Ο εγγονός του Οσκαρ Γουάιλντ και η κληρονομιά ενός σκανδάλου

Με το νέο βιβλίο του, ο Μέρλιν Χόλαντ, μοναδικός εν ζωή απόγονος του ιρλανδού συγγραφέα που πέθανε φτωχός και ατιμασμένος εξαιτίας της ομοφυλοφιλίας του, καθαρίζει τη φήμη του παππού του από τα μυθεύματα και αποκαλύπτει πώς είναι να ζεις με ένα κληρονομημένο σκάνδαλο

Ο Οσκαρ Γουάιλντ, ο μεγάλος ιρλανδός θεατρικός συγγραφέας και ποιητής γεννήθηκε στο Δουβλίνο στις 16 Οκτωβρίου 1854. Και πέθανε στις 30 Νοεμβρίου του 1900 στο Παρίσι όπου κατέφυγε το 1897, ατιμασμένος, φτωχός και με κλονισμένη υγεία, μετά την καταδίκη και τη φυλάκισή του για δύο χρόνια με την κατηγορία των ομοφυλοφιλικών σχέσεων, που ήταν απαγορευμένες στην εποχή του. Αρχικά ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο του Μπανιέ έξω από το Παρίσι, αλλά το 1909 ο τάφος του μεταφέρθηκε στο Περ Λασέζ και διακοσμήθηκε με έναν ανάγλυφο μοντερνιστικό άγγελο.

Ηταν ένας «ιπτάμενος άγγελος με στύση». Ετσι περιέγραψε ο γιος του Οσκαρ Γουάιλντ, Βίβιαν Χόλαντ, τη λαξεμένη σε πέτρα φτερωτή φιγούρα πάνω από τον τάφο του πατέρα του στο νεκροταφείο Περ Λασέζ στο Παρίσι, γράφει ο Economist, παρουσιάζοντας το βιβλίο «After Oscar: The Legacy of a Scandal», που έγραψε ο Μέρλιν Χόλαντ, γιος του Βίβιαν Χόλαντ και μοναδικός εγγονός του Οσκαρ Γουάιλντ.

Τις δεκαετίες που ακολούθησαν μετά τον θάνατο του Γουάιλντ, το σκανδαλιστικό μόριο του αγγέλου έγινε πιο ομαλό από τα χάδια των θαυμαστών του. Το 1961, ωστόσο, βανδαλίστηκε και πλέον η τύχη του αγνοείται. Οι θαυμαστές του ιρλανδού θεατρικού συγγραφέα άρχισαν να φιλούν τον τάφο του αφήνοντας σημάδια φιλιών με λιπαρό κραγιόν, που απαιτούσαν καθάρισμα με διαβρωτικό υλικό. Τελικά το 2011, έπειτα από εκκλήσεις χρόνων του Μέρλιν Χόλαντ, τα περισσότερα σημάδια αφαιρέθηκαν και γύρω από τον τάφο τοποθετήθηκαν, για λόγους προστασίας, γυάλινα πάνελ.

Τα φιλιά ως φόρος τιμής έχουν μια παράξενα συμβολική ποιότητα, καθώς η φήμη του Οσκαρ Γουάιλντ έχει συνδεθεί επίσης με πλάνες και κατασκευές, σχολιάζει ο Economist. Μάλιστα, ο Μέρλιν Χόλαντ, λογοτεχνικός εκτελεστής της κληρονομιάς του συγγραφέα, έχει περάσει 40 χρόνια προσπαθώντας να τις ακυρώσει. Και τώρα, στο έργο του «After Oscar» εκθέτει όλα όσα έχουν ειπωθεί από βιογράφους, πλαστογράφους, ψευδοαπομνημονευματογράφους, ακόμα και από μέλη της δικής του οικογένειας στην προσπάθειά τους να εξωραΐσουν το όνομα του Οσκαρ Γουάιλντ.

Παραδέχεται, μάλιστα, ότι έγραψε το βιβλίο του «με μια δόση θυμού, διοχετευμένη στην αφήγηση». Η αφήγηση του Μέρλιν Χόλαντ ξεκινά με την απελευθέρωση του Οσκαρ Γουάιλντ από τη φυλακή το 1897. Η πτώση του υπήρξε ραγδαία. Μόλις δύο χρόνια πριν, ήταν το πρόσωπο της ημέρας στο Λονδίνο, με δύο θεατρικά έργα του να παίζονται ταυτόχρονα στο Γουέστ Εντ. Ηταν επίσης γνωστή η εξάρτησή του από έναν νεαρό αριστοκράτη, τον λόρδο Αλφρεντ Ντάγκλας με τον οποίο διατηρούσε ερωτική σχέση. Στην πρεμιέρα του έργου του «Η Σημασία τού να

Είναι κανείς Σοβαρός» στο θέατρο Σεν Τζέιμς, ο πατέρας του Αλφρεντ, Τζον Ντάγκλας, μαρκήσιος του Κουίνσμπερι, έφερε ένα μπουκέτο με σάπια λαχανικά για να τα πετάξει στον Γουάιλντ. Αλλά δεν του επετράπη η είσοδος και περιφερόταν απέξω «φλυαρώντας σαν τερατώδης πίθηκος», όπως έγραψε ο Γουάιλντ. Αργότερα, δε, άφησε μια κάρτα στο κλαμπ του συγγραφέα αποκαλώντας τον ανορθόγραφα «somdomite» («σοδομιστή»). Ο Γουάιλντ τον μήνυσε για συκοφαντική δυσφήμηση, μια απόφαση που αποδείχτηκε καταστροφική.

