Το 1907 ο Πάμπλο Πικάσο παρουσίασε έναν πίνακα που σόκαρε ακόμη και τους φίλους του. Οι «Δεσποινίδες της Αβινίον» άλλαξαν για πάντα τη σύγχρονη τέχνη

ο φθινόπωρο του 1907 ο μεγάλος Ισπανός ζωγράφος Πάμπλο Πικάσο κάλεσε μερικούς στενούς φίλους καλλιτέχνες στο στούντιο του στη Μονμάρτη στο Παρίσι.

Ο Πικάσο είχε ήδη εγκατασταθεί στο Παρίσι από το 1904. Είχε ήδη αρχίσει να γίνεται ευρύτερα γνωστός για τους πίνακες που ανήκουν στην μπλε περίοδό του και οι οποίοι παρουσίαζαν εικόνες από τη φτώχια και την απελπισία που ο ζωγράφος είχε δει από κοντά στις φτωχογειτονιές της Βαρκελώνης και του Παρισιού.

Από το 1904 έως το 1907 είχε περάσει στη ροζ περίοδο, όπου τα θέματά του αποδίδονταν με πιο χαρούμενα χρώματα, ενώ κυριαρχούσαν ο αισθησιασμός και η σεξουαλικότητα. Του άρεσε να ζωγραφίζει ακροβάτες, σκηνές από το τσίρκο και θεατρικές φιγούρες.

Ο Μπράκ περιέγραψε αργότερα την εμπειρία του σαν να «είχε πιει πετρέλαιο». «Απαίσιο», αναφώνησε ο Ματίς.

Η αφετηρία της μοντέρνας τέχνης

Ο πίνακας τον οποίο ο Πικάσο αποκάλυψε στους φίλους του είναι «Οι δεσποινίδες της Αβινιόν», τον οποίο αρχικά ο καλλιτέχνης είχε ονομάσει «Ο οίκος ανοχής της οδού Αβινιόν». Οι διαστάσεις του είναι 2,4 Χ 2,3 μέτρα.

Οι μορφές είναι γωνιώδεις, εξαρθρωμένες και επιθετικές με έντονη ματιά προς τον θεατή, ωσάν να τον προκαλούν. Δεν υπάρχει παραδοσιακή προοπτική ή ρεαλισμός. Αντίθετα επικρατούν επίπεδα, θραυσμένα σχήματα και πολλαπλές οπτικές γωνίες.

Οι δύο από τις γυναίκες έχουν πρόσωπα που θυμίζουν αφρικανικές μάσκες, ενώ οι άλλες έχουν «πρωτόγονα» χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε έργα της ιβηρικής γλυπτικής.

Εκείνη την εποχή ο Πικάσο ήταν 25 ετών και με τον πίνακα αυτόν έφερε μια επανάσταση στη ζωγραφική, αφήνοντας οριστικά στο παρελθόν την παραδοσιακή αναπαράσταση της ευρωπαϊκής ζωγραφικής.

Μετά τις αρνητικές αντιδράσεις των φίλων του ο Πικάσο κράτησε τον πίνακα κρυμμένο στο ατελιέ του και μόλις το 1916 αποφάσισε να τον παρουσιάσει δημόσια.

Σήμερα βρίσκεται στην μόνιμη συλλογή του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης (ΜοΜΑ) στη Νέα Υόρκη και θεωρείται το αριστούργημα που άλλαξε την πορεία της τέχνης του 20ου αιώνα.

Ο πίνακας αυτός θεωρείται σημαντικός καθώς:

Εισάγει την πολλαπλή οπτική γωνία και την αποδόμηση της μορφής.

Συνδέει την ευρωπαϊκή τέχνη με μη δυτικές επιρροές.

Μετατρέπει τον θεατή σε θαμώνα του πορνείου, δημιουργώντας ένταση και αμηχανία.

Ανοιξε τον δρόμο για τον Αναλυτικό Κυβισμό (μαζί με τον Μπράκ).

Πηγές έμπνευσης

Ο πίνακας αυτός καθιέρωσε τον Πικάσο σαν τον αδιαμφισβήτητο ηγέτη της μοντέρνας τέχνης. Τον τίτλο αυτόν κατείχε μέχρι εκείνη τη στιγμή ο Ματίς, αλλά «Οι δεσποινίδες της Αβινιόν» έφεραν στο προσκήνιο μια νέα πτυχή της ζωγραφικής, που σοκάρισε κοινό και κριτικούς με την τολμηρότητα όχι μόνο του θέματος, αλλά και της εκτέλεσης.

Πολλοί ιστορικοί της τέχνης σημειώνουν ότι πηγή έμπνευσης για τον πίνακα αποτέλεσαν γλυπτά και μάσκες από φυλές της Αφρικής, αν και ο Πικάσο δήλωνε ότι κάτι τέτοιο δεν ήταν αλήθεια.

Ωστόσο το διάστημα πριν αρχίσει να δουλεύει πάνω στον πίνακα ο Πικάσο μελετούσε με προσοχή μια ξύλινη φιγούρα από το Κονγκό την οποία είχε στην κατοχή του ο Ματίς. Τα πρώτα σχέδια για τον πίνακα δείχνουν ξεκάθαρα την επιρροή αυτής της φιγούρας στο έργο του Πικάσο.

Μια άλλη πηγή έμπνευσης ήταν ο Ελ Γκρέκο, τον οποίο ο Πικάσο θαύμαζε και ο οποίος εκείνη την εποχή ήταν υποτιμημένος. Αξίζει να σημειωθεί ότι, όπως αναφέρουν πολλοί ιστορικοί της τέχνης, ο Πικάσο είχε γοητευτεί ιδιαίτερα από το αριστούργημα του Ελ Γκρέκο «Το άνοιγμα της Πέμπτης Σφραγίδας».

Το έργο του Ελ Γκρέκο ενέπνευσε το μέγεθος, τη φόρμα και τη σύνθεση στο έργο του Πικάσο, γεγονός που αργότερα παραδέχτηκε ο Πικάσο, ο οποίος, αναφερόμενος στον Ελ Γκρέκο, δήλωνε ότι «ο κυβισμός γεννήθηκε στην Ισπανία».

Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι εκτός από την αφρικανική τέχνη και τον Γκρέκο, μια ακόμα πηγή έμπνευσης για τον Πικάσο αποτέλεσαν τα κυκλαδικά ειδώλια, αν και όχι τόσο άμεσα και πρωταρχικά.

Η επιρροή είναι περισσότερο έμμεση, μέσα από την ευρύτερη αγάπη του Πικάσο για την «πρωτόγονη» και αρχαία τέχνη, καθώς και την απλοποίηση των μορφών.

Τα Κυκλαδικά Ειδώλια χαρακτηρίζονται από γεωμετρική απλότητα, επίπεδες επιφάνειες, σχηματοποιημένα σώματα και μινιμαλιστική αισθητική. Αυτά τα χαρακτηριστικά ταίριαζαν απόλυτα με την αναζήτηση του Πικάσο για αποδόμηση της μορφής, γεωμετρία και απόρριψη του κλασσικού ρεαλισμού.

Ο Πικάσο δεν επισκέφθηκε ποτέ την Ελλάδα, αλλά είχε έρθει σε επαφή με την τέχνη της αρχαίας Ελλάδας μέσα από επισκέψεις στο Λούβρο, βιβλία και φίλους ελληνικής καταγωγής όπως ο Κριστιάν Ζερβός.

Τις επιρροές του Πικάσο από την αρχαιότητα είχε προβάλλει με μοναδικό τρόπο και η έκθεση που είχε παρουσιάσει το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης το 2019 με τίτλο «Πικάσο και Αρχαιότητα. Γραμμή και πηλός» («Picasso and Antiquity. Line and Clay»).

«Οι δεσποινίδες της Αβινιόν» συνεχίζουν ακόμα και σήμερα όχι μόνο να προκαλούν, αλλά και να αποτελούν σημείο αναφοράς στο έργο νέων καλλιτεχνών.

Αυτή την εποχή εκτίθεται στο Εθνικό Μουσείο Πικάσο στο Παρίσι ένας πίνακας του καλλιτέχνη Χένρι Τέιλορ με τίτλο «Από το Κονγκό στην Πρωτεύουσα», τον οποίο ο καλλιτέχνης είχε φιλοτεχνήσει το 2007, σαν εορτασμό για τα 100 χρόνια από τη δημιουργία του αριστουργήματος του Πικάσο και ο οποίος είναι σαφής αναφορά στις Δεσποινίδες του Πικάσο.

Με λίγα λόγια, περισσότερα από 100 χρόνια μετά τη «γέννησή» τους «Οι δεσποινίδες της Αβινιόν» καταφέρνουν να παραμένουν στις πρώτες γραμμές της πρωτοπορίας, εμπνέοντας τους σύγχρονους καλλιτέχνες με την τολμηρότητά τους.

Το θρυλικό «Ακρωτήρι του φόβου» επιστρέφει ως σειρά 10 επεισοδίων στο Apple TV+, με τους Μάρτιν Σκορσέζε και Στίβεν Σπίλμπεργκ στην παραγωγή και τον Χαβιέ Μπαρδέμ στον ρόλο του εισβολέα κυνηγού Μαξ Κέιντι.

Το «Ακρωτήρι του φόβου», μεγάλη εμπορική επιτυχία της δεκαετίας του ’90 με δύο υποψηφιότητες για Όσκαρ για τους Ρόμπερτ Ντε Νίρο (Α΄ Ανδρικού Ρόλου) και Τζούλιετ Λιούις (Β΄ Γυναικείου Ρόλου) και τον Μάρτιν Σκορσέζε στη σκηνοθεσία, επανέρχεται. Όχι στη μεγάλη οθόνη αλλά στη μικρή, με τις ευλογίες των Σκορσέζε και Σπίλμπεργκ που εκτελούν χρέη παραγωγών στη σειρά 10 επεισοδίων, η οποία «ξυπνά» τον γνώριμο εφιάλτη του αρσενικού «stalker» – «παρενοχλητή» ή αλλιώς «παράνομου εισβολέα» στην οικογενειακή εστία, στην πλατφόρμα streaming της Apple TV από τις 5 Ιουνίου.

Ένα σχόλιο για τον σύγχρονο κόσμο

Κάθε εποχή έχει τους δικούς της εφιάλτες και αυτός για τον οποίο μιλάμε – 70 χρόνων και βάλε, γέννημα θρέμμα του μυθιστορήματος «The Executioners» του Τζον Ντ. ΜακΝτόναλντ – δε φείδεται τρομοκρατικής ατμόσφαιρας πατώντας πάνω στους κώδικες του θρίλερ.

Από την πρώτη κινηματογραφική εκδοχή του το 1962 στο «Cape Fear» («Σύγκρουση γιγάντων» στην ελληνική απόδοση του τίτλου) του Τζέι Λι Τόμσον με τους Γκρέγκορι Πεκ και Ρόμπερτ Μίτσαμ ως αντιπαρατιθέμενα αρσενικά στο πυρετικό ριμέικ του Μάρτιν Σκορσέζε το 1991 με τον Ρόμπερτ Ντε Νίρο στον ρόλο του εκφοβιστή Μαξ Κέιντι και ζευγάρι ταμπουρωμένο στην πολυτελή οικία τους, τους Νικ Νόλτε και Τζέσικα Λανγκ (κόρη η ανερχόμενη Τζούλιετ Λιούις), η ιστορία λειτουργούσε πάντοτε σαν μια βίαιη εξερεύνηση των φόβων της απομονωμένης Αμερικής: του φόβου του «άλλου», του λεγόμενου «εισβολέα», του φόβου της διάλυσης της οικογένειας, του φόβου της νοσηρής αρρενωπότητας, της βίας και της υποκρισίας που κρύβεται κάτω από την επιφάνεια της κανονικότητας.

