητικά θα αναπαραγόταν δυσφημιστικά για τον Ίλον Μασκ σε εκατομμύρια συσκευές στον πλανήτη. Προσώρας, αυτή είναι μια νίκη του Μασκ στον πόλεμο που έχει κηρύξει σε όλους τους αντιπάλους του.