Λίμνη Κόμο - Το χωριό που πολεμά τον υπερτουρισμό

Αντιμέτωπη με το τίμημα της δημοτικότητάς της, η Βαρένα, με τους 70 κατοίκους στο κέντρο της και τους 17.500 επισκέπτες την ημέρα, επιχειρεί να καταπολεμήσει την ανάρμοστη συμπεριφορά, απαγορεύοντας τη χρήση μεγαφώνων στους ξεναγούς και επιβάλλοντας πρόστιμα σε όσους περιφέρονται με μαγιό

Ο συνωστισμός αρχίζει πριν καν εμφανιστούν τα πολύχρωμα σπιτάκια που μοιάζουν με σπιρτόκουτα. Ενα ανθρώπινο κύμα ξεχύνεται από τον σιδηροδρομικό σταθμό και κατευθύνεται στη στενή πεζογέφυρα με την θέα στους μεγαλοπρεπείς λόφους που υψώνονται από τη λίμνη. Είναι η κορύφωση της τουριστικής περιόδου και οι επισκέπτες έχουν κατακλύσει τη Βαρένα, τον πιο πρόσφατο προορισμό που πρέπει «οπωσδήποτε» να επισκεφτεί κανείς στη λίμνη Κόμο. Αλλωστε, η Βαρένα αποκαλείται και «μαργαριτάρι της λίμνης Κόμο», όπως και το γειτονικό Μπελάτζιο. Το χωριό επισκέπτεται ο δημοσιογράφος των Times μία ημέρα που είναι γεμάτο τουρίστες, οι οποίοι αναζητούν την τέλεια σέλφι.

Η Βαρένα έχει μεταμορφωθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους τουριστικούς προορισμούς της Ιταλίας, χάρη στα social media, που εκτόξευσαν τη φήμη της πριν από περίπου πέντε χρόνια και τώρα κατακλύζεται από 17.500 επισκέπτες καθημερινά στην καρδιά του καλοκαιριού. Σύμφωνα με τον δήμαρχο, στο ιστορικό κέντρο κατοικούν μόνο περίπου 70 κάτοικοι. Η Βαρένα, που κάποτε ήταν προνόμιο των πλούσιων Μιλανέζων που είχαν εκεί εξοχικό, κατακλύζεται πλέον από επισκέπτες οι οποίοι έρχονται αυθημερόν, πολλοί από τους οποίους είναι στην ηλικία 20-30. Τα πλήθη προκαλούν μερικές φορές χάος, επιδεικνύουν ανάρμοστη συμπεριφορά και ατελείωτες ουρές σε ένα ιστορικό κέντρο που διαθέτει σπάνια ομορφιά.

Σε μια προσπάθεια να τους κρατήσει υπό έλεγχο, ο δήμαρχος Μάουρο Μαντσόνι επέβαλε τον περασμένο μήνα πρόστιμα έως και 200 ευρώ σε όσους περιφέρονται στους δρόμους χωρίς μπλούζα ή με μαγιό. Οι ομάδες εκδρομέων έχουν επίσης περιοριστεί σε 25 άτομα, ενώ απαγορεύεται η χρήση μεγαφώνων από τους ξεναγούς.

Τουρίστες στην παραλία της Βαρένα, ένα μεσημέρι του φετινού Ιουλίου/ Manuel Romano/NurPhoto via Getty Images/Ideal Image

Η ραγδαία άνοδος της Βαρένα συνοψίζει το δίλημμα που αντιμετωπίζουν πολλά γραφικά μέρη σε όλη την Ευρώπη: να αποκομίζουν τα οφέλη του μαζικού τουρισμού, ενώ βλέπουν τον κοινωνικό ιστό που αποτελούσε από καιρό μέρος της γοητείας τους, να αρχίζει να διαλύεται.

«Το αποκαλώ τουριστικό χωριό», λέει στους Times ο Μαντσόνι, ο οποίος είναι δήμαρχος της Βαρένα τα τελευταία 10 χρόνια. «Υπάρχει αυτή η συνεχής εναλλαγή ανθρώπων, αλλά δεν υπάρχει πλέον κοινότητα». Πολλοί έρχονται στο χωριό, που βρίσκεται στην ανατολική όχθη όπου η λίμνη Κόμο χωρίζεται σε δύο μέρη, για να επισκεφθούν την αριστοκρατική Βίλα Μοναστέρο, να κάνουν εκδρομές με πλοίο σε πόλεις όπως το Μπελάτζιο και το Μενάτζιο, και να βγάλουν σέλφι στην «Πύλη του Παραδείσου» —μια σιδερένια πύλη που αποτελεί το τέλειο κάδρο για τη θέα της λίμνης. Πολλοί άλλοι φτάνουν στριμωγμένοι σαν σαρδέλες με απευθείας τρένα από το Μιλάνο, το οποίο απέχει μόλις μία ώρα, ή με πλοίο από πόλεις γύρω από τη λίμνη, συχνά συμπεριλαμβάνοντας τη Βαρένα σε δρομολόγια-αστραπή που περνάνε από τη Ρώμη, τη Φλωρεντία και τη Βενετία, πριν την πτήση της επιστροφής από το Μιλάνο.

Τεράστια πλήθη συγκεντρώνονται στον μικρό τερματικό σταθμό των πλοίων, όπου πινακίδες υπενθυμίζουν στους επισκέπτες να μην περιφέρονται με μαγιό, σύμφωνα με τους νέους κανόνες που περιορίζουν επίσης τα γκρουπ στο ιστορικό κέντρο σε 25 άτομα. Ολοένα και περισσότεροι ντόπιοι εγκαταλείπουν το χωριό και νοικιάζουν τα διαμερίσματά τους —ο αριθμός των κατοίκων του δήμου μειώθηκε από 741 το 2020 σε 666 το 2024, σύμφωνα με την στατιστική υπηρεσία. Ο τοπικός παιδικός σταθμός έκλεισε το 2023 επειδή δεν υπήρχαν αρκετά παιδιά για να τον χρησιμοποιήσουν.

