Η «Παγωμένη Οδός του Μεταξιού» ανοίγει νέους δρόμους για την Κίνα
Μια κινεζική εταιρεία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων εγκαινιάζει αυτή την εβδομάδα την πρώτη τακτική γραμμή που θα διασχίζει τον Αρκτικό Κύκλο: το δρομολόγιο θα ακολουθεί τις βόρειες ακτές της Ρωσίας, συνδέοντας το Νίνγκμπο, στην ανατολική Κίνα, με το Φέλιξστοου της Βρετανίας. Ομως αυτή η «Παγωμένη Οδός του Μεταξιού» δεν είναι απλώς ένα νέο Σουέζ, είναι ένα σημάδι μιας βαθύτερης αλλαγής
Η Αρκτική εξελίσσεται σταδιακά σε εναλλακτική θαλάσσια πύλη ανάμεσα στην Ασία και την Ευρώπη, καθώς η υποχώρηση των πάγων διευκολύνει τη ναυσιπλοΐα και οι ναυτιλιακές εταιρείες αναζητούν τρόπους να παρακάμψουν τα παραδοσιακά γεωπολιτικά σημεία συμφόρησης. Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία τώρα που οι συγκρούσεις και οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή έχουν καταστήσει πιο αβέβαιες τις διαδρομές μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Οπως γράφουν οι Financial Times, η κινεζική εταιρεία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων Sea Legend εγκαινιάζει αυτή την εβδομάδα την πρώτη τακτική γραμμή εμπορευματοκιβωτίων που θα διασχίζει την Αρκτική.
Το εβδομαδιαίο δρομολόγιο θα ακολουθεί τις βόρειες ακτές της Ρωσίας, συνδέοντας το Νίνγκμπο, στην ανατολική Κίνα, με το Φέλιξστοου της Βρετανίας. Η εταιρεία ονόμασε τη νέα υπηρεσία «Ice Silk Road», «Παγωμένος Δρόμος του Μεταξιού», παραπέμποντας στον ιστορικό εμπορικό δρόμο που συνέδεε την Κίνα με την Ευρώπη. Το ταξίδι μπορεί να μειώσει περίπου στο μισό τον χρόνο που απαιτείται για τη συμβατική θαλάσσια διαδρομή, η οποία φτάνει τις 40 ημέρες. Η πραγματική διάρκεια, σημειώνουν οι FT, θα εξαρτάται από τις συνθήκες στους πάγους της Αρκτικής. Η νέα γραμμή δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Το περασμένο καλοκαίρι καταγράφηκαν 23 διελεύσεις πλοίων από τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό, έναντι μόλις 15 το 2024.
Κατά τους θερινούς μήνες, οι πάγοι υποχωρούν αρκετά προς τον βορρά ώστε ορισμένα πλοία να μπορούν να περάσουν χωρίς τη συνδρομή παγοθραυστικών. Η σημασία της διαδρομής είναι όμως πολύ μεγαλύτερη από την εξοικονόμηση χρόνου, επισημαίνουν οι FT. Η Αρκτική προσφέρει τη δυνατότητα παράκαμψης θαλάσσιων «στενωπών» που έχουν εξελιχθεί σε εστίες γεωπολιτικού κινδύνου. Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, η είσοδος προς την Ερυθρά Θάλασσα, όπου οι επιθέσεις και οι απειλές των Χούθι έχουν αυξήσει σημαντικά το ρίσκο για τη διεθνή ναυσιπλοΐα. «Υπάρχει σαφής αύξηση της κίνησης στην Αρκτική και στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό», επιβεβαιώνει στους Financial Times ο Ραχούλ Κάνα, επικεφαλής παγκόσμιας συμβουλευτικής για θαλάσσιους κινδύνους στην Allianz.
Οι πλοιοκτήτες, όπως εξηγεί, βλέπουν πλέον τη διαδρομή ως ευκαιρία για εξοικονόμηση χρόνου και κόστους, αλλά και ως τρόπο να παρακάμπτουν γεωπολιτικά σημεία συμφόρησης και περιοχές συγκρούσεων. Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός, ωστόσο, δεν είναι μια απλή ναυτιλιακή λεωφόρος. Χωρίζεται σε 28 τμήματα, με διαφορετικούς κανόνες ανάλογα με τις συνθήκες πάγου, ενώ η ρωσική κρατική εταιρεία Ροσατόμ ελέγχει τη ζώνη και εκδίδει τις απαραίτητες άδειες διέλευσης. Αυτό δημιουργεί ένα ακόμη γεωπολιτικό ζήτημα: η διαδρομή μπορεί να παρακάμπτει ορισμένες ζώνες έντασης, αλλά περνά μέσα από μια περιοχή όπου η Ρωσία διατηρεί τον καθοριστικό έλεγχο.
