Ζακ Σολομόν, η τραγική μοίρα ενός στρατευμένου φυσικού που πολέμησε μέχρι τέλους το ναζιστικό καθεστώς
Από τη θεωρητική φυσική στην Αντίσταση, η ζωή του Ζακ Σολομόν αποκαλύπτεται μέσα από ανέκδοτα έγγραφα και προσωπικές σημειώσεις
Περίπου τρεις δεκαετίες μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, μια τυχαία ανακάλυψη έφερε ξανά στο φως τη ζωή και το έργο ενός ανθρώπου που συνδύασε την επιστήμη με την πολιτική δράση και πλήρωσε με τη ζωή του την αντίστασή του στον ναζισμό. Μέσα σε χαρτοκιβώτια που εντοπίστηκαν τη δεκαετία του 1990 βρέθηκαν προσωπικές σημειώσεις και χειρόγραφα για τη φυσική, τα μαθηματικά, τη φιλοσοφία, την ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης και τον μαρξισμό, τα οποία ανήκαν στον φυσικό και αγωνιστή της Γαλλικής Αντίστασης Ζακ Σολομόν.
Σύμφωνα με τη Le Monde, η ιστορικός Μάρθα Σεσίλια Μπουσταμάντε ντε λα Όσα αξιοποίησε αυτά τα ντοκουμέντα, μαζί με εκτενές αρχειακό υλικό, για να ανασυνθέσει τη ζωή μιας προσωπικότητας που άφησε σημαντικό αποτύπωμα τόσο στην επιστήμη όσο και στο αντιφασιστικό κίνημα στο νέο της βιβλίο « Jacques Solomon, le destin tragique d’un physicien engagé » (Ζακ Σολομόν, η τραγική μοίρα ενός στρατευμένου φυσικού).
Από τα εργαστήρια στην Αντίσταση
Ο Ζακ Σολομόν πέρασε στην παρανομία στις αρχές του 1941, όταν η ναζιστική κατοχή είχε πλέον εδραιωθεί στη Γαλλία. Η δράση του στο πλευρό του Κομμουνιστικού Κόμματος, στο οποίο είχε ενταχθεί από το 1934, περιλάμβανε τη συγγραφή και διακίνηση παράνομων εντύπων που στόχευαν στην αφύπνιση της γαλλικής κοινωνίας απέναντι στον φασισμό και την κατοχή.
Η αντιστασιακή του δράση οδήγησε τελικά στη σύλληψή του. Στις 23 Μαΐου 1942 εκτελέστηκε στο Μον Βαλεριέν, στο Σιρέν, ως αντίποινα των γερμανικών αρχών κατοχής για επίθεση εναντίον Γερμανού στρατιωτικού αξιωματούχου. Την ίδια ημέρα εκτελέστηκε και ο Πολιτζέρ.
Μια οικογένεια που σημαδεύτηκε από τον πόλεμο
Η οικογενειακή ιστορία του Σολομόν υπήρξε εξίσου τραγική. Η σύζυγός του, Ελέν Σολομόν, κόρη του κορυφαίου φυσικού Πολ Λανζεβέν, συνελήφθη και εκτοπίστηκε στο Άουσβιτς το 1942. Κατάφερε να επιζήσει του στρατοπέδου συγκέντρωσης και πέθανε το 1995. Αντίθετα, η μητέρα της, εβραϊκής καταγωγής, δολοφονήθηκε στο στρατόπεδο εξόντωσης του Σόμπιμπορ.
Ένας φυσικός με διεθνή αναγνώριση
Παρότι αρχικά είχε σκοπό να σπουδάσει ιατρική, ο Ζακ Σολομόν αφοσιώθηκε τελικά στη θεωρητική φυσική, σε μια περίοδο κατά την οποία η επιστήμη γνώριζε επαναστατικές εξελίξεις χάρη στην κβαντομηχανική, την πυρηνική φυσική και τη θεωρία της σχετικότητας.
Μετά τη διδακτορική του διατριβή, υπό την επίβλεψη του Λεόν Μπριγιουέν, συνεργάστηκε και αντάλλαξε ιδέες με ορισμένους από τους σημαντικότερους φυσικούς της εποχής, μεταξύ των οποίων ο Νιλς Μπορ και ο Βόλφγκανγκ Πάουλι. Είχε μάλιστα προσκληθεί να συμμετάσχει σε ένα από τα περίφημα Συνέδρια Σολβέ, το οποίο τελικά δεν πραγματοποιήθηκε εξαιτίας του πολέμου.
Παρά το γεγονός ότι δεν κατέλαβε ποτέ πανεπιστημιακή θέση, μέσα σε μία δεκαετία δημοσίευσε περίπου 40 επιστημονικές εργασίες. Ακόμη και στα χρόνια της Κατοχής συνέχισε να εργάζεται πάνω στις θεωρητικές του μελέτες, πραγματοποιώντας υπολογισμούς και γράφοντας επιστημονικά κείμενα.
Πολιτική σκέψη και επιστήμη
Η δραστηριότητά του δεν περιορίστηκε στη φυσική. Από το 1937 έως τον θάνατό του δημοσίευσε δεκάδες πολιτικά και θεωρητικά κείμενα για την οικονομία, τον μαρξισμό και τον κοινωνικό ρόλο της επιστήμης.
Στενός συνεργάτης του πεθερού του, συμμετείχε επίσης στην Ένωση Ορθολογιστών, που είχε ιδρύσει ο Πολ Λανζεβέν, με αποστολή να φέρει την επιστημονική γνώση πιο κοντά στην κοινωνία και να προωθήσει την κριτική σκέψη.
Το βιβλίο της Μπουσταμάντε ντε λα Όσα, σύμφωνα με την γαλλική εφημερίδα, σκιαγραφεί μια προσωπικότητα που κινήθηκε ταυτόχρονα στον χώρο της επιστήμης, της πολιτικής και της αντίστασης. Μέσα από ανέκδοτα χειρόγραφα, προσωπικές σημειώσεις και αρχειακές πηγές, αναδεικνύεται η ιστορία ενός ανθρώπου που πίστευε ότι η επιστημονική γνώση και η κοινωνική δράση δεν μπορούσαν να υπάρξουν ξεχωριστά.