Oλο το Βιετνάμ σε πέντε φωτογραφικά άλμπουμ

Ορισμένες από τις σημαντικότερες δουλειές φωτορεπόρτερ για τον πόλεμο, τη σκληρή καθημερινότητα των κατοίκων και των στρατιωτών, την απώλεια και τη συντριβή του αμερικανικού ονείρου

Τον περασμένο Νοέμβριο κυκλοφόρησε στο Netflix το πολυβραβευμένο ντοκιμαντέρ The Stringer, σε σκηνοθεσία του Bao Nguyen. Σε αυτό, ο Καρλ Ρόμπινσον, πρώην φωτογραφικός επιμελητής του Associated Press στη Σαϊγκόν, αποκαλύπτει ένα μυστικό που τον στοιχειώνει εδώ και 52 χρόνια για την πιο εμβληματική φωτογραφία του Πολέμου του Βιετνάμ: ότι το «κορίτσι της ναπάλμ» δεν τραβήχτηκε από τον Νικ Ατ, αλλά από έναν βιετναμέζο freelancer φωτογράφο με το κωδικό όνομα «stringer».

Στο επίκεντρο της αφήγησης μια ομάδα δημοσιογράφων από το Ίδρυμα VII ξεκινά την αναζήτηση για να εντοπίσει τον πραγματικό φωτογράφο ζητώντας απαντήσεις από όλους τους εμπλεκόμενους. Ο αγώνας αυτός έχει τη σημασία του καθώς ανάμεσα στα 30.000 βιβλία που έχουν γραφτεί για το Βιετνάμ το πιο δύσκολο είναι να βρεθεί η οπτική των Βιετναμέζων φωτογράφων. Το The Girl in the Picture της Ντενίζ Τσονγκ για την Παν Τι Κιμ Πουκ -το «κορίτσι της ναπάλμ», δηλαδή- αποτελεί αξιοσημείωτη εξαίρεση, καθώς εξετάζει τη ζωή της Βιετναμέζας που έγινε ένα από τα πιο προβεβλημένα θύματα πολέμου.

Σε αντίθεση με άλλους, εκείνη οικειοποιήθηκε τη φωτογραφία που τη θυματοποίησε και τη μετέτρεψε σε όπλο για την ειρήνη. Η οπτική των Βιετναμέζων εμφανίζεται επίσης στις συγκλονιστικές σελίδες του Requiem, σε επιμέλεια των φωτογράφων Χορστ Φάας και Τιμ Πέιτζ —Γερμανού και Βρετανού, αντιστοίχως— αλλά για να βρεθεί κανείς σε αυτές τις σελίδες έπρεπε να έχει σκοτωθεί, όπως σχολιάζει ο Gary Knight στο lithub.com.

«The Girl in the Picture»,  Ντενίζ Τσονγκ  

Αφηγείται την αληθινή ζωή της Παν Τι Κιμ Πουκ, του κοριτσιού από το χωριό Τρανγκ Μπανγκ που έγινε σύμβολο του πολέμου όταν φωτογραφήθηκε να τρέχει καμένη ύστερα από επίθεση με ναπάλμ, σε μια εικόνα που συγκλόνισε τον κόσμο το 1972.

Η Κιμ Πουκ με φόντο την πιο διάσημη φωτογραφία του εαυτού της, σε έκθεση στο Μιλάνο το 2022. | EPA/ Daniel Dal Zennaro SWEDEN OUT

Το βιβλίο δεν είναι απλώς μια περιγραφή της ιστορικής φωτογραφίας· εξερευνά σε βάθος μια ολόκληρη ζωή: από τα παιδικά της χρόνια της Πουκ, τα σοβαρά εγκαύματα και τη μακρά ανάρρωση, μέχρι την ενήλικη ζωή της, την εκπαίδευση, τη θρησκευτική της αφύπνιση και τη μετανάστευση στον Καναδά.

Η Τσονγκ δείχνει πώς η ίδια η Κιμ Πουκ κατάφερε να μετατρέψει μια φωτογραφία σε εργαλείο ειρήνης και υπεράσπισης των παιδιών σε ζώνες συγκρούσεων, ενώ εντάσσει την ιστορία της στο ευρύτερο πλαίσιο της μεταπολεμικής ζωής στο Βιετνάμ. Το βιβλίο γράφτηκε τη δεκαετία του 1990 με συνεντεύξεις, αρχειακό υλικό και άμεση πρόσβαση στην οικογένεια της Πουκ και αποτελεί μια από τις λίγες αναφορές που εστιάζουν σε εμπειρίες Βιετναμέζων.

«Vietnam Inc.» του Φίλιπ Τζόουνς Γκρίφιθς

Πρωτοκυκλοφόρησε το 1971 και περιλαμβάνει εκατοντάδες εικόνες που ο Ουαλός φωτογράφος τράβηξε μεταξύ 1966 και 1971, με έμφαση στην ανθρώπινη πλευρά του πολέμου — ειδικά τα δεινά των πολιτών και τις αντιφάσεις της αμερικανικής στρατιωτικής πολιτικής.

Ο Γκρίφιθς δεν αναζητούσε θεαματικές μάχες αλλά αποτύπωνε την καθημερινότητα, τον πόνο, την αποξένωση και την καταστροφή που βίωναν οι χωρικοί και οι στρατιώτες.

Βιετνάμ 1966. Στρατιώτης «συλλαμβάνει» μια μητέρα μαζί με τα δύο μικρά παιδιά της να κρύβεται τρομαγμένη μέσα σε ένα χωράφι. | Photo by © Tim Page/ CORBIS/ Corbis via Getty Images/ Ideal Image

Το έργο του ξεχωρίζει για την τρυφερότητα και τον σεβασμό με τον οποίο προσεγγίζει τα υποκείμενά του, δίνοντάς τους προσωπικότητα, αξιοπρέπεια και φωνή σε αντίθεση με τη στερεότυπη απεικόνιση σε πολλές εφημερίδες της εποχής. Το «Vietnam Inc.» θεωρείται κλασικό στον χώρο της πολεμικής φωτογραφίας.

«Dispatches» του Μάικλ Χερ

Το προσωπικό αφήγημα του συγγραφέα στη διάρκεια του Πολέμου ενώ κάλυπτε τη σύγκρουση για το «Esquire». Δεν είναι απλώς ένα φωτογραφικό λεύκωμα αλλά μια καταγραφή που μεταφέρει το ψυχολογικό χάος, τον φόβο, το μαύρο χιούμορ και την αβεβαιότητα στην καθημερινότητα των ανταποκριτών και των στρατιωτών.

Αμερικανός αλεξιπτωτιστής από την 1η Αεροπορική Μονάδα, παραλαμβάνει αλληλογραφία, στα βόρεια της Φυτείας Michelin. Βιετνάμ, 1969. | Photo by © Tim Page/ CORBIS/ Corbis via Getty Images/ Ideal Image

Ο Χερ δεν κρατά αποστάσεις. Αναγνωρίζει πως ο πόλεμος τον έχει συγκλονίσει και περιγράφει πρόσωπα και καταστάσεις με έντονη ρεαλιστική γραφή. Το βιβλίο έγινε ένα από τα πιο επιδραστικά για τον πόλεμο, τόσο στη λογοτεχνική όσο και στη δημοσιογραφική σφαίρα, ακριβώς λόγω της υποκειμενικής, άμεσης φωνής του.

«You don’t belong here» της Ελίζαμπεθ Μπέκερ

Το βιβλίο της βραβευμένης με Πούλιτζερ δημοσιογράφου αφηγείται τις εμπειρίες τριών πολεμικών ανταποκριτριών οι οποίες κάλυψαν τον Πόλεμο του Βιετνάμ παρά τους αυστηρούς περιορισμούς του επαγγέλματος. Το βιβλίο ξεκινά στη δεκαετία του 1960 και εξετάζει πώς η φωτορεπόρτερ Catherine Leroy και οι ανταποκρίτριες Frances FitzGerald και Kate Webb, έσπασαν τα στερεότυπα για να καταγράψουν την πραγματικότητα του πολέμου.

Κουβαλώντας όπλα | Photo by © Tim Page/ CORBIS/ Corbis via Getty Images/ Ideal Image

Η Μπέκερ περιγράφει πώς κάθε μία αντιμετώπισε το πεδίο μάχης, αλλά και τον σεξισμό, τις διακρίσεις και την ανάγκη να εδραιώσουν τη φωνή τους σε έναν ανταγωνιστικό χώρο. Το βιβλίο, πέρα από ένα χρονικό του πολέμου, δείχνει πώς η συμμετοχή και η οπτική των γυναικών άλλαξαν την πολεμική δημοσιογραφία και άνοιξαν τον δρόμο για μελλοντικές γενιές δημοσιογράφων

. «Requiem: by the photographers who died in Vietnam and Indochina», των Χορστ Φάας και Τιμ Πέιτζ

Το φωτογραφικό λεύκωμα επιμελήθηκαν δύο από τους πιο γνωστούς πολεμικούς φωτορεπόρτερ που κάλυψαν τον Πόλεμο στο Βιετνάμ και την ευρύτερη σύγκρουση στην Ινδοκίνα. Το έργο συγκεντρώνει τις εικόνες και σύντομα βιογραφικά 135 φωτογράφων — διεθνών και βιετναμέζων — που σκοτώθηκαν ενώ κάλυπταν τον πόλεμο, αναδεικνύοντας την τιμή και την αφοσίωση με την οποία κατέγραφαν την ωμότητα του πεδίου μάχης.

Η φωτογραφία του Tim Page με στρατιώτες της 173ης Αερομεταφερόμενης Ταξιαρχίας, τους οποίους υποστηρίζουν ελικόπτερα κατά την επίθεση του Σιδηρού Τριγώνου στο Βιετνάμ το 1965. | Photo by © Tim Page/ CORBIS/ Corbis via Getty Images / Ideal Image

Το βιβλίο περιλαμβάνει εικόνες που έχουν μείνει στην ιστορία, από σκηνές μάχης μέχρι «καθημερινά» στιγμιότυπα του ανθρώπινου πόνου, της απώλειας, της αλληλεγγύης. Μέσα από την επιλογή των φωτογραφιών και των προσωπικών στοιχείων λειτουργεί ως φόρος τιμής στους φωτογράφους που έχασαν τη ζωή τους όσο και ως υπενθύμιση για το τίμημα της δημοσιογραφικής κάλυψης. Ένα ιστορικό αρχείο που δίνει φωνή σε όσους «ήταν εκεί», αλλά δεν επέστρεψαν για να πουν τη δική τους ιστορία.