 Σκηνή από το «Ακρωτήρι του φόβου» του 1991

Τώρα, τρεις δεκαετίες μετά την ταινία του Σκορσέζε, το «Cape Fear» μοιάζει λιγότερο με ριμέικ και περισσότερο με σχόλιο πάνω στον σημερινό κόσμο. Και μόνο τα ονόματα πίσω από το πρότζεκτ αρκούν για να καταλάβει κανείς πως πρόκειται για προϊόν πρώτης τάξεως της εποχής μας: ο Μάρτιν Σκορσέζε και ο Στίβεν Σπίλμπεργκ συμπράττουν ως παραγωγοί (πίσω στις αρχές των ΄90s, o Σπίλμπεργκ άφησε τη σκηνοθεσία της ταινίας στον Σκορσέζε, γιατί βρήκε πολύ βίαιο το σενάριό της και αποφάσισε να κάνει τη «Λίστα του Σίντλερ» παραμένοντας ως παραγωγός, χωρίς να αναφέρεται το όνομά του), ενώ στον κεντρικό ρόλο βρίσκεται ο Χαβιέ Μπαρδέμ, μνημειώδης ως ανθρωπόμορφο τέρας στο «Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους» των αδελφών Κοέν, ρόλος που του χάρισε και Οσκαρ Β΄ Ανδρικού Ρόλου.

Σύμφωνα με το εκτενές αφιέρωμα του Esquire, η μίνι σειρά «Ακρωτήρι του φόβου» δεν θα αναπαράγει την αισθητική του θρίλερ των προηγούμενων εκδοχών. Ο δημιουργός Νικ Αντόσα επιχειρεί να μεταφέρει το «Cape Fear» στο δικό μας σήμερα όπου ο τρόμος δεν προέρχεται μόνο από έναν μεμονωμένο ψυχοπαθή αλλά από ολόκληρα συστήματα εξουσίας, κοινωνικής βίας και πολιτισμικής παράνοιας.

Η ιστορία

Η υπόθεση διατηρεί τον βασικό πυρήνα της ιστορίας και τον ανανεώνει. Ο Μαξ Κέιντι είναι ο βίαιος άνδρας που μόλις έχει αποφυλακιστεί και επιστρέφει αποφασισμένος να εκδικηθεί το ζευγάρι δικηγόρων που θεωρεί υπεύθυνο για την καταδίκη του. Η σύγκρουση  πατά πάνω στις γκρίζες ζώνες της ψυχολογίας ώστε η οικογένεια να μην αντιμετωπίζει απλά και μόνον έναν εξωτερικό εισβολέα, αλλά να έρχεται αντιμέτωπη και με τις δικές της ενοχές, τα ρήγματα του γαμήλιου βίου και τη σταδιακή διάλυση της ψευδαίσθησης ασφάλειας που είχε χτίσει.

Το κεντρικό ζευγάρι ενσαρκώνουν ο Πάτρικ Γουίλσον και η Έϊμι Άνταμς, μαρτυρώντας και την πρόθεση της σειράς να κινηθεί περισσότερο προς το οικογενειακό-ψυχολογικό δράμα παρά προς το λεγόμενο «exploitation» θρίλερ. Ο Γουίλσον, που έχει συνδέσει το όνομά του με ήρωες οι οποίοι δείχνουν σταθεροί αλλά σταδιακά αποσταθεροποιούνται υπό πίεση, είναι ιδανικός για τον ρόλο ενός άνδρα που βλέπει την οικογενειακή και επαγγελματική του εικόνα να καταρρέει. Από την άλλη, η Έϊμι Άνταμς δεν χρειάζεται συστάσεις: είναι μια ηθοποιός που μεταφέρει στην οθόνη την ένταση υποδόρια, ακόμη και με τη σιωπή της.

Και στο κέντρο όλων, τα προβλήματα του σήμερα: ο ψυχολογικός εκφοβισμός κατατρώει τα σωθικά μιας φαινομενικά συνηθισμένης οικογένεια, ενώ όλες οι σύγχρονες πηγές άγχους καραδοκούν: ψεύτικα μηνύματα από τεχνητή νοημοσύνη, απατηλά προφίλ στα κοινωνικά δίκτυα, ψευδείς κατηγορίες, δημόσια διαπόμπευση και ατέρμονη αβεβαιότητα για το τι θα ακολουθήσει.

