«Φάκελος» Ζαλούζνι - Ασκήσεις ισορροπίας με φόντο τη διαδοχή Ζελένσκι;

Ανάλυση Guardian.

«Στρατηγός, απεσταλμένος… μελλοντικός πρόεδρος της Ουκρανίας;», το ερώτημα που θέτει ο Guardian για τις κινήσεις του Βάλερι Ζαλούζνι και εάν η τακτική που ακολουθεί έχει ως στόχο την προεδρία της χώρας.

Σε νέα εκτενέστατη ανάλυση, ο Guardian αποκαλύπτει τον ρόλο του άλλοτε στενού συνεργάτη του Βολοντίμιρ Ζελένσκι μετά την επίσκεψη – φιάσκο του δευτέρου στον Λευκό Οίκο τον περασμένο Μάρτιο.

«Η άρνηση να δεχθεί κλήσεις από τον Τζέι Ντι Βανς μετά τον “καυγά” Τραμπ – Ζελένσκι, αντικατοπτρίζει τις ασκήσεις ισορροπίας που κάνει ο “ήρωας πολέμου” των Ουκρανών από τότε που παύθηκε από αρχηγός του στρατού. 

Τρεις ημέρες μετά την καταστροφική αναμέτρηση μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Λευκό Οίκο, υπήρξε έντονη τηλεφωνική δραστηριότητα στην ουκρανική πρεσβεία στο Λονδίνο.

Η ομάδα του Βανς ήταν στη γραμμή και ήθελε να κανονίσει μια τηλεφωνική συνδιάλεξη με τον Ζαλούζνι, πρέσβη της Ουκρανίας στο Ηνωμένο Βασίλειο και πρώην αρχηγό του στρατού.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ είχε συμβάλει καθοριστικά στην πρόκληση της αντιπαράθεσης μεταξύ Τραμπ και Ζελένσκι στο Οβάλ Γραφείο. Τώρα, ο Βανς και άλλοι από τον κύκλο του Τραμπ φαινόταν να διερευνούν πιθανές εναλλακτικές λύσεις για τον Ζελένσκι.

Η ομάδα του Βανς «δοκίμασε διάφορα διπλωματικά και άλλα κανάλια» για να επικοινωνήσει με τον Ζαλούζνι, σύμφωνα με μία από τις τρεις πηγές που γνωρίζουν τις προσπάθειες και μίλησαν με την Guardian. Ο Ζαλουζνί, μετά από συνεννόηση με τον επικεφαλής του προσωπικού του Ζελένσκι, αρνήθηκε να δεχτεί την κλήση», αποκαλύπτει ο Guardian.

Διπλή ανάγνωση

Για τον Guardian, το εν λόγω επεισόδιο «αντανακλά τις ισορροπίες που επιθυμεί να διατηρήσει ο Ζαλούζνι από τότε που ο Ζελένσκι τον απομάκρυνε από τη θέση του αρχηγού του στρατού τον περασμένο Φεβρουάριο και τον έστειλε στο Λονδίνο. Από τη μία πλευρά, συνηθισμένος να εργάζεται μέσα σε μια αυστηρή στρατιωτική ιεραρχία, ο Ζαλούζνι παραμένει πιστός στην κυβέρνηση που υπηρετεί. Από την άλλη, πολλοί – τόσο στην πατρίδα του όσο και στο εξωτερικό – τον θεωρούν τον φυσικό επόμενο πρόεδρο της Ουκρανίας και τον πιέζουν να ξεκινήσει πολιτική καμπάνια.

Αυτή η περιγραφή βασίζεται σε συνεντεύξεις με διάφορα άτομα που βρίσκονται κοντά στον στρατηγό, καθώς και με πολιτικούς παράγοντες, διπλωμάτες και άλλα άτομα που έχουν άμεση γνώση των περιγραφόμενων γεγονότων. Οι περισσότεροι ζήτησαν να παραμείνουν ανώνυμοι, δεδομένης της ευαισθησίας του θέματος. Πολλές από τις λεπτομέρειες αναφέρονται για πρώτη φορά.

Εξάλλου, δεν έχουν προγραμματιστεί εκλογές στην Ουκρανία, καθώς η ψηφοφορία είναι νομικά και τεχνικά αδύνατη ενώ η χώρα βρίσκεται σε πόλεμο. Ακόμη και οι πιο σκληροί εγχώριοι αντίπαλοι του Ζελένσκι δεν υποστηρίζουν τη διεξαγωγή εκλογών αυτή τη στιγμή.

