ΟΥΑΣΙΝΓΚΤΟΝ—Με τη σύγκρουση στον Κόλπο να έχει διανύσει την τρίτη εβδομάδα της, μια δύσκολη πραγματικότητα διαμορφώνεται σε όλη την Ευρώπη: Ακόμα κι αν συμφωνηθεί σήμερα κατάπαυση του πυρός, η ήπειρος πιθανότατα οδεύει ήδη προς μια ενεργειακή κρίση.

Οι συνεχιζόμενες επιθέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν, μαζί με τα αντίποινα της Τεχεράνης στον Κόλπο, έχουν προκαλέσει μια από τις πιο σοβαρές διαταραχές στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας εδώ και δεκαετίες. Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, το πιο κρίσιμο σημείο συμφόρησης στο παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Πριν από την τρέχουσα σύγκρουση, περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου διέρχεται από το στενό κάθε μέρα. Η επικείμενη απειλή ιρανικών ναρκών και πυραυλικών επιθέσεων έχει οδηγήσει την εμπορική κυκλοφορία δεξαμενόπλοιων μέσω του Στενού του Ορμούζ σε σχεδόν ακινησία, καθώς ορισμένοι φορείς εκμετάλλευσης επιλέγουν να αγκυροβολήσουν εκτός της πλωτής οδού αντί να διακινδυνεύσουν τη διέλευση.

Ενώ το ουσιαστικό κλείσιμο του στενού έχει προκαλέσει σοκ στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου, η άμεση ευπάθεια της Ευρώπης έγκειται αλλού: στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG περνούσε από το στενό πριν από την τρέχουσα σύγκρουση, με μεγάλο μέρος του να προέρχεται από το Κατάρ, τον δεύτερο μεγαλύτερο εξαγωγέα LNG στον κόσμο . Δεν υπάρχει βιώσιμη εναλλακτική οδός εξαγωγής για αυτό το LNG.

Για την Ευρώπη, η χρονική στιγμή δύσκολα θα μπορούσε να είναι χειρότερη.

Η προετοιμασία για τον χειμώνα ξεκινάει τώρα

Η Ευρώπη εισέρχεται στην κρίσιμη περίοδο κατά την οποία οι υπόγειες αποθήκες φυσικού αερίου πρέπει να αναπληρωθούν ενόψει του χειμώνα. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές χώρες ξεκινούν αυτή τη διαδικασία σε μια από τις πιο αδύναμες θέσεις εδώ και χρόνια. Η αναπλήρωση αυτών των αποθεμάτων εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ΥΦΑ, μετά την ταχεία απομάκρυνση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο μέσω αγωγών μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία στις αρχές του 2022. Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων Aggregated Gas Storage Inventory , τα επίπεδα αποθήκευσης στην Ευρώπη είναι επί του παρόντος κάτω από το 30%, το χαμηλότερο επίπεδο πενταετίας. Ένας ψυχρότερος από τον μέσο όρο χειμώνας, σε συνδυασμό με την αυξημένη κατανάλωση φυσικού αερίου στον τομέα της ενέργειας, αύξησαν την ευρωπαϊκή ζήτηση φυσικού αερίου κατά σχεδόν 7% από την αρχή του έτους. Ταυτόχρονα, οι εξαγωγές μέσω αγωγών από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) προς την Ουκρανία αυξήθηκαν περισσότερο από δεκαπλάσια σε ετήσια βάση , επιταχύνοντας περαιτέρω τις αποσύρσεις. 

Σύμφωνα με τους κανονισμούς της ΕΕ, τα επίπεδα αποθήκευσης πρέπει να φτάσουν τουλάχιστον το 90% της χωρητικότητας έως τον Δεκέμβριο. Δεδομένων των τρεχουσών συνθηκών, η Ευρώπη θα χρειαστεί να εγχύσει σχεδόν 60 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) φυσικού αερίου κατά την επερχόμενη περίοδο αναπλήρωσης μόνο και μόνο για να επιτύχει αυτόν τον στόχο. Για να κατανοήσουμε καλύτερα, αυτό μεταφράζεται σε περίπου 586 τεραβατώρες (TWh) ενέργειας - αρκετές για να τροφοδοτήσουν περίπου 57 εκατομμύρια αμερικανικά σπίτια ετησίως, με βάση τα στοιχεία μέσης κατανάλωσης νοικοκυριών από την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ. Είναι σημαντικό ότι δεν μπορούν όλες οι εισαγωγές φυσικού αερίου να κατευθυνθούν στην αποθήκευση. Μεγάλο μέρος αυτού πρέπει πρώτα να ικανοποιήσει την τρέχουσα ημερήσια κατανάλωση. Ακόμη και πριν από την κλιμάκωση στον Κόλπο, η εξαντλημένη θέση αποθήκευσης της Ευρώπης την ανάγκαζε να προγραμματίσει ρεκόρ εισαγωγών ΥΦΑ το 2026. Το 2025, οι ευρωπαϊκές χώρες εισήγαγαν 140 bcm ΥΦΑ . Ενώ σχεδόν το 58% αυτού προήλθε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ένα μεγάλο μερίδιο προήλθε επίσης από τη Μέση Ανατολή.

Περαιτέρω πίεση στην αγορά LNG προκαλεί η ιρανική επίθεση με drone στις εγκαταστάσεις της QatarEnergy στο Ras Laffan στις 2 Μαρτίου , η οποία ανάγκασε σε άμεσο κλείσιμο της παραγωγής. Δύο ημέρες αργότερα, η εταιρεία κήρυξε ανωτέρα βία , πράγμα που σημαίνει ότι η QatarEnergies έχει προσωρινά ανασταλεί από τις συμβατικές της δεσμεύσεις για αποστολές LNG στους πελάτες. Αυτή η δήλωση έχει προσθέσει σημαντική αβεβαιότητα στο χρονοδιάγραμμα για την αποκατάσταση της παραγωγής του Κατάρ. Ακόμα κι αν η σύγκρουση τερματιζόταν σήμερα και το στενό επαναλειτουργούσε, η πλήρης αποκατάσταση της παραγωγής θα μπορούσε να διαρκέσει εβδομάδες ή και μήνες. Οι αγορές το γνωρίζουν αυτό: Η ανακοίνωση της QatarEnergy προκάλεσε μια απότομη αύξηση των ευρωπαϊκών δεικτών αναφοράς φυσικού αερίου, με τις τιμές να σημειώνουν άνοδο άνω του 50% στις 2 Μαρτίου. Ήταν η μεγαλύτερη ημερήσια αύξηση από την ενεργειακή κρίση του 2022 μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την επακόλουθη διακοπή των ροών των ρωσικών αγωγών. Αυτές οι πιέσεις στην αγορά επηρεάζουν πολύ περισσότερα από την Ευρώπη. Διατρέχουν τον κίνδυνο να αναζωπυρώσουν τον ανταγωνισμό μεταξύ Ευρωπαίων και Ασιατών εισαγωγέων για σπάνια φορτία LNG.

Μεταξύ Ασίας και Ευρώπης

Στο παρελθόν, οι Ασιάτες εισαγωγείς κυριαρχούσαν στις παγκόσμιες αγορές LNG μέσω μακροπρόθεσμων συμβάσεων με εξαγωγείς, ενώ η Ευρώπη βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στο φυσικό αέριο μέσω αγωγών από τη Ρωσία. Όταν αυτές οι ροές κατέρρευσαν μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, οι Ευρωπαίοι αγοραστές ώθησαν τις τιμές του LNG απότομα υψηλότερα, προσελκύοντας φορτία που αρχικά είχαν συναφθεί για τις ασιατικές αγορές προς τους ευρωπαϊκούς τερματικούς σταθμούς. Αυτή η δυναμική χαρακτήρισε την ενεργειακή κρίση του 2022, όταν η Ευρώπη υπέβαλε επανειλημμένα προσφορές έναντι των Ασιατών αγοραστών για ευέλικτη προσφορά. Η τρέχουσα κρίση, ωστόσο, μπορεί να αντιστρέψει αυτό το μοτίβο. Καθώς η απώλεια της προσφοράς από το Κατάρ περιορίζει τις παγκόσμιες αγορές LNG, οι Ασιάτες αγοραστές μπορεί να είναι πρόθυμοι να υποβάλουν προσφορές έναντι της Ευρώπης για διαθέσιμα φορτία - ιδιαίτερα τις τέσσερις μεγάλες οικονομίες της Ανατολικής Ασίας: την Κίνα, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Ταϊβάν. Μαζί, αυτές οι τέσσερις αντιπροσώπευαν περίπου τα τρία τέταρτα όλων των εισαγωγών LNG σε ολόκληρη την Ασία το 2025, σύμφωνα με στοιχεία που προέρχονται από την Kpler. Η Κίνα από μόνη της βασίστηκε στο Κατάρ για το 29% των εισαγωγών LNG το 2025, καθιστώντας την τον κορυφαίο εισαγωγέα LNG στον κόσμο εκείνο το έτος.

Τα πρώτα σημάδια αυτής της δυναμικής ενδέχεται να εμφανίζονται ήδη, με αναφορές τις τελευταίες ημέρες ότι ένα αμερικανικό δεξαμενόπλοιο LNG με αρχικό προορισμό το Βέλγιο άλλαξε πορεία προς την Κίνα - ένα πιθανό σημάδι ότι αυτός ο ανταγωνισμός για φορτία είναι κάτι που η Ευρώπη πιθανότατα θα χάσει λόγω κόστους. Οι εξαγωγές LNG των ΗΠΑ έχουν γίνει ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία διαφοροποίησης της Ευρώπης από το 2022, αλλά ακόμη και αν οι Αμερικανοί παραγωγοί αυξήσουν την παραγωγή, είναι απίθανο να αντισταθμιστεί πλήρως η απώλεια της προσφοράς από το Κατάρ βραχυπρόθεσμα. Οι εγκαταστάσεις υγροποίησης των ΗΠΑ λειτουργούν ήδη κοντά στην χωρητικότητα και το spread JKM-TTF, η διαφορά τιμών μεταξύ των ασιατικών και των ευρωπαϊκών αγορών LNG, έχει παρουσιάσει έντονες διακυμάνσεις τους τελευταίους μήνες. Το spread θα μπορούσε να διευρυνθεί σημαντικά καθώς οι Ασιάτες αγοραστές ανταγωνίζονται για εναλλακτική προμήθεια.