Η υπεράσπιση ανακοίνωσε την πρόθεσή της να καλέσει ως μάρτυρες άνδρες που εκπορνεύονταν με τους οποίους ο Γουάιλντ είχε κάνει σεξ, αναγκάζοντάς τον να αποσύρει την αγωγή του. Στη συνέχεια, όμως, συνελήφθη για «προσβολή δημοσίας αιδούς» και καταδικάστηκε σε δύο χρόνια καταναγκαστικής εργασίας. Η σύζυγός του, Κόνστανς, πήρε τους δύο γιους τους –Σίριλ και Βίβιαν- στο εξωτερικό και άλλαξε το επίθετό τους σε Χόλαντ. «Ηταν ανάγκη», γράφει ο Μέρλιν Χόλαντ, «να αποσυνδεθεί η οικογένεια από οτιδήποτε θα μπορούσε να τη συνδέει με τον Οσκαρ Γουάιλντ».

Μετά την αποφυλάκισή του, ο Γουάιλντ ταξίδεψε στη Γαλλία, ελπίζοντας να επανενωθεί με την οικογένειά του. Αλλά οι φίλοι και οι συγγενείς της Κονστάνς δεν το επέτρεψαν. Στην κοινωνική ελίτ δεν υπήρχε θέση για έναν καταδικασμένο και «αμετανόητο ομοφυλόφιλο». Ο Γουάιλντ δεν είδε ποτέ ξανά τα αγόρια του. Πέθανε στο Παρίσι, πάμφτωχος, σε ηλικία 46 ετών. Ωστόσο δεν χρειάστηκε πολύς χρόνος για να καθιερωθεί αυτό που ο Μέρλιν Χόλαντ αποκαλεί βιογραφία του τύπου «ακολουθώντας τον αρχηγό»: η υπόθεση ενός συγγραφέα υιοθετήθηκε ανεξέλεγκτα από τον επόμενο, μέχρι που θεωρήθηκε πραγματικότητα. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της ακολουθίας ήταν η θεωρία ότι ο Γουάιλντ πέθανε από σύφιλη.

Δημοσιεύτηκε πρώτη φορά το 1912 και εξακολουθούσε να επαναλαμβάνεται μέχρι το 1987 σε μια περίφημη βιογραφία του Ρίτσαρντ Ελμαν. Ωστόσο, οι γιατροί που εξέτασαν τα αρχεία του Γουάιλντ υποστήριξαν ότι πέθανε από μηνιγγοεγκεφαλίτιδα έπειτα από τραυματισμό στο αυτί που υπέστη στη φυλακή. Ακόμη, τη δεκαετία του 1920 είχε γίνει της μόδας να θυμούνται κάποιοι τη υποτιθέμενη στενή σχέση τους με τον Οσκαρ Γουάιλντ. Ενας γάλλος ποιητής ισχυρίστηκε ότι ήταν ο μοναδικός στενός φίλος του τις τελευταίες μέρες του στο Παρίσι, αγνοώντας εντελώς τους δύο πιστούς συντρόφους του, οι οποίοι ήταν στην πραγματικότητα πλάι του στο νεκροκρέβατό του.

Εμφανίστηκαν επίσης πλαστογραφίες. Το 2007, ο Μέρλιν Χόλαντ εντόπισε πλαστά χειρόγραφα του Γουάιλντ σε μια δημοπρασία στο Σαν Φρανσίσκο, αναγνωρίζοντάς τα ως έργο ενός πλαστογράφου της δεκαετίας του 1920. Αλλά και η ίδια η οικογένεια του Χόλαντ είχε το δικό της μερίδιο στη διαστρέβλωση. Ο Βίβιαν Χόλαντ έγραψε μια αυτοβιογραφία με τίτλο «Γιος του Οσκαρ Ουάιλντ», και ο Μέρλιν αφιέρωσε χρόνια για να ελέγξει τα γεγονότα που παραθέτει ο πατέρας του. Διαπίστωσε, λοιπόν, ότι ο Βίβιαν, ανίκανος να αντισταθεί στη βελτίωση ενός παρελθόντος που θυμόταν αμυδρά, σε ορισμένα σημεία είχε εξωραΐσει την αλήθεια.

Η μητέρα του Μέρλιν, Θέλμα, προχώρησε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα, καίγοντας σελίδες από το ημερολόγιο του Βίβιαν και επιμένοντας ότι ο Γουάιλντ ήταν «βασικά ετεροφυλόφιλος». Γιατί η ντροπή της οικογένειας ήταν επίμονη, ακόμα και όταν το έργο του Ουάιλντ αναβίωσε, γράφει ο Economist. Το «Μετά τον Oσκαρ» είναι προφανώς μια καταγραφή των μεταβολών της μεταθανάτιας φήμης του Ουάιλντ. Καταλήγει, ωστόσο, να είναι κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον: μια αφήγηση για το τι συμβαίνει στους ανθρώπους που αναγκάζονται να ζουν με ένα σκάνδαλο το οποίο δεν δημιούργησαν οι ίδιοι