Όμως, όλοι στην Ουκρανία γνωρίζουν ότι αργά ή γρήγορα η πολιτική θα επιστρέψει στο προσκήνιο. Και όταν αυτό συμβεί, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ο Ζαλούζνι, ο οποίος ηγήθηκε της επιτυχημένης απόκρουσης της ρωσικής επίθεσης στην αρχή του πολέμου, είναι ο μόνος υποψήφιος που θα αποτελούσε σοβαρή απειλή για τον Ζελένσκι».

Από την πλευρά του, ο Ζαλούζνι «δεν έχει δηλώσει ποτέ δημοσίως πολιτικές φιλοδοξίες και αρνείται σχεδόν όλες τις αιτήσεις για συνεντεύξεις. Η ομάδα του διαχειρίζεται προσεκτικά τις δημόσιες εμφανίσεις του στο Λονδίνο, προκειμένου να αποφύγει εκδηλώσεις όπου θα μπορούσαν να του τεθούν δυσάρεστες ερωτήσεις. Ωστόσο, υπάρχει μια σταθερή ροή φίλων στην ουκρανική πρεσβεία, που βρίσκεται σε ένα αρχοντικό κοντά στο Holland Park, στο δυτικό Λονδίνο, οι οποίοι προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, εκφράζουν την υποστήριξή τους ή προσπαθούν να μαντέψουν αν ο στρατηγός έχει σχέδια να θέσει υποψηφιότητα για κάποιο αξίωμα.

Μεταξύ αυτών των επισκεπτών περιλαμβάνονται Ουκρανοί βουλευτές, ακτιβιστές της κοινωνίας των πολιτών, εκπρόσωποι πλούσιων επιχειρηματιών, ακόμη και ο πρώην σύμβουλος του Τραμπ, Πολ Μαναφόρτ, ο οποίος επισκέφθηκε τον Ζαλούζνι για να του προσφέρει τις υπηρεσίες του ως πολιτικός σύμβουλος σε οποιαδήποτε μελλοντική προεκλογική εκστρατεία. Ο στρατιωτικός και διπλωμάτης απέρριψε την προσφορά.

Ένας άλλος συχνός επισκέπτης ήταν ο Αντρέι Γερμάκ, ο ισχυρός επικεφαλής του προσωπικού του Ζελένσκι. Σε μια συνάντηση τον περασμένο Νοέμβριο, σύμφωνα με μια καλά ενημερωμένη πηγή, ο Γερμάκ πρότεινε στον Ζαλούζνι να ενταχθεί επίσημα στην πολιτική ομάδα του προέδρου, προκειμένου να παρουσιάσουν ένα ενωμένο μέτωπο ενόψει των μελλοντικών εκλογών.

Ο Ζαλουζνί αρνήθηκε, αλλά δεσμεύτηκε να παραμείνει πιστός, μέχρι ενός σημείου. Υποσχέθηκε στον Γερμάκ ότι δεν θα κριτικάρει δημόσια τον Ζελένσκι όσο συνεχίζεται ο πόλεμος, σύμφωνα με την πηγή, και επίσης διαβεβαίωσε ότι δεν θα προκαλέσει δυσάρεστες εκπλήξεις στο προεδρικό γραφείο. «Αν αποφασίσω να ασχοληθώ με την πολιτική, θα το μάθετε πρώτα από εμένα, ιδιωτικά».

Μέχρι στιγμής, ο Ζαλούζνι δεν έχει δηλώσει ανοιχτά ότι επιθυμεί κάθοδο στην πολιτική, αν και στο Κίεβο υπάρχει μια αυξανόμενη πεποίθηση ότι ετοιμάζεται να το κάνει.

«Ο στρατηγός είναι επιφυλακτικός ακόμη και σε ιδιωτικές συζητήσεις με τους στενούς συνεργάτες του σχετικά με τα σχέδιά του, αλλά πολλοί υποθέτουν ότι απλώς περιμένει την κατάλληλη στιγμή πριν μπει στη μάχη. Έχει επιλέξει την πιο έξυπνη τακτική», δήλωσε ο Βολοντίμιρ Φεσένκο, πολιτικός αναλυτής με έδρα το Κίεβο. «Θα πάρει την τελική απόφαση μόνο την τελευταία στιγμή, λίγο πριν τις εκλογές».

