Χρόνια κόπωση και οργανικά νοσήματα
Γράφει η Δρ. Αναστασία Μοσχοβάκη
Η κόπωση χαρακτηρίζεται από πτώση των επιπέδων ενέργειας του σώματος, η οποία ενίοτε είναι τόσο σοβαρή που καθιστά αδύνατη την τέλεση συνήθων πνευματικών ή σωματικών καθηκόντων. Συνήθεις παράγοντες και νοσήματα που προκαλούν παροδική κόