Τα πειράματα και οι ανησυχίες για τις μελλοντικές επιπτώσεις της χρήσης των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων στην εκπαίδευση και στα επαγγέλματα που βασίζονται στην κριτική σκέψη

Σύμφωνα με μελέτη, όσοι χρησιμοποιούν μεγάλα γλωσσικά μοντέλα για να ερευνήσουν διάφορα θέματα τελικά κατανοούν λιγότερο τα θέματα αυτά. Το ChatGPT και τα άλλα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLM) υπόσχονται να κάνουν τη μάθηση ευκολότερη από ποτέ. Ωστόσο, νεότερες έρευνες δείχνουν ότι, όταν κάτι μαθαίνεται τόσο εύκολα, είναι λιγότερο πιθανό να εμπεδωθεί. Τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα είναι μια μορφή παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης που επικοινωνεί όπως οι άνθρωποι, μέσω της γλώσσας.

Ωστόσο, σε μια σειρά πειραμάτων στα οποία συμμετείχαν πάνω από 4.500 άτομα στο Wharton School του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια, όσοι χρησιμοποίησαν τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα για να αναζητήσουν πληροφορίες για καθημερινά θέματα εμφανίστηκαν να κατανοούν λιγότερο τα θέματα αυτά μετέπειτα και διατύπωσαν λιγότερο πρωτότυπες ιδέες σε σχέση με εκείνους που έκαναν αναζητήσεις για τα ίδια θέματα χρησιμοποιώντας το Google.

Τείνουν να θυμούνται λιγότερα

Τα ευρήματα αυτά γεννούν προβληματισμούς σχετικά με τον τρόπο που οι άνθρωποι ερευνούν και μαθαίνουν, λέει η επικεφαλής της έρευνας, καθηγήτρια μάρκετινγκ στο Wharton, Σίρι Μέλουμαντ. «Είναι σαν το “Φαινόμενο Google” (Google Effect), με παράλληλη λήψη στεροειδών» λέει παραπέμποντας σε παλαιότερες έρευνες που έδειξαν ότι οι άνθρωποι τείνουν να θυμούνται λιγότερα όταν έχουν τη δυνατότητα να αναζητήσουν πληροφορίες εύκολα. Με τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα, λέει, «απομακρυνόμαστε ακόμα περισσότερο από την ενεργητική μάθηση».

Σε τέσσερα πειράματα, η Μέλουμαντ και ο συνεργάτης της, Τζιν Χο Γιουν, ανέθεσαν με τυχαίο τρόπο στους συμμετέχοντες να χρησιμοποιήσουν είτε τη μηχανή αναζήτησης Google (Google Search) είτε ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο για να ερευνήσουν ένα συνηθισμένο θέμα και, έπειτα, να γράψουν συμβουλές βασισμένες σε όσα είχαν μάθει. Στο πρώτο πείραμα ζητήθηκε από περισσότερους από 1.100 συμμετέχοντες να χρησιμοποιήσουν είτε το Google είτε το ChatGPT για να βρουν πληροφορίες για τη δημιουργία ενός λαχανόκηπου.

Σε σύγκριση με τους χρήστες του ChatGPT, οι χρήστες του Google αφιέρωσαν περισσότερο χρόνο στην αναζήτηση, ανέφεραν ότι έκαναν μεγαλύτερη προσπάθεια και έγραψαν εκτενέστερα και πιο λεπτομερή κείμενα. Η ανάλυση της φυσικής γλώσσας έδειξε ότι οι συμβουλές τους είχαν επίσης πιο πρωτότυπη διατύπωση και αναφορές σε πραγματικά δεδομένα. Για να αποκλειστεί η πιθανότητα τα διαφορετικά αποτελέσματα να οφείλονται στις διαφορές των ίδιων των πληροφοριών –και όχι απλώς στον τρόπο παρουσίασής τους– διεξήχθη ένα δεύτερο πείραμα.

«Οι φοιτητές που χρησιμοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης τείνουν να τα πηγαίνουν χειρότερα στις εξετάσεις αλλά καλύτερα στις γραπτές εργασίες»

Σε αυτό, παρουσιάστηκαν σε σχεδόν 2.000 συμμετέχοντες οι ίδιες επτά συμβουλές κηπουρικής, είτε ως μια ενιαία περίληψη, όπως θα την παρήγαγε η τεχνητή νοημοσύνη, είτε με τη μορφή έξι επιμέρους ιστοσελίδων, όπως εμφανίζονται συνήθως τα αποτελέσματα αναζήτησης στο Google. Και πάλι, οι χρήστες του Google ασχολήθηκαν πιο ουσιαστικά, συγκράτησαν περισσότερα και έγραψαν πιο εμπεριστατωμένες και πρωτότυπες συμβουλές σε σχέση με τους χρήστες του μεγάλου γλωσσικού μοντέλου. Δύο ακόμη πειράματα έδωσαν ανάλογα αποτελέσματα.

