ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ - Εξαγωγή ρωσικού πετρελαίου και προσπάθειες της Δύσης να επιβάλει ανώτατο όριο τιμών σε αυτό

ο καουμπόη νταβατζής θέλει και ακόμα διεκδικεί τα πάντα σε όλο τον κόσμο

Από το 2017, η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ρωσικού πετρελαίου

TASS-FACTBOX. Την 1η Φεβρουαρίου 2023 τίθεται σε ισχύ το διάταγμα του Ρώσου Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν με ημερομηνία 27 Δεκεμβρίου 2022, το οποίο απαγορεύει την προμήθεια πετρελαίου στο πλαίσιο συμβάσεων που περιλαμβάνουν ανώτατο όριο τιμής στο ρωσικό αργό. Οι δυτικές χώρες εισήγαγαν αυτόν τον μηχανισμό ανώτατων τιμών στα τέλη του 2022.

Το TASS ετοίμασε ένα πλαίσιο πληροφοριών για τις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου και το ανώτατο όριο τιμών που προσπαθούν να του επιβάλουν οι δυτικές χώρες.

Ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου

Σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Τελωνειακή Υπηρεσία, το 2021, η Ρωσία εξήγαγε 229,9 εκατομμύρια τόνους αργού πετρελαίου αξίας 110,1 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Για αναφορά, το 2020, η Ρωσία εξήγαγε 238,6 εκατομμύρια τόνους πετρελαίου (3,7% περισσότερο), αλλά τότε η αξία ήταν 72,4 δισεκατομμύρια δολάρια (34% λιγότερο). Το 2021, η Ρωσία προμήθευσε πετρέλαιο σε 36 χώρες, το 2020 - σε 39.

Από το 2017, η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ρωσικού πετρελαίου. Το 2021, η Κίνα αγόρασε 70,1 εκατομμύρια τόνους πετρελαίου από τη Ρωσία (30,6% των συνολικών εξαγωγών πετρελαίου της Ρωσίας) αξίας 34,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η Ολλανδία ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος εισαγωγέας ρωσικού πετρελαίου (37,4 εκατομμύρια τόνοι για 17,3 δισεκατομμύρια δολάρια), η Γερμανία κατέλαβε την τρίτη θέση (19,2 εκατομμύρια τόνοι για 9,3 δισεκατομμύρια δολάρια).

Συνολικά, οι χώρες της ΕΕ αντιπροσώπευαν το 47% των παραδόσεων σε φυσικούς όρους (108,1 εκατομμύρια τόνοι, 50,9 δισεκατομμύρια δολάρια). Για αναφορά, το 2012 το μερίδιο της ΕΕ στις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου ήταν 67%.

Το 2021, οι θαλάσσιες προμήθειες ήταν ο κύριος τρόπος με τον οποίο οι ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου έφτασαν σε χώρες εκτός ΚΑΚ: 118,5 εκατομμύρια τόνοι πετρελαίου παραδόθηκαν μέσω των λιμανιών Novorossiysk (περιοχή Krasnodar), Kozmino (περιοχή Primorsky), Primorsk και Ust-Luga. (τόσο στην περιοχή του Λένινγκραντ), όσο και στο Prigorodnoye (Σαχαλίνη).

Οι αποστολές μέσω του πετρελαιαγωγού Druzhba στην Ευρώπη ανήλθαν σε 35,9 εκατομμύρια τόνους, μέσω του πετρελαιαγωγού Ανατολικής Σιβηρίας - Ειρηνικού Ωκεανού και αγωγών διαμετακόμισης μέσω του Καζακστάν προς την Κίνα - 40 εκατομμύρια τόνοι.

Σύμφωνα με τον ΟΠΕΚ, το 2021, η Ρωσία έγινε ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο μετά τη Σαουδική Αραβία. Το μερίδιο της Ρωσίας στις προμήθειες στην παγκόσμια αγορά ήταν 10,9%.

Δυναμική τιμών

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το πετρέλαιο Brent είναι το κύριο σημείο αναφοράς για την εκτίμηση των τιμών του πετρελαίου στη διεθνή αγορά, συμπεριλαμβανομένης της ρωσικής. Στη βάση τους υπολογίζουν το κόστος της ρωσικής μάρκας Urals, η οποία τα προηγούμενα χρόνια πωλούνταν 1-2 δολάρια το βαρέλι φθηνότερα από το Brent.

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ένα βαρέλι πετρελαίου Brent κόστιζε κατά μέσο όρο 24-28 δολάρια. Οι τιμές του πετρελαίου άρχισαν να αυξάνονται το 2004, όταν έφτασαν κατά μέσο όρο τα 38,3 δολάρια το βαρέλι. Η υψηλή τιμή όλων των εποχών για ένα βαρέλι Brent (143,95 δολάρια) καταγράφηκε στις 4 Ιουλίου 2008.

Η έναρξη της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης το 2008 οδήγησε σε κατάρρευση των τιμών - στα 33,73 δολάρια (26 Δεκεμβρίου), αλλά στη συνέχεια οι τιμές ανέκαμψαν.

Μέχρι το 2011, η μέση τιμή του πετρελαίου ξεπέρασε για πρώτη φορά τα 100 δολάρια το βαρέλι και έφτασε τα 111,26 δολάρια.

Το 2012 και το 2013, οι μέσες τιμές ήταν επίσης υψηλές - 111,63 $ και 108,56 $ αντίστοιχα.

Το 2014, η ζήτηση για πετρέλαιο άρχισε να μειώνεται. Ως αποτέλεσμα, το 2014 οι μέσες τιμές ανήλθαν στα 98,97 δολάρια το βαρέλι και το 2015 υποχώρησαν στα 52,32 δολάρια. Από το 2016-2019, οι τιμές του πετρελαίου απέτυχαν να φτάσουν τα 100 δολάρια το βαρέλι και κυμάνθηκαν γύρω στα 45-80 δολάρια.

Η πανδημία του κορωνοϊού οδήγησε σε απότομη πτώση της βιομηχανικής παραγωγής και της ζήτησης για καύσιμα. Την άνοιξη του 2020, οι τιμές έπεσαν κάτω από τα 10 δολάρια το βαρέλι. Στη συνέχεια, οι τιμές σταθεροποιήθηκαν χάρη στη συμφωνία του OPEC+, με μέση τιμή 41,96 $ το 2020. Το 2021, οι τιμές ανέβηκαν στα 70,86 $ πριν από την Covid.

Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, μετά την έναρξη της ειδικής επιχείρησης των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων στην Ουκρανία, οι τιμές του πετρελαίου ξεπέρασαν τα 100 δολάρια το βαρέλι για πρώτη φορά από τον Σεπτέμβριο του 2014 και έφτασαν στο ενδιάμεσο υψηλό τους των 129,2 δολαρίων το βαρέλι στις 8 Ιουνίου 2022 Στις αρχές του 2023, οι τιμές του πετρελαίου είχαν σταθεροποιηθεί γύρω στα 75-85 δολάρια το βαρέλι.

Εισαγωγή ανώτατου ορίου τιμών για το ρωσικό πετρέλαιο

Μετά την έναρξη της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, οι δυτικές χώρες άρχισαν να επιβάλλουν κυρώσεις κατά της Ρωσίας, ιδίως με στόχο να αποτρέψουν την εξαγωγή ρωσικών ενεργειακών πόρων.

Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν πλήρη εμπάργκο στο ρωσικό πετρέλαιο. Το 2021, το μερίδιο του ρωσικού πετρελαίου στις εισαγωγές πετρελαίου των ΗΠΑ ήταν 3% και 9% στις εισαγωγές πετρελαίου στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο Καναδάς και η Αυστραλία δεν εισήγαγαν ρωσικό πετρέλαιο το 2021. Ωστόσο, άλλες χώρες, καθώς και η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έλαβε το 29% του πετρελαίου της από τη Ρωσία το 2021, δεν ήταν έτοιμες για απότομη διακοπή των προμηθειών. Επίσης, οι χώρες που επέβαλαν κυρώσεις φοβήθηκαν μέτρα που απαγορεύουν πλήρως τις εξαγωγές πετρελαίου από τη Ρωσία, καθώς θα μπορούσαν να προκαλέσουν ανεξέλεγκτη αύξηση των τιμών στην παγκόσμια αγορά.

Στις 26 Απριλίου, οι Financial Times ανέφεραν, επικαλούμενοι πηγές τους, ότι για πρώτη φορά οι δυτικές χώρες εξετάζουν το ενδεχόμενο να θέσουν ανώτατο όριο στην τιμή του πετρελαίου από τη Ρωσία. Το γεγονός ότι αυτή η ιδέα συζητήθηκε στο υψηλότερο επίπεδο επιβεβαιώθηκε για πρώτη φορά στις 11 Μαΐου από τον Ιταλό πρωθυπουργό Μάριο Ντράγκι μετά από συνομιλίες με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν. Στις 20 Μαΐου, η υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Janet Yellen ανακοίνωσε ότι οι υπουργοί Οικονομικών και οι διοικητές της Κεντρικής Τράπεζας των χωρών της Ομάδας των Επτά (G7) συζήτησαν τη δημιουργία ενός καρτέλ αγοραστών για τον έλεγχο της τιμής του ρωσικού πετρελαίου.

Στις 28 Ιουνίου, στη σύνοδο κορυφής της G7 στη Γερμανία, οι συμμετέχουσες χώρες συμφώνησαν να διερευνήσουν επιλογές για τον περιορισμό των τιμών απαγορεύοντας τις ασφαλιστικές και μεταφορικές υπηρεσίες που είναι απαραίτητες για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου. Θεωρήθηκε ότι μια τέτοια απαγόρευση θα εφαρμοζόταν εάν το κόστος του πετρελαίου υπερέβαινε το ανώτατο όριο που «συμφωνήθηκε από τους διεθνείς εταίρους». Επίσης το καλοκαίρι, οι χώρες της G7 άρχισαν να διαπραγματεύονται με άλλα κράτη, προσκαλώντας τα να συμμετάσχουν στον περιορισμό των τιμών για τους ρωσικούς ενεργειακούς πόρους.

Στις 2 Σεπτεμβρίου, μετά από μια συνάντηση των υπουργών Οικονομικών της G7, ανακοινώθηκε ότι οι συμμετέχοντες της G7 συμφώνησαν να εισαγάγουν ανώτατο όριο τιμών για το ρωσικό πετρέλαιο. Η δήλωση ανέφερε ότι τα κράτη της G7 και εκείνα που αποφασίζουν να ενταχθούν στον "ευρύ διεθνή συνασπισμό" δεσμεύονται να μην αγοράζουν πετρέλαιο από τη Ρωσία σε τιμή που υπερβαίνει το καθορισμένο όριο και να επιτρέπουν την ασφάλιση των δεξαμενόπλοιων και τη χρηματοδότηση των μεταφορέων μόνο εάν το πετρέλαιο αγοράζεται σε τιμή ίσο ή κάτω από την οροφή. Οι υπουργοί ήλπιζαν ότι η Μόσχα δεν θα είχε άλλη επιλογή από το να συναλλάσσεται με τους όρους που της επέβαλαν. Στο μεταξύ, έγινε γνωστό ότι, συγκεκριμένα, οι προμήθειες πετρελαίου από το έργο Sakhalin-2, στο οποίο συμμετέχουν ιαπωνικές εταιρείες, θα αφαιρεθούν από τον περιορισμό. Τότε δεν είχαν ακόμη συμφωνηθεί οι συγκεκριμένες παράμετροι του ανώτατου ορίου τιμής.

Στις 5 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών της Ουγγαρίας Peter Szijjarto είπε ότι η ΕΕ σχεδίαζε να επεκτείνει το ανώτατο όριο τιμής για το ρωσικό πετρέλαιο στις προμήθειες αγωγών, αλλά η Ουγγαρία διασφάλισε ότι οι αγωγοί πετρελαίου αφαιρέθηκαν από τους περιορισμούς (η Ουγγαρία έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι η παύση των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου θα υπονομεύουν την ενεργειακή του ασφάλεια).

Στις 6 Οκτωβρίου, η ΕΕ εισήγαγε το όγδοο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, το οποίο περιελάμβανε τη δημιουργία νομοθετικού πλαισίου για τον καθορισμό ανώτατου ορίου τιμής για το ρωσικό πετρέλαιο, καθώς και περιορισμούς στη θαλάσσια μεταφορά πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου σε τρίτες χώρες.

