Γράφει η Αγγελική Σπανού

Συνήθως αυτοί που καλλιεργούν τον τραπεζικό πανικό και όσοι, σιωπηρά, τον εύχονται, εμφανίζονται πολύ συμπονετικοί απέναντι στους αναστατωμένους πολίτες που τρέχουν στα ΑΤΜ και στα γκισέ των τραπεζών για να φυλάξουν τις αποταμιεύσεις τους στο σπίτι. Κάπως έτσι λειτουργεί ο φαύλος κύκλος:

Στο δίχτυ πιάνονται τα μικρά ψάρια. Τα μεγάλα ψάρια έφυγαν νωρίς. Από το 2010 τα βαριά πακέτα μετακινήθηκαν και η λεγόμενη ελληνική ελίτ απέδειξε τον πατριωτισμό της με τεράστια εμβάσματα στις τράπεζες του εξωτερικού και βαλίτσες γεμάτες χαρτονομίσματα που κατέληξαν σε φορολογικούς παραδείσους.

Επόμενο ήταν να ακολουθήσουν πολλοί από τη μεσαία τάξη είτε αγοράζοντας ξένα ομόλογα είτε ανοίγοντας λογαριασμό σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Εβλεπαν, άλλωστε, ότι τα μέλη του ελληνικού κοινοβουλίου δεν έδιναν το παράδειγμα επαναπατρίζοντας τις δικές τους καταθέσεις στο εξωτερικό. Το ίδιο συμβαίνει και σήμερα, ακόμη και με υπουργούς. Η στάση αυτή δεν έχει κομματικό χρώμα. Δεν προκύπτει, δηλαδή, ότι ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ αποκλείεται να σήκωσαν τα λεφτά τους από την τράπεζα πριν από τις εκλογές και δεν έχει καμία σημασία αν μια τέτοια συμπεριφορά βγάζει νόημα, αφού είναι πολλά όσα δεν βγάζουν.

Μέσα εγκλωβίστηκαν μικροκαταθέτες και άνθρωποι που δεν έχουν επαφή με το εξωτερικό, όπως είναι συνήθως οι συνταξιούχοι. Πώς να βγάλουν τα λεφτά έξω και αν τα χρειαστούν πώς θα τα φέρουν πίσω, δύσκολη η συνεννόηση σε άλλη γλώσσα, ακριβές και οι μετακινήσεις, γενικά δεν είναι στην κουλτούρα τους τέτοιου είδους συναλλαγές, εδώ οι περισσότεροι δεν έχουν μπει στη διαδικασία των ηλεκτρονικών πληρωμών και στήνονται στις ουρές για να εξοφλήσουν ένα λογαριασμό.

Μια γιαγιά στην Ηπειρο δεν είχε φανταστεί ότι τα παιδιά θα ξετρύπωναν τα λεφτά που είχε θάψει έξω από το σπίτι και θα έπαιζαν ένα πραγματικό κυνήγι του χαμένου θησαυρού. Ενας παπούς κατέφυγε στην αστυνομία για να δηλώσει ότι δεν θυμάται πού έχει κρύψει χρήματα και να ζητήσει να γίνει έρευνα μήπως και εντοπιστούν. Υπάρχουν πάμπολλες μικρές αστείες ανθρώπινες ιστορίες με φόντο τον τραπεζικό πανικό και αρκετές δραματικές αφού έγιναν φοβερές ληστείες με θύματα ηλικιωμένους.

Είναι πραγματικά αξιολύπητοι όσοι ψάχνουν οικιακές κρυψώνες για μασούρια με ευρώ προκειμένου α) να έχουν ρευστότητα αν αποφασιστούν περιορισμοί στις αναλήψεις β) να βρεθούν με ευρώ αν προκύψει αλλαγή νομίσματος γ) να αποφύγουν αιφνιδιαστικό κούρεμα καταθέσεων.

