«La Pausa» - Το υπέροχο μεσογειακό καταφύγιο της Κοκό Σανέλ

Στην πολυτελή βίλα της κορυφαίας σχεδιάστριας μόδας, στη Γαλλική Ριβιέρα, σύχναζαν διασημότητες, από τον Νταλί μέχρι την Γκάρμπο, τον Στραβίνσκι και τον Τσόρτσιλ. Πλέον έχει αποκατασταθεί με μεγάλη φροντίδα και η βιβλιοθήκη της έχει εμπλουτιστεί συναρπαστικά

Στο μέρος αυτό, το 1939 ο Σαλβαδόρ Νταλί ζωγράφισε το «Αίνιγμα του Χίτλερ», ένα στοιχειωμένο τοπίο με ένα τεράστιο ακουστικό τηλεφώνου που φαίνεται να κλαίει πάνω από μια κομμένη εικόνα του Φίρερ, προβλέποντας τον πόλεμο. Είναι επίσης το μέρος όπου ο Ουίνστον Τσόρτσιλ έγραψε κεφάλαια του πολύτομου έργου του «Ιστορία των Αγγλόφωνων Λαών» και ζωγράφισε τη θέα με το φως του ήλιου ανάμεσα σε σκιές. Ο Σόμερσετ Μομ ήταν επίσης ένας από τους επισκέπτες του, όπως και η μυθιστοριογράφος Κολέτ, ο συνθέτης Ιγκόρ Στραβίνσκι και ο θεατρικός συγγραφέας Ζαν Κοκτό, συμμετέχοντας σε γεύματα που διαρκούσαν όλη μέρα και όλη νύχτα, με αντιπαραθέσεις και συζητήσεις γύρω από καλλιτεχνικές ιδέες, γράφει στον βρετανικό Guardian η ιστορικός τέχνης Κέιτι Χέσελ.

Αυτό το μέρος είναι η μεσογειακή βίλα «La Pausa» («Η Παύση») στους λόφους του Ροκεμπρίν-Καπ-Μαρτέν στη Γαλλική Ριβιέρα, ιδιοκτησία κάποτε του ζεύγους των βρετανών συγγραφέων Τσαρλς Νόρις Γουίλιαμσον και Αλις Μιούριελ Γουίλιαμσον. Στη συνέχεια αγοράστηκε από την περίφημη σχεδιάστρια της γαλλικής haute couture Γκαμπριέλ «Κοκό» Σανέλ, η οποία την έκτισε από την αρχή στα τέλη της δεκαετίας του 1920. Αργότερα θα την πουλούσε σε ένα ζευγάρι αμερικανών εκδοτών, τον Εμερι και τη Γουέντι Ρέιβς. Εκτεταμένο αλλά και μοναστηριακό, το σπίτι με τους λευκούς τοίχους, τα μπλε παντζούρια και τα παράθυρα με μαύρα σιδερένια πλαίσια σε ομάδες των πέντε –προς τιμήν του εμβληματικού αρώματος Chanel No 5 της Σανέλ–, μόλις πρόσφατα ανακαινίστηκε και αποκαταστάθηκε όπως ήταν αρχικά, αφού αγοράστηκε ξανά από τον οίκο μόδας το 2015.

Ο αρχιτέκτονας Πίτερ Μαρίνο μελέτησε αμέτρητες φωτογραφίες ώστε να πετύχει σωστά τα πάντα, από τα τσιμεντένια τετράγωνα σε ένα πλέγμα από γκαζόν, σαν πάπλωμα, μέχρι τους κάκτους σε γλάστρες στο κάτω μέρος της σκάλας. Αγοράστηκαν επίσης τα αρχικά πλαίσια των κρεβατιών, καθώς και ένα μπάνιο που είναι ολόκληρο ντυμένο με καθρέφτες, παρόμοιο με εκείνο της οδού Καμπόν 31, όπου διέμενε η Κοκό στο Παρίσι.

Μια γωνιά από τo εσωτερικό της βίλας «La Pausa» (chanel.com)

