Στο Μονακό, το παραμύθι των πριγκιπισσών φαίνεται πως σπάνια έχει αίσιο τέλος. Η ιστορία της πριγκίπισσας Charlene, της γυναίκας που παντρεύτηκε τον πρίγκιπα Αλβέρτο, θυμίζει σε πολλούς τη μελαγχολική πορεία της μητέρας του, Grace Kelly. Και οι δύο γυναίκες μπήκαν σε έναν κόσμο πολυτέλειας και αυστηρού πρωτοκόλλου, αλλά η προσαρμογή τους ήταν γεμάτη δυσκολίες, μοναξιά και σκληρή κριτική.

Η Charlene, μια αθλήτρια με δική της πορεία ως Ολυμπιακή κολυμβήτρια, γνωρίστηκε με τον Αλβέρτο το 2000, αλλά ο δρόμος της προς τον γάμο ήταν γεμάτος αβεβαιότητες. Το 2011, λίγο πριν την τελετή, φημολογείται ότι προσπάθησε να το σκάσει από το Μονακό, μέσω του αεροδρομίου της Νίκαιας και την ανάγκασαν να επιστρέψει. Οι φήμες αυτές ποτέ δεν επιβεβαιώθηκαν επίσημα, αλλά ποτέ δεν διαψεύστηκαν ξεκάθαρα.

Εξαρχής, η Charlene δεν φαινόταν να ταιριάζει στον μικρόκοσμο του Μονακό. Δεν ήταν η κλασική trophy wife, δεν ήταν η γαλαζοαίματη που πατά επί πτωμάτων για λίγη παραπάνω εξουσία, αλλά ούτε και μια γυναίκα που ήθελε να χτίσει μια δυναμική δημόσια εικόνα. Ήταν αποστασιοποιημένη, συχνά έμοιαζε μελαγχολική και, σύμφωνα με ανθρώπους που γνωρίζουν τη βασιλική οικογένεια, δεχόταν πιέσεις από το περιβάλλον της.

Ποια είναι η πριγκίπισσα Charlene;

Η πριγκίπισσα Charlene του Μονακό, γεννημένη Charlene Wittstock στις 25 Ιανουαρίου 1978 στην Μπολτέρ της Νοτίου Αφρικής, είναι μια από τις πιο γνωστές προσωπικότητες της σύγχρονης βασιλικής Ευρώπης. Πριν από την εισαγωγή της στη βασιλική ζωή του Μονακό, η Charlene ήταν ήδη διακεκριμένη κολυμβήτρια. Ήταν μέλος της εθνικής ομάδας της Νότιας Αφρικής και συμμετείχε σε διεθνείς διοργανώσεις, συμπεριλαμβανομένων των Ολυμπιακών Αγώνων του 2000 στο Σίδνεϊ.

Η ζωή της Charlene άλλαξε δραματικά όταν γνώρισε τον Πρίγκιπα Αλβέρτο κατά τη διάρκεια ενός διεθνούς κολυμβητικού αγώνα στο Μονακό το 2000. Το 2011, η Charlene και ο Αλβέρτος παντρεύτηκαν σε έναν θεαματικό γάμο που συγκέντρωσε την προσοχή των ΜΜΕ παγκοσμίως. Η Charlene έγινε η πριγκίπισσα του Μονακό, αναλαμβάνοντας έναν νέο ρόλο που την έβαλε στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής του πριγκιπάτου αλλά και της διεθνούς βασιλικής σκηνής.

Η ζωή της στο Μονακό, το μικρό και πολυτελές πριγκιπάτο που ελέγχεται από την οικογένεια Grimaldi, δεν ήταν χωρίς προκλήσεις. Η πίεση από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και η συνεχής κριτική της δημόσιας εικόνας της, δημιούργησαν ένα έντονο άγχος για την πριγκίπισσα, κάτι που αποτυπώθηκε σε συχνές αναφορές για συναισθηματική και σωματική εξάντληση που βίωνε, συχνά βουβά και μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Το 2021, η Charlene αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα υγείας όταν παρουσίασε μια παρατεταμένη λοίμωξη των παραρρίνιων κόλπων, που την κράτησε απομονωμένη από τον Πρίγκιπα Αλβέρτο και τα δίδυμα παιδιά τους, τον Πρίγκιπα Zack και την Πριγκίπισσα Gabriella. Η Charlene χρειάστηκε να μείνει για μήνες στην πατρίδα της, τη Νότια Αφρική. Η κατάσταση της υγείας της, που απαιτούσε επανειλημμένες χειρουργικές επεμβάσεις, έγινε θέμα συζήτησης στον διεθνή τύπο. Παρά τις εικασίες και τις φήμες για την προσωπική της ζωή, η Πριγκίπισσα συνέχιζε να υπερασπίζεται την ιδιωτικότητά της και να επικεντρώνεται στην αποκατάστασή της.

Η πολύμηνη απομόνωση στη Νότια Αφρική, η κατάρρευση και οι φήμες

Το 2021, η Charlene εξαφανίστηκε από τη δημόσια ζωή του Μονακό. Επισήμως, βρισκόταν στη Νότια Αφρική λόγω μιας σοβαρής λοίμωξης που απαιτούσε πολλαπλές επεμβάσεις και δεν της επέτρεπε να ταξιδέψει αεροπορικώς. Αλλά οι ψίθυροι δεν άργησαν να γίνουν κραυγές: Μήπως αυτή ήταν μια δικαιολογία για να μείνει μακριά από το παλάτι;

Όσο οι μήνες περνούσαν, εμφανίστηκαν αναφορές ότι η Charlene προσπαθούσε να απεξαρτηθεί από ηρεμιστικά και παυσίπονα, τα οποία έπαιρνε για χρόνια. Οι εικόνες της από τη Νότια Αφρική προκάλεσαν σοκ: φαινόταν αδυνατισμένη, εύθραυστη, μια σκιά του δυναμικού κοριτσιού που είχε γνωρίσει ο κόσμος μέσα από τον αθλητισμό.

Τελικά, επέστρεψε στο Μονακό τον Νοέμβριο του 2021, αλλά η χαρά κράτησε μόλις λίγες μέρες. Μέσα σε μία εβδομάδα, είχε ήδη φύγει ξανά, αυτή τη φορά για μια πολυτελή κλινική αποκατάστασης στην Ελβετία, με κόστος 400.000 δολάρια τον μήνα. Ο πρίγκιπας Αλβέρτος δήλωσε ότι η σύζυγός του βίωνε συμπτώματα υπερκόπωσης, ενώ τόνισε πως η οικογένεια είχε παρέμβει για να της προσφέρει βοήθεια.