Ο νέος Μαξ Κέιντι

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Μαξ Κέιντι της νέας εκδοχής δεν παρουσιάζεται αποκλειστικά σαν δαιμονικός εισβολέας αλλά σαν προϊόν μιας κουλτούρας που γεννά οργή, μισογυνισμό και επιθετικότητα. Ο ίδιος ο Σκορσέζε, που το 1991 είχε μετατρέψει το «Cape Fear» σε έναν εφιάλτη για τη λευκή αμερικανική οικογένεια της εποχής του (πατέρα) Μπους, εξηγεί στο Esquire πως αλίμονο αν αντιμετώπιζε τη νέα τούτη τηλεοπτική εκδοχή νοσταλγικά: πρόκειται για τη φυσική συνέχεια μιας ιστορίας που παραμένει ανατριχιαστικά επίκαιρη. Για τους νοσταλγούς ωστόσο του Χόλιγουντ μιας άλλης εποχής, η παρουσία των Σπίλμπεργκ-Σκορσέζε στην εποχή του streaming με ένα δικό τους κινηματογραφικό «παιδί», έχει μια αναπόδραστη νοσταλγία – κακά τα ψέματα.

Η Έϊμι Άνταμς στο τηλεοπτικό «Ακρωτήρι του φόβου».

Ο Χαβιέ Μπαρδέμ επιχειρεί να δημιουργήσει έναν Μαξ Κέιντι πιο πολιτισμένο εξωτερικά από εκείνον του Ρόμπερτ Ντε Νίρο, αλλά ίσως ακόμη πιο επικίνδυνο. Κάτι ανάμεσα σε τραυματισμένο αρπακτικό και κοινωνικό σύμπτωμα. Αν ο Ντε Νίρο του 1991 ήταν μια φιγούρα εκδίκησης βγαλμένη από τη Βίβλο, ο Κέιντι του Μπαρδέμ φορά κοστούμι, μιλά ήρεμα και γνωρίζει άριστα πώς να χειραγωγεί.

Η νέα ανάγνωση του χαρακτήρα συμπίπτει με μια έντονα πολιτικοποιημένη περίοδο για τον αγαπητό Ισπανό ηθοποιό. Ο Μπαρδέμ βρέθηκε στο επίκεντρο του Φεστιβάλ των Καννών χάρη στην παινεμένη από την πλειοψηφία των κριτικών ερμηνεία του στη νέα ταινία του συμπατριώτη του Ροντρίγκο Σορογκογιέν με τίτλο «The Beloved» («El ser querido»), η οποία διαγωνίστηκε για τον Χρυσό Φοίνικα.

Ο Χαβιέ Μπαρδέμ ως Μακ Κέιντι στη σειρά «Το ακρωτήρι του φόβου«.

Στην ταινία του Σορογκογιέν, ο Μπαρδέμ υποδύεται έναν διάσημο σκηνοθέτη που καλεί την αποξενωμένη κόρη του με την οποία δεν έχει καμία σχέση από την παιδική της ηλικία, να παίξει στη νέα του ταινία. Πρόκειται για μία επαναπροσέγγιση που επαναφέρει χρόνια τραύματα στην επιφάνεια και θυμό ενώ ο διάσημος σκηνοθέτης ταλαιπωρεί τους συνεργάτες του στα γυρίσματα. Ο ρόλος είναι χτισμένος πάνω στην έννοια της σκοτεινής πλευράς της καλλιτεχνικής δημιουργίας αλλά και της αρρενωπότητας  — και είναι ακριβώς αυτή η θεματική που ο ηθοποιός επέλεξε να μεταφέρει και έξω από την οθόνη, στις δημόσιες τοποθετήσεις του στις Κάννες.

Βία και οργή

Σε συνεντεύξεις του, ο Μπαρδέμ μίλησε ανοιχτά για τη «τοξική αρρενωπότητα» που, όπως είπε, διαπερνά όχι μόνο τις προσωπικές σχέσεις αλλά και την παγκόσμια πολιτική σκηνή. Αναφέρθηκε ονομαστικά στους Ντόναλντ Τραμπ, Βλαντιμίρ Πούτιν και Μπέντζαμιν Νετανιάχου, περιγράφοντας μια κουλτούρα εξουσίας βασισμένη στην επιβολή, στον ανταγωνισμό και στη βία. Παράλληλα μίλησε για τις γυναικοκτονίες στην Ισπανία, λέγοντας ότι η κοινωνία έχει κανονικοποιήσει τη βία απέναντι στις γυναίκες, ενώ χαρακτήρισε «γενοκτονία» την πολεμική τακτική του Ισραήλ στη Γάζα, δηλώνοντας ότι «η σιωπή ισοδυναμεί με συνενοχή». Συνυπέγραψε επίσης ανοιχτή επιστολή μαζί με χιλιάδες επαγγελματίες του κινηματογράφου καταγγέλλοντας την επιρροή της ακροδεξιάς μέσω του γαλλικού καναλιού Canal+, του οποίου κύριος μέτοχος είναι ο Βενσάν Μπολορέ, ο οποίος ανακοίνωσε «μαύρη λίστα» για «ενοχλητικούς» Γάλλους καλλιτέχνες (μεταξύ τους και η Ζιλιέτ Μπινός).

