Τα φάρμακα GLP-1 πέρα από την απώλεια βάρους – Η «κρυφή» χρήση και οι μικροδόσεις έκπληξη

Οι γιατροί εξετάζουν το ενδεχόμενο να είναι επίσης αποτελεσματικά ως θεραπεία για παθήσεις όπως η ενδομητρίωση και η νόσος του Κρον

ε ύψος 1,80 μ. και βάρος 62,6 κιλά, η Αλι Μπάλκι θεωρούνταν πάντα αδύνατη. Ισως να προκαλεί έκπληξη, λοιπόν, το γεγονός ότι η 41χρονη επενδύτρια ακινήτων από το Ντάλας του Τέξας δηλώνει ότι, από τον Φεβρουάριο, παίρνει ένα εξατομικευμένο σκεύασμα ενός φαρμάκου GLP-1.

Σε καμία περίπτωση δεν το παίρνει για απώλεια βάρους. Η Μπάλκι λέει ότι λαμβάνει μια μικροδόση – μικρότερη από αυτήν που συνταγογραφείται συνήθως – για να αντιμετωπίσει τον πόνο και άλλα συμπτώματα της ενδομητρίωσης, μιας φλεγμονώδους πάθησης στην οποία αναπτύσσεται ιστός του ενδομητρίου έξω από τη μήτρα, προκαλώντας ουλές, συμφύσεις και πόνο.

Ενώ τα GLP-1 χρησιμοποιούνται εδώ και καιρό για την απώλεια βάρους και ως θεραπεία για τον διαβήτη, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) έχει εγκρίνει ορισμένα από αυτά για επιπλέον χρήσεις, όπως η αποφρακτική υπνική άπνοια, η χρόνια νεφρική νόσος και η σοβαρή λιπώδης νόσος του ήπατος. Παρόλο που θεωρούνται γενικά ασφαλή για τους περισσότερους ανθρώπους, τα φάρμακα αυτά μπορεί να έχουν παρενέργειες, όπως γαστρεντερικά προβλήματα, απώλεια μυϊκής και οστικής μάζας και σπάνιες σοβαρές παθήσεις, όπως η παγκρεατίτιδα.

Συνταγογράφηση εκτός ενδείξεων

Ο δρ Αντρεα Βιντάλι, διακεκριμένος χειρουργός ενδομητρίωσης που εργάζεται στη Φλόριντα και στη Νέα Υόρκη, εκτιμά ότι σχεδόν μία στις πέντε ασθενείς του με ενδομητρίωση, όπως η Μπάλκι, λαμβάνει κάποιο φάρμακο GLP-1 εκτός των εγκεκριμένων ενδείξεων – άλλες μετά από δική του συνταγογράφηση και άλλες που το παίρνουν ήδη όταν τον επισκέπτονται για πρώτη φορά – κυρίως για τον πόνο και άλλα συμπτώματα.

Οπως οι περισσότεροι γιατροί, ο Βιντάλι συνταγογραφεί αποκλειστικά επώνυμα φάρμακα GLP-1 των εταιρειών Eli Lilly και Novo και όχι τα αντίγραφα που παρασκευάζονται από ειδικά φαρμακεία και πωλούνται ευρέως από εταιρείες τηλεϊατρικής και ινστιτούτα αισθητικής και κοσμητικής ιατρικής. Οταν τα επώνυμα φάρμακα συνταγογραφούνται εκτός των εγκεκριμένων ενδείξεων, δεν καλύπτονται από τους ασφαλιστικούς φορείς και μπορεί να κοστίζουν εκατοντάδες δολάρια τον μήνα. Επειδή όμως οι ασθενείς λαμβάνουν μικροδόσεις, μία πένα Ozempic αξίας 499 δολαρίων διαρκεί πολύ περισσότερο και, επομένως, το μηνιαίο κόστος είναι πολύ μικρότερο, σχολιάζει ο Βιντάλι.

Κλινικές δοκιμές

Η δρ Ντιάνα Γκιρνίτα, ιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλος του Rheumatologist OnCall, ενός διαδικτυακού ιατρείου που λειτουργεί σε περισσότερες από 20 Πολιτείες, έχει δει ασθενείς με παθήσεις όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η ουρική αρθρίτιδα, η ψωρίαση και η οστεοαρθρίτιδα γόνατος και ισχίου να αναζητούν φάρμακα GLP-1. Εκτιμά ότι περίπου το 10% από τους σχεδόν 2.000 ασθενείς που παρακολουθούνται στο ιατρείο λαμβάνουν κάποιο GLP-1, ωστόσο, από αυτούς λίγοι μόνο το χρησιμοποιούν καθαρά εκτός εγκεκριμένων ενδείξεων, χωρίς δηλαδή να έχουν παχυσαρκία ή διαβήτη τύπου 2.

Σχεδόν το 80% των ασθενών της που λαμβάνουν GLP-1 για τέτοιες παθήσεις αναφέρουν παράλληλα μείωση του πόνου στις αρθρώσεις και βελτίωση της κινητικότητας, όπως λέει, αν και μπορεί να χρειαστούν τρεις έως έξι μήνες για να δουν βελτίωση αυτών των συμπτωμάτων.

