Το τελευταίο κόλπο του Μπενιαμίν Νετανιάχου

Ο ισραηλινός πρωθυπουργός απέρριψε δημόσια το σχέδιο των ΗΠΑ για τον παλαιστινιακό θύλακα, φέρνοντας σε δύσκολη θέση τον αμερικανό πρόεδρο. Πίσω από τη ρήξη, όμως, κρύβονται οι εκλογές του Οκτωβρίου, οι πιέσεις στο εσωτερικό του Ισραήλ και ένα ακόμη επικίνδυνο πολιτικό στοίχημα

Μπορεί ο Μπενιαμίν Νετανιάχου να εμφανίστηκε «να αδειάζει» δημοσίως τον Ντόναλντ Τραμπ, όμως ελάχιστοι στο Ισραήλ πιστεύουν ότι αυτή είναι η τελευταία πράξη της μεταξύ τους σχέσης. Αντίθετα, όλα δείχνουν πως πρόκειται για ακόμη έναν τακτικό ελιγμό ενός πολιτικού που εδώ και τρεις δεκαετίες έχει χτίσει την καριέρα του πάνω στις συνεχείς ανατροπές. Οπως αναλύει η Repubblica, η νέα αυτή στροφή του ισραηλινού πρωθυπουργού συνδέεται περισσότερο με την προεκλογική μάχη στο εσωτερικό της χώρας παρά με μια πραγματική ρήξη με την Ουάσινγκτον. Ο Νετανιάχου δήλωσε ξεκάθαρα ότι το Ισραήλ απορρίπτει το 15 σημείων σχέδιο που αφορά τον αφοπλισμό της Χαμάς και την αποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων από τη Γάζα.

Με τη δήλωσή του διέψευσε ουσιαστικά τον Τραμπ, ο οποίος λίγες ώρες νωρίτερα είχε διαβεβαιώσει πως το Ισραήλ συνεργάζεται πλήρως με τις αμερικανικές πρωτοβουλίες. Σύμφωνα με τη Repubblica, η στάση του ισραηλινού πρωθυπουργού μόνο ξεκάθαρη δεν ήταν τις προηγούμενες ημέρες. Αρχικά φέρεται να αποδέχθηκε το σχέδιο έπειτα από πιέσεις του Λευκού Οίκου, αποφεύγοντας όμως να το στηρίξει δημόσια και ελπίζοντας ότι οι εξελίξεις θα οδηγούσαν στην κατάρρευσή του. Παράλληλα, επιχείρησε να κερδίσει χρόνο μέσω επαφών με τον επικεφαλής του Συμβουλίου Ειρήνης, Νικολάι Μλαντένοφ, ενώ προώθησε και μια εναλλακτική πρόταση για περιορισμένη αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τη Λωρίδα της Γάζας.

Η προσπάθεια αυτή, ωστόσο, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό του Ισραήλ. Οχι μόνο οι ακροδεξιοί κυβερνητικοί εταίροι, αλλά και στελέχη της κεντροδεξιάς, που θεωρούνται οι βασικοί αντίπαλοί του στις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, τον κατηγόρησαν για υποχωρητικότητα. Ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ έφτασε μάλιστα να υποστηρίξει ότι ο Νετανιάχου είναι «όμηρος του Κατάρ» και πως έχει ουσιαστικά εγκαταλείψει τις θέσεις του. Μπροστά στον κίνδυνο να υποχωρήσει στις δημοσκοπήσεις, ο Νετανιάχου επέλεξε να απορρίψει δημόσια το σχέδιο, ακόμη κι αν αυτό σήμαινε μια ανοιχτή διαφωνία με τον αμερικανό πρόεδρο, τον οποίο ο ίδιος έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει ως «τον καλύτερο φίλο που είχε ποτέ το Ισραήλ».

Η αντίδραση της Ουάσινγκτον αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Όπως επισημαίνει η Repubblica, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δεν κρύβει εδώ και μήνες την ενόχλησή του απέναντι στον ισραηλινό πρωθυπουργό, ενώ ο ίδιος ο Τραμπ έχει παραδεχθεί ότι σε ιδιωτικές συνομιλίες τον χαρακτήρισε «τρελό» και «αχάριστο», μετά τις κινήσεις του Νετανιάχου που είχαν απειλήσει να εκτροχιάσουν την αμερικανική στρατηγική στη Μέση Ανατολή. Παρ’ όλα αυτά, η ιταλίδα δημοσιογράφος Φραντσέσκα Καφέρι εκτιμά ότι θα ήταν λάθος να θεωρηθεί πως οι σχέσεις Ουάσινγκτον-Τελ Αβίβ έχουν φτάσει σε σημείο χωρίς επιστροφή. Ο ίδιος ο Νετανιάχου αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο συμβιβασμού, δηλώνοντας ότι οι συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζονται και πως ορισμένες από τις αμερικανικές προτάσεις είναι αποδεκτές, ενώ άλλες όχι.

Η πραγματικότητα, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι ότι ο ισραηλινός πρωθυπουργός έχει αποδείξει πολλές φορές πως γνωρίζει όσο λίγοι να διαχειρίζεται τις σχέσεις με την Ουάσινγκτον. Από τη θητεία του ως πρεσβευτής και υπουργός Εξωτερικών μέχρι την πολύχρονη παρουσία του στην πρωθυπουργία, έχει συγκρουστεί επανειλημμένα με διαφορετικές αμερικανικές κυβερνήσεις, χωρίς ποτέ να διαρραγούν οριστικά οι δεσμοί των δύο χωρών. Το βασικό του πλεονέκτημα είναι ότι γνωρίζει πως καμία αμερικανική κυβέρνηση δεν μπορεί εύκολα να εγκαταλείψει το Ισραήλ, ακόμη κι όταν διαφωνεί έντονα με τις επιλογές του. Για τον λόγο αυτό, δεν αποκλείεται το σχέδιο της περιορισμένης αποχώρησης από τη Γάζα να επανέλθει με διαφορετική μορφή ή να προκύψει ένας νέος συμβιβασμός που θα επιτρέψει και στις δύο πλευρές να εμφανιστούν ικανοποιημένες.

Εξίσου σημαντικός είναι και ο εσωτερικός πολιτικός παράγοντας. Με τις εκλογές να πλησιάζουν, η στήριξη του Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα όπλα του Νετανιάχου απέναντι στους αντιπάλους του. Ολόκληρη η προεκλογική του στρατηγική βασίζεται στην εικόνα του ηγέτη που εγγυάται την ασφάλεια του Ισραήλ και διαμορφώνει μια νέα ισορροπία στη Μέση Ανατολή, παρά τη βαριά σκιά της σφαγής της Χαμάς στο Ισραήλ, την 7η Οκτωβρίου 2023. Γι’ αυτό και λίγοι πιστεύουν ότι η σύγκρουση με τον Τραμπ θα κρατήσει για πολύ. Αντίθετα, όλα δείχνουν ότι τις επόμενες εβδομάδες θα ακολουθήσουν νέοι ελιγμοί, παραχωρήσεις και διαπραγματεύσεις μέχρι να βρεθεί ένας συμβιβασμός που θα επιτρέψει και στις δύο πλευρές να εμφανιστούν νικήτριες. Στην πολιτική του Νετανιάχου άλλωστε, οι ανατροπές δεν αποτελούν εξαίρεση: είναι μέρος της στρατηγικής του.