Σε συνέντευξή του στο περιοδικό PEOPLE, ο πρίγκιπας δήλωσε: «Ήταν πολύ ήρεμη και πολύ κατανοητική. Κατάλαβε μόνη της ότι χρειαζόταν βοήθεια. Δεν μπορείς να πιέσεις κάποιον να καταλάβει ότι χρειάζεται θεραπεία, πρέπει να το αποδεχτεί ο ίδιος. Κι εκείνη ήταν έτσι κι αλλιώς υπέρ της θεραπείας. Το ξέραμε. Θέλαμε απλώς να το επιβεβαιώσουμε». Όμως, οι πληροφορίες υποστηρίζουν πως η αλήθεια ήταν πολύ πιο σκοτεινή.

Λίγες ημέρες μετά από αυτές τις δηλώσεις του Αλβέρτου, φίλοι της Charlene από τη Ζιμπάμπουε δήλωσαν στο Page Six ότι η πριγκίπισσα «παραλίγο να πεθάνει» στη Νότια Αφρική μετά από τις πολλές χειρουργικές επεμβάσεις στους παραρρίνιους κόλπους. Πρόσθεσαν ότι δεν μπορούσε να φάει στερεή τροφή και είχε χάσει σημαντικό βάρος. «Είναι άδικο που την παρουσιάζουν ως κάποια με ψυχικά προβλήματα. Δεν καταλαβαίνουμε γιατί το παλάτι υποτιμά το γεγονός ότι σχεδόν πέθανε στη Νότια Αφρική».

Ο Αλβέρτος δήλωσε ότι τα προβλήματα της Charlene δεν αφορούν τον γάμο τους. Παρ' όλα αυτά, κατά καιρούς έχουν κυκλοφορήσει φήμες και δημοσιεύματα που αναφέρουν ότι η πριγκίπισσα ενδέχεται να έχει κλονιστεί τόσο από τη σχέση της με τον Αλβέρτο, που έχει αποπειραθεί να βάλει τέλος στη ζωή της αρκετές φορές. Αυτές οι φήμες προήλθαν κυρίως από το περιβάλλον της βασιλικής οικογένειας του Μονακό και από πηγές που αναφέρονται σε προσωπικές της κρίσεις και προβλήματα υγείας.

Η Charlene, εκείνη την περίοδο, είχε δηλώσει ότι δεν μπορούσε να πετάξει πίσω στο Μονακό λόγω προβλημάτων υγείας, που εμπόδιζαν την εξίσωση πίεσης στα αυτιά της (που είναι απαραίτητη για υψόμετρα πάνω από 20.000 πόδια). Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της ασθένειάς της, το γραφείο Τύπου του παλατιού του Μονακό δεν εξήγησε γιατί ο Αλβέρτος, ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο, δεν έστειλε ένα πλοίο να φέρει τη γυναίκα του πίσω.

Κοινά σημεία με τη Grace Kelly

Πολλοί έχουν τονίσει τις τραγικές ομοιότητες μεταξύ της ζωής της πριγκίπισσας Charlene και της αείμνηστης πεθεράς της, Grace Kelly. «Η Grace είχε μια τρομερή κατάθλιψη κατά τα πρώτα χρόνια του γάμου τους, κάτι που δεν είναι πολύ διαφορετικό από αυτό που συμβαίνει με τη Charlene σήμερα», είπε στην εφημερίδα The Post ο Joel Stratte-McClure, πρώην δημοσιογράφος που κάλυπτε το Μονακό για δεκαετίες. «Ήταν πολύ δυστυχισμένη».

Ένας κάτοικος του Μονακό, ο οποίος γνωρίζει την βασιλική οικογένεια των Grimaldi εδώ και σχεδόν 30 χρόνια, είπε ότι η Charlene ποτέ δεν φαινόταν να ταιριάζει με τον Πρίγκιπα Αλβέρτο και τα αδέλφια του. «Είχε αυτή την παράξενη αίσθηση αποστασιοποίησης, σαν να μην την ένοιαζε πώς την αντιλαμβάνονταν οι κάτοικοι του Μονακό ή φαινόταν δυστυχισμένη χωρίς τη δυνατότητα να κάνει κάτι γι’ αυτό», είπε ο φίλος της οικογένειας. «Ήταν πολύ δύσκολο να την διαβάσεις. Δεν ήταν σαν την τυπική γυναίκα-τροπαίο του Μονακό. Δεν ήταν χρυσοθήρας».

«Το κουτσομπολιό στο Μόντε Κάρλο είναι σε άλλο επίπεδο», είπε ένας εξορίστος που ζει εδώ και δεκαετίες στη Γαλλική Ριβιέρα. «Μόνο οι δυνατοί επιβιώνουν. Δεν μπορούσες να πας για ένα δείπνο ή σε ένα μπαρ στο Μονακό τους τελευταίους μήνες χωρίς να ακούσεις κουτσομπολιά για το πότε κι αν θα επιστρέψει [η Charlene]», είπε μια πηγή στην εφημερίδα The Post. «Αλλά από τη στιγμή που επέστρεψε και συνέβησαν όλα αυτά, η συζήτηση έγινε σοβαρή και θεωρείται ότι υποφέρει πραγματικά από κατάθλιψη».

Το γαλλικό περιοδικό Voici δημοσίευσε μια ιστορία επικαλούμενη πηγή από το παλάτι, η οποία υποστήριξε ότι η Charlene είχε αρχίσει να παίρνει παυσίπονα περίπου εννέα χρόνια πριν λόγω ενός παλιού τραυματισμού. Αυτό γρήγορα μετατράπηκε σε εθισμό, κάτι που ενισχύθηκε από την αυξανόμενη δυσαρέσκειά της με την οικογένεια Grimaldi.

Σήμερα μπορεί να θυμούνται την Grace Kelly ως μια από τις πιο όμορφες και κομψές πριγκίπισσες στην ιστορία της ευρωπαϊκής μοναρχίας, ωστόσο, για καιρό κυκλοφορούσαν φήμες ότι ούτε εκείνη ήταν ευτυχισμένη στη νέα της πατρίδα. «Θυμάμαι ότι τη συνάντησα στα μέσα της δεκαετίας του '70 με τον [Πρίγκιπα] Ρενιέ στο Georges V και φαινόταν πρησμένη και μεθυσμένη», αποκάλυψε ο Joel Stratte-McClure.

Ο Frederic Mitterrand, πρώην υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας και ανιψιός του πρώην Γάλλου Προέδρου François Mitterrand, ανέφερε το 2007 ότι η Kelly ήταν μια υπέροχη αλλά πολύ λυπημένη γυναίκα. «Είχε μια αληθινή μελαγχολία», είχε δηλώσει τότε ο πολιτικός, ο οποίος έγραψε βιβλίο για την τραγική ζωή της πριγκίπισσας.

