«Η αληθινή γελοιογραφία δεν πληγώνει. Σκοτώνει.» είχε κάποτε αναφέρει ο Πολωνός σατυρικός συγγραφέας Λεμ Στάνισλαβ (1921 – 2006). Η αιματηρή επίθεση στο περιοδικό Charlie Hebdo απέδειξε περίτρανα ότι η αληθινή γελοιογραφία μπορεί όντως να σκοτώσει. Αλλά όχι αυτόν που βρίσκεται στο στόχαστρο της πένας αλλά αυτόν που κρατάει την πένα... Δέκα ημέρες μετά από το φρικτό αυτό περιστατικό η συζήτηση για την ελευθερία του λόγου και τα όποια όρια της σάτιρας έχει πάλι ανοίξει. Εμείς, κάναμε αυτή την κουβέντα με τον Σπύρο Ορνεράκη, ένα γελοιογράφο με τεράστια πορεία στο χώρο του σκίτσου και δη της πολιτικής γελοιογραφίας. 

Το 1974, στο δημοψήφισμα για τη πολιτειακό, ένα άλλο σκίτσο του γίνεται σύμβολο. Το παιδάκι που κατουράει μέσα στο στέμμα του βασιλιά. «Δε θέλαμε να επανέλθει η μοναρχία και με μια ομάδα ατόμων ξεκινήσαμε μια εκστρατεία εναντίον της. Είχαμε αποφασίσει να μην υπογράφουμε τις δουλειές μας γιατί είχαμε την κακή εμπειρία της χούντας και φοβόμασταν μη φάμε το ξύλο της ζωής μας. Έτσι, έκανα μια σειρά σκίτσων μέσα στα οποία ήταν και ο κατρουλής που δεν το θεωρούσα και τίποτα σπουδαίο. Και τελικά έγινε σύμβολο. Κυριάρχησε σα σήμα στα συλλαλητήρια που γινόντουσαν κατά της βασιλείας. Ήταν τέτοια η επιθυμία του κόσμου που ενώ για τη δική μου κουλτούρα ήταν ολίγον χυδαίο, ο κόσμος το αγκάλιασε. Το σκίτσο έπιασε το κυρίαρχο συναίσθημα του κόσμου εκείνης της εποχής.»

Ο  ίδιος μπορεί να ξεκίνησε την πορεία του στη γελοιογραφία σε εποχές ανελευθερίας αλλά κατά πόσο είναι δυνατό να αποδώσει ένας γελοιογράφος τα μέγιστα σε τέτοιες καταστάσεις; «Σε απολυταρχικά καθεστώτα είναι δύσκολο να κάνει κανείς χιούμορ. Δεν μπορείς να κάνεις χιούμορ χαϊδεύοντας αυτόν που σατυρίζεις. Η σάτυρα είναι επιθετική. Εμπεριέχει ειρωνεία. Το σκίτσο δεν μπορεί να συμβαδίσει με το φανατισμό. Θέλει ελευθερία και ο φανατισμός δεν έχει τέτοια περιθώρια.» Αυτό κατά τη γνώμη του, εξηγεί και τα τεκταινόμενα στο Charlie Hebdo. «Ήρθαν σε σύγκρουση η σάτιρα και ο φανατισμός. Και αυτό το είχαμε δει και παλιότερα με τα σκίτσα του Μωάμεθ στη Δανία. Και για να λέμε και τα δικά μας και να μην εστιάζουμε μόνο στις αντιδράσεις του εξωτερικού και στην Ελλάδα πόσο εύκολο θα ήταν να σατυρίσει κάποιος χοντρά το Χριστό ή ένα σύμβολο της χριστιανοσύνης; Έχουμε το παράδειγμα του παιδιού από το Βόλο που έκανε το Γέροντα Παστίτσιο και του κατέβασαν το σάιτ αλλά και το θεατρικό έργο στο Χυτήριο όπου κατέβηκαν οι χρυσαυγίτες με τους φανατικούς πιστούς και δεν επέτρεπαν στον κόσμο να το παρακολουθήσει. Το να είσαι θρησκευόμενος είναι καλό, βρίσκεις την εσωτερική ισορροπία σου αλλά όταν θες να επιβάλλεις το να θρησκεύεσαι είναι φασισμός πια.»