Ολα αυτά είναι μάταια γιατί αν συμβεί μια τέτοιων διαστάσεων καταστροφή δεν πρόκειται να ζήσουν καλύτερα όσοι θα έχουν κάμποσα ευρώ στο σπίτι. Γιατί το όριο ανάληψης θα επαρκεί για να καλύψουν τις ανάγκες τους και η πραγματική αγωνία θα αφορά τη λειτουργία του κράτους και την επάρκεια σε βασικά αγαθά. Επίσης, το σενάριο δραχμής δεν θα γινόταν πιο υποφερτό ούτε θα μπορούσαν να πάνε με τα ευρώ τους στο σούπερμάρκετ, ενώ αν ερχόταν bail in στις τράπεζες μπορεί το ποσό που θα έχαναν να τους φαινόταν ασήμαντο μπροστά στις συνολικές απώλειες που θα άγγιζαν τη ζωή όλων, και τη δική τους.

Με άλλα λόγια, είναι μάταιος κόπος να προσπαθεί κανείς να προστατευθεί από ένα κύμα που, αν σηκωθεί, θα σαρώσει τα πάντα. Η μοίρα του μικροκαταθέτη είναι πολύ πιο δύσκολη από εκείνη του μεγαλοκαταθέτη. Οι εταίροι μας που ανησυχούν για τη σταθερότητα του εγχώριου τραπεζικού συστήματος αναφέρονται στον πρώτο, αφού ο δεύτερος είναι πελάτης δικών τους τραπεζών. Και ίσως επενδύουν στην πολιτική σημασία του τραπεζικού πανικού, θεωρώντας ότι ο Ελληνας είναι λιγότερο ιδεολόγος και περισσότερο καταθέτης. Επομένως, θέλει την επιθετική διαπραγμάτευση και τα μεγάλα “όχι”, αρκεί να έχει φυλαγμένα τα λεφτά στα σπίτι. Μάλλον δεν ξέρει ότι το παιχνίδι είναι στημένο με τον νικητή κερδισμένο από τα αποδυτήρια. Ακόμη και αν δεν αφήσει ούτε ένα από τα ευρώ του στην τράπεζα, και πάλι αυτός θα χάσει.

Ο πρώην τομεάρχης του Ποταμιού Λυκούργος Λιαρόπουλος, που έγινε ευρύτερα γνωστός με το ασυγκράτητο «Γερούν γερά» μετά την πρώτη συνάντηση Ντάισελμπλουμ -Βαρουφάκη, γελούσε δίπλα στον Άδωνι Γεωργιάδη και τον Θάνο Πλεύρη. Ήταν ένα μόνο από τα στιγμιότυπα στα οποία απαθανατίστηκε η προσέγγιση στελεχών των τριών κομμάτων της λεγόμενης φιλοευρωπαϊκής αντιπολίτευσης (ΝΔ, Ποτάμι, ΠΑΣΟΚ) κατά τη διάρκεια της διαδήλωσης με κεντρικό σύνθημα «Μένουμε Ευρώπη», την προηγούμενη Πέμπτη το απόγευμα. 

Η διαδήλωση αυτή ήταν πράγματι η πρώτη μεγάλη αντικυβερνητική κινητοποίηση μετά τις εκλογές και προβλήθηκε ως αμιγώς φιλοευρωπαϊκή, ενώ ήταν (και) βαθύτατα αντιπολιτευτική, σε μια συγκυρία εξαιρετικά κρίσιμη ενόψει της έκτακτης Συνόδου Κορυφής για το ελληνικό ζήτημα τη Δευτέρα. Η σημασία της δεν εξαντλείται στην αυθόρμητη συμμετοχή πολιτών που ανησυχούν για την ελληνική παρουσία στην ευρωζώνη ούτε στο «καπέλωμα» που τους έγινε από τα κόμματα και ειδικά από τη ΝΔ που πρωταγωνίστησε. Η σημασία της εκτείνεται στο ότι το μήνυμα της πλατείας λειτουργεί ως πρόπλασμα για τη δημιουργία μιας «ευρωπαϊκής συμπαράταξης» που προορίζεται να δοκιμαστεί στις επόμενες εκλογές.

Η ιδέα είναι η ένταξη της ΝΔ, του Ποταμιού και του ΠΑΣΟΚ σε ένα συμμαχικό σχήμα που θα μπορούσε να έχει - σύμφωνα με όσα συζητιούνται στο παρασκήνιο - ως επικεφαλής τον Γ. Στουρνάρα, τον Δ. Αβραμόπουλο ή τον Π. Πικραμμένο. Τα τρία κόμματα δεν χρειάζεται να διαλυθούν αφού υπάρχει τρόπος να διεκδικηθεί το μπόνους των 50 εδρών στο πρώτο κόμμα εφόσον δημιουργηθεί νέος πολιτικός φορέας στον οποίο θα προσχωρήσουν. 

