Νησί Χαργκ - Το ορφανό μαργαριτάρι του Περσικού Κόλπου που χτυπάει η καρδιά της πετρελαϊκής βιομηχανίας

Στο νησάκι Χαργκ, βαθιά στην αγκαλιά του Περσικού Κόλπου, στις ιρανικές ακτές απέναντι απ’ το Κουβέιτ, χτυπάει η καρδιά της πετρελαϊκής βιομηχανίας του Ιράν. Τρεις θηριώδεις υποθαλάσσιοι αγωγοί τροφοδοτούν τις δεξαμενές του με πετρέλαιο και υπό «κανονικές» συνθήκες τα τάνκερ φορτώνουν εκατομμύρια βαρέλια και σαλπάρουν, δυσκίνητα και προσεκτικά, λόγω δυτικού εμπάργκο, για την ενεργοβόρο Κίνα.

Στη δίνη της τωρινής πολεμικής σύγκρουσης το Χαργκ παραμένει μακριά από τα στόχαστρα των Αμερικανών και Ισραηλινών πιλότων – δεν του έχουν ρίξει όχι βόμβες, αλλά ούτε μια ματιά. Τραμπ και Νετανιάχου γνωρίζουν ότι αν τσακίσουν τη σπονδυλική στήλη των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, ο πλανήτης θα πάρει φωτιά από το ενεργειακό σοκ.

Από το νησί περνάει το 90% των συνολικών εξαγωγών, διακινώντας περίπου 950 εκατομμύρια βαρέλια κάθε χρόνο.

Με μήκος μόλις 8 χιλιόμετρα και πλάτος έως 5 χιλιόμετρα, τα βαθιά νερά που το περιβάλλουν προσφέρουν ένα φυσικό γεωγραφικό πλεονέκτημα. Το μεγάλο βάθος επιτρέπει σε τεράστια υπερδεξαμενόπλοια να δένουν με ασφάλεια και να φορτώνουν.

Εδώ στάθηκε στη δεκαετία του 1950 ο σπουδαίος Ιρανός λογοτέχνης Τζαλάλ Αλ-ε-Αχμάντ (1923-1969) και αντίκρισε τις απέναντι ακτές. Είχε στα νώτα του τις πρώτες πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, αυτές που σήμερα καλύπτουν κάθε σπιθαμή των 22 στρεμμάτων της έκτασής του. «Χαργκ, ορφανό μαργαριτάρι του Περσικού Κόλπου...» ψιθύρισε. Η φράση του έμεινε ιστορική, καθώς έγινε ο τίτλος ενός από τα πιο γνωστά βιβλία του, που κυκλοφόρησε το 1960.

Ανάπτυξη χωρίς ρίζες

Στο δοκίμιο αυτό, όπως και στο εμβληματικό έργο του «Δυτικοποίηση» (ή κατ’ άλλους «Δυτικο-τοξίνωση», εκδ. 1962), ο Αλ-ε-Αχμάντ καταγγέλλει την αρπακτική δράση των ξένων επενδυτών και την πρόθυμη νέα βιομηχανική τάξη του Ιράν. Με διορατικότητα και φιλοσοφικές αποχρώσεις εξετάζει τις εντάσεις μεταξύ «εργασίας και αδράνειας», «βιομηχανίας και σιωπής της θάλασσας», «οικονομικής ανάπτυξης και ανθρώπινης εξάντλησης». Με τρεις λέξεις αυτό που ο ίδιος ονομάζει «ανάπτυξη χωρίς ρίζες», μια πρόοδο που επιβάλλεται εξωτερικά από την ισχύ των εμπόρων πετρελαίου, αντί να προκύπτει από την κοινωνία.

Το Χαργκ είναι γνωστό και ως «Απαγορευμένο Νησί» λόγω του ασφυκτικού στρατιωτικού ελέγχου από τους άνδρες των Φρουρών της Επανάστασης. Παρά τις μακροχρόνιες διεθνείς κυρώσεις (οι πρώτες επιβλήθηκαν από τις ΗΠΑ τον Νοέμβριο του 1979), οι οποίες κατά περιόδους περιόριζαν την παραγωγή, το θεοκρατικό καθεστώς έχει επεκτείνει επανειλημμένα τις εγκαταστάσεις.

Τον Μάιο του 2025 η Τεχεράνη επεξέτεινε κατά άλλα δύο εκατομμύρια βαρέλια «αργού» πετρελαίου τη χωρητικότητα αποθήκευσης του τερματικού σταθμού. Ιστορικά, η ικανότητα φόρτωσης έχει φτάσει στο εντυπωσιακό μέγιστο των επτά εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, αν και οι σημερινές εθνικές εξαγωγές κυμαίνονται γύρω στα 1,6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, επιπλέον της παραγωγής που προορίζεται για την εγχώρια αγορά.