Η περιβαλλοντική διάσταση, σύμφωνα με τους FT, είναι ακόμη πιο σύνθετη. Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον διαπίστωσαν ότι η έκταση των θαλάσσιων πάγων στην κορύφωση του χειμώνα μειώθηκε κατά 5,8% μεταξύ 2024 και 2025, η μεγαλύτερη πτώση που έχει καταγραφεί. Φέτος σημειώθηκε μικρή ανάκαμψη, αλλά η έκταση παρέμεινε η δεύτερη χαμηλότερη στην ιστορία των μετρήσεων. «Οι επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη στην Αρκτική είναι συγκλονιστικές», λέει ο πρώην υπουργός Περιβάλλοντος του Καναδά Στίβεν Γκιλμπό, προειδοποιώντας ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να αυξήσει τους κινδύνους ασφαλείας καθώς περισσότερα πλοία θα κινούνται στην περιοχή.
Η αντίφαση είναι προφανής: η κλιματική αλλαγή κάνει ευκολότερη μια διαδρομή που μπορεί να μειώσει τις εκπομπές CO₂, επειδή είναι συντομότερη, αλλά η ίδια η αυξημένη ναυσιπλοΐα μπορεί να επιβαρύνει ένα από τα πιο ευάλωτα οικοσυστήματα του πλανήτη. Για τον λόγο αυτό πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες εξακολουθούν να αποφεύγουν τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό, επικαλούμενες τόσο τις σχέσεις με τη Ρωσία όσο και την περιβαλλοντική ανησυχία. Το ενδιαφέρον, πάντως, αυξάνεται. Πέρυσι κατασκευάστηκαν 167 πλοία ενισχυμένα για πλεύση σε πάγους, ο μεγαλύτερος αριθμός εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, ενώ άλλα 164 αναμένεται να κατασκευαστούν φέτος.
Η διαδρομή παραμένει εξαιρετικά απαιτητική, γράφουν οι FT. Οι ναυτικοί χρειάζονται ειδική εμπειρία για την πλοήγηση μέσα σε παγοκάλυψη, ενώ ακόμη και το GPS μπορεί να παρουσιάζει προβλήματα σε τόσο βόρεια γεωγραφικά πλάτη. Ο κίνδυνος ατυχήματος είναι ιδιαίτερα σοβαρός επειδή οι δυνατότητες έρευνας, διάσωσης, πυρόσβεσης και αποκατάστασης βλαβών είναι περιορισμένες. Ο Ραχούλ Κάνα επισημαίνει στους FT ότι ένα πλοίο μπορεί να παγιδευτεί εάν δεν υπάρχουν διαθέσιμα παγοθραυστικά. Και σε περίπτωση σοβαρού ατυχήματος, οι συνέπειες θα ήταν πολύ δυσκολότερο να αντιμετωπιστούν από ό,τι σε μια συμβατική θαλάσσια διαδρομή.
Η Allianz έχει καταγράψει περισσότερα από 500 ναυτιλιακά περιστατικά στην Αρκτική την τελευταία δεκαετία, σχεδόν τα μισά από τα οποία συνδέονταν με βλάβες ή αστοχίες μηχανημάτων. Η «Παγωμένη Οδός του Μεταξιού», καταλήγουν οι FT, δεν είναι απλώς ένα νέο Σουέζ. Είναι ένα σημάδι μιας βαθύτερης αλλαγής: η Αρκτική, που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν κυρίως περιοχή πάγου και επιστημονικής έρευνας, αρχίζει να αποκτά εμπορική αξία. Η ίδια η κλιματική αλλαγή που δημιουργεί αυτή την ευκαιρία μπορεί ταυτόχρονα να καταστήσει την περιοχή ακόμη πιο επικίνδυνη και ευάλωτη.