Και οι δύο γυναίκες ήρθαν στο Μονακό από άλλες χώρες και πολιτισμούς, με πολύ επιτυχημένες καριέρες πίσω τους— η Kelly ως αστέρας του Χόλιγουντ και η Charlene ως Ολυμπιονίκης κολυμβήτρια — πριν από τους εντυπωσιακούς γάμους τους στο «Λε Ροσέρ» ή «Το Βράχο», τον μονολίθο που υψώνεται ψηλά πάνω από τη Μεσόγειο. Η βασιλική οικογένεια των Grimaldi κυβερνά από το ροζ παλάτι στην κορυφή του Βράχου από τον 12ο αιώνα.

Η πριγκίπισσα Grace είχε δηλώσει κατά την περίοδο του γάμου της ότι ήλπιζε να επανέλθει στην καριέρα της στον κινηματογράφο, αλλά αυτό δε θα κρινόταν από την ίδια. «Αυτή η απόφαση θα ληφθεί από τον πρίγκιπα» είχε εξηγήσει.

Μια ζωή υπό το μικροσκόπιο

Η ζωή της Charlene στο παλάτι ποτέ δεν ήταν εύκολη. Το Μονακό είναι μικρό, μια κοινωνία γεμάτη αριστοκρατία, παλιές οικογένειες και αμείλικτη κουτσομπολίστικη διάθεση. «Το κουτσομπολιό στο Μονακό είναι σε άλλο επίπεδο. Μόνο οι πολύ δυνατοί επιβιώνουν», είπε χαρακτηριστικά ένας κάτοικος.

Η Charlene δεν είχε ποτέ την υποστήριξη που απολάμβανε η Grace Kelly, η οποία τουλάχιστον είχε την αποδοχή των υπηκόων της. Αντίθετα, η Charlene δεν μιλούσε καν καλά γαλλικά, παρά τις εντατικές σπουδές της στην ελίτ σχολή Institut de Français στη Γαλλική Ριβιέρα. Ήταν πάντα μια ξένη σε έναν ξένο τόπο.

Παράλληλα, ο γάμος της ήταν γεμάτος μελανά σημεία. Ο Αλβέρτος είχε ήδη αναγνωρίσει δύο εξώγαμα παιδιά και τον Δεκέμβριο, μια Βραζιλιάνα κατέθεσε μήνυση ισχυριζόμενη ότι έχει μια κόρη μαζί του, από σχέση που είχαν ενώ αυτός και η Charlene ήταν ήδη ζευγάρι. Για την ακρίβεια, η γυναίκα υποστηρίζει ότι αυτό συνέβη λίγο πριν τον γάμο του πρίγκιπα με την όμορφη κολυμβήτρια. Ο Αλβέρτος αρνήθηκε τους ισχυρισμούς, αλλά η υπόθεση προσέθεσε άλλο ένα στρώμα αμφιβολιών γύρω από το παραμυθένιο προφίλ του γάμου τους.

Η λευκή «κόρη» των Ζουλού

Αν υπάρχει ένας τόπος όπου η Charlene νιώθει ότι ανήκει, αυτός είναι η Νότια Αφρική. Εκεί, διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με την ελίτ της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της δισεκατομμυριούχου Bridgette Motsepe Radebe, η οποία πρόσφατα κατηγορήθηκε για ξέπλυμα χρήματος και εκλογική απάτη στη Μποτσουάνα.

Είναι επίσης πολύ κοντά στη βασιλική οικογένεια των Ζουλού. Ο αείμνηστος βασιλιάς Goodwill Zwelithini την θεωρούσε «κόρη του» και η Charlene βρέθηκε στην κηδεία και το μνημόσυνό του. Επίσης, μεσολάβησε στις πρόσφατες διαμάχες για τη διαδοχή του. Μάλιστα, την ημέρα που έφυγε από τη Νότια Αφρική, τη συνόδευε στο αεροδρόμιο ο νέος βασιλιάς των Ζουλού.

Θα γράψει η Charlene το δικό της τέλος;

Η πριγκίπισσα του Μονακό παραμένει ένα αίνιγμα. Πολλοί λένε πως είναι μια γυναίκα παγιδευμένη σε μια ζωή που δεν ήθελε, άλλοι πιστεύουν πως είναι πιο έξυπνη απ’ ό,τι φαίνεται. Ο ίδιος ο Αλβέρτος, όταν ήταν νεότερος, είχε πει ότι «λυπάται όποια παντρευτεί», γιατί «αν δεν είναι διάσημη και μαθημένη στο προσκήνιο, το βασιλικό "ενυδρείο" θα τη φάει ζωντανή». Η ιστορία της μητέρας του, Grace Kelly, επιβεβαίωσε αυτά τα λόγια. Το ίδιο φαίνεται να συμβαίνει και με τη Charlene. Η μόνη διαφορά είναι πως η Charlene ακόμα έχει επιλογές. Το ερώτημα είναι: θα μείνει ή θα βρει τη δύναμη να φύγει;

Πηγή: Grace

Το σκηνοθετικό ντεμπούτο του βρετανού σταρ στο λυρικό θέατρο και άλλες τέσσερις πολυαναμενόμενες παραγωγές ανά την Ευρώπη

Μνημειώδη έργα του μελοδραματικού ρεπερτορίου, τολμηρές σκηνοθεσίες, επετειακές αναγνώσεις και διεθνείς σταρ σε απρόβλεπτους (ή όχι και τόσο απρόβλεπτους) ρόλους συνθέτουν ένα λυρικό τοπίο υψηλών προσδοκιών.

Από τον πολυαναμενόμενο «Ευγένιο Ονιέγκιν» των Παρισίων και το επετειακό «Δαχτυλίδι του Νίμπελουνγκ» στο Μιλάνο, μέχρι τη λαμπερή «Λουίζα Μίλερ» στη Βιέννη, ακολουθούν πέντε φιλόδοξες παραγωγές (νέες σκηνοθεσίες ή και αναβιώσεις επιτυχημένων παραστάσεων) που υπενθυμίζουν ότι η όπερα παραμένει ένα ζωντανό, διεθνές πεδίο συνάντησης καλλιτεχνών, ιδεών και μεγάλων αφηγήσεων.

Από το Χόλιγουντ στο Palais Garnier

Να μια παράσταση όπερας όπου δεν είναι τόσο πρωταγωνιστές οι τραγουδιστές όσο ο σκηνοθέτης. Ο λόγος για τον «Ευγένιο Ονιέγκιν» του Τσαϊκόφσκι, τον οποίο  σκηνοθετεί στο παρισινό Palais Garnier ο βρετανός ηθοποιός Ρέιφ Φάινς.

Στιγμιότυπο από την ταινία «Ονιέγκιν» που σκηνοθέτησε η Μάρθα Φάινς με τον διάσημο αδελφό της στον ρόλο του τίτλου, χαρακτήρα που τώρα ο Ρέιφ Φάινς προσεγγίζει ως σκηνοθέτης στην ομώνυμη όπερα στο Palais Garnier.