Η συνεργασία με τον Ζελένσκι

Ο Ζαλούζνι ήταν 48 ετών όταν ο Ζελένσκι τον προήγαγε σε αρχιστράτηγο τον Ιούλιο του 2021, μια κίνηση που εξέπληξε τους περισσότερους ανώτερους αξιωματικούς του στρατού, συμπεριλαμβανομένου και του ιδίου.

«Ο Ζαλούζνι ήταν ένας τολμηρός και φιλόδοξος διοικητής, αλλά πιο γνωστός για τα αστεία του με τους στρατιώτες του παρά για την πειθαρχία που τους επέβαλε», έγραψε ο δημοσιογράφος Σίμον Σούστερ στη βιογραφία του Ζελένσκι. Ήταν ακριβώς αυτή η ευχάριστη, αντισυμβατική πλευρά του που άρεσε στον Ζελένσκι, τον πρώην κωμικό και ηθοποιό που είχε αναρριχηθεί εντυπωσιακά στην προεδρία δύο χρόνια νωρίτερα.

Λίγους μήνες μετά τον διορισμό του Ζαλούζνι, η Ρωσία άρχισε να συγκεντρώνει στρατεύματα στα σύνορα. Η κυβέρνηση Μπάιντεν προειδοποίησε δημοσίως ότι ο Βλαντιμίρ Πούτιν ενδέχεται να σχεδιάζει μια πλήρη εισβολή στην Ουκρανία. Κατά τους μήνες που μεσολάβησαν μεταξύ των πρώτων προειδοποιήσεων των ΗΠΑ τον Οκτώβριο του 2021 και της εισβολής τον Φεβρουάριο του 2022, ο Ζαλούζνι πίεζε συχνά για πιο εντατικές προετοιμασίες ενόψει μιας πιθανής ρωσικής επίθεσης. Ο Ζελένσκι, ωστόσο, δεν ήταν σίγουρος ότι ο φόβος της εισβολής ήταν πραγματικός και θεωρούσε ότι, ακόμη και αν ήταν, οι υπερβολικές προετοιμασίες θα σπέρναν πανικό στον πληθυσμό και θα έδιναν στους Ρώσους την δικαιολογία που έψαχναν για να εισβάλουν.

Σε άλλο σημείο, ο Guardian γράφει: «Σε συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ουκρανίας στις 22 Φεβρουαρίου, ο Ζαλούζνι και ο τότε υπουργός Άμυνας, Ολέξι Ρεζνίκοφ, τάχθηκαν υπέρ της επιβολής στρατιωτικού νόμου, ενώ ο Ζελένσκι εξακολουθούσε να ανησυχεί για τον πανικό που θα προκαλούσε. Τελικά, το συμβούλιο ψήφισε την υιοθέτηση λιγότερο αυστηρών μέτρων. Η Ρωσία εισέβαλε δύο ημέρες αργότερα. Αυτές οι διαφωνίες σχετικά με τις προετοιμασίες για τον πόλεμο, οι οποίες έλαβαν χώρα κυρίως κεκλεισμένων των θυρών και επισκιάστηκαν από την ηρωική στάση του Ζελένσκι μετά την έναρξη της εισβολής, θα μπορούσαν να επανέλθουν στο προσκήνιο αν πράγματι υπάρξει εκλογική μάχη μεταξύ των δύο ανδρών.

Μόλις ξέσπασε η εισβολή, ο Ζελένσκι αρχικά άφησε τη στρατιωτική στρατηγική στον διοικητή του, ενώ ο ίδιος επικεντρώθηκε στην εξασφάλιση διεθνούς υποστήριξης για το Κίεβο. Ο Ζαλούζνι απέκτησε καθεστώς λατρείας εντός της χώρας ως ήρωας πολέμου.

Τον Φεβρουάριο του περασμένου έτους, ο Ζελένσκι είχε βαρεθεί. Μετά από μήνες εικασιών, απέλυσε τον Ζαλούζνι και ανακοίνωσε ότι τον έστελνε στο Λονδίνο ως πρέσβη, ισχυριζόμενος ότι ο στρατός χρειαζόταν μια ένεση νέων ιδεών. «Δεν πρόκειται για ονόματα, και ακόμη περισσότερο, δεν πρόκειται για πολιτική», είπε ο πρόεδρος, εξηγώντας την απόφασή του εκείνη την εποχή. Λίγοι τον πίστεψαν. Αλλά ο Ζαλούζνι δέχτηκε τις νέες διαταγές του με ηρεμία. Κατά τη διάρκεια μιας ιδιωτικής συνάντησης, οι δύο άνδρες αποχαιρέτησαν ο ένας τον άλλον με θερμά λόγια, και ο Ζαλουζνί πόζαρε ακόμη και για μια φωτογραφία με τον Ζελένσκι για να αποδείξει ότι δεν υπήρχε κακία μεταξύ τους. Ήταν η τελευταία φορά που είχαν μια συνάντηση.