Η συζήτηση αναπόφευκτα έρχεται στο αν η σάτιρα μπορεί ή πρέπει να υπόκειται σε κάποιους περιορισμούς. «Εγώ πιστεύω πως στη γελοιογραφία δεν υπάρχουν όρια και πως ένας σκιτσογράφος μπορεί να ασχοληθεί με τα πάντα. Αν και εγώ προσωπικά έχω κάποιες αναστολές και πολλές φορές αυτολογοκρινόμουν και ακόμα αυτολογοκρίνομαι. Από το σπίτι μου έμαθα να σέβομαι κάποια πράγματα και αυτό δεν μπορώ να το ξεπεράσω εύκολα. Και ενώ πολλές φορές θέλω να είμαι σκληρός και επιθετικός έαν η αγωγή μου δεν μου το επιτρέπει, δεν το κάνω. Για παράδειγμα, ποτέ δεν έχω θίξει την αναπηρία κάποιου. Το θεωρώ ανήθικο. Ποτέ δε γελοιοποίησα κάποιον με κάποια φυσική αδυναμία. Άλλωστε, δεν δέχομαι σε καμία περίπτωση να σατυρίσω τον αδύνατο και όχι τον δυνατό. Η σάτιρα εκεί στρέφεται. Στον ισχυρό. Στον αδύνατο τι να σατυρίσεις; Το πολύ πολύ να τον καυτηριάσεις γιατί δεν κάνει τίποτα για τη μοίρα του. Να τον προκαλέσεις να σηκωθεί από τον καναπέ του.»

Για τον ίδιο η επιτυχία ενός σκίτσου είναι να καταφέρει να εκπλήξει τον αναγνώστη, να τον ξαφνιάσει, να μπορέσει να δώσει μια καινούργια και φρέσκια ματιά σε πολυμασημένα θέματα. «Από τη στιγμή που ο αναγνώστης θα αναρωτηθεί που το σκέφτηκε αυτό, νομίζω πως έχεις κάνει την άριστη γελοιογραφία.» Και κάτι τέτοιο είναι εξαιρετικά δύσκολο. Απαιτεί από τον γελοιογράφο να είναι επί ποδός σε όλα τα πόστα και να γνωρίζει ό,τι τρέχει μέσα στην επικαιρότητα ώστε να μπορέσει να πλέξει, να κάνει τα παιχνίδια του και να δώσει όλη την ατμόσφαιρα της ημέρας και της εποχής. «Ο σκοπός της γελοιογραφίας είναι να μπορέσεις με δυο, πέντε κουβέντες και με την εικόνα σου να περάσεις -αν όχι τεράστια μηνύματα- τουλάχιστον τις ειδήσεις της ημέρας. Να ψαρέψεις το σημαντικό και να το αποδώσεις με έναν τρόπο που να εντυπωθεί στον αναγνώστη. Εκεί βρίσκεται το ταλέντο ενός γελοιογράφου.»

Λαμβάνοντας υπόψιν, τις σημερινές πολιτικές συγκυρίες και τα πρόσωπα που κυριαρχούν στον δημόσιο βίο, τι είναι αυτό που του εξάπτει τη φαντασία και του προκαλεί την πένα του; «Είναι τόσα πολλά τα πράγματα που σε κάνουν να θέλεις να τα σατυρίσεις, έχουν συμβεί τόσα στραβά σε αυτόν τον τόπο που δεν λείπουν τα θέματα. Στην Ελλάδα, σπάνια μας έλειπαν τα θέματα. Φροντίζουν για αυτό οι πολιτικοί μας. Πολλές φορές δε χρειάζεται καν να κάνεις χιούμορ δηλαδή. Έτσι και καταγράψεις μερικά πράγματα έχεις μια έτοιμη σάτιρα...»

* Ο Σπύρος Ορνεράκης γεννήθηκε το 1942 στα Χανιά. Συνεργάστηκε με το περιοδικό «Ταχυδρόμος», και τις εφημερίδες «Τα Νέα», «Το Βήμα», «Καθημερινή», «Πρωινή» και «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία». Το 1972 έλαβε το δεύτερο βραβείο στην παγκόσμια έκθεση γελοιογραφίας Απέδωσε σκιτσογραφικά τις δίκες της δικτατορίας και τη δίκη Κοσκωτά. Εργάστηκε στο θέατρο και στην τηλεόραση ως σκηνογράφος και ενδυματολόγος και έχει εικονογραφήσει δεκάδες παιδικά και λογοτεχνικά βιβλία. Το 1994 ίδρυσε τη σχολή σκίτσου Ορνεράκη.