Ο Φάινς με την πλούσια κινηματογραφική («Η λίστα του Σίντλερ», «Ο άγγλος ασθενής», «Ο επίμονος κηπουρός» κ.λπ.) και θεατρική καριέρα, είχε διαβάσει για πρώτη φορά το έμμετρο μυθιστόρημα «Ευγένιος Ονιέγκιν» του Πούσκιν (στο οποίο βασίζεται η όπερα) όταν ήταν ακόμη φοιτητής στη Βασιλική Ακαδημία Δραματικής Τέχνης (RADA). Το 1999 είχε ερμηνεύσει τον ομώνυμο ρόλο στην ταινία «Ονιέγκιν» που είχε σκηνοθετήσει η αδελφή του, Μάρθα Φάινς. Με τον «Ευγένιο Ονιέγκιν» κάνει τώρα το ντεμπούτο του και ως σκηνοθέτης της όπερας – με τη σκηνοθεσία σε θέατρο και κινηματογράφο έχει ήδη ασχοληθεί με επιτυχία.

Ο ίδιος δηλώνει φίλος της κλασικής μουσικής και του κλασικού μπαλέτου, το οποίο αγάπησε ακόμα περισσότερο όταν το  2018 σκηνοθέτησε την κινηματογραφική βιογραφία του Ρούντολφ Νουρέγεφ με τον τίτλο «Το λευκό κοράκι». Μιλώντας για τη συνεργασία του με το Palais Garnier περιγράφει τον «Ευγένιο Ονιέγκιν» ως «μια ερωτική ιστορία που δεν λειτουργεί» και σχολιάζει ότι «η φιγούρα του μελαγχολικού και απογοητευμένου από τον κόσμο ανθρώπου είναι συχνή στη ρωσική λογοτεχνία, αλλά την ίδια στιγμή αυτή η κατάσταση της ανθρώπινης ψυχής είναι απολύτως διαχρονική».

Η πρεµιέρα θα δοθεί σήμερα Δευτέρα, 26 Ιανουαρίου – προηγήθηκε στις 23 του µήνα pre-opening για θεατές κάτω των 28 ετών. Ολες οι παραστάσεις, μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου, είναι sold out. Στους πρωταγωνιστικούς ρόλους βρίσκουμε ένα πολυεθνικό καστ: Ο ρωσοαυστριακός βαρύτονος Μπόρις Πινχάσοβιτς (Ευγένιος), η αρμένισσα υψίφωνος Ρουζάν Μαντασιάν (Τατιάνα), ο ουκρανός τενόρος Μπογκντάν Βολκόφ (Λένσκι), η μαλτέζα μεσόφωνος Μαρβίκ Μονρεάλ (Ολγα), η ρωσίδα μεσόφωνος Ελενα Ζαρέμπα (Φιλίπεβνα), η αμερικανίδα μεσόφωνος Σούζαν Γκράχαμ (Λαρίνα) και ο ουκρανός βαθύφωνος Αλεξάντερ Τσιμπάλιουκ (πρίγκιπας Γκρέμιν). Την ορχήστρα θα διευθύνουν εναλλάξ ο Σεμιόν Μπίτσκοφ και ο Κέις Σκαλιόνε.

 «Δαχτυλίδι» 150 ετών

Λυρικό θέατρο όπου κάθε πρεμιέρα αποτελεί διεθνές πολιτιστικό γεγονός, η Σκάλα του Μιλάνου φιλοξενεί σε λίγες εβδομάδες ένα από τα πλέον φιλόδοξα εγχειρήματα της νέας καλλιτεχνικής περιόδου: Την παρουσίαση ολόκληρης της τετραλογίας του Ρίχαρντ Βάγκνερ «Το δαχτυλίδι του Νίμπελουνγκ» σε δύο πλήρεις κύκλους παραστάσεων.

Το επικό έργο που αποτελείται από τις όπερες «Ο χρυσός του Ρήνου», «Βαλκυρία», «Ζίγκφριντ» και «Το λυκόφως των θεών» θα παρουσιαστεί στη Σκάλα τον Μάρτιο με αφορμή τη συμπλήρωση των 150 ετών από την πρώτη πλήρη παρουσίαση του κύκλου, το 1876 στο Μπαϊρόιτ.

Η παραγωγή έχει ανατεθεί στον διακεκριμένο βρετανό σκηνοθέτη Ντέβιντ Μακ Βίκαρ, ο οποίος αξιοποιεί την πιο σύγχρονη τεχνολογία, εντυπωσιακά σκηνικά, φωτισμούς και διάφορα εφέ, για να προβάλει την υπερβατική φύση του έργου με τρόπο που να τιμά και να αναδεικνύει την ιστορική αξία του – ο καλλιτέχνης είχε σκηνοθετήσει τη «Μήδεια» του Κερουμπίνι στην παραγωγή που είδαμε το 2023 στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Αναλυτικότερα, την 1η και στις 10 Μαρτίου θα παρουσιαστεί «Ο χρυσός του Ρήνου», στις 3 και στις 11 η «Βαλκυρία», στις 5 και στις 13 ο «Ζίγκφριντ» και, τέλος, στις 7 και στις 15 Μαρτίου «Το λυκόφως των θεών».

Τη μουσική διεύθυνση της παραγωγής μοιράζονται ο Βρετανός Αλεξάντερ Σόντι και η Αυστραλή Σιμόν Γιανγκ. Το καστ περιλαμβάνει διεθνώς καταξιωμένους τραγουδιστές, μεταξύ άλλων τη φινλανδή σοπράνο Καμίλα Νίλουντ ως Μπρουνχίλντε, τον γερμανό τενόρο Κλάους Φλόριαν Φογκτ ως Ζίγκφριντ, τη νοτιοαφρικανή υψίφωνο Ελζα φαν ντεν Χίφερ ως Ζιγκλίντε και τον γερμανό βαρύτονο Μίχαελ Φόλε ως Βόταν. Πρόκειται για φωνές που έχουν διακριθεί στις μεγαλύτερες σκηνές για τις ερμηνείες τους στα απαιτητικά έργα του Βάγκνερ.

Η επιστροφή ενός τσάρου

Υπάρχουν διάφορες εκδοχές του «Μπορίς Γκοντουνόφ», της μεγαλειώδους όπερας του Μοδέστου Μουσόργκσκι. Η αρχική έκδοση του 1869 είχε απορριφθεί από το Αυτοκρατορικό Θέατρο με πρόσχημα ότι δεν περιείχε έναν μεγάλο γυναικείο ρόλο για μια πριμαντόνα. Ο συνθέτης αναθεώρησε το έργο υποβάλλοντας μια άλλη εκδοχή το 1872, ενώ ακολούθησαν οι εκδοχές τού Νικολάι Ρίμσκι-Κόρσακοφ, o οποίος έκανε εκτενή επανενορχήστρωση και αναθεώρηση του μουσικού κειμένου και του Ντμίτρι Σοστακόβιτς που αποκατέστησε και επανενορχήστρωσε την αρχική εκδοχή.

