Τα πέντε διδάγματα του Ιράν από τον πόλεμο

Πώς σκέπτεται, πώς δρα και τι σχεδιάζει στρατηγικά το πληγωμένο αλλά όρθιο θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν; Η προπαγάνδα του Τραμπ και του Νετανιάχου λέει ότι η ηγεσία της Τεχεράνης είναι ακέφαλη, πολυδιασπασμένη, φοβισμένη και ανίσχυρη.

Η πραγματικότητα άλλα δείχνει. Κι όμως, πολλοί αναλυτές στα δυτικά ΜΜΕ δεν εισχωρούν σε βάθος στη λογική των τριών βασικών πυλώνων της εξουσίας στο Ιράν: τους στρατιωτικούς, τους πολιτικούς και τον σιιτικό κλήρο.

Γι’ αυτό αποκτά βαρύνουσα σημασία το άρθρο του Ιρανού πρώην υπουργού Εξωτερικών (2013-2021) Μοχάμαντ Τζαβάντ Ζαρίφ στο Al Jazeera με τίτλο «Διδάγματα από τον πόλεμο. Εκκληση για στρατηγικό ανασχεδιασμό στη Δυτική Ασία».

Καταγόμενος από θρησκευόμενη οικογένεια πλούσιων εμπόρων της Τεχεράνης, ο 66χρονος Ζαρίφ σπούδασε στις ΗΠΑ Διεθνείς Σχέσεις στη δεκαετία του ’70. Μετά την ισλαμική επανάσταση του 1979 επέστρεψε στο Ιράν και σταδιοδρόμησε σε θέσεις-κλειδιά όπως η διπλωματική αποστολή στον ΟΗΕ και οι επιτροπές που διαπραγματεύτηκαν τον διεθνή έλεγχο του περιβόητου ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

«Οι Αραβες γείτονές μας αγόρασαν μια διάτρητη ομπρέλα ασφαλείας από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ» εκτιμά ο Ζαρίφ, ο οποίος σήμερα διδάσκει Διεθνείς Σχέσεις στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης. Ακολουθούν αποσπάσματα από το άρθρο, όπου διατυπώνει τα κατά τη γνώμη του «πέντε διδάγματα του Ιράν από τον πόλεμο».

1. Η λανθασμένη εντύπωση για τα Στενά του Ορμούζ

Το Ιράν έχει αντέξει κυρώσεις, τρομοκρατία υποκινούμενη από ξένες δυνάμεις, υβριδικό πόλεμο και επιχειρήσεις αποκεφαλισμού της ηγεσίας. Ο πληθυσμός του, αν και ετερόκλητος, συσπειρώνεται γύρω από τη σημαία όταν αντιμετωπίζει ξένη επέμβαση. Η Τεχεράνη διαθέτει τα μέσα για να αντιμετωπίσει υπαρξιακές απειλές και η γεωγραφική της θέση προσφέρει μοχλούς πίεσης.

Η επί μακρόν αυτοσυγκράτηση του Ιράν δημιούργησε τη λανθασμένη εντύπωση ότι τα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσαν να παραμένουν ανοιχτά για όλους, ενώ το ίδιο το Ιράν ουσιαστικά στερούνταν τη δυνατότητα χρήσης τους λόγω των παράνομων και ανήθικων αμερικανικών κυρώσεων, από τις οποίες οι γείτονές μας επωφελούνται πολύ. Οικοδομούν την ευημερία τους πάνω στα δεινά που επιβλήθηκαν σε εμάς, τους Ιρανούς αδελφούς τους.

Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι η ισχύς του Ιράν δεν είναι εισαγόμενη ούτε τεχνητή· είναι εγχώρια, ριζωμένη σε αμετάβλητες παραμέτρους: μια χιλιετή ιστορία ενός ανθεκτικού και αδιάλειπτου πολιτισμικού κράτους, έναν πλούσιο και συνεκτικό πολιτισμό, έναν νεανικό και μορφωμένο πληθυσμό και ένα ένστικτο επιβίωσης οξυμένο από αιώνες αντίστασης στην εξωτερική κυριαρχία.