Πηγή:tvxs

Κρ.Π.: Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ, και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε;
 
Ντ.Χρ.: Η αλήθεια είναι ότι δεν είμαι σε θέση να απαντήσω σε τέτοιου είδους ερωτήματα. Γενικά, δεν καταλαβαίνω καθόλου τη σύγχρονη ζωή, και ειδικά γι’ αυτό το ερώτημα, δεν είμαι καν σε θέση να απαντήσω στοιχειωδώς.
 
Αλλά, βέβαια, δεν είμαι και κανένα ζώο που ζει έξω απ’ την πραγματικότητα, κι ως ένα σημείο κάτι μυρίζομαι…
 
Αντίθετα με αυτό που κάνουν πολλοί που τα ξέρουν όλα, εγώ δεν ξέρω σχεδόν τίποτα. Κατ’ αρχήν όπως λέει κι ο λαός, δεν είμαι ξερόλα, και δεν ξέρω. Θα μπορούσα με δυο λόγια να απαντήσω μόνο ότι δεν γνωρίζω καλά τα πράγματα και δεν έχω να πω τίποτα, αλλά δεν είναι κι αυτό αλήθεια. Ίσως έχω να πω.
 
Λόγου χάριν καθώς προετοιμαζόμαστε τώρα για εκλογές μέσ’ στο νού μου σηκώνονται ένα σωρό σχετικά φρέσκα προβλήματα. Εγώ, τώρα τι να πω ακριβώς γύρω από τα προβλήματα αυτά, δεν ξέρω, αλλά και δεν μπορώ και να μην απαντήσω. Σ’ αυτό το δίλημμα βρίσκομαι και η αλήθεια είναι, και κατά βάθος μια μικροαπάντηση υπάρχει.
 
Πάντως ξέρω ένα πράγμα, το οποίο λέω έτσι γενικά: Όλα παν προς το χειρότερο! Αυτό, βέβαια, το πιστεύω και με το παραπάνω.  Θα πεις, μια κουβέντα είναι αυτή, αλλά ευτυχώς ή ατυχώς την πιστεύω πολύ. Και πράγματι πιστεύω πως πάμε προς το χειρότερο.
 
Θα υπάρξει τίποτε ανασταλτικό; Ο Θεός και η ψυχή μου… Φοβούμαι ότι θα εξακολουθήσω να μην ξέρω, αλλά με δυο λόγια, τα πράγματα πάνε προς το κακό…  Αν φτάνει αυτό ή δεν φτάνει; Ας πούμε ότι είναι λίγο…
 
Μήπως υπάρχει και καμία θετική απάντηση; Και σ’ αυτό δεν είμαι πολύ σίγουρος. Πολύ φοβούμαι ότι δεν υπάρχει καμιά θετική απάντηση.
 
Όποιοι ψηφιστούνε, δεν θα σώσουν την Ελλάδα, ακόμη κι αν είναι σίγουρη η καλή τους διάθεση. Η Ελλάδα δεν σώζεται πια με τίποτε... Αυτό το πιστεύω και λυπούμαι για την φοβερή κατρακύλα η οποία έχει πάρει η Ελλάδα ως κράτος. Εύχομαι να μην είναι εκατό τοις εκατό, αλλά πάντως έχει μπει σε ένα δρόμο, ας τον πω "της κατολίσθησης". Η κατολίσθηση μπορεί να αποβεί πάρα πολύ κακή. Όπως ήδη είπα, πολύ φοβούμαι ότι όλα πάνε προς το χειρότερο...
 
Εάν υπάρξει κάτι που θα με διαψεύσει με πάρα πολύ χαρά θα το αντιμετωπίσω, αλλά φοβούμαι ότι δεν υπάρχει. Και μακάρι να βγω ψεύτης…  Η αλήθεια, όμως, είναι, ότι είναι και ακόμη χειρότερα.
 
Φοβούμαι να μην σας πιάσει καμιά μελαγχολία. Αλλά μια τέτοια μελαγχολία υφέρπει και πάλι τη φοβούμαι. Εύχομαι βέβαια να πάνε όλα προς το καλύτερο, αλλά είναι πολύ αμφίβολο…  Πάντως όλα πάνε προς το χειρότερο. Αυτή είναι η γνώμη μου.
 