Η όπερα – «ένα σοκαριστικό ψυχόδραμα, που αποκαλύπτει τη διαφθορά της εξουσίας» – θα παρουσιαστεί τώρα στη Βασιλική Οπερα του Λονδίνου στην παλαιότερη σκηνοθεσία του Ρίτσαρντ Τζόουνς και στην αρχική εκδοχή του Μουσόργκσκι, η οποία έχει τη μορφή επτά σκηνών που διαρκούν περίπου δύο ώρες και εκτυλίσσονται χωρίς διάλειμμα. Πρεμιέρα στις 29 Ιανουαρίου.

Ο διάσημος ουαλός μπασοβαρύτονος Μπριν Τέρφελ, σε πρώτο πλάνο, ως «Μπορίς Γκοντουνόφ».

Οι παραστάσεις θα διαρκέσουν έως τις 18 Φεβρουαρίου. Στο κέντρο του ενδιαφέροντος βρίσκεται βεβαίως ο εξηντάχρονος ουαλός μπασοβαρύτονος Μπριν Τέρφελ. Ο διάσημος καλλιτέχνης, τον οποίο αγαπά ιδιαιτέρως το κοινό του Λονδίνου, επιστρέφει στη Βασιλική Οπερα και στον πρωταγωνιστικό ρόλο του τσάρου Μπορίς Γκοντουνόφ, τον οποίο είχε ερμηνεύσει για πρώτη φορά το 2016 στην ίδια παραγωγή, στο ίδιο θέατρο. Ο Τέρφελ έχει χαρακτηρίσει τον κατά Μουσόργκσκι Γκοντουνόφ «ό,τι δυσκολότερο έχω αντιμετωπίσει στη σταδιοδρομία μου». Τον νέο κύκλο παραστάσεων θα διευθύνει ο Μαρκ Γουίγκλσγουορθ.

Μια σταρ για τη «Λουίζα Μίλερ»

Η επικείμενη πρεμιέρα της όπερας «Λουίζα Μίλερ» του Βέρντι στην Κρατική Οπερα της Βιέννης, στις 7 Φεβρουαρίου, είναι ήδη sold out – θα έχει προηγηθεί στις 4 Φεβρουαρίου ανοιχτή γενική δοκιμή με μειωμένες τιμές εισιτηρίων για θεατές κάτω των 27 ετών. Η παραγωγή κέρδισε το ενδιαφέρον του κοινού κυρίως επειδή στον πρωταγωνιστικό ρόλο θα εμφανιστεί μία από τις σουπερστάρ σοπράνο της εποχής μας, η αμερικανίδα υψίφωνος Ναντίν Σιέρα – η οποία είχε ενθουσιάσει το ελληνικό κοινό ως Βιολέτα στην «Τραβιάτα» της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο Ηρώδειο, τον Ιούλιο του 2024.

Η υψίφωνος Ναντίν Σιέρα θα ερμηνεύσει για πρώτη φορά σε παράσταση τον ρόλο της «Λουίζα Μίλερ», στην Κρατική Οπερα της Βιέννης. Photo Gregor Hohenberg.

Η Σιέρα τραγούδησε για πρώτη φορά τον ρόλο της Λουίζα στην κονστερτάντε παρουσίαση της όπερας στο θέατρο Σαν Κάρλο της Νάπολι, τον Ιούνιο του 2024, οπότε η εμφάνισή της στη Βιέννη σηματοδοτεί την πρώτη φορά που τον ερμηνεύει σε παράσταση. Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Φιλίπ Γκριγκοριάν και τη μουσική διεύθυνση έχει ο Μικέλε Μαριότι.

Τον Ροντόλφο, τον αγαπημένο της Λουίζα, ερμηνεύει ο βρετανός τενόρος Φρέντι ντε Τομάζο, ο οποίος είχε επίσης εμφανιστεί στην αθηναϊκή «Τραβιάτα» της Σιέρα ως Αλφρέντο Ζερμόν. Παραστάσεις θα δοθούν και στις 16, 20, 23, 26 Φεβρουαρίου, καθώς και την 1η Μαρτίου.

Η «Τζοκόντα» φοράει Λακρουά

Ο σκηνοθέτης Ρομάν Ζιλμπέρ τοποθετεί τη δράση της «Τζοκόντα» σε μια μυστηριώδη και ζοφερή Βενετία, όπου τα ασπρόμαυρα κανάλια θυμίζουν τόσο την εορταστική όσο και τη σκοτεινή πλευρά της πόλης. Συμπαραγωγή του Σαν Κάρλο της Νάπολι (όπου πρωταγωνίστρια στον πρώτο κύκλο παραστάσεων ήταν η Αννα Νετρέμπκο) και του Gran Teatre del Liceu της Βαρκελώνης, η παράσταση του αριστουργήματος του Πονκιέλι φιλοξενείται τώρα στο Λιτσέου, από τις 16 Φεβρουαρίου έως τις 2 Μαρτίου.

Τον απαιτητικότατο ρόλο της Τζοκόντα ερμηνεύουν εναλλάξ η ισπανίδα υψίφωνος Σαγιόα Ερνάντεθ και η γεννημένη στο Μινσκ της Λευκορωσίας μεσόφωνος Εκατερίνα Σεμεντσούκ (η οποία δοκιμάζεται πλέον και στο ρεπερτόριο της δραματικής υψιφώνου). Τα εντυπωσιακά κοστούμια υπογράφει ο αειθαλής σχεδιαστής μόδας Κριστιάν Λακρουά. Ζιλμπέρ και Λακρουά θα συνεργαστούν και με τη δική μας Εθνική Λυρική Σκηνή τον ερχόμενο Απρίλιο, στη νέα παραγωγή της «Κάρμεν» του Μπιζέ. Πρόκειται για την αναβίωση και επαναδημιουργία της παγκόσμιας πρώτης παρουσίασης του δημοφιλούς έργου που δόθηκε το 1875 στην Opéra-Comique του Παρισιού, «μέσα από μια πολυετή έρευνα στο βιβλίο σκηνοθεσίας και τα σχέδια κοστουμιών και σκηνικών της επεισοδιακής πρεμιέρας».

Δισεκατομμυριούχος, φίλος του Ντόναλντ Τραμπ και συλλέκτης, ο κληρονόμος του αμερικανικού κολοσσού της ομορφιάς συνδυάζει την ιδιωτική ισχύ με το πάθος για την εικαστική δημιουργία και την πολιτική επιρροή – είναι άλλωστε ο εμπνευστής της ιδέας περί προσάρτησης της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ.