Η διαπίστωση είναι ότι το «Ακρωτήρι του φόβου» επανέρχεται σε μια περίοδο που οι πιο σκοτεινοί φόβοι κάθε άλλο παρά  «κινηματογραφικοί» ή «θεωρητικοί» είναι. Η βία κατά των γυναικών, η κοινωνική οργή, οι αυταρχικοί ηγέτες, η διάχυτη ανασφάλεια και η αίσθηση ότι ο κόσμος όχι απλώς διολισθαίνει προς έναν νέο κυνισμό αλλά τρέχει με τα χίλια μέσα στο ρεύμα του, είναι ήδη μέρος της καθημερινότητας.

Το «Ακρωτήρι του φόβου» του 1991 υπήρξε ο απόλυτος δυστοπικός εφιάλτης για την «αγία» αμερικανική οικογένεια. Το «Ακρωτήρι του φόβου» του 2026 στρέφει τον καθρέφτη στην κοινωνία που δεν τρέμει μόνο το «τέρας» που χτυπά την πόρτα, αλλά και το τέρας που έχει μάθει να αναγνωρίζει μέσα της.

Με πληροφορίες από «Esquire»

Δείτε το τρέιλερ της σειράς εδώ

Διαβάζοντας και ερμηνεύοντας τις πινακίδες στάθμευσης σε πραγματικό χρόνο, το σύστημα βοηθά τους οδηγούς να αντιλαμβάνονται γρήγορα τους περιορισμούς, τα χρονικά όρια, τις απαραίτητες άδειες ή τους κανονισμούς χρέωσης.

Η Volvo Cars και η Google παρουσίασαν την ενσωμάτωση του Google Gemini στην κάμερα αυτοκινήτου του EX60. Αυτή η λειτουργία ανοίγει τον δρόμο για ένα μέλλον όπου, με την άδεια του οδηγού, το Gemini θα μπορεί να βλέπει και να αντιλαμβάνεται τον χώρο που το περιβάλλει, από τη θέση του αυτοκινήτου σε πραγματικό χρόνο.

Αυτό θα αναβαθμίσει την οδηγική εμπειρία σε περιπτώσεις όπως η υπενθύμιση μιας πινακίδας, η κατανόηση διαγραμμίσεων ή η αναζήτηση περισσότερων πληροφοριών για ένα τοπόσημο ή ένα εστιατόριο.

Ας δούμε για παράδειγμα τη στάθμευση. Διαβάζοντας και ερμηνεύοντας τις πινακίδες στάθμευσης σε πραγματικό χρόνο, το σύστημα βοηθά τους οδηγούς να αντιλαμβάνονται γρήγορα τους περιορισμούς, τα χρονικά όρια, τις απαραίτητες άδειες ή τους κανονισμούς χρέωσης. Αντί να μαντεύουν εάν η στάθμευση σε ένα σημείο είναι νόμιμη, οι οδηγοί λαμβάνουν ξεκάθαρη καθοδήγηση ακριβώς όταν και όπου τη χρειάζονται.

Στην ενέργεια μέσω άνθρακα επένδυσαν οι ΗΠΑ το 2025, ενόσω οι ανανεώσιμες πηγές κέρδισαν έδαφος – Ο παράγοντας της γεωπολιτικής

Παρόλο που το 2025 τέθηκε σε λειτουργία περισσότερη παραγωγική ισχύς από άνθρακα, η παγκόσμια χρήση άνθρακα μειώθηκε, σύμφωνα με τη νέα έκθεση για την ενέργεια από το Global Energy Monitor.

Ταυτόχρονα, η πτώση του κόστους και η ευρύτερη διαθεσιμότητα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας υποδεικνύουν ότι η ηλιακή και η αιολική ενέργεια είναι όλο και πιο ικανές να καλύψουν την αυξανόμενη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας σε μεγάλο μέρος του κόσμου.