Στις 2 Δεκεμβρίου, ανακοινώθηκε ότι το ανώτατο όριο τιμής για το ρωσικό πετρέλαιο που μεταφέρεται δια θαλάσσης συμφωνήθηκε στα 60 δολάρια το βαρέλι. Στις 5 Δεκεμβρίου, αυτό το εμπάργκο τέθηκε σε ισχύ και ως αποτέλεσμα, οι χώρες της G7, η ΕΕ (εκτός από τα κράτη που δεν έχουν εναλλακτικές λύσεις για την εισαγωγή ρωσικών καυσίμων) και η Αυστραλία εντάχθηκαν στο μέτρο. Η απόφαση προβλέπει τη δυνατότητα αναθεώρησης του ανώτατου ορίου τιμών στο μέλλον.

Η αντίδραση της Ρωσίας

Την 1η Σεπτεμβρίου, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Αλεξάντερ Νόβακ είπε στους δημοσιογράφους ότι η Μόσχα θα αναστείλει τις προμήθειες πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου σε κράτη που αποφάσισαν να περιορίσουν την τιμή του πετρελαίου από τη χώρα. Τόνισε ότι η Ρωσία «δεν θα λειτουργήσει μη ανταγωνιστικά» και χαρακτήρισε «εντελώς παράλογες» τις προτάσεις για επιβολή περιορισμών στην τιμή του ρωσικού πετρελαίου.

Στις 12 Οκτωβρίου, μιλώντας στο φόρουμ της Ρωσικής Εβδομάδας Ενέργειας στη Μόσχα, ο Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν είπε ότι η Ρωσία δεν θα προμηθεύει ενεργειακούς πόρους σε εκείνες τις χώρες που θα περιορίσουν τις τιμές του πετρελαίου. «Η Ρωσία δεν θα ενεργήσει ενάντια στην κοινή λογική, για να πληρώσει την ευημερία των άλλων από την τσέπη της», τόνισε ο αρχηγός του κράτους.

Στις 30 Νοεμβρίου, η εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα δήλωσε ότι πολλές χώρες δεν υποστήριξαν την ιδέα να τεθεί ανώτατο όριο τιμής στους ρωσικούς ενεργειακούς πόρους. Συγκεκριμένα, αξιωματούχοι από την Κίνα και τη Βραζιλία, καθώς και εκπρόσωποι της συμμαχίας OPEC +, καταδίκασαν δημόσια την ιδέα της G7.

Στις 26 Δεκεμβρίου, σε συνέντευξή του στο TASS, ο Αλεξάντερ Νόβακ είπε ότι οι ρωσικές αρχές είχαν εισαγάγει προληπτικά μέτρα για να αντιμετωπίσουν το «ανώτατο όριο τιμών». Ειδικότερα, για την αδιάλειπτη ασφάλιση των δεξαμενόπλοιων, οι αρχές πραγματοποίησαν πρόσθετη κεφαλαιοποίηση της Ρωσικής Εθνικής Αντασφαλιστικής Εταιρείας, είπε.

Στις 27 Δεκεμβρίου, ο πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν υπέγραψε διάταγμα για την εφαρμογή ειδικών οικονομικών μέτρων σε σχέση με τη θέσπιση ανώτατου ορίου τιμών για τα ρωσικά πετρελαϊκά προϊόντα και το πετρέλαιο από ορισμένες χώρες. Η απαγόρευση της προμήθειας πετρελαίου σε «καθαρισμένες» τιμές θα ισχύει από την 1η Φεβρουαρίου έως την 1η Ιουλίου 2023. Μια ξεχωριστή παράγραφος του διατάγματος αφήνει στον αρχηγό του κράτους το δικαίωμα να λάβει ειδικές αποφάσεις για την προμήθεια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου, η εφαρμογή του οποίου απαγορεύεται με το διάταγμα.

Στις 30 Ιανουαρίου, η ρωσική κυβέρνηση ενέκρινε τη διαδικασία για την απαγόρευση των εξαγωγών πετρελαίου κάτω από το ανώτατο όριο τιμών.

Έως την 1η Μαρτίου, το υπουργείο Ενέργειας και το Υπουργείο Οικονομικών της Ρωσίας πρέπει να εγκρίνουν τη διαδικασία παρακολούθησης των τιμών εξαγωγής του ρωσικού πετρελαίου. Κατόπιν αιτήματος του υπουργείου Ενέργειας, οι ρωσικές εξαγωγικές εταιρείες θα πρέπει να παρέχουν μηνιαίες πληροφορίες για συμβόλαια και τιμές, καθώς και δεδομένα για την παρακολούθηση της μη χρήσης του μηχανισμού καθορισμού τιμών μέχρι τον τελικό αγοραστή.