Οπως συμβαίνει συχνά στις διεκδικήσεις εδαφών, οι συγκρούσεις δεν ξεκινούν από όσους βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, αλλά από τις «λαίδες Μακμπέθ» της εποχής μας: πρόσωπα που υποδεικνύουν, υποκινούν και καθοδηγούν, χωρίς να εκτίθενται άμεσα. Στην περίπτωση της Γροιλανδίας και των αμερικανικών βλέψεων για την προσάρτησή της, αυτή η φιγούρα φέρει όνομα και επώνυμο: Ρόναλντ Σ. Λόντερ, δισεκατομμυριούχος κληρονόμος της αυτοκρατορίας ειδών ομορφιάς Estée Lauder και επί σειρά ετών στενός φίλος και συνοδοιπόρος του Ντόναλντ Τραμπ.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ήταν εκείνος που, ήδη από το 2018, κατά την πρώτη προεδρική θητεία Τραμπ, προέτρεπε τον POTUS να εξετάσει σοβαρά το ενδεχόμενο «αγοράς» του νησιού. Οπως αναφέρει ο Τζον Μπόλτον, πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας, σε μαρτυρία που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «The Guardian» και καταγράφηκε πρώτη φορά στο βιβλίο με τίτλο «The Divider», των Πίτερ Μπέικερ και Σούζαν Γκλάσερ, η προτροπή του Λόντερ αντιμετωπίστηκε από τον Τραμπ σχεδόν ως αυτονόητη αλήθεια.

Με άλλα λόγια, δεν χρειάστηκαν επίσημα έγγραφα, χάρτες ή σοβαρές γεωστρατηγικές αναλύσεις. Αρκούσε μια φράση από έναν επιστήθιο φίλο-σύμβουλο για να τεθούν σε κίνηση σενάρια στρατιωτικής, οικονομικής και πολιτικής κατάληψης, μια χαρακτηριστική υπενθύμιση του τρόπου με τον οποίο η ιδιωτική ισχύς μπορεί να μεταφραστεί σε δημόσια φιλοδοξία.

Ο Ρόναλντ Λόντερ χειροκροτεί και η Μαρία Αλτμαν, κληρονόμος της οικογένειας ΜπλοχΜπάουερ, παρακολουθεί καθώς ανακοινώνεται η απόκτηση του έργου του Κλιμτ «Αντέλ ΜπλοχΜπάουερ Ι» από τον συνιδρυτή της Neue Galerie το 2006. Photo Shannon Stapleton -Reuters

Οι καλοί λογαριασμοί…

Βέβαια, δεν μιλάμε για έναν οποιονδήποτε φίλο. Σύμφωνα με το «Forbes», η περιουσία του Ρόναλντ Λόντερ ανέρχεται στα 5 δισ. δολάρια, γεγονός που τον κατατάσσει (μόλις) στην 830ή θέση της λίστας των δισεκατομμυριούχων του κόσμου τούτου. Ο Λόντερ είναι διαχρονικός φίλος του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος και του Ντόναλντ Τραμπ, μια υποστήριξη που δεν περιορίζεται σε δηλώσεις καλής θέλησης.

Τον Μάρτιο του 2025 δώρισε 5 εκατ. δολάρια στο MAGA Inc., τον βασικό μηχανισμό χρηματοδότησης του «κινήματος» Τραμπ, ενώ την ίδια περίοδο συγκαταλεγόταν στους καλεσμένους ενός exclusive δείπνου με τον πρόεδρο, το εισιτήριο του οποίου κόστιζε 1 εκατ. δολάρια το κεφάλι, καταβλητέο επίσης στο MAGA Inc. Οι Ρόναλντ Λόντερ και Ντόναλντ Τραμπ γνωρίζονται από τα φοιτητικά τους χρόνια, ήδη από τη δεκαετία του 1960, όταν συνυπήρχαν στην ίδια ελίτ σχολή διοίκησης επιχειρήσεων (The Wharton School του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια).

Αφού πέρασε από την οικογενειακή αυτοκρατορία της Estée Lauder, βρέθηκε στον πυρήνα της αμερικανικής εξουσίας: πρώτα στο Πεντάγωνο επί Ρόναλντ Ρίγκαν και κατόπιν ως πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Αυστρία.

Το 1989 επιχείρησε να μετατρέψει τη διασύνδεση αυτή σε εκλογικό κεφάλαιο, διεκδικώντας το χρίσμα των Ρεπουμπλικανών για τον δήμο της Νέας Υόρκης, χωρίς όμως επιτυχία, ενώ από το 2007 διατελεί πρόεδρος του Παγκόσμιου Εβραϊκού Συμβουλίου, που λειτουργεί ως διπλωματικός βραχίονας για την εκπροσώπηση και την προώθηση των δικαιωμάτων των ανά τον κόσμο μελών της εβραϊκής κοινότητας μέσα από εκπαιδευτικά προγράμματα και άλλες δράσεις.

Μαζί με τη μητέρα του, Εστέ Λόντερ, μετά την ανακοίνωση της υποψηφιότητάς του για τη δημαρχία της Νέας Υόρκης το 1989. AP PHOTO

Οπως και άλλες ισχυρές φιγούρες του περιβάλλοντος Τραμπ, οι πολιτικές παρεμβάσεις του Λόντερ μοιάζουν να συμβαδίζουν εντυπωσιακά με τα επιχειρηματικά του συμφέροντα. Την ίδια περίοδο που ο 47ος πρόεδρος των ΗΠΑ κλιμακώνει τις απειλές περί προσάρτησης της Γροιλανδίας, ο Λόντερ εμφανίζεται να αποκτά εμπορικά ερείσματα στην περιοχή.

Παράλληλα, πάντα σύμφωνα με την εφημερίδα «The Guardian», το όνομά του περιλαμβάνεται σε consortium επενδυτών που συμμετέχουν σε project για την εξόρυξη κοιτασμάτων λιθίου στην Ουκρανία, στον απόηχο της υπογραφής την περασμένη άνοιξη μιας συμφωνίας που έδινε στην Ουάσιγκτον πρόσβαση σε ορισμένους από τους φυσικούς πόρους της εμπόλεμης χώρας. Η σύμπτωση είναι τουλάχιστον βολική και βεβαίως ενδεικτική του τρόπου με τον οποίο η ισχύς μεταφράζεται σε γεωπολιτική επιρροή.

Ο συλλέκτης και «η Μόνα Λίζα του»

Και όπως συμβαίνει πιο συχνά από όσο θα περίμενε κανείς, ο ίδιος άνθρωπος που ενέπνευσε, ή τουλάχιστον ενθάρρυνε, την ιδέα της εξαγοράς ενός ολόκληρου νησιού είναι ο ίδιος άνθρωπος που έχει μια ιδιαίτερα εκλεπτυσμένη αίσθηση για την τέχνη, σε συνδυασμό με φιλανθρωπικές ευαισθησίες. Ο Ρόναλντ Σ. Λόντερ δεν είναι απλώς ένας δισεκατομμυριούχος κληρονόμος της αμερικανικής αυτοκρατορίας καλλυντικών, αλλά και ένας διεθνούς βεληνεκούς συλλέκτης που λειτουργεί σαν να κρατά τον ίδιο τον κόσμο στην παλάμη του.