Η κλίμακα και το κόστος αυτού του κενού εφοδιασμού ενισχύονται περαιτέρω από την απόφαση της Ευρώπης να καταργήσει σταδιακά τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου και LNG μέσω αγωγών μέχρι το τέλος του 2027. Η ΕΕ πρόκειται να απαγορεύσει τις βραχυπρόθεσμες συμβάσεις αγωγών από τη Ρωσία από τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους, με όλες τις υπόλοιπες μακροπρόθεσμες ροές να πρέπει να σταματήσουν μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου 2027. Ενώ το ρωσικό LNG αντιπροσωπεύει ένα σχετικά μικρό μερίδιο της προσφοράς της Ευρώπης, παραμένει ένα σημαντικό στοιχείο: Το 2025, η ΕΕ εισήγαγε περίπου 17 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ρωσικού LNG, που αντιπροσωπεύουν περίπου το 13% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου . Οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής προέβλεπαν την αντικατάσταση αυτού του όγκου κυρίως με LNG από τις ΗΠΑ, αλλά δεδομένης της συνεχιζόμενης σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, τα σχέδια της Ευρώπης να καλύψει αυτό το κενό είναι ολοένα και πιο εύθραυστα, ασκώντας τεράστια πίεση τόσο στην ασφάλεια του εφοδιασμού όσο και στο κόστος. 

Πίσω εκεί που ήταν το 2022

Οι Βρυξέλλες δεν έχουν ακόμη προσφέρει μια ουσιαστική λύση για το ενεργειακό σοκ. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει δηλώσει ότι η ΕΕ διερευνά μέτρα όπως η εκτεταμένη χρήση συμφωνιών αγοράς ενέργειας, οι προσωρινοί μηχανισμοί κρατικής βοήθειας και τα πιθανά ανώτατα όρια τιμών φυσικού αερίου. Κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2022, οι προτάσεις για ανώτατο όριο τιμών φυσικού αερίου αντιμετώπισαν έντονη αντίθεση από τη Γερμανία και την Ολλανδία, οι οποίες υποστήριξαν ότι ο τεχνητός περιορισμός των τιμών θα μπορούσε να υπονομεύσει την ικανότητα της Ευρώπης να προσελκύει σπάνια φορτία LNG και να επιτρέψει στους Ασιάτες αγοραστές να ξεπεράσουν σε προσφορές τους Ευρωπαίους εισαγωγείς. Και σήμερα, παρόμοια μέτρα είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν διαμάχες και να πυροδοτήσουν περαιτέρω διχασμούς μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. 

Η τρέχουσα κρίση έχει αναζωπυρώσει μια συζήτηση που ξεκίνησε το 2022 σχετικά με την ενεργειακή στρατηγική της Ευρώπης και την εξάρτησή της από εξωτερικούς προμηθευτές. Από το 2022 έως το 2024, η Ευρώπη ανέλαβε μια φιλόδοξη προσπάθεια για τη διαφοροποίηση του ενεργειακού της μείγματος και την επιτάχυνση της ανάπτυξης πυρηνικής και ανανεώσιμης δυναμικότητας. Ωστόσο, αυτές οι προσπάθειες επισκιάστηκαν εν μέρει από την εξάρτηση από το αμερικανικό LNG και τις σχετικές εμπορικές διαπραγματεύσεις, ουσιαστικά ανταλλάσσοντας τη μία εξάρτηση με την άλλη. Οι αναλυτές έχουν από καιρό προειδοποιήσει κατά αυτού του μοτίβου εξάρτησης , ωστόσο, μετά από χρόνια διακοπής έργων ηπειρωτικής ενέργειας, κυρίως την σχεδόν πλήρη κατάρρευση της γερμανικής πυρηνικής ενέργειας, η Ευρώπη βρίσκεται τώρα εκεί που ήταν το 2022: εξαρτημένη σε μεγάλο βαθμό από το αμερικανικό LNG, εκτεθειμένη στον παγκόσμιο ανταγωνισμό τιμών και φέρνοντας ένα πολιτικό μαχαίρι σε μια παγκόσμια μάχη παραγωγής. Για να σπάσει αυτόν τον κύκλο, η Ευρώπη θα πρέπει να επενδύσει περισσότερο στη δική της παραγωγική ικανότητα. Ωστόσο, η περαιτέρω ανάπτυξη υποδομών καθαρής ενέργειας ή η πυρηνική ανάπτυξη είναι μια πολυετής διαδικασία και, ως εκ τούτου, δεν αποτελεί λύση στην τρέχουσα κρίση.

Το ζήτημα της Ρωσίας

Το ενεργειακό σοκ έχει επίσης ανοίξει ξανά το ζήτημα των ρωσικών κυρώσεων. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να σηματοδοτούν μια αλλαγή τόνου. Την περασμένη εβδομάδα, ο Λευκός Οίκος χαλάρωσε προσωρινά τους περιορισμούς για να επιτρέψει στην Ινδία να εισάγει ρωσικό αργό πετρέλαιο που έχει εγκλωβιστεί στη θάλασσα - μια μετατόπιση από ό,τι συμφωνήθηκε κατά τη διάρκεια των εμπορικών διαπραγματεύσεων ΗΠΑ-Ινδίας τον Φεβρουάριο. Στις 12 Μαρτίου, η κυβέρνηση προχώρησε περαιτέρω, εκδίδοντας μια ευρύτερη προσωρινή εξαίρεση επιτρέποντας την πώληση ρωσικού πετρελαίου που μεταφέρεται μέσω θαλάσσης και βρίσκεται υπό διαμετακόμιση. Το σκεπτικό της κυβέρνησης ήταν ότι αυτό θα βοηθήσει στην άμβλυνση της πίεσης στις παγκόσμιες τιμές ενέργειας. Αν και διατυπώθηκε ως βραχυπρόθεσμο μέτρο, η κίνηση υπογραμμίζει πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει η πολιτική κυρώσεων υπό οξεία πίεση στην αγορά ενέργειας. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ ​​Μπέσεντ, δικαιολόγησε περαιτέρω το μέτρο υποστηρίζοντας ότι η Ρωσία φορολογεί την παραγωγή και όχι τις πωλήσεις, επομένως η αδειοδότηση ολοκληρωμένων αποστολών δεν παρέχει σημαντικό οικονομικό όφελος στο Κρεμλίνο. Αυτό το επιχείρημα είναι δύσκολο να υποστηριχθεί: Από τον Φεβρουάριο του 2022, η Μόσχα έχει επανειλημμένα αναδιαρθρώσει το φορολογικό της καθεστώς πετρελαίου και φυσικού αερίου για να μεγιστοποιήσει τα κρατικά έσοδα και υπάρχουν ελάχιστοι λόγοι να πιστεύουμε ότι δεν θα το έκανε ξανά. 