Κουβέντες γίνονται ακόμη και για τους ρόλους που θα μοιραστούν την επόμενη μέρα, αν δηλαδή κατάφερναν να σχηματίσουν κυβέρνηση. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να γίνει υπουργός Οικονομικών ο Ευ. Βενιζέλος και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης ο Α. Σαμαράς. 

Μέχρι τώρα ο σχεδιασμός «κόλλαγε» στην άρνηση του Ποταμιού να συνεργαστεί με το «παλιό». Ο Στ. Θεοδωράκης είχε διαψεύσει κατηγορηματικά πληροφορίες ότι κινείται σε μια τέτοια κατεύθυνση. Όμως, από τη στιγμή που πρότεινε σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών «που πιστεύουν στη Δημοκρατία και στην Ευρώπη» άρχισε να διαφαίνεται ότι αρχίζει να το βλέπει διαφορετικά. Άλλωστε, αν γίνουν εκλογές σε συνθήκες ακραίας πόλωσης, το κόμμα του θα πιεστεί πολύ και αρκετά στελέχη του θα ζητήσουν ίσως συμμετοχή στην “ευρωπαϊκή συμπαράταξη”. Προφανώς και για τον Στ. Θεοδωράκη θα μετρήσουν πολύ οι όροι της όποιας τρικομματικής συνεργασίας και ασφαλώς ο προσωπικός του ρόλος. 

Αρχιτέκτονας του εγχειρήματος - στο πολιτικό επίπεδο - είναι ο πρόεδρος της ΝΔ Αντώνης Σαμαράς, ο οποίος έτσι θα μπορούσε να διατηρήσει την παραμονή του στην ηγεσία της ΝΔ εξουδετερώνοντας - για κάποιο διάστημα τουλάχιστον- τους δελφίνους. Την προηγούμενη εβδομάδα είχε συναντήσεις με τον ΠτΔ, τον Κ. Καραμανλή και τον Κ. Σημίτη, ενώ λέγεται ότι θα επιδιώξει να δει και τον Λ. Παπαδήμο. Σε όλες του τις συναντήσεις, με βάση τις διαρροές, εκδηλώνει την ανησυχία του για την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας και ζητά ενεργοποίηση όλων των φιλοευρωπαϊκών δυνάμεων προκειμένου να αποφευχθεί ρήξη με την ευρωζώνη. 

Ανάλογες ανησυχίες έχουν επιχειρηματίες, τραπεζίτες, μιντιάρχες που ενθαρρύνουν στο παρασκήνιο μια ευρωπαϊκή συμμαχία στην πολιτική σκηνή. Ο πρώην υπουργός Οικονομικών Α. Παπαδόπουλος και ο πρύτανης της ΑΣΟΕΕ Δ. Γάτσιος ακούγονται ως πρόσωπα που θα μπορούσαν να παίξουν ρόλο στην ηγετική ομάδα ενός τέτοιου σχήματος, το οποίο το ονειρεύονται και στις Βρυξέλλες. Ο ενθουσιασμός με τον οποίο η Κομισιόν υποδέχθηκε τη διαδήλωση «Μένουμε Ευρώπη» (θα υποβάλει σχετική ερώτηση τη Δευτέρα ο αντιπρόεδρος του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου Δ. Παπαδημούλης) ήταν πολύ ενδεικτικός της πολιτικής ανάγνωσης που γίνεται από το ευρωσύστημα των εσωτερικών εξελίξεων. 

Την επόμενη εβδομάδα ο επικεφαλής του Ποταμιού Στ. Θεοδωράκης θα συναντηθεί με τον Επίτροπο Π. Μοσκοβισί και θα έχει δείπνο εργασίας με πρωθυπουργούς της ευρωζώνης στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ την Πέμπτη. Είναι καλεσμένος του πρωθυπουργού του Βελγίου Γκι Φερχόφστατ. Τι κι αν είναι απλώς ένας πολιτικός αρχηγός αντιπολιτευόμενου κόμματος του 6%; Για τους έξω είναι ο κατάλληλος μεταφορέας μηνυμάτων και - με λίγη τύχη - θα ήταν ένας ιδανικός ρυθμιστής των εξελίξεων.