Ο statesman που ήξερε να τρώει με μαχαίρι και πιρούνι

Ο Χέλμουτ Κολ, ο πρώην καγκελάριος πρώτα της Δυτικής και κατόπιν της ενιαίας Γερμανίας που απεβίωσε χθες, έκανε ένα μοιραίο λάθος που το παραδέχθηκε όταν ήταν αργά: πήρε υπό τη προστασία του και ανέδειξε στο Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα την Άνγκελα Μέρκελ.

Η αμερικανική, πολιτική ορολογία έχει εισηγηθεί τον διαχωρισμό ανάμεσα σε εκείνους τους πολιτικούς που είναι του συρμού και κινούνται στο ρεύμα της εποχής τους (politicians) και σε εκείνους που ξεπερνούν ή διαμορφώνουν καταλυτικά την εποχή τους, αφήνοντας ανεξίτηλο το στίγμα τους (statesmen). Ο Κολ ανήκε στη τελευταία κατηγορία.

Κάνοντας συχνά παραχωρήσεις, καθώς πίστευε ότι ποτέ ξανά για τη χώρα του ο στόχος δεν έπρεπε να είναι μια γερμανική Ευρώπη, αλλά μια ευρωπαϊκή Γερμανία.

Παντοδύναμος μετά την ενοποίηση των δύο Γερμανιών, άρχισε να χάνει τη δύναμη και το γόητρο του όταν βρέθηκε αντιμέτωπος με το σκάνδαλο της παράνομης χρηματοδότησης του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος, Ήταν τότε που η προστατευόμενη του, μια άσημη φυσικός από την Ανατολική Γερμανία, βρήκε την ευκαιρία να τον προδώσει και τον ανατρέψει, κερδίζοντας την ηγεσία του κόμματος.

Είναι κάτι που δεν της συγχώρησε ποτέ. «Η κυρία Μέρκελ δεν ήξερε να τρώει σωστά με μαχαίρι και πιρούνι», θα πει αργότερα. «Στα επίσημα γεύματα και δεξιώσεις τριγυρνούσε άσκοπα με αποτέλεσμα να την ανακαλέσω στην τάξη πολλές φορές».

Μέλος της μεταπολεμικής γενιάς, έχοντας ζήσει μέχρι τα 35 χρόνια της σε μια Ανατολική Γερμανία που δεν είχε καν ακούσει για την Ενωμένη Ευρώπη, η Μέρκελ βρέθηκε λόγω της οικονομικής κρίσης του 2008-9 σε πλεονεκτική θέση. Ανατρέποντας το μεταπολεμικό γερμανικό δόγμα και χτίζοντας ξανά, αυτή τη φορά όχι με τα τανκς αλλά με το ευρώ, μια γερμανική Ευρώπη.

Καθηλωμένος σε αναπηρικό καροτσάκι μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο του 2008 που του δυσκόλευε ακόμη και την ομιλία, δεν έπαψε να κατακρίνει τις πολιτικές λιτότητας που επέβαλε η Μέρκελ στην ΕΕ, διαβλέποντας πίσω από τον αναδυόμενο γερμανικό οικονομικό εθνικισμό την αποσύνθεση της Ευρώπης. Ο ευρωσκεπτικισμός και οι φυγόκεντρες τάσεις, οι τριγμοί της ευρωζώνης, το brexit και η αναβίωση της ακροδεξιάς τον δικαιώνουν πλήρως. Το κακό είναι ότι , όπως συμβαίνει συχνά στην ιστορία, ο Χέλμουτ Κολ μετάνιωσε όταν ήταν αργά.