Κρ.Π.: Παγκοσμίως, ή μόνο στην Ελλάδα, πιστεύετε;
 
Ντ.Χρ.: Σ’ αυτό δεν είμαι σε θέση να απαντήσω γιατί πολύ λίγο παρακολουθώ την Ελλάδα παγκοσμίως.
 
Αν και χτες μου ήρθαν κάτι ανέλπιστα πράγματα, γι’ αυτό φοβούμαι ότι κάτι ανέλπιστο μπορεί να ανατρέψει την πραγματικότητα.
 
Μου ήρθε μια είδηση… Τι μπορείτε να φανταστείτε; Ήρθε ο αντιπρόσωπος της UNESCO στην Ελλάδα, ο ίδιος, και μου έφερε ένα χαρτί με πολλά καλά λόγια… καλά τυπωμένο, με καλλιγραφικά γράμματα και με κάποια επιμέλεια. Και αυτό το χαρτί μου το προσέφερε ως δώρο, διότι μέσα σε όλη αυτή την κατάσταση μπορούν ακόμη να κάνουν δώρο ένα χαρτί, σαν εύσημη μνεία. Αστείο φαίνεται, και είναι αλήθεια. Και αυτό το κάνουν σε όλο τον κόσμο. Ας πούμε, ήρθε τώρα από την Ινδία, αλλά δεν πηγαίνει σε όλα τα κράτη΄ σε λίγα και πότε – πότε. Η τιμή ήταν μεγάλη, με την έννοια ότι ξεκίνησε από τη Νέα Υόρκη, και κατέληξε σε μένα...
 
Όσο κι ας σας φάνηκαν απαισιόδοξα σε γενικές γραμμές τα λόγια μου, κατά βάθος είμαι αισιόδοξος. Θα μου πεις, αυτή η αντινομία με τι τρώγεται; Δεν τρώγεται, με τίποτε, αλλά είναι ένα γεγονός. Είμαστε σε μαύρα χάλια, κι όμως ελπίζω πως κάτι παραπάνω καλό θα γίνει. Τι θα γίνει δεν ξέρω, πάντως φαντάζομαι θα γίνει.
 
Κάτι το καλό, έστω κι όχι αμέσως, έστω κι αν δεν βγει αυτός ο υποψήφιος βουλευτής που τώρα θεωρείται πολύ σπουδαίος… Δεν είναι βέβαια καθόλου σπουδαίος, με τίποτε, αλλά εν πάση περιπτώσει, αφού ο λαός θέλει να τον ψηφίσει ας τον ψηφίσει.

Και όλοι οι προηγούμενοι που ψηφίστηκαν ήταν καλύτεροι; Για να μη σας πω ότι οι πιο πολλοί ήταν τσογλάνια (και να μην τον χαρακτηρίσουμε τσογλάνι, πάντως δεν τρώγεται με τίποτε). Αυτό είναι η μοίρα της Ελλάδος. Από τον έναν κακό να πέφτει στον άλλον κακό και κανένας πολύ καλός να μην βγαίνει με κανέναν τρόπο.
 
Ε, είδαμε και πάθαμε, τώρα περιμένω να δω ο καινούργιος τι φρούτο θα είναι, κι αν τυχόν αξίζει τον κόπο. Αλλά βέβαια δεν αξίζει. Δεν βαριέσαι…
 
Κρ.Π.: Για τον Αλέξη Τσίπρα λέτε…
 
Ντ.Χρ.: Για τον Τσίπρα, φυσικά...
 
Κρ.Π.: Πιστεύετε ότι θα βγει;
 
Ντ.Χρ.: Δεν ξέρω, και το εύχομαι να μην βγει, αλλά, παρ’ όλα αυτά, από δω κι από κει, κάτι μπορεί να γίνει και μπορεί να βγει. Ε, και; Σ’ αυτές τις κουβέντες κάτι λέμε… αλλά είναι λίγο πολύ σόκιν, και δεν θέλω να το πω, αλλά ε... με γαργαλάει και να το πω. Στα παλιά μου τα παπούτσια, αν βγει κι αν δεν βγει.