Όταν ο Ζαλούζνι έφτασε στο Λονδίνο, το βρετανικό κατεστημένο συνειδητοποίησε ότι αυτή η νέα διπλωματική σχέση θα απαιτούσε λεπτή χειρισμό. Πολλοί ανώτεροι αξιωματούχοι είχαν αναπτύξει στενές σχέσεις με τον Ζαλούζνι και την ομάδα του κατά τη διάρκεια του πολέμου, αλλά συνειδητοποίησαν ότι η διατήρηση της συμμετοχής του στις συζητήσεις για τον στρατιωτικό σχεδιασμό θα μπορούσε να ενοχλήσει την κυβέρνηση Ζελένσκι και να δείξει έλλειψη σεβασμού προς τον Ολεξάντρ Σιρσκι, τον αντικαταστάτη του Ζαλουζνί ως αρχηγό του στρατού.

«Λήφθηκε η απόφαση ότι, παρά τις πολλές θερμές προσωπικές σχέσεις, η σχέση θα επαναπροσδιοριζόταν σε μια πιο παραδοσιακή διπλωματική σχέση, υπό την ηγεσία του Υπουργείου Εξωτερικών», δήλωσε ένας Βρετανός αξιωματούχος της άμυνας.

Για τον Ζαλούζνι , ο οποίος είχε περάσει τα δύο πρώτα χρόνια του πολέμου σε μια παρατεταμένη κατάσταση έλλειψης ύπνου λόγω της αδρεναλίνης, η νέα ζωή στο Λονδίνο ήταν μια παράξενη μετάβαση. Δημοσίευσε selfie με τη σύζυγό του από τις αποβάθρες του μετρό και τις βόλτες τους κατά μήκος του Τάμεση.

Για τον Ζαλούζνι , όποια και αν ήταν η εχθρότητα που υπήρχε με τον Ζελένσκι, το να ταχθεί με την ομάδα του Τραμπ εναντίον του ίδιου του προέδρου του δεν ήταν επιλογή. Συναντήθηκε με τον Ζελένσκι στο αεροδρόμιο του Λονδίνου και δημοσίευσε στα κοινωνικά του δίκτυα μια φωτογραφία των δύο ανδρών να δίνουν τα χέρια. «Ο δρόμος που έχουμε μπροστά μας δεν θα είναι εύκολος, αλλά μαζί θα ξεπεράσουμε κάθε πρόκληση», έγραψε. Ήταν μια επίδειξη ενότητας σε μια από τις πιο δύσκολες στιγμές της Ουκρανίας από την αρχή της πλήρους εισβολής.

«Πολλοί από τους υποστηρικτές του δεν κατάλαβαν γιατί το έκανε αυτό», είπε μια πηγή κοντά στον Ζαλουζνί. «Αλλά ήταν η θέση του από θέμα αρχής: η Ουκρανία έχει ταπεινωθεί και πρέπει να είμαστε ενωμένοι».

Η επόμενη ημέρα

Αυτή η επιφυλακτικότητα έχει αρχίσει να εκνευρίζει ορισμένους αντιπάλους του Ζελένσκι στο Κίεβο, οι οποίοι θεωρούν ότι ο Ζαλούζνι προσφέρει την καλύτερη ευκαιρία για πολιτική αλλαγή. «Είναι στρατιωτικός, καταλαβαίνει πώς να ακολουθεί εντολές και να εργάζεται μέσα σε μια δομή, αλλά δεν καταλαβαίνει πώς να κάνει πολιτικές κινήσεις», είπε ένας πρώην ανώτερος αξιωματούχος, ο οποίος ελπίζει να πείσει τον Ζαλούζνι να θέσει υποψηφιότητα. «Ένας πραγματικός ηγέτης θα έπρεπε να είχε δεχτεί την κλήση του Βανς, θα έπρεπε να κάνει κινήσεις. Αλλά πώς να τον πείσουμε;»

Μια άλλη πηγή, κοντά Ζαλούζνι και είναι επίσης πρώην ανώτερος αξιωματούχος, δήλωσε ότι ο στρατηγός θα ήταν πολύ επιφυλακτικός όσον αφορά την εσωτερική αποσταθεροποίηση για να ξεκινήσει μια πολιτική εκστρατεία εναντίον του Ζελένσκι. «Δεν πιστεύω στη μάχη των δύο τους, θα ήταν καταστροφή για τη χώρα και δεν νομίζω ότι είναι έτοιμος για κάτι τέτοιο. Πιστεύω λοιπόν ότι θα υποψηφιζόταν μόνο αν ο Ζελένσκι πεισθεί να αποσυρθεί», δήλωσε η πηγή.