Το ανώτατο όριο τιμών της Ομάδας των Επτά (G7) θα μπορούσε να αφηγηθεί μια παρόμοια ιστορία. Ο μηχανισμός λειτουργεί χρησιμοποιώντας τον δυτικό έλεγχο στην παγκόσμια ασφάλιση και χρηματοδότηση της ναυτιλίας ως μοχλό πίεσης: οι φορείς εκμετάλλευσης δεξαμενόπλοιων και οι ασφαλιστές που επιθυμούν πρόσβαση σε δυτικές χρηματοοικονομικές υπηρεσίες πρέπει να πιστοποιήσουν ότι το πετρέλαιο πωλήθηκε κάτω από ένα καθορισμένο ανώτατο όριο τιμής, αναγκάζοντας τους αγοραστές να απαιτήσουν έκπτωση από τη Μόσχα. Όταν το ανώτατο όριο ορίστηκε στα εξήντα δολάρια το 2022, ήταν ακριβώς κάτω από την τιμή αγοράς για το ρωσικό πετρέλαιο. Αλλά το ρωσικό αργό έχει έκτοτε μειωθεί πολύ κάτω από αυτό το επίπεδο, πράγμα που σημαίνει ότι το ανώτατο όριο δεν περιορίζει πλέον τις τιμές. Σε απάντηση, η ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο μείωσαν το ανώτατο όριο τους σε περίπου σαράντα επτά δολάρια για να αποκαταστήσουν το πλήγμα του, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες αρνήθηκαν να ακολουθήσουν, δημιουργώντας ένα κενό που οι φορείς εκμετάλλευσης μπορούν να εκμεταλλευτούν και υπονομεύοντας ιδιαίτερα την κίνηση της ΕΕ. Η κυβέρνηση Τραμπ δεν ήταν ποτέ ενθουσιώδης με τον μηχανισμό και δεν μπορεί να αποκλειστεί μια απόφαση να σταματήσει εντελώς την επιβολή του. Εάν συμβεί αυτό, τότε ένα από τα λίγα εναπομείναντα εργαλεία που περιορίζουν τα ρωσικά ενεργειακά έσοδα ουσιαστικά καταρρέει. 

Μέχρι στιγμής, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν ως επί το πλείστον παραμείνει σταθεροί στις δεσμεύσεις τους να διαφοροποιηθούν από τη ρωσική ενέργεια. Στις 11 Μαρτίου, η von der Leyen προειδοποίησε ότι η επιστροφή στη ρωσική ενέργεια θα ήταν ένα «στρατηγικό λάθος» που αυξάνει την ευαλωτότητα της Ευρώπης. Σε πρόσφατη συνάντηση, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ενώθηκαν με άλλους ηγέτες της Ομάδας των Επτά (G7) στην απόρριψη των εκκλήσεων για χαλάρωση των κυρώσεων παρά την αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου. Ο Μερτς έχει επίσης επικρίνει δημόσια την απόφαση των ΗΠΑ να άρουν προσωρινά τις κυρώσεις, αποκαλώντας την «λανθασμένη». Ωστόσο, ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ διαφώνησε ανοιχτά με τη συμφωνημένη θέση της ΕΕ το περασμένο Σαββατοκύριακο, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη «πρέπει να ομαλοποιήσει τις σχέσεις με τη Ρωσία και να ανακτήσει την πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια». Πρόσθεσε ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφωνούν κατ' ιδίαν μαζί του, αλλά δεν είναι πρόθυμοι να το δηλώσουν δημόσια. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν παραμένει μια άλλη ισχυρή ευρωπαϊκή φωνή που ζητά δημόσια επανεξέταση, αν και η θέση του έχει μικρή βαρύτητα μεταξύ των συναδέλφων του λόγω της μακροχρόνιας συμμαχίας του με τη Μόσχα. 

Θα μπορούσε η ΕΕ να παρατείνει το χρονικό περιθώριο συνεχούς ρωσικής προμήθειας πέραν των τρεχουσών προθεσμιών; Ίσως, αλλά κάτι τέτοιο θα απαιτούσε την επανέναρξη μιας σύνθετης πολιτικής και νομοθετικής διαδικασίας μεταξύ της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Ακόμη και υπό ταχείες ή επείγουσες διαδικασίες, μια τέτοια κίνηση θα ήταν πολιτικά αγχωτική. Στην πράξη, αυτό θα σήμαινε επανεξέταση της αρχιτεκτονικής των κυρώσεων που έχει κατασκευαστεί με κόπο από το 2022. Πέρα από τις νομικές και θεσμικές προκλήσεις, μια τέτοια κίνηση θα υπονόμευε τη γεωπολιτική στρατηγική της ΕΕ και ουσιαστικά θα χρηματοδοτούσε τον συνεχιζόμενο πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία. Για τις Βρυξέλλες, αυτή η επιλογή παραμένει πολιτικά αβέβαιη. Ωστόσο, η πίεση από μεμονωμένα κράτη μέλη μπορεί να συνεχίσει να εντείνεται εάν οι τιμές αυξηθούν απότομα. 