Πρόβλημα κινήτρου

Ο Ντάνιελ Οπενχάιμερ, καθηγητής ψυχολογίας και επιστήμης των αποφάσεων στο Πανεπιστήμιο Carnegie Mellon, λέει ότι τα αποτελέσματα της έρευνας συνάδουν με αυτά που βλέπει σε παρόμοιες μελέτες που διεξάγει στο εργαστήριό του: Οι φοιτητές που χρησιμοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης τείνουν να τα πηγαίνουν καλύτερα στις γραπτές εργασίες – αλλά χειρότερα στις εξετάσεις. «Βρίσκουν τις σωστές απαντήσεις, αλλά δεν μαθαίνουν», λέει.

Σύμφωνα με τον Οπενχάιμερ, τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι και μόνο η σκέψη ότι η πληροφορία έχει προέλθει από ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο κάνει τους ανθρώπους να μαθαίνουν λιγότερο. «Είναι σαν να πιστεύουν ότι το σύστημα είναι εξυπνότερο από εκείνους, οπότε σταματούν να προσπαθούν», λέει. «Δεν είναι απλώς ένα γνωστικό ζήτημα είναι ζήτημα κινήτρου». Ο Οπενχάιμερ, ωστόσο, συνιστά να μην απορρίπτουμε συλλήβδην την τεχνητή νοημοσύνη.

Εχει διαπιστώσει ότι το GPT βοηθά τους φοιτητές να μαθαίνουν όταν το χρησιμοποιούν με τον σωστό τρόπο – για παράδειγμα, όταν αξιολογούν κριτικά ένα σχέδιο κειμένου που έχει παραχθεί από ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο ή όταν του θέτουν διερευνητικά ερωτήματα. «Δεν είναι απαραίτητο η τεχνητή νοημοσύνη να μας κάνει παθητικούς. Ομως, αυτή τη στιγμή, έτσι τη χρησιμοποιούν οι άνθρωποι», λέει.

Και η Μέλουμαντ εκφράζει ανησυχίες για τις μελλοντικές επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης, ιδιαίτερα σε εκπαιδευτικό περιβάλλον ή σε επαγγέλματα που βασίζονται στην κριτική σκέψη. Αλλά, όπως και ο Οπενχάιμερ, βλέπει και τις ευκαιρίες που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη. «Οι νεότεροι στρέφονται όλο και περισσότερο στα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα ως πρώτη επιλογή», λέει η Μέλουμαντ. «Ομως, αν δεν τους διδάξουμε πώς να συνθέτουν και να ερμηνεύουν οι ίδιοι τις πληροφορίες, διακινδυνεύουμε να υποβαθμίσουμε εντελώς την ικανότητά τους για βαθιά μάθηση».

Οι μικρές, άγιες καθημερινές κινήσεις

Δεν είναι μήτε η «Αμοργός» μήτε τα τραγούδια του. Αυτά όλα τον βοήθησαν (και μας βοήθησαν) βέβαια, αλλά είναι τα σπουδαία έργα ενός άλλου Γκάτσου που έζησε αλλού και ήταν άγνωστος.

Ήταν και είναι πρώτα πρώτα η προσωπική του ακτινοβολία και οι γνώσεις του και η δαιμονική κριτική του σκέψη. Αυτό δηλαδή που χρειαζόταν για ν’ αρχίσει η δική του μυθολογία. Έχει ενδιαφέρον όμως ότι όσοι συγγραφείς της γενιάς του αναφέρονταν σ’ αυτόν, τα τραγούδια του τα προσπερνούσαν σαν κάτι παρακατιανό. Τα χρέωναν σ’ έναν άλλο άγνωστο συνονόματό του.

«ΤΑ ΝΕΑ», 15-16.5.1999 Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ήταν, έστω, ένα κέρδος κι αυτό. Αλλά για ποιον; Κέρδος του ακόμη είναι, μέχρι στιγμής, ότι (ίσως και με τη βοήθεια της Παντοδυναμίας) κανένας χολεριασμένος, άφυλος, άφιλος και νεκρόφιλος φιλόλογος, κριτικός, αναλυτής κ.λπ. δεν ασχολήθηκε με την «Αμοργό» του. Μια τέτοια δυσάρεστη περιπέτεια (ανθρώπων που σέρνουν κουρελιασμένο πια το λάβαρο του ονόματός τους) θα είχε ως αποτέλεσμα να ξαναδούμε μέσα στις μυστικές κρύπτες και του έργου του Γκάτσου παραλογισμούς, τραυλίσματα και μικρότητες. Ευτυχώς υπερίσχυσαν οι νηφάλιοι και μερικοί ανεκτίμητοι.