Γιατί δεν το χτυπάνε;

Η από αέρος επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν εξελίσσεται σε συνθήκες 24/7. Κι όμως το Χαργκ βρίσκεται στο απυρόβλητο. Γιατί; Αν οι επιτιθέμενοι το βομβάρδιζαν, η οικονομία του Ιράν θα κατέρρεε. Αλλά, πρώτον, την ίδια στιγμή θα ξεκινούσε μια ανεξέλεγκτη αλυσιδωτή αντίδραση στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.

Δεύτερον, στρατιωτικά, θα οδηγούσε στην πιο ζοφερή προοπτική: να στρέψει η Τεχεράνη το πυραυλικό της οπλοστάσιο εναντίον των αντίστοιχων σταθμών πετρελαϊκών υποδομών των Αράβων γειτόνων της. Ο Κόλπος θα γέμιζε με φλεγόμενα λιμάνια, διυλιστήρια και αγωγούς.

Τρίτον, οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι οι Αμερικανοί δεν θα μπορέσουν να κρατήσουν για πολύ το νησί αν δεν στείλουν επιτόπου χερσαίες δυνάμεις και αν δεν το περικυκλώσουν επ’ αόριστον με πολεμικά πλοία.

Και οι τρεις προοπτικές σημαίνουν κατακόρυφη αύξηση στις τιμές των καυσίμων, αλλά και προϊόντων και υπηρεσιών σε όλο τον πλανήτη. Ακόμα κι αν το θεοκρατικό καθεστώς κατέρρεε αύριο το πρωί, πάλι η ισοπέδωση του Χαργκ θα στερούσε από μια μελλοντική κυβέρνηση στην Τεχεράνη τη σπονδυλική στήλη της πετρελαϊκής οικονομίας της χώρας.

Νερό, αποικίες και τόπος μαρτυρίου

Η στρατηγική αξία του νησιού το κατέστησε περιζήτητο έπαθλο για ξένους κατακτητές πολύ πριν τον πυρετό του πετρελαίου. Οι φυσικές πηγές πόσιμου νερού και η προνομιακή του θέση το μετέτρεψαν σε ναυτικό σταυροδρόμι, κόμβο για το εμπόριο αγροτοκτηνοτροφικών προϊόντων, ορυκτών και σκλάβων.

Οι Πορτογάλοι ήταν οι πρώτοι Δυτικοί αποικιοκράτες που κατέλαβαν το Χαργκ μαζί με άλλα νησιά του Κόλπου. Στα μέσα του 18ου αιώνα ακολούθησαν οι Ολλανδοί. Το 1752, ο Ολλανδός βαρόνος Νιπχάουζεν έκανε συμφωνία με τον Μιρ Νασέρ αλ Ζαάμπι, τοπικό ηγεμόνα του γειτονικού λιμανιού Μπαντάρ Ριγκ, για την ίδρυση εμπορικού σταθμού. Την επόμενη χρονιά, η ολλανδική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών κατασκεύασε στο νησάκι ένα οχυρό. Ωστόσο, αυτή η παρουσία κράτησε λίγο. Το 1766 οι Ιρανοί ξεσηκώθηκαν και έδιωξαν τους Ολλανδούς.

Στον 20ό αιώνα, η ιστορία του νησιού πήρε μια σκοτεινή τροπή όταν ο σάχης Ρεζά Παχλαβί (στον «θρόνο» από το 1925 έως το 1941) το έκανε «Μακρόνησο»: το μετέτρεψε σε απομονωμένο τόπο εξορίας, βασανιστηρίων και θανάτου για πολιτικούς κρατούμενους, βυθίζοντας στα νερά του Κόλπου την παλαιά εμπορική του σημασία.

Αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν πανάρχαια ανθρώπινη παρουσία, καλύπτοντας τις περιόδους των Ελαμιτών (2.700 με 539 π.Χ.), των Αχαιμενιδών (550 με 330 π.Χ. – η δυναστεία του Κύρου και του Δαρείου) και των Σασσανιδών (550 π.Χ. με 651 μ.Χ.).

Εντυπωσιακά είναι τα ερείπια αρχαίων υδραγωγείων, ενός συστήματος μεταφοράς και αποθήκευσης του πολύτιμου πόσιμου νερού από τις πηγές του νησιού στα κατοικημένα σημεία του. Δαιδαλώδεις αγωγοί και διάσπαρτες υδατοδεξαμενές (στέρνες).