Το ευρωπαϊκό δίλημμα

Αυτό που κατέστησε σαφές αυτή η σύγκρουση είναι ότι ενώ οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου θα αυξήσουν το κόστος ενέργειας παγκοσμίως, η πιο άμεση πρόκληση για την Ευρώπη είναι η εξασφάλιση επαρκών φορτίων LNG για την αναπλήρωση των εξαντλημένων αποθεμάτων φυσικού αερίου της. Προς το σκοπό αυτό, το ημερολόγιο λειτουργεί εις βάρος των Ευρωπαίων εισαγωγέων. Με την περίοδο αναπλήρωσης να διαρκεί από τον Απρίλιο έως τον Νοέμβριο, η απώλεια ακόμη και δύο μηνών λόγω διακοπής της παραγωγής από το Κατάρ σημαίνει απώλεια περίπου του 25% του παραθύρου έγχυσης πριν από την άφιξη ενός επιπλέον φορτίου. Οι ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να καταστείλουν τη ζήτηση για φυσικό αέριο μέσω μέτρων εξοικονόμησης και μειωμένης βιομηχανικής κατανάλωσης ενέργειας, αν και η απαιτούμενη κλίμακα θα ήταν πολιτικά και οικονομικά δύσκολο να διατηρηθεί. 

Πιο ρεαλιστικά, οι Ευρωπαίοι αγοραστές θα αναγκαστούν να περιμένουν μέχρι να ικανοποιηθεί η ασιατική ζήτηση και στη συνέχεια να πληρώσουν όποια τιμή απομένει. Σε αντίθεση με τις αναδυόμενες οικονομίες της αγοράς, οι οποίες μπορεί να έχουν εντελώς μειωμένη τιμή, η Ευρώπη έχει το οικονομικό βάθος για να ξεπεράσει τους περισσότερους ανταγωνιστές. Αλλά αυτός ο υπολογισμός έχει το δικό του κόστος: η διασφάλιση της προσφοράς σε οποιαδήποτε τιμή σημαίνει μετακύλιση αυτού του κόστους στα νοικοκυριά και τη βιομηχανία, με όλες τις οικονομικές και πολιτικές συνέπειες που ακολουθούν.

Τελικά, η κρίση περιορίζεται σε ένα δίλημμα - τα σπάνια φορτία σημαίνουν φυσικές ελλείψεις. Η διαθέσιμη αλλά ακριβή προσφορά σημαίνει ένα εξαιρετικό σοκ τιμών. Μια προφανής βαλβίδα απελευθέρωσης - η εισαγωγή φυσικού αερίου από ρωσικούς αγωγούς για άλλη μια φορά - παραμένει πολιτικά τοξική. Το άνοιγμα αυτής της στρόφιγγας θα υπονόμευε δύο χρόνια επώδυνης ευρωπαϊκής ενεργειακής διαφοροποίησης, θα έδινε στη Μόσχα μια σημαντική ροή εσόδων σε μια στιγμή που ο πόλεμος στην Ουκρανία παραμένει άλυτος και θα επανέφερε ακριβώς τη στρατηγική εξάρτηση που άφησε την Ευρώπη εκτεθειμένη εξαρχής. Σε κάθε περίπτωση, αυτό το επεισόδιο έχει αποκαλύψει δομικές αδυναμίες στην αλυσίδα ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης. Η εύρεση μιας διέξοδου από αυτό το δίλημμα θα κυριαρχήσει στην πολιτική και οικονομική ατζέντα της ηπείρου για τους επόμενους μήνες

Πηγή: Atlantick Counsil

Γράφει ο Γιάννης Κατσίμπας

«Πηγαίνω στη δουλειά με το τζιπ του άντρα μου. Για να χωρέσει στο πορτμπαγκάζ η πραμάτεια». «Ποια πραμάτεια;». «Τα πακέτα και οι σακούλες…».

Η φίλη μου είναι καθηγήτρια σε γυμνάσιο, δημόσιο μεν αλλά σε περιοχή ευπόρων. Τη λένε και Χριστίνα. Την τελευταία μέρα προτού κλείσει το σχολείο για γιορτές, της στέλνουν οι γονείς των μαθητών της δώρα. «Τι δώρα;». «Ο,τι μπορείς να φανταστείς! Φουλάρια, η πιο ασφαλής επιλογή. Αρωματικά κεριά. Πορτοφόλια, στιλό, κλειδοθήκες. Κάποια ψαγμένη μαμά θα μου αγοράσει χειροποίητα σκουλαρίκια ή κολιέ από κοράλλια. Μία ακόμα πιο ψαγμένη, η οποία περνιέται για εικαστικός, μου είχε φτιάξει πρόπερσι το πορτρέτο μου, σε μια μεγάλη πλακέ πέτρα, που είχε βρει – όπως μου είπε – στην Αμοργό. Καλοσύνη της, άσχετο που το έργο δεν βλεπόταν. Και ασφαλώς βιβλία. Από τα βιβλία επιβεβαιώνεις την εντύπωσή σου για το περιβάλλον του παιδιού. Αλλο να σου χαρίσουν Δημουλίδου, άλλο Δημουλά. Οχι βεβαίως ότι όσοι επιλέγουν ποίηση ζουν και ποιητικά, μην έχουμε υπερβολικές απαιτήσεις… Τον πρώτο χρόνο είχα έρθει σε αμηχανία, υπηρετούσα προηγουμένως κάτω από την Αχαρνών, μάθαινα ελληνικά σε μεταναστάκια, σιγά μην είχαν οι δικοί τους περιθώριο για τέτοιες χουβαρντοσύνες. “Τι νομίζουν ετούτοι εδώ;”, αναρωτιόμουν. “Πως θα με υποχρεώσουν και θα βάλω καλύτερους βαθμούς; Δεν τους έχουν ενημερώσει τα βλαστάρια τους ότι είμαι κέρατο βερνικωμένο;”. Μετά κατάλαβα πως πρόκειται για δικό τους πειθαναγκασμό. Εφόσον φέρει η μία ένα άρωμα στην κυρα-φιλόλογο, πώς θα εμφανιστεί ο διπλανός της με άδεια χέρια; Ανταγωνίζονται οι γονείς μέσω των παιδιών τους με κάθε αφορμή. Στους αγώνες μπάσκετ, δυο μπαμπάδες κόντεψαν να πλακωθούν στο ξύλο, αλληλοκατηγορούνταν ότι οι γιοι τους έπαιζαν αντιαθλητικά…».