Δημιουργώντας ένα πολυεπίπεδο πορτρέτο

Οταν όμως αποκαθιστάς ένα μέρος με τόσο πλούσιο παρελθόν, πώς αποτυπώνεις το πνεύμα του και τιμάς την ιστορία του; Πώς ζωντανεύεις τα λόγια και τις σκέψεις των διάσημων επισκεπτών του για να δημιουργήσεις το πιο πολυεπίπεδο πορτρέτο από όλα; Απλό. Κτίζεις μια βιβλιοθήκη, γράφει στον Guardian η Κέιτι Χέσελ. Οι βιβλιοθήκες, εξάλλου, είναι ένα αρχείο των γνώσεων, των χαρακτήρων και των ιδεών που έχουν στροβιλιστεί στο μυαλό κάποιου, αντανακλώντας τα ενδιαφέροντα, τις επιθυμίες και –συχνά στην περίπτωση καλλιτεχνών ή συγγραφέων– τους φίλους του, σχολιάζει η βρετανίδα κριτικός τέχνης, προσθέτοντας ότι κάθε φορά που πηγαίνει στο ατελιέ ενός καλλιτέχνη ή επισκέπτεται το σπίτι κάποιου, πάντα ενδιαφέρεται για ό,τι υπάρχει στα ράφια του – ειδικά αν οι συγγραφείς δεν είναι πια εν ζωή. Είναι ένας οικείος τρόπος να γνωρίσεις κάποιον, λέει. Βαθαίνει την κατανόησή μας γι’ αυτόν, μας δίνει πρόσβαση στον εσωτερικό του κόσμο, μας μεταφέρει σε μέρη που δεν γνωρίζαμε ότι είχε βρεθεί.

Η βρετανίδα τεχνοκριτικός θυμάται την επίσκεψή της στο διαμέρισμα της εικαστικού Αλις Νιλ στο Μανχάταν και τα πολλά βιβλία της με θέματα που κυμαίνονταν από τον σοσιαλισμό μέχρι την ψυχανάλυση. Και το σπίτι της ζωγράφου Λεονόρα Κάρινγκτον στην Πόλη του Μεξικού ήταν γεμάτο με κείμενα για τον βουδισμό, τη μαγεία, την κελτική ιστορία, καθώς και βιβλία για τη μοναξιά, λέει. Τι θα γινόταν όμως αν η βιβλιοθήκη κάποιου μπορούσε να συνεχίσει να μεγαλώνει ακόμα και μετά τον θάνατό του; Αν οι ένοικοι της βίλας «La Pausa» ζούσαν, ποια βιβλία θα διάβαζαν και πώς θα τα αντιλαμβανόμασταν σήμερα; Αυτή ήταν η πρόκληση που έθεσε ο οίκος Chanel κατά τη διάρκεια της αποκατάστασης, με τη βοήθεια εξειδικευμένων βιβλιοπωλών, του «Hatchards» στο Λονδίνο (όπου ο εραστής της Κοκό, ο Δούκας του Γουέστμινστερ, διατηρούσε λογαριασμό) και του «7L» στο Παρίσι.

Το μεγάλο χολ της βίλας «La Pausa», καταφύγιο της Κοκό Σανέλ στην κορυφή ενός βράχου με θέα στον κόλπο του Μονακό (Chanel)

Με βάση μια λίστα 100 βιβλίων που ήταν γνωστό ότι αγαπούσε να διαβάζει η Κοκό Σανέλ, η ομάδα άρχισε να επιλέγει τίτλους που ταίριαζαν με τις γνώσεις της. Αλλά ήθελαν επίσης να δημιουργήσουν ένα ευρύτερο πορτρέτο των φίλων και των ενδιαφερόντων της, καθώς και των ανθρώπων που πέρασαν από εκεί και των γεγονότων που συνέβησαν στη «La Pausa». «Και τι έχει συμβεί από τότε στη μουσική, στην αρχιτεκτονική και στη μυθοπλασία!», προσθέτει η Γιάνα Πιλ, πρόεδρος του τμήματος τεχνών, πολιτισμού και κληρονομιάς της Chanel. Μπαίνοντας στη βιβλιοθήκη με την ξύλινη επένδυση ήταν σαν να έμπαινε στο μυαλό και στον κόσμο όσων στάθηκαν εκεί πριν από εκείνη, γράφει η Χέσελ στον Guardian.

Στα ράφια υπήρχαν βιογραφίες του Πικάσο από τον Τζον Ρίτσαρντσον, σπάνιες εκδόσεις του «Scrapbook» του Σέσιλ Μπίτον, εξώφυλλα σχεδιασμένα από τη Βανέσα Μπελ για «Τα Κύματα», το βιβλίο της αδελφής της Βιρτζίνια Γουλφ, καθώς και πρώτες εκδόσεις βιβλίων όσων σύχναζαν στη Γαλλική Ριβιέρα, όπως ο Φ. Σκοτ ​​Φιτζέραλντ και ο Ερνεστ Χέμινγουεϊ. Υπήρχαν επίσης βιβλία φιλοξενούμενων στη βίλα (ή για εκείνους), από τον Σόμερσετ Μομ μέχρι την Γκρέτα Γκάρμπο, καθώς και ματιές στους ιδιωτικούς τους κόσμους, όπως στην περίπτωση των δεμένων τόμων με τις επιστολές του Ζαν Κοκτό. «Πιστεύουμε ότι το μέλλον κτίζεται με θραύσματα του παρελθόντος», λέει στον Guardian η Γιάνα Πιλ, γι’ αυτό και η βιβλιοθήκη εκσυγχρονίζεται με έργα των Χίλαρι Μάντελ, Μάργκαρετ Ατγουντ, Ζέιντι Σμιθ και Ρέιτσελ Κασκ.