Ο δρ Λούις Κόεν, γαστρεντερολόγος, αναπληρωτής καθηγητής στο Mount Sinai της Νέας Υόρκης, μελετά εάν η τιρζεπατίδη – η δραστική ουσία των φαρμάκων Zepbound και Mounjaro της Eli Lilly – μπορεί να βελτιώσει τα συμπτώματα σε ασθενείς με νόσο του Κρον, μια φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Στην έρευνά του μελετά κυρίως ασθενείς φυσιολογικού βάρους στο πλαίσιο μιας μικρής κλινικής δοκιμής που θα συγκρίνει τη λήψη ενός GLP-1 με την τυπική αγωγή, για διάστημα έξι μηνών. Οι συμμετέχοντες λαμβάνουν κανονικές δόσεις τιρζεπατίδης – όχι μικροδόσεις. Συνεργάζονται στενά με έναν διατροφολόγο για την παρακολούθηση του βάρους τους και την πρόσληψη θερμίδων.

Συγκρατημένη αισιοδοξία

Αν και υπάρχουν επαρκή στοιχεία που δείχνουν ότι τα GLP-1 γίνονται καλά ανεκτά από τους ασθενείς με νόσο του Κρον, ο Κόεν διευκρινίζει ότι δεν τα συνταγογραφεί ακόμη εκτός των εγκεκριμένων ενδείξεων σε ασθενείς που δεν πληρούν τα κριτήρια. Περιμένει μέχρι να δει τα αποτελέσματα της κλινικής δοκιμής, ωστόσο είναι αισιόδοξος, καθώς υπάρχουν αναφορές σύμφωνα με τις οποίες τα GLP-1 συνέβαλαν στη βελτίωση της έκβασης σε ασθενείς με ψωρίαση, η οποία παρουσιάζει παρόμοια χαρακτηριστικά με τη νόσο του Κρον.

Παρόλο που οι γιατροί και οι ερευνητές μελετούν την πιθανή αποτελεσματικότητα των GLP-1 σε άλλες παθήσεις, η εξασφάλιση έγκρισης για τις χρήσεις αυτές μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη. Οι φαρμακευτικές εταιρείες είναι συνήθως υποχρεωμένες να χρηματοδοτήσουν μεγάλες κλινικές δοκιμές προκειμένου να λάβουν την έγκριση του FDA για επιπλέον ενδείξεις, ενώ οι ασφαλιστικές εταιρείες συνήθως δεν καλύπτουν τα φάρμακα προτού εγκριθούν.

Παρά τα ελπιδοφόρα στοιχεία, ορισμένοι γιατροί εξακολουθούν να είναι επιφυλακτικοί όσον αφορά τη συνταγογράφηση εκτός εγκεκριμένων ενδείξεων. Η δρ Κάθριν Χ. Σόντερς, κλινική επίκουρη καθηγήτρια Ιατρικής στο Weill Cornell Medicine και συνιδρύτρια της FlyteHealth, μιας εταιρείας ιατρικής θεραπείας της παχυσαρκίας, λέει ότι, παρόλο που είναι ανοιχτή στις νέες εξελίξεις, δεν θεωρεί απλή υπόθεση τη συνταγογράφηση GLP-1 για χρήση εκτός εγκεκριμένων ενδείξεων. «Οσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από μια ένδειξη εγκεκριμένη από τον FDA, τόσο υψηλότερα πρέπει να τίθεται ο πήχης» σχολιάζει. «Πρόκειται για ισχυρά φάρμακα και ο ενθουσιασμός δεν πρέπει να προτρέχει της επιστήμης».

Διαταραχές εθισμού

Για τις περισσότερες παθήσεις, τα στοιχεία παραμένουν περιορισμένα σε σύγκριση με την παχυσαρκία, τον διαβήτη και τις υπόλοιπες παθήσεις για τις οποίες έχουν ήδη εγκριθεί τα φάρμακα GLP-1. Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες χρήσεις των GLP-1 εκτός εγκεκριμένων ενδείξεων αφορά ασθενείς με διαταραχή χρήσης αλκοόλ και άλλες διαταραχές εθισμού, λέει η Σόντερς.

Εκπρόσωπος της Eli Lilly δήλωσε ότι η εταιρεία μελετά πρόσθετες χρήσεις για τα GLP-1, όπως για τη θεραπεία διαταραχών κατάχρησης ουσιών, καρδιακών παθήσεων, του άσθματος και άλλων νευρολογικών και ανοσολογικών παθήσεων.  Εκπρόσωπος της Novo δήλωσε ότι η εταιρεία δεν μελετά προς το παρόν πρόσθετες χρήσεις για τα φάρμακα GLP-1 που κυκλοφορούν σήμερα. Η Μπάλκι λέει ότι άρχισε να παίρνει GLP-1 μετά από μια επέμβαση ενδομητρίωσης με χειρουργό τον Βιντάλι, τον Ιανουάριο. Ο Βιντάλι της είχε αναφέρει ότι πολλές από τις ασθενείς του παρατηρούσαν βελτίωση με τα GLP-1. «Δεν το είχα σκεφτεί ποτέ σοβαρά, επειδή έχω χαμηλό δείκτη μάζας σώματος» λέει η Μπάλκι. Είχε αγχωθεί, γιατί παθαίνει εύκολα ναυτία, αλλά ως τώρα δεν έχει παρουσιάσει κάποια παρενέργεια.

Η Μπάλκι λέει ότι άρχισε να βλέπει βελτίωση στα συμπτώματά της ύστερα από δύο μήνες περίπου, παρόλο που αναγνωρίζει ότι αυτό μπορεί να οφείλεται εν μέρει στην επέμβαση. «Η ζωή μου έχει βελτιωθεί θεαματικά» λέει. «Ελπίζω να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση για περαιτέρω έρευνες, ώστε να γίνει ευρέως διαθέσιμη η θεραπεία αυτή».