«Και τι τα κάνεις όλα αυτά τα δώρα;». «Πολύ λίγα κρατάω. Μερικά τα αλλάζω – θέλει βεβαίως διακριτικότητα, “δεν σας άρεσαν οι πέρλες που σας πήρα;”, μου παραπονέθηκε κάποτε μια μαμά, με είχε καρφώσει η πωλήτρια. Τα περισσότερα τα προωθώ. Το πορτρέτο στην πέτρα το χάρισα στην πεθερά μου, το στόλισε στο σαλόνι της προς κακοφανισμό του πεθερού μου που με συμπαθεί περισσότερο – “σαν την Αγία Αθανασία του Αιγάλεω σε έχει ζωγραφίσει, πουλάκι μου!”, μου λέει κάθε φορά και σταυροκοπιέται ειρωνικά. Τα μαντίλια και τα μπρελόκ είναι ταμάμ για να τα πηγαίνεις σε κοινωνικές υποχρεώσεις…».

Θυμήθηκα τον μύθο που κυκλοφορεί στο σινάφι των ηθοποιών. Πως κάποτε ο Λάμπρος Κωνσταντάρας είχε πάει σε μια συμπρωταγωνίστριά του ένα κουτί ελβετικά σοκολατάκια, «στα ωραιότερα μάτια του ελληνικού σινεμά», έγραφε στην κάρτα του. Το δώρο έκανε έναν μεγάλο κύκλο και κατέληξε, μαζί με την κάρτα, πίσω στον ίδιο.

Θυμήθηκα τους γιατρούς με τους οποίους είχα πιάσει φιλίες κατά τον έναν χρόνο που νοσηλευόταν η μάνα μου. «Τα πιο πολύτιμα», μου έλεγαν, «δεν είναι τα φακελάκια ούτε τα κοσμήματα. Αλλά τα εκ του υστερήματος πεσκέσια που σου φέρνουν οι πιο αναγκεμένοι ασθενείς. Ενα μπιτόνι λάδι από το χωριό… Μια πλεκτή κουβέρτα από την προίκα της γιαγιάς… Δώρα καρδιάς! Αποπειράθηκα να την αρνηθώ την κουβέρτα, “είναι οικογενειακό σας κειμήλιο”, ψέλλισα. “Μου σώσατε τη ζωή, να μην κοιμάστε στα ζεστά;”, μου απάντησε αμετάπειστη…».

Δώρα καρδιάς. Χειρονομίες που μετρούν. Οχι σκέτα αντικείμενα, όσο και να κοστίζουν.

«Ωραίο ρολόι, Αγγελε!», είπε μια μέρα στον Σικελιανό ένας νεότερος ομότεχνός του. Το έβγαλε και του το χάρισε, μαζί με την αλυσίδα. Σε ζωντανή ηχογράφηση ακούμε τη Μαρίκα Νίνου στο τσακίρ κέφι να κερνάει τους συνεργάτες της αθυρόστομα πειράγματα. «Και ο Τζιμάκης ο χοντρός έχει καημό μεγάλο, απ’ την κοιλιά του η γκόμενα δεν βλέπει τίποτα άλλο!», ξεκαρδίζεται. «Τσιτσάνη μου, Τσιτσάνη μου, και πού είναι η τσιτσανιά σου;», το τραβάει κι άλλο. Στο τέλος, η ορχήστρα τής ανταποδίδει τα δώρα με τόκο. «Αλλοι τρυγόνια θέλουνε και άλλοι μελιδόνια… Και η Μαρίκα για κολατσιό δυο σκάφες μακαρόνια!».

Αν υπήρξε μια στιγμή κατά την οποία αποκαλύφθηκε η απουσία στρατηγικής των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν, τότε ήταν αυτή: Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε το Σάββατο από το Ηνωμένο Βασίλειο, την Κίνα, τη Γαλλία, την Ιαπωνία και άλλους να προσφέρουν ναυτική συνοδεία σε δεξαμενόπλοια πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, μεταδίδει ο Guardian.

Παρά την έναρξη της επίθεσης κατά του Ιράν, μαζί με το Ισραήλ, ο Λευκός Οίκος δεν φαίνεται να είχε προβλέψει πλήρως τι ήταν πιθανό να ακολουθήσει. Το Ιράν είχε λίγες καλές στρατιωτικές επιλογές για να αντεπιτεθεί, αλλά η επίθεση σε αμερικανικές βάσεις, σε συμμάχους των ΗΠΑ και στην εμπορική ναυτιλία στον Κόλπο ήταν η πιο προφανής απάντηση. 

Το Ιράν είχε προετοιμαστεί για μια μακρά περίοδο αντίστασης, με τον Αλί Χαμενεΐ, τον πρώην ανώτατο ηγέτη, να πιέζει τους υφισταμένους του να ορίσουν τέσσερα επίπεδα διαδοχής, αναμένοντας ότι ο ίδιος και άλλοι θα μπορούσαν να σκοτωθούν.

Μέχρι στιγμής, στον διβδόμαδο βομβαρδιστικό πόλεμο, οι ΗΠΑ έχουν επικεντρωθεί στο ναυτικό του Ιράν και στις εγκαταστάσεις πυραύλων. Ωστόσο, αυτό δεν έχει καταφέρει να εξαλείψει την ασύμμετρη απειλή που απευθύνεται σε απροστάτευτα εμπορικά πλοία. Δεκαέξι έχουν δεχθεί επίθεση, σύμφωνα με το περιοδικό Lloyd’s List, και τα δεξαμενόπλοια δεν θέλουν να ρισκάρουν το πέρασμα από τα Στενά.

Πριν από δέκα ημέρες, ο Τραμπ προέτρεψε τους ιδιοκτήτες δεξαμενόπλοιων να «δείξουν θάρρος» και να κάνουν τη διέλευση, παρότι το αμερικανικό ναυτικό φαινόταν απρόθυμο να αναλάβει ευθύνες. «Οι ΗΠΑ δεν το έχουν κάνει επειδή η ομάδα κρούσης του αεροπλανοφόρου Abraham Lincoln μπορεί να βρίσκεται 200 χιλιόμετρα ανοικτά του Ομάν και να πλήττει το Ιράν με μικρό ρίσκο», δήλωσε ο Μάθιου Σάβιλ του think tank Royal United Services Institute.

Ο Κρις Ράιτ, υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, πρότεινε την περασμένη εβδομάδα ότι, μετά από περαιτέρω αεροπορικές επιδρομές, το αμερικανικό ναυτικό ίσως είναι σε θέση να συνοδεύει δεξαμενόπλοια «μέχρι το τέλος αυτού του μήνα».

Τα δυνατά χαρτιά του Ιράν

Το Ιράν διαθέτει θεωρητικά μια σειρά επιλογών μικρής κλίμακας για επιθέσεις, συμπεριλαμβανομένων ταχύπλοων του Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, εναέριων drones και έως 5.000 ναρκών θαλάσσης (αν και, παρά τις επανειλημμένες εικασίες των αμερικανικών μέσων, φαίνεται πως αυτές δεν έχουν ακόμη χρησιμοποιηθεί).

Ωστόσο, αντανακλώντας τα διδάγματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία, οι ενδείξεις δείχνουν ότι το Ιράν έχει μεγάλες επιτυχίες επιτιθέμενο με θαλάσσια drones. Ένα από αυτά ενδέχεται να έπληξε το Mayuree Naree, ένα πλοίο από την Ταϊλάνδη, την περασμένη εβδομάδα.

Ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν είναι το ισχυρότερο χαρτί του απέναντι στον Τραμπ και το Ισραήλ και φαίνεται ότι δεν θα αποσύρει από το τραπέζι του πολέμου.

Καμία συνεννόηση

Ο Τραμπ, προσηλωμένος στη στρατιωτική ισχύ, δεν είχε ιδιαίτερη επιθυμία να συνεργαστεί με κάποια χώρα πέρα από το Ισραήλ – και καμία δεν ήθελε να συμμετάσχει στην έναρξη ενός πολέμου κατά του Ιράν. Ως αποτέλεσμα, η ναυτική προετοιμασία των συμμάχων των ΗΠΑ πριν από την έναρξη του πολέμου ήταν ανύπαρκτη. Καμία από τις Βρετανία, Γαλλία, Κίνα και Ιαπωνία δεν είχε πολεμικά πλοία έτοιμα να αναλάβουν καθήκοντα συνοδείας.

Για να είναι βιώσιμη μια επιχείρηση συνοδείας, ενδέχεται να απαιτούνται οκτώ έως δέκα αντιτορπιλικά, σύμφωνα με τον Ρίτσαρντ Μιντ, αρχισυντάκτη του Lloyd’s List, αν και αυτό θα επαρκούσε μόνο για την προστασία «πέντε έως δέκα πλοίων, που θα πραγματοποιούν μια διέλευση κάθε ενάμιση ημέρα». Αυτό θα αντιστοιχούσε περίπου στο 10% του προπολεμικού όγκου ναυτιλίας.

Την ίδια στιγμή, η ανταπόκριση στην έκκληση του Τραμπ για βοήθεια υπήρξε υποτονική. Η Ιαπωνία, για την οποία οι διεθνείς στρατιωτικές αποστολές είναι νομικά περίπλοκες, δήλωσε ότι δεν έχει ακόμη λάβει επίσημο αίτημα από τις ΗΠΑ. Η Κίνα δεν έχει απαντήσει στην έκκληση, καθιστώντας πιθανό ο Τραμπ να αντιδράσει καθυστερώντας μια επίσκεψη στο Πεκίνο στο τέλος του μήνα.