2. Το προβληματικό «μοντέλο ασφάλειας και ανάπτυξης» των αραβικών κρατών

Για χρόνια, η συνταγή ήταν απλή: αγορά ασφάλειας μέσω τεράστιων δαπανών για την προμήθεια των πιο εξελιγμένων αμερικανικών οπλικών συστημάτων και για τη φιλοξενία αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων -ακόμη και ισραηλινών κέντρων πληροφοριών και τρομοκρατίας- με παράλληλη προσέλκυση ξένων επενδύσεων υπό την ομπρέλα αυτής της εισαγόμενης ασφάλειας.

Τώρα, οι πληροφορίες ότι η Ουάσινγκτον εξετάζει το ενδεχόμενο να αναγκάσει τους γείτονές μας να πληρώσουν το κόστος ενός πολέμου που διεξήχθη εις βάρος τους και προς όφελος του Ισραήλ, απλά επιβεβαιώνουν τον κυνισμό που βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της συμφωνίας.

3. Ο πόλεμος δημιούργησε νέες πολιτικές και νομικές πραγματικότητες

Η παρουσία αμερικανικών βάσεων-από τις οποίες προήλθε η επιθετικότητα με στόχο την «εξάλειψη του ιρανικού πολιτισμού»- δεν μπορεί να θεωρείται αθώα και ουδέτερη συνεργασία ασφάλειας. Συνιστά υπαρξιακή απειλή για το Ιράν, όπως αποδείχθηκε κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων πολέμων και ακόμη και σε προηγούμενες εχθροπραξίες εναντίον του.

Αυτές οι βάσεις δεν εγκαταστάθηκαν για να προστατεύσουν τους οικοδεσπότες τους, αλλά για να βλάψουν το Ιράν ακόμη και εις βάρος των ίδιων των χωρών που τις φιλοξενούν. Οσα αραβικά κράτη συνεχίζουν να φιλοξενούν τέτοιες εγκαταστάσεις συμμετέχουν ενεργά στη στρατιωτικοποίηση της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων των Στενών του Ορμούζ.

4. Το Ισραήλ φέρνει συγκρούσεις και διάβρωση της κρατικής κυριαρχίας

Το Ισραήλ δεν καταλαμβάνει απλώς εδάφη· διεισδύει στα πολιτικά συστήματα άλλων κρατών μέσω εξελιγμένων δικτύων και ομάδων πίεσης. Υπονομεύει την κυριαρχία εκ των έσω, μετατρέποντας τη λήψη εθνικών αποφάσεων σε προέκταση των δικών του συμφερόντων. Για να κατανοήσει κανείς αυτή την επαναλαμβανόμενη διαδικασία, αρκεί να εξετάσει πώς η AIPAC (σσ: American Israel Public Affairs Committee, αμερικανοεβραϊκή οργάνωση λόμπι με 6,5 εκατομμύρια μέλη) έχει καταλάβει βασικούς μοχλούς εξουσίας στην Ουάσινγκτον ή πώς παρόμοιοι οργανισμοί έχουν αναπαραγάγει αυτό το μοντέλο σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Οι λαοί της περιοχής μας αξίζουν κάτι καλύτερο. Ενα καθεστώς που εκβιάζει ενεργά ακόμη και τον προστάτη του, μεταξύ άλλων μέσω των φακέλων Επστιν, δεν μπορεί να αναμένεται ότι θα μεταχειριστεί καλύτερα όσους θέλουν να αναθέσουν την ασφάλειά τους στον διάτρητο «Σιδηρό Θόλο» του.

5. Προς ένα νέο, τοπικό δίκτυο ασφάλειας

Παλαιότερες διπλωματικές πρωτοβουλίες του Ιράν -όπως το Hormuz Peace Endeavour (HOPE) ή το δίκτυο Middle East Network for Atomic Research and Advancement (MENARA)- κατέγραψαν γνήσια επιθυμία για ειρηνική προσέγγιση με τους γείτονές μας.

Η απόρριψή τους με την ψευδαίσθηση ότι η Ουάσινγκτον παρέχει απόλυτη ασφάλεια υπήρξε ιστορικό σφάλμα. Ο δρόμος προς το μέλλον οδηγεί στην αναθεώρηση των λαθών του παρελθόντος και στην εγκαθίδρυση ενός νέου τοπικού δικτύου ασφάλειας, βασισμένου στα κοινά συμφέροντα όλων των κρατών της περιοχής.