Και για να γίνει ακόμα πιο σύγχρονη, λέει η Πιλ, «όταν έρχονται οι επισκέπτες μας, αφήνουν τα δικά τους βιβλία». Θαυμάζοντας τη βιβλιοθήκη στο σύνολό της αντιλαμβάνεσαι ένα εκτεταμένο δίκτυο καλλιτεχνών που εργάστηκαν, συνομίλησαν, ενέπνευσαν και κατανάλωσαν ο ένας τα έργα του άλλου –άμεσα και έμμεσα– ανά τους αιώνες. Και στο επίκεντρό της βρισκόταν μια γυναίκα που διαμόρφωσε, και εξακολουθεί να διαμορφώνει, τον πολιτισμό μας μέχρι σήμερα. Αλλά γιατί ήταν σημαντική μια βιβλιοθήκη για εκείνη; «Διάβαζα τα πάντα…»

Τα βιβλία ήταν το μέσο που χρησιμοποίησε η Κοκό για να ξεφύγει από το δύσκολο και ταπεινό ξεκίνημά της. Σε ηλικία 11 ετών έμεινε ορφανή, όταν η μητέρα της πέθανε από φυματίωση, και ο πατέρας της εγκατέλειψε τις κόρες του σε ένα ορφανοτροφείο που διοικούνταν από μοναχές του Τάγματος των Κιστερκιανών, στο αβαείο του Ομπαζίν στην κεντρική Γαλλία.Χωρίς να έχει ποτέ πολλά χρήματα, η μικρή έβρισκε έξυπνους τρόπους για να έχει πρόσβαση σε βιβλία:

«Διάβαζα τα πάντα…

Στο σπίτι δεν αγοράζαμε ποτέ βιβλία. Κόβαμε τις συνέχειες από τις εφημερίδες και ράβαμε μαζί μεγάλα φύλλα κίτρινου χαρτιού. Αυτά ήταν τα πράγματα που η μικρή Κόκο καταβρόχθιζε κρυφά… Αντέγραφα ολόκληρα αποσπάσματα από μυθιστορήματα… (αυτά) με δίδαξαν για τη ζωή», έχει πει.

Μετά την ανακαίνιση το υπνοδωμάτιο είναι και πάλι ακριβώς όπως ήταν όταν η Κοκό Σανέλ ζούσε στη «La Pausa» (Chanel)

Τα βιβλία ήταν ένα καταφύγιο για την Κοκό, ένας τρόπος να ονειρεύεται πως ήταν η ηρωίδα στη δική της υπέροχη ιστορία και να φαντάζεται αμέτρητες άλλες ζωές για τον εαυτό της.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε, δε, πόσο δύσκολο θα ήταν για εκείνη ως γυναίκα να κτίσει μια αυτοκρατορία από το μηδέν, δεκαετίες προτού καν αποκτήσουν δικαίωμα ψήφου οι γυναίκες στη Γαλλία. Χρειαζόταν οπωσδήποτε τεράστια φαντασία και ικανότητα αφήγησης. Οπως είπε η ίδια, «τα βιβλία ήταν οι καλύτεροί μου φίλοι». Ετσι, όταν ήρθε η ώρα να ανακαινιστεί η «La Pausa», η βιβλιοθήκη επρόκειτο να είναι η παλλόμενη καρδιά και το στοχαστικό μυαλό της βίλας, ο χώρος που ένωνε τα πάντα. Από πολλές απόψεις, όμως, έτσι δεν είναι όλες οι βιβλιοθήκες, και οι δικές μας; Μας αντανακλούν ό,τι έχουμε κάνει, μάθει και αποθηκεύσει μέσα μας, όσους έχουμε γνωρίσει (μερικές φορές κυριολεκτικά και άλλοτε φανταστικά) και πώς έχουμε ξεφύγει.

Οπως και οι βιβλιοθήκες της Νιλ και της Κάρινγκτον, αποκαλύπτουν τις περιέργειές μας, τα μυστικά και τις επιθυμίες μας, παρατηρεί η Κέιτι Χέσελ στον Guardian. Σαν παλάτια μνήμης, που στεγάζουν τους απέραντους εσωτερικούς μας κόσμους, μπορούν να είναι τα πιο προσωπικά πορτρέτα από όλα, προσθέτει η βρετανίδα τεχνοκριτικός. Ρίξτε, λοιπόν, μια ματιά στα δικά σας ράφια και αναρωτηθείτε: «Τι λένε για μένα;».