«Η Αγία Κλάρα σώζει τους ναυαγούς» (περ. 1455), του Τζοβάνι ντι Πάολο.

Η συλλογή του περιλαμβάνει πάνω από 4.000 έργα και αντικείμενα, γεγονός που την καθιστά μια από τις πιο σημαντικές του είδους της στον κόσμο, με συνολική αξία ύψους 1 δισ. δολαρίων. Μάλιστα έχει δηµιουργήσει ένα από τα µεγαλύτερα ιδιωτικά µουσεία στον κόσµο, τη Neue Galerie στη Νέα Υόρκη (την ίδρυσε το 2001 µαζί µε τον Σερζ Σαµπάρσκι) για να στεγάσει µεγάλο µέρος της: έργα από την αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη έως την αυστριακή και γερμανική τέχνη του 20ού αιώνα. Η Neue Galerie είναι περισσότερο από ένα μουσείο, είναι ένα «Gesamtkunstwerk», ένα ολικό έργο τέχνης.

Στα εκθέματα περιλαμβάνονται πίνακες των Εγκον Σίλε, Οσκαρ Κοκόσκα, Πάουλ Κλέε, Οτο Ντιξ, αλλά και έπιπλα από τον Αντολφ Λος και τον Οτο Βάγκνερ, όπως και κοσμήματα και αντικείμενα τέχνης από τον Γιόζεφ Χόφμαν. Τη μερίδα του λέοντος την έχει ο Γκούσταφ Κλιμτ, μάλιστα το 2006 ο Λόντερ κατέθεσε 135 εκατ. δολάρια για το «Πορτρέτο της Αντέλ Μπλοχ-Μπάουερ I» (1907), ποσό που μέχρι τότε αποτελούσε το υψηλότερο στην ιστορία για ένα ζωγραφικό έργο.

Κεφαλή αρχαίας ελληνίδας θεάς που χρονολογείται στα μέσα του 2 αι. π.Χ. και ανήκει στη συλλογή του Ρόναλντ Λόντερ. Photo Hulya Kolabas-Neue Gallery.

Είναι ο πίνακας που ο Λόντερ αποκαλεί «η Μόνα Λίζα μου» και αποτέλεσε μέρος μιας από τις μεγαλύτερες υποθέσεις επιστροφής λεηλατημένων έργων τέχνης από το ναζιστικό καθεστώς. Μετά την προσάρτηση της Αυστρίας από το Τρίτο Ράιχ, ο πίνακας κατασχέθηκε υπό ψευδείς κατηγορίες μαζί με άλλα έργα από τη συλλογή της εβραϊκής οικογένειας Μπλοχ-Μπάουερ και τον Δεκέμβριο του 1941 κατέληξε στην Πινακοθήκη Belvedere στη Βιέννη, αλλά δεκαετίες αργότερα επεστράφη στην ανιψιά της Αντέλ, τη Μαρία Αλτμαν, έπειτα από μια ιστορική νομική μάχη.

Ο Λόντερ αγόραζε συστηματικά catalogues raisonnés καλλιτεχνών και αναζητούσε εκεί αντικείμενα που προέρχονταν από ιδιωτικές συλλογές, πιστεύοντας ότι εκεί κρύβονται τα σημαντικότερα έργα. Εχει περιγράψει, δε, τη βασική αρχή του συλλεκτικού του κριτηρίου ως τη «φόρμουλα Oh My God», και τις τρεις διαβαθμίσεις της – «Ω» (Oh), «Ω, Θεέ» (Οh My), «Ω, Θεέ μου!» (Οh My God) – σύμφωνα με τις οποίες αγοράζει μόνο έργα που του προκαλούν άμεση και έντονη συναισθηματική αντίδραση.

Ο Λόντερ απονέμει το Theodor Herzl Award στη γερμανίδα καγκελάριο Ανγκελα Μέρκελ στη συναγωγή του Μονάχου τo 2019. AP PHOTO

Κοινώς, βασίζεται στο ένστικτό του, το οποίο όμως καλλιεργείται συστηματικά με βαθιά γνώση και εκτενή έρευνα. Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι ποτέ δεν άφησε την αγορά τέχνης να καθορίσει τις επιλογές του, επιλέγοντας συχνά να κινείται κόντρα στο ρεύμα.

Το ενδιαφέρον του για την Ιστορία και για την κατανόηση διαφορετικών τόπων και εποχών τον οδήγησε να συλλέξει έργα από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη εποχή. Η αυστριακή και γερμανική εξπρεσιονιστική τέχνη έχει ιδιαίτερη θέση στη συλλογή του, την οποία θεωρεί βαθιά προσωπική και συναισθηματικά φορτισμένη, καθώς δεν απεικονίζει απλώς την πραγµατικότητα αλλά τον εσωτερικό κόσµο των καλλιτεχνών, όπως έχει επισηµάνει στο Artnet News.

To who is who μιας αυτοκρατορίας

Ο Ρόναλντ Στίβεν Λόντερ είναι ο δευτερότοκος γιος της Εστέ Λόντερ, η οποία µαζί µε τον σύζυγό της Τζόζεφ Λόντερ ίδρυσαν το 1946 την οµώνυµη εταιρεία καλλυντικών, ξεκινώντας µε τις κρέµες που εκείνη έφτιαχνε στην κουζίνα της.

Ο Ρόναλντ είχε γεννηθεί δύο χρόνια νωρίτερα, το 1944, και ακολούθησε έναν δρόμο εντελώς διαφορετικό από τον μεγαλύτερο αδελφό του, Λέοναρντ (1933-2025), ο οποίος παρέμεινε και μεγαλούργησε στην οικογενειακή αυτοκρατορία καλλυντικών.

Συγκεκριμένα εντάχθηκε στην εταιρεία το 1958 και συνέβαλε αποφασιστικά στην ανάπτυξή της, μετατρέποντάς τη σε έναν κολοσσό με πωλήσεις 15,9 δισ. δολαρίων (το 2023). Αντίθετα, ο Ρόναλντ επέλεξε να συνδυάσει τις επιχειρηματικές δραστηριότητες – αν και έχει συνταξιοδοτηθεί από το ΔΣ της Estée Lauder, εξακολουθεί να προεδρεύει των Clinique Laboratories – με τη διπλωματική καριέρα και τις πολιτικές βλέψεις. Επιπλέον, ίδρυσε τη Central European Media Enterprises, μια μεγάλη εταιρεία μέσων ενημέρωσης και ψυχαγωγίας που δραστηριοποιείται κυρίως στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, δημιουργώντας τη δική του σφαίρα επιρροής πέρα από την οικογενειακή επιχείρηση.