Πάντα με ενδιέφεραν οι πληροφορίες που έδινε ο Γκάτσος στα γραπτά του. Πληροφορίες που έβγαιναν αβίαστα είτε για βιβλία και συγγραφείς είτε για τη ζωή και την ατμόσφαιρα του Μεσοπολέμου, που τον είχε βιώσει και αποστηθίσει. Μόνη «αποστροφή» του το ελαφρό τραγούδι. Που παρ’ όλο που μεγάλωσε μαζί του, εντούτοις κατόρθωσε και το «ξέχασε».

Μ’ ενδιαφέρει αυτός ο άγνωστος αναδιπλούμενος χάρτης με όλες τις οξειδώσεις των χρόνων της ελληνικής Ιστορίας. Μ’ ενδιαφέρει, γιατί το έχω δει στην επαρχία και στα μικρομάγαζα των συνοικιών, το ότι είχε «κινηματογραφήσει» τις βασανισμένες γυναίκες να κρατούν «διπλωμένα τα λεφτά/να πάρουν φόδρα και ταφτά». Δεν ξέρω πόσοι γνωρίζουν σήμερα ή γνώριζαν τότε τι είδους ύφασμα είναι ο ταφτάς ή τι σημαίνουν τα «δυο μασουράκια ντεμισέ». Μ’ ενδιαφέρει ότι τα γνώριζε εκείνος και τα πέρασε στην ποίησή του, ότι είχε αποστηθίσει τα «λαϊκά» λόγια των ανθρώπων και φωτογραφίσει τις μικρές, άγιες καθημερινές κινήσεις τους.

Μ’ ενδιαφέρει ότι γνώριζε το όνομα της γυναίκας του Μωάμεθ (εγώ το ’μαθα από τα σταυρόλεξα) και το χάρισε στην κόρη ενός πασά, ότι το γεράκι ζει στις ερημιές, τα κεράσματα σ’ ένα μικροαστικό σπίτι, ότι «κόβουν την κάφτρα στο καντήλι» (το αναφέρει δυο φορές με μεγάλη διαφορά χρόνων), τέλος αυτό το φανταστικό πανόραμα πουλιών, λουλουδιών, ονομάτων και άστρων, οι εικόνες της Ανατολής, οι πολυχρόνιες βυζαντινές του αναφορές, οι αναμνήσεις του από το δημοτικό τραγούδι, λέξεις που μάλλον κανένας άλλος δεν τόλμησε να τις μπολιάσει σε τραγούδι, όπως διωματάρης, γιγκάρι, νταϊρές, αλογολάτες, προζύμι κ.ά.

Μ’ ενδιαφέρουν οι «ευθαρσείς» παραλλαγές του πάνω σε ατόφιους στίχους σπουδαίων ποιητών (Καρυωτάκη, Άγρα, Καβάφη, Βαλαωρίτη), το ροδόσταμό του που προσπερνά τα «κρυφά ροδόσταμα» του Σικελιανού ή το ροδόσταμο της έκτακτης καντάδας του Μωραϊτίνη, νομίζω, εκείνες οι δίφυλλες ζευγαρωτές σατανικές ομοιοκαταληξίες του που παραπέμπουν κατευθείαν στον λησμονημένο Απόστολο Μελαχρινό.

Γι’ αυτά τα λίγα και για χίλια άλλα τον αγαπώ, τον τιμώ και τον θυμάμαι!

*Κείμενο του Μάνου Ελευθερίου για τον Νίκο Γκάτσο, που έφερε τον τίτλο «Γιατί τον αγαπώ» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Τα Νέα» το Σαββατοκύριακο 15-16 Μαΐου 1999.

Ο Νίκος Γκάτσος

Ο Μάνος Ελευθερίου γεννήθηκε στην Ερμούπολη της Σύρου στις 12 Μαρτίου 1938.

Εξέδωσε μυθιστορήματα, ποιητικές συλλογές, τόμους με πεζά, λευκώματα, τέσσερις τόμους για «Το Θέατρο στην Ερμούπολη τον εικοστό αιώνα», καθώς και την ανθολογία «Ερμούπολη: Μια πόλη στη λογοτεχνία».