Τον περασμένο μήνα, ο Ζαλούζνι έφτασε στο Κίεβο για μια εξαήμερη σύνοδο κορυφής των πρεσβευτών της Ουκρανίας. Οι πρεσβευτές άκουσαν ομιλίες του Ζελένσκι και στρατιωτικών ηγετών και επισκέφτηκαν περιοχές κοντά στην πρώτη γραμμή στην περιοχή Ζαπορίζια. Για τους περισσότερους διπλωμάτες, ήταν μια σπάνια ευκαιρία να ζήσουν από πρώτο χέρι τον πόλεμο και να μεταφέρουν τις εντυπώσεις τους στις χώρες τους. Για τον Ζαλούζνι , πρέπει να ήταν μια σουρεαλιστική εμπειρία να επιστρέψει στο μέτωπο ως μέρος μιας διπλωματικής αποστολής.

«Ήταν φιλικός, αλλά προσεκτικός», είπε ένας άλλος πρέσβης που ήταν παρών. «Φαινόταν ότι ήταν επιφυλακτικός στο να ανοιχτεί σε άτομα που δεν γνώριζε προσωπικά, καθώς δεν ξέρει ποιος είναι σε ποια πλευρά».

Κατά τύχη, η σύνοδος κορυφής σήμαινε ότι ο Ζαλούζνι βρισκόταν στο Κίεβο κατά τη διάρκεια μιας σειράς διαδηλώσεων εναντίον του κυβερνητικού σχεδίου για την εξουδετέρωση δύο οργανισμών καταπολέμησης της διαφθοράς. Οι διαδηλώσεις τρόμαξαν την ομάδα του Ζελένσκι και οδήγησαν σε μια γρήγορη αναστροφή της κατάστασης. Κάποιοι ήλπιζαν ότι αυτή θα ήταν η στιγμή που ο Ζαλουζνί θα διακόψει δημοσίως τις σχέσεις του με τον Ζελένσκι. «Πολλοί περίμεναν να πει κάτι, αλλά παρέμεινε σιωπηλός», δήλωσε η Ίνα Σοβσούν, βουλευτής της αντιπολίτευσης.

Μετά τη σύνοδο κορυφής, ο Ζαλουζνί παρέμεινε για μια εβδομάδα στο Κίεβο και είχε πολλές συναντήσεις με διάφορες πολιτικές και κοινωνικές προσωπικότητες. Κυκλοφόρησαν φήμες ότι τελικά έψαχνε μέλη για μια μελλοντική πολιτική ομάδα.

Οι άνθρωποι του περιβάλλοντός του αρνούνται ότι οι συζητήσεις αφορούσαν την πολιτική. «Έχει πει πολλές φορές ότι, ενώ ο πόλεμος συνεχίζεται, πρέπει να εργαστούμε για να σώσουμε τη χώρα και να μην σκεφτόμαστε τις εκλογές, και αυτό δεν έχει αλλάξει», δήλωσε η Οξάνα Τορόπ, πρώην δημοσιογράφος του BBC που τώρα εργάζεται ως σύμβουλος μέσων ενημέρωσης του Ζαλούζνι. «Συζητά με πολλούς ανθρώπους για την άμυνα και την ασφάλεια, αλλά αυτό δεν έχει καμία σχέση με τις εκλογές», πρόσθεσε.

Όταν ρωτήθηκε αν το προεδρικό γραφείο θεωρεί τον Ζαλούζνι πολιτικό κίνδυνο, ο βοηθός του Ζελένσκι, Μιχαήλ Ποντόλιακ, απάντησε: «Ο πρόεδρος θεωρεί τον Ζαλούζνι μέλος της ομάδας, πρεσβευτή σε μια σημαντική χώρα… Εν πάση περιπτώσει, δεν υπάρχει πραγματική πολιτική διαδικασία αυτή τη στιγμή».