Λίγοι μπορούν να συμφωνήσουν ως προς το τι ήταν αυτό που προώθησε αρχικά τη Βαρένα στη διεθνή φήμη. Κάποιοι δίνουν τα εύσημα -ενώ άλλοι τον κατηγορούν- στον Ρικ Στιβς, έναν αμερικανό ταξιδιωτικό συγγραφέα και τηλεοπτικό παρουσιαστή που έμεινε εκεί για πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του ’90 και έκτοτε προβάλλει το χωριό στους ταξιδιωτικούς οδηγούς του. Αλλοι αναφέρουν το 2022, όταν ο αζέρος τραγουδιστής Ναντίρ Ρουστάμλι εμφανίστηκε σε ένα βίντεο που προβλήθηκε κατά τη διάρκεια του Διαγωνισμού Τραγουδιού της Eurovision, στο οποίο παρουσιάζονταν διάφορα αξιοθέατα της Βαρένα, συμπεριλαμβανομένης της Βίλα Μοναστέρο. Σχεδόν όλοι συμφωνούν πάντως, ότι η καμπή ήταν το τέλος της πανδημίας και ότι η πιο αποτελεσματική διαφήμιση είναι οι σέλφι των τουριστών.

Οι τιμές των κατοικιών εδώ έχουν αυξηθεί κατά 30% τα τελευταία τέσσερα χρόνια, φτάνοντας τα 5.000 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, σύμφωνα με την Real Advisor, μια ιταλική πλατφόρμα πληροφοριών για την αγορά ακινήτων. Εν τω μεταξύ, ο τουριστικός φόρος της πόλης, ύψους τρία ευρώ ανά άτομο ανά διανυκτέρευση, απέφερε πέρυσι το ρεκόρ των 600.000 ευρώ, επιτρέποντας στον δήμο να χρηματοδοτήσει εξ ολοκλήρου ένα φεστιβάλ κλασικής και ποπ μουσικής, να αναστηλώσει τοιχογραφίες σε ιδιωτικές κατοικίες που βλέπουν σε δημόσιους δρόμους και να στολίσει το χωριό με χριστουγεννιάτικα φωτιστικά. «Ο τουρισμός είναι τα πάντα στη Βαρένα», δήλωσε στους Times ο Τζόρτζιο Λανφρανκόνι, πρόεδρος του συλλόγου τουριστικών επιχειρήσεων της Βαρένας και ιδιοκτήτης καταστήματος με τουριστικά αναμνηστικά μπροστά στη λίμνη.

«Έχουμε τον τουρισμό και τίποτα άλλο». Ο Ματέο Μερκούριο, 30 ετών, υπάλληλος σε μπαρ που μεγάλωσε κοντά στη Βαρένα, θυμάται με νοσταλγία τις πιο ήσυχες μέρες του 2020, όταν άρχισε να εργάζεται στα μπαρ. Τώρα, λέει, τα έξι μέλη του προσωπικού του μπαρ δυσκολεύονται να εξυπηρετήσουν τους επισκέπτες στα 13 τραπέζια του, ενώ τα προϊόντα πρέπει να παραδίδονται στη μικρή αποθήκη του καταστήματος, λίγο πιο κάτω στον δρόμο, αρκετές φορές την ημέρα. Η Ιλάνα Μπάρμπερ, 27 ετών από το Παρίσι, ήρθε στη Βαρένα με τον φίλο της, ελπίζοντας σε μια χαλαρωτική απόδραση. Αντ’ αυτού, απογοητεύτηκε από τις ουρές, τα πλήθη και τον τεράστιο αριθμό νέων που συγκεντρώνονταν σταθερά καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.

«Πρέπει να ξυπνήσεις πολύ νωρίς για να δεις ένα όμορφο μέρος», λέει. «Πήγαμε χθες στο Μπελάτζιο και περιμέναμε στην ουρά για δύο ώρες για το πλοίο της επιστροφής στη Βαρένα —ήταν απλά φρικτό. Ο κόσμος ήταν εξοργισμένος λόγω της ζέστης, της έλλειψης πληροφοριών και του γεγονότος ότι έπρεπε να περιμένουν για πολλή ώρα», είπε στους Times. Ο Μαντσόνι έστειλε πέρυσι επιστολή στην ιταλική κυβέρνηση ζητώντας άδεια για την επιβολή φόρου στους ημερήσιους επισκέπτες, ο οποίος, σύμφωνα με την πρότασή του, θα κυμαίνεται έως και δύο ευρώ. Δεν έχει λάβει ακόμη απάντηση.

Ο δήμαρχος, ο οποίος πρόσφατα αύξησε τόσο τον αριθμό των κάδων απορριμμάτων όσο και των αστυνομικών στους δρόμους, πρότεινε επίσης στην κυβέρνηση να θεσπίσει νόμο που θα επιτρέπει τον περιορισμό των ενοικιάσεων σπιτιών για διακοπές, και υποστήριξε ότι η περιφέρεια της Λομβαρδίας, στην οποία ανήκει η Βαρένα, θα πρέπει να προωθήσει εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς που θα ανακουφίσουν την πίεση στο χωριό. Τελικά, όμως, έχει εν μέρει συμβιβαστεί με τη μοίρα του χωριού. «Αναρωτιέμαι αν είναι πολύ αργά», είπε χαρακτηριστικά στους Times.