Καρπός της ενασχόλησης του Ελευθερίου με το τραγούδι ως στιχουργού και της συνεργασίας του με τους σημαντικότερους έλληνες συνθέτες είναι οι στίχοι περίπου 400 τραγουδιών.

Ο Ελευθερίου τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2005 για το συγγραφικό έργο του «Ο καιρός των χρυσανθέμων».

Επίσης, το 2013 τιμήθηκε με το Βραβείο Ποιήσεως του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου του.

Ο Μάνος Ελευθερίου απεβίωσε στην Αθήνα στις 22 Ιουλίου 2018.

Ο Χρήστος Ράμμος που διετέλεσε αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας και πρόεδρος της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών αποδομεί σε αδρές γραμμές το συνέδριο που υποτίθεται πως προάγει την αντικειμενικότητα στα ΜΜΕ.

«Καταπέλτης», εμμέσως, για το συνέδριο που υποτίθεται πως προάγει την αντικειμενικότητα στα ΜΜΕ ο Χρήστος Ράμμος.

Το συνέδριο… «αλήθειας»

Ο πρώην πρόεδρος της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ) με ένα σύντομο αλλά περιεκτικό κείμενο μερικών λέξεων μιλά για την κατοχυρωμένη ελευθερία του Τύπου και σημειώνει με νόημα πως «ο ελεγχόμενος δεν μπορεί ποτέ να προσδιορίσει πως θα του γίνει ο έλεγχος στον οποίο υπόκειται».

Με τρόπο κατανοητό σημειώνει μεταξύ άλλων πως «η εξουσία δεν μπορεί με τρόπο συνταγματικώς αποδεκτό να ορίσει ποια είναι τα αποδεκτά όρια της κριτικής αυτής, να ορίσει τι είναι αληθές και καλόπιστο και τι δεν είναι, τι είναι άξιο να αποτελέσει αντικείμενο ενημέρωσης και τι δεν είναι», διότι «πράττοντας το περιστέλλει αυτόματα και ποινικοποιεί την κριτική που μπορεί να της ασκηθεί».

Και ο νοών νοείτω…

Η ανάρτηση του Χρ. Ράμμου

«Ο λόγος ύπαρξης και η πεμπτουσία της συνταγματικά κατοχυρωμένης ελευθερίας του τύπου, άλλως της δημοσιογραφικής ελευθερίας [άρθρο 14 του Συντάγματος] είναι παραδοσιακά όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε όλες τις δικαιοκρατούμενες φιλελεύθερες πολιτείες του αυτού με εμάς νομικού πολιτισμού η άσκηση κριτικής [ακόμη και αυστηρής και αιχμηρής] στις κάθε μορφής εξουσίες. Αυτό έχει πλειστάκις νομολογηθεί και από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Είναι προτιμότερες ακόμη και οι όποιες υπερβολές του Τύπου [όριο βέβαια η διαπιστωμένη συκοφαντική δυσφήμιση και η εξύβριση συγκεκριμένου προσώπου], παρά ένας Τύπος χαλιναγωγημένος και αυτολογοκρινόμενος. Ο πολίτης θα τιμωρήσει ο ίδιος τον »κακό» Τύπο και ο πατερναλισμός επί των πολιτών, που δεν τους επιτρέπει να σκεφτούν οι ίδιοι και να ωριμάσουν ως πολίτες δεν είναι αποδεκτός σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία, που σέβεται αυτό τον τελευταίο αυτό επιθετικό προσδιορισμό. Αυτονόητα και κοινότοπα, αλλά καλό είναι να τα θυμίζουμε κάθε τόσο».

Tα μέτρα της κυβέρνησης παραμένουν κατώτερα των περιστάσεων

Με δεδομένο ότι ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν προκαλεί ήδη κύματα ανατιμήσεων παγκοσμίως, ο φόβος για ένα νέο κύμα ακρίβειας είναι πραγματικός. Ιδίως όταν στην Ελλάδα είχαμε σημαντική αύξηση του κόστους ζωής και πριν τον πόλεμο.

Η κυβέρνηση ανακοίνωσε τα πρώτα μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Τα μέτρα αυτά επικεντρώνουν στον κίνδυνο αισχροκέρδειας. Δηλαδή, τον κίνδυνο οι πωλητές των προϊόντων να εκμεταλλευτούν τη γενική αύξηση του κόστους και των τιμών ώστε να αυξήσουν ακόμη περισσότερο τα περιθώρια κέρδους τους.

Δηλαδή εκεί που το κόστος αυξάνεται 10%, η συνολική αύξηση να καταλήγει 15% ή 20% γιατί εκμεταλλεύονται την ευκαιρία για να αυξήσουν ακόμη περισσότερο τα κέρδη τους.