Το Σαββατοκύριακο, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε σε συνέντευξη ότι οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ θα πρέπει να αισθάνονται υποχρεωμένοι να συμμετάσχουν. «Τώρα θα δούμε αν θα μας βοηθήσουν», είπε στους Financial Times, προειδοποιώντας για «ένα πολύ κακό μέλλον» για τη συμμαχία αν δεν το κάνουν. Η απειλή αυτή διατυπώθηκε παρά το γεγονός ότι το ΝΑΤΟ καλύπτει μόνο την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, και μετά από περισσότερο από έναν χρόνο έντονης αμερικανικής ρητορικής ότι η Ευρώπη θα πρέπει να επικεντρωθεί στην άμυνα της δικής της ηπείρου, όχι στη Μέση Ανατολή ή αλλού.

Η Γαλλία έχει στείλει οκτώ πολεμικά πλοία στην ανατολική Μεσόγειο, αλλά δήλωσε ότι δεν είναι έτοιμη να μεταβεί στα Στενά του Ορμούζ μέχρι να ολοκληρωθούν οι «πιο έντονες» συγκρούσεις. Το Ηνωμένο Βασίλειο δυσκολεύτηκε να προετοιμάσει ένα αντιτορπιλικό και αναγκάστηκε να επισπεύσει την έξοδο του HMS Dragon από το ναυπηγείο, με προορισμό την Κύπρο.

Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει δεχθεί κριτική για το ότι δεν προέβλεψε την ανάγκη παρουσίας πολεμικού πλοίου στην περιοχή, όταν οι ΗΠΑ συγκέντρωναν δύο ομάδες κρούσης αεροπλανοφόρων. Ωστόσο, το Βασιλικό Ναυτικό είχε επικεντρωθεί στην ανάπτυξη του αεροπλανοφόρου Prince of Wales στον βόρειο Ατλαντικό αργότερα μέσα στο έτος, στο πλαίσιο αποστολής προστασίας της Αρκτικής που είχε ζητήσει ο Τραμπ κατά τη διάρκεια της επιδίωξής του για τη Γριλανδία.

«Η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ είναι εκτός συζήτησης και ένα 20ό πακέτο κυρώσεων και ένα δάνειο 90 δισεκατομμυρίων ευρώ μπορούν να συμπεριληφθούν στην ημερήσια διάταξη μόνο μόλις οι Ουκρανοί επαναλάβουν τον εφοδιασμό με πετρέλαιο», δήλωσε ο Πέτερ Σιγιάρτο.

ΒΟΥΔΑΠΕΣΤΗ, 16 Μαρτίου. /TASS/. Η Ουγγαρία θα δηλώσει στις επερχόμενες συναντήσεις των Υπουργών Εξωτερικών και Ενέργειας της ΕΕ ότι η ένταξη της Ουκρανίας είναι εκτός συζήτησης και ότι θα ασκήσει βέτο στο 20ό πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας και σε ένα δάνειο 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για το Κίεβο μέχρι να επαναληφθούν οι παραδόσεις πετρελαίου μέσω του αγωγού Ντρούζμπα, δήλωσε ο Ούγγρος Υπουργός Εξωτερικών και Εμπορίου Πέτερ Σιγιάρτο πριν αναχωρήσει για τις Βρυξέλλες.

«Θα απαιτήσουν να υποστηρίξουμε ένα στρατιωτικό δάνειο 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για την Ουκρανία, να ψηφίσουμε υπέρ ενός 20ού πακέτου κυρώσεων και να δώσουμε το πράσινο φως για τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ. Αλλά η θέση μας είναι σαφής και δεν θα ενδώσουμε στις πιέσεις για να συμφωνήσουμε σε αυτά τα αιτήματα», δήλωσε ο κορυφαίος διπλωμάτης της Ουγγαρίας σε βιντεοσκοπημένη ομιλία του στην ουγγρική τηλεόραση. «Η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ είναι εκτός συζήτησης και ένα 20ό πακέτο κυρώσεων και ένα δάνειο 90 δισεκατομμυρίων ευρώ μπορούν να συμπεριληφθούν στην ημερήσια διάταξη μόνο μόλις οι Ουκρανοί επαναλάβουν τις προμήθειες πετρελαίου και παράσχουν εγγυήσεις ότι δεν θα τις σταματήσουν ποτέ ξανά», πρόσθεσε.

Η Ουγγαρία θα διευκρινίσει τη θέση της επί των θεμάτων αυτών στις επερχόμενες συνεδριάσεις του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων της ΕΕ και του Συμβουλίου Μεταφορών, Τηλεπικοινωνιών και Ενέργειας (TTE), οι οποίες θα πραγματοποιηθούν ταυτόχρονα αργότερα τη Δευτέρα, ανακοίνωσε ο Σιγιάρτο. «Δύο Συμβούλια, και η ίδια επιλογή βρίσκεται μεταξύ Ουγγαρίας και Ουκρανίας», σημείωσε.

Ακόμα και αν «η διαμετακόμιση πετρελαίου θα μπορούσε ενδεχομένως να ξαναρχίσει ήδη από σήμερα», η Ουκρανία εξακολουθεί να αρνείται να ξεμπλοκάρει τον αγωγό Ντρούζμπα, σύμφωνα με τον Σιγιάρτο. «Οι Βρυξέλλες θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να πιέσουν την Ουκρανία να ξαναρχίσει τις παραδόσεις πετρελαίου, αλλά, φοβάμαι, θα επικεντρωθούν αντ' αυτού στο να μας πιέσουν και να παρουσιάσουν τα αιτήματά τους», θρήνησε.