Πηγή:tvxs
 

Την σύγκληση εκτάκτου συνεδρίου της ΝΔ σχεδιάζει να ανακοινώσει ο Α. Σαμαράς, σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του tvxs.gr. H ανακοίνωση ίσως γίνει από τον απερχόμενο πρωθυπουργό αμέσως μετά την ανακοίνωση των εκλογικών αποτελεσμάτων και ο στόχος είναι η διατήρηση του κ. Σαμαρά στην προεδρία της ΝΔ, καθώς ο ίδιος δηλώνει ότι δεν έχει την παραμικρή πρόθεση να αποχωρήσει.

Δύο είναι οι άγνωστοι , αυτήν την στιγμή. παράγοντες που θα επηρεάσουν τις τελικές αποφάσεις του απερχόμενου, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, πρωθυπουργού. Ο πρώτος είναι αν ο ΣΥΡΙΖΑ κερδίσει την αυτοδυναμία. Αν ο Α. Τσίπρας δεν καταφέρει τον κύριο στόχο που έχει θέσει τις τελευταίες μέρες, ο απερχόμενος πρωθυπουργός θα παίξει δυνατά το χαρτί της «αριστερής παρένθεσης». Στις συζητήσεις στο Μέγαρο Μαξίμου, σύμφωνα με τις πληροφορίες του tvxs, έχει σχηματιστεί η πεποίθηση ότι «ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι ΠΑΣΟΚ» και θα τηρήσει τις υποσχέσεις του, με αποτέλεσμα να έρθει αμέσως σε σύγκρουση με τους δανειστές. Επομένως η  όποια ασταθής κυβέρνηση συνεργασίας έχει σχηματιστεί θα καταρρεύσει και η υπό τον κ. Σαμαρά ΝΔ θα διεκδικήσει ξανά την εξουσία.

Στην περίπτωση που ο ΣΥΡΙΖΑ έχει αυτοδυναμία το σενάριο της αριστερής παρένθεσης δεν θα εγκαταλειφθεί, αλλά η «παρένθεση» μπορεί να κρατήσει περισσότερο χρόνο, ενώ συγχρόνως η ΝΔ θα έχει υποστεί μεγαλύτερη πολιτική ήττα.

Ο δεύτερος άγνωστος παράγοντας που θα επηρεάσει την τακτική του επιτελείου Σαμαρά είναι η διαφορά με τον ΣΥΡΙΖΑ και ιδίως το τελικό ποσοστό της ΝΔ. Ο κ. Σαμαράς θεωρεί ότι ένα ποσοστό  κοντά 29% είναι διαχειρίσιμο, όταν η ΝΔ είχε κερδίσει το 29,66% στις εκλογές του Ιουνίου του 2012 και εφάρμοσε αμέσως μετά σκληρές πολιτικές λιτότητας. Τα πράγματα θα δυσκολέψουν αν το ποσοστό της ΝΔ είναι αρκετά χαμηλότερο, οπότε θα έχει μεγαλώσει και η διαφορά με τον ΣΥΡΙΖΑ. Σε αυτή την περίπτωση, οι «δελφίνοι» θα έχουν μεγαλύτερο περιθώριο να κινηθούν εναντίον του κ. Σαμαρά, ορισμένοι από τους οποίους, όπως ο Β. Μειμαράκης, η Ν.Μπακογιάννη αλλά και ο Κ. Μητστοτάκης φρόντισαν ήδη να πάρουν αποστάσεις από την προεκλογική τακτική της ΝΔ.

Αποτελεί παράδοση στην ΝΔ οι πρόεδροι της να παραιτούνται μετά από εκλογική ήττα, αλλά ο κ. Σαμαράς δηλώνει «σκληρό καρύδι» που θα σπάσει την παράδοση. Η ΝΔ έχει σημειώσει τα χαμηλότερα ποσοστά της επί κ. Σαμαρά στις ευρωεκλογές του 2014(22,72%) και στις βουλευτικές τον Μάιο του 2012 (18,55%). Πολλά θα εξαρτηθούν από την στάση του Κ. Καραμανλή που εξακολουθεί να επηρεάζει καθοριστικά τις εξελίξεις στο κόμμα που ίδρυσε ο θείος του αλλά και στην στάση που θα κρατήσουν ισχυροί οικονομικοί παράγοντες. Οι τελευταίοι πιθανότατα θα περιμένουν να δουν τις κινήσεις Τσίπρα, πριν ευνοήσουν την αποχώρηση Σαμαρά και τις διαδικασίες εκλογής νέου προέδρου, που αναπόφευκτα θα οδηγούσαν την ΝΔ σε εσωστρέφεια.

Πηγή:tvxs