Σημαίνει αυτό ότι δεν θα ακριβύνουν τα καύσιμα στην αντλία και τα προϊόντα στο ράφι του σουπερμάρκετ; Όχι, σημαίνει ότι θα ακριβύνουν αλλά όχι «υπέρμετρα» καθώς δεν θα επιτραπούν φαινόμενα αισχροκέρδειας.

Και εδώ είναι που αρχίζουν να φαίνονται τα προβλήματα με την κυβερνητική απόφαση που επί της ουσίας δείχνει και την πραγματική πρόθεση. Ή, για να το πω πιο επιεικώς, οι περιορισμένες δυνατότητες της.

Η κυβέρνηση ουσιαστικά λέει: «δεν μπορώ να κάνω κάτι παραπάνω. Δεν μπορώ να ζητήσω από τη βιομηχανία και το εμπόριο να μην έχουν κέρδη, ούτε να ‘απορροφήσουν’ τις αυξήσεις σε βάρος τους, δηλαδή ως καθαρή αύξηση του κόστους».

Όντως, σε μια οικονομία της αγοράς δεν μπορείς να ζητάς από τις επιχειρήσεις απλώς να «απορροφήσουν» μια σημαντική αύξηση του κόστους, από ένα σημείο και μετά – παρότι, μεταξύ μας, κάποιοι κλάδοι που είχαν πολύ υψηλή κερδοφορία τα προηγούμενα χρόνια έχουν μεγάλα περιθώρια ευελιξίας προς τα κάτω ως προς την τιμολόγηση.

Όμως, μπορείς να κάνεις άλλα πράγματα για να συγκρατήσεις τις τιμές. Μπορείς να δεις εάν υπάρχουν περιθώρια να βελτιώσεις τον ανταγωνισμό και την αποφυγή μονοπωλιακών καταστάσεων και βεβαίως μπορείς να δεις την κατάσταση με τους κοινωνικά άδικα έμμεσους φόρους. Ιδίως στο θέμα των έμμεσων φόρων έχεις μεγάλα περιθώρια παρέμβασης και μείωσης των τιμών για τους τελικούς καταναλωτές, ιδίως σε μια φάση που η χώρα «τρέχει» με δημοσιονομικά πλεονάσματα.

Και εδώ είναι που αρχίζουν τα δύσκολα. Γιατί σε όλη τη μέχρι τώρα ανοδική πορεία του κόστους ζωής, που έχει ήδη καταφέρει να υπερκαλύψει τις αυξήσεις των ονομαστικών μισθών, η κυβέρνηση έχει αποτύχει. Άλλωστε, αυτός είναι ο λόγος που έχουμε κρίση κόστους ζωής. Δεν έχει συγκρατήσει τιμές και έχει αρνηθεί πεισματικά να παρέμβει στους έμμεσους φόρους και στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, επικαλούμενη μάλιστα το καινοφανές επιχείρημα ότι αυτό δεν θα έχει κοινωνικό αποτύπωμα. Για να μην αναφερθώ στην αποτυχία των διαφόρων «καλαθιών» που διαφήμισε αλλά δεν συγκράτησαν τις αυξήσεις στα είδη πρώτης ανάγκης.

Αυτό σημαίνει ότι το πιθανότερο είναι και αυτά τα μέτρα να αποβούν ανεπαρκή. Γιατί δεν χτυπούν στον πυρήνα του προβλήματος της ακρίβειας και γιατί δεν καλύπτουν το σύνολο των προϊόντων που μπορούν να επηρεαστούν. Αλλά και γιατί έρχονται από μια κυβέρνηση που πεισματικά αρνείται να «παρέμβει στην αγορά» ακόμη και όταν οι καταστάσεις το απαιτούν.

Γιατί, δυστυχώς, έχουμε να αντιμετωπίσουμε έκτακτες καταστάσεις. Από αυτές που η απλή εμπιστοσύνη στις δυνάμεις της αγοράς δεν μπορεί να απαντήσει. Από αυτές που απαιτούν ένα ισχυρό κράτος αποφασισμένο να παρέμβει με κριτήριο το κοινωνικό συμφέρον, και όχι ένα «επιτελικό κράτος» συνηθισμένο απλώς να διευκολύνει συμφέροντα και να ποντάρει στο «καλό οικονομικό κλίμα» και δομικά ανίκανο να έχει σχέδιο για περιστάσεις σαν κι αυτές που ζούμε. Και που απαιτούν πολύ περισσότερα από απλώς κάποια μέτρα «αποφυγής της αισχροκέρδειας».

Πηγή: in.gr