Οι ΗΠΑ ξεχώρισαν ως η μόνη μεγάλη οικονομία το 2025 που αύξησε την παραγωγή άνθρακα, ενώ ο συνολικός αριθμός των χωρών που επιδιώκουν νέα ανάπτυξη άνθρακα όλο και μειώνεται.

Στροφή των ΗΠΑ προς άνθρακα

Ειδικότερα, η παραγωγή άνθρακα στις ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 85 TWh (+13%) το 2025, ενώ η παραγωγή φυσικού αερίου μειώθηκε κατά 63 TWh (-3,4%), λόγω της σημαντικής αύξησης των τιμών του  σε σχέση με τα ιστορικά χαμηλά επίπεδα του 2024, αναφέρει το think tank Ember στη φετινή «Global Electricity Review 2026».

Καθώς οι τιμές spot του φυσικού αερίου στις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 56% το 2025 –από το ιστορικό χαμηλό του 2024– λόγω χαμηλής αποθηκευτικής ικανότητας, αυξανόμενης ζήτησης και ενός ιδιαίτερα κρύου χειμώνα, η πλάστιγγα της «ενεργειακής ζυγαριάς» έγειρε από το φυσικό αέριο στον άνθρακα.

Σημειώνεται ότι καύση γαιάνθρακα αποτελεί βασικό παράγοντα που συμβάλλει στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και την υπερθέρμανση του πλανήτη, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει αποκαλέσει την κλιματική αλλαγή ως «φάρσα» ή «απάτη».

Κέρδισαν έδαφος οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Πάντως, στο παγκόσμιο μείγμα ηλεκτρικής ενέργειας οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ξεπέρασαν την ενέργεια από άνθρακα, καθώς η συνεχιζόμενη ανάπτυξη της ηλιακής και αιολικής ενέργειας ώθησε το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πάνω από το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής.

Η ενέργεια από άνθρακα μειώθηκε κατά 63 TWh (-0,6%) το 2025, σηματοδοτώντας την πρώτη πτώση από την πανδημία Covid-19 το 2020, επισημαίνει το think tank Ember.

Σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, αυτό σήμαινε ότι ο άνθρακας μειώθηκε κάτω από το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής για πρώτη φορά στην ιστορία.

Αλλαγή ρότας λόγω γεωπολιτικής;

Προσωρινές ανατροπές μπορούν να προκαλέσουν οι «εκρήξεις» στις τιμές του φυσικού αερίου, όπως αποκαλύπτει και η πρόφατη διαταραχή στις ενεργειακές ροές λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ.

Τον πρώτο μήνα του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, η αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου αύξησε τις διεθνείς τιμές αναφοράς άνθρακα σχεδόν κατά 20%, επισημαίνει η «Global Electricity Review 2026» του Ember.

Ιδιαίτερα εκτεθειμένες στις διακυμάνσεις στις τιμές του άνθρακα είναι όσες οικονομίες εξαρτώνται από το φυσικό αέριο λόγω μικρής ή ανύπαρκτης εγχώριας παραγωγής.

Για τις ίδιες αυτές χώρες η επαναλαμβανόμενη έκθεση στην αστάθεια των τιμών των ορυκτών καυσίμων είναι εξίσου πιθανό να επιταχύνει τη στροφή προς την καθαρή ενέργεια όσο και να την καθυστερήσει.

Στο μεταξύ, η «ενεργειακή καταιγίδα» που προέκυψε μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει ωθήσει πολλές ασιατικές χώρες να αντικαταστήσουν το υγροποιημένο φυσικό αέριο με άνθρακα, τον οποίο προμηθεύονται από λιγότερο ασταθείς περιοχές.

Για παράδειγμα, οι αποστολές άνθρακα προς την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την ΕΕ αυξήθηκαν κατά 27% σε ετήσια βάση τον Απρίλιο, σύμφωνα με τη ναυτιλιακή ένωση Bimco.

Οι χώρες αυτές αναζητούν εναλλακτικές πηγές ενέργειας, πέραν του φυσικού αερίου, ώστε να καλύψουν τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας.

Πηγή: ot.gr