Παράλληλα με την πολυετή παραμονή του στο τιμόνι του World Jewish Congress, η φιλανθρωπική του δράση συνδέεται συχνά με την πολιτιστική, καθώς υπήρξε ενεργός υποστηρικτής της επιστροφής σε οικογένειες θυμάτων του Ολοκαυτώματος έργων τέχνης που είχαν κλαπεί από τους Ναζί.

Σύμφωνα με δηλώσεις του, είναι εκείνος που προέτρεψε τον αδελφό του, Λέοναρντ, να ασχοληθεί πιο ενεργά με την τέχνη. Οπερ και έπραξε, αλλά κέρδισε τα φώτα της δημοσιότητας όταν το 2013 ανακοίνωσε την πρόθεσή του να δωρίσει τη μεγάλη συλλογή του με έργα κυβισμού, αξίας άνω του 1 δισ. δολαρίων, στο Metropolitan Museum of Art.

Πιο πρόσφατα, δε, η δημοπρασία της συλλογής έργων του μέσω των Sotheby’s τον Νοέμβριο του 2025 ήταν ένα γεγονός που τράβηξε (δικαίως) το παγκόσμιο ενδιαφέρον της αγοράς τέχνης. Τα δεκάδες έργα, κυρίως του πρώιμου 20ού αιώνα, απέφεραν συνολικά 527,5 εκατ. δολάρια μαζί με προμήθειες, με τον κορυφαίο πίνακα «Το πορτρέτο της Ελίζαμπεθ Λέντερερ» (1914-1916) από τον Κλιμτ να πωλείται για 236,4 εκατ. δολάρια, επιβεβαιώνοντας για άλλη μια φορά ότι οι Λόντερ δεν είναι μόνο επιχειρηματική δύναμη αλλά και κομβικός «παίκτης» στον χώρο του πολιτισμού.

Τα κινεζικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης κερδίζουν έδαφος έναντι των αμερικανικών κολοσσών χωρίς θόρυβο και δηλώσεις.

Ενώ η παγκόσμια συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη περιστρέφεται γύρω από την «υπερνοημοσύνη» και τα δισεκατομμύρια που επενδύονται στη Silicon Valley, μια διαφορετική δυναμική αναπτύσσεται στο παρασκήνιο. Χωρίς φανφάρες, κινεζικά εργαστήρια τεχνητής νοημοσύνης προσφέρουν εργαλεία ανοιχτού κώδικα που υιοθετούν ολοένα και περισσότερες δυτικές εταιρείες.

Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς τεχνολογικό – είναι γεωοικονομικό.

H ιστορία ξεκινά από το Pinterest

Σύμφωνα με το BBC, κάθε μήνα, εκατοντάδες εκατομμύρια χρήστες επισκέπτονται το Pinterest αναζητώντας έμπνευση: από ευφάνταστα αντικείμενα μέχρι τις πιο αλλόκοτες αισθητικές ιδέες. Πίσω από αυτές τις εξατομικευμένες προτάσεις, όμως, δεν κρύβεται απαραίτητα η αμερικανική τεχνολογία. Η πλατφόρμα δοκιμάζει και ενσωματώνει κινεζικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης για να βελτιώσει το σύστημα συστάσεών της, μετατρέποντάς το –όπως παραδέχεται η διοίκησή της– σε έναν ψηφιακό βοηθό αγορών.

H κινεζική DeepSeek έφερε την έκπληξη με μοντέλσ υψηλών επιδόσεων και χαμηλού κόστους (Reuters)

Όπως εξηγούν στελέχη του Pinterest, τα ανοιχτά μοντέλα επιτρέπουν εσωτερική εκπαίδευση και βελτιστοποίηση, οδηγώντας σε μεγαλύτερη ακρίβεια από τις «έτοιμες» λύσεις της αγοράς. Το σημαντικότερο όμως είναι το οικονομικό σκέλος: σε ορισμένες περιπτώσεις, το κόστος χρήσης μειώνεται δραστικά σε σχέση με τα μοντέλα που προσφέρουν αμερικανικά εργαστήρια AI.

Δεν είναι μόνο το Pinterest. Από την Airbnb μέχρι τις νεοφυείς επιχειρήσεις, όλο και περισσότερες αμερικανικές εταιρείες στρέφονται σε κινεζικά μοντέλα όπως το Qwen της Alibaba ή το Kimi της Moonshot. Η εξίσωση είναι απλή: ποιότητα, ταχύτητα και χαμηλό κόστος.

Η δυναμική των αριθμών

Η εικόνα αποτυπώνεται ξεκάθαρα στις πλατφόρμες διανομής μοντέλων, όπως το Hugging Face. Εκεί, τα κινεζικά εργαστήρια καταλαμβάνουν συχνά τις πρώτες θέσεις σε λήψεις και αξιολογήσεις, ξεπερνώντας ακόμη και καθιερωμένες λύσεις όπως το Llama της Meta. Μάλιστα, σε ορισμένες περιόδους, τα περισσότερα δημοφιλή μοντέλα προέρχονται από την Κίνα, ένδειξη μιας μετατόπισης που δύσκολα αγνοείται.

Η γεωπολιτική διάσταση της AI

Μέχρι πρόσφατα, η κυρίαρχη αφήγηση ήθελε τις ΗΠΑ να προηγούνται χάρη στις τεράστιες επενδύσεις τους. Ωστόσο, μελέτες πανεπιστημιακών ιδρυμάτων δείχνουν ότι τα κινεζικά μοντέλα όχι μόνο έχουν καλύψει το κενό, αλλά σε ορισμένους τομείς προηγούνται τόσο σε δυνατότητες όσο και σε υιοθέτηση.

Ειδικοί επισημαίνουν ότι, ενώ οι αμερικανικές εταιρείες επικεντρώνονται σε φιλόδοξα –και συχνά ασαφή– οράματα υπερνοημοσύνης, η Κίνα επενδύει στη διάδοση λειτουργικών εργαλείων. Το παράδοξο είναι εμφανές: σε έναν ανταγωνισμό μεταξύ διαφορετικών πολιτικών συστημάτων, η πιο «κλειστή» οικονομία προωθεί πιο ανοιχτή τεχνολογία.

Το μέλλον της κούρσας

Την ίδια στιγμή, αμερικανικές εταιρείες όπως η OpenAI πιέζονται να αυξήσουν τα έσοδά τους, στρεφόμενες σε εμπορικά μοντέλα και διαφημίσεις. Παρότι έχουν κάνει βήματα προς το open source, το βάρος παραμένει στις ιδιόκτητες λύσεις που υπόσχονται κερδοφορία.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η Κίνα «κερδίζει» την κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης με θεαματικό τρόπο. Είναι αν, μέσα από τον ανοιχτό κώδικα και το χαμηλό κόστος, καταφέρνει κάτι ίσως πιο ουσιαστικό: να διαμορφώσει τους κανόνες του παιχνιδιού.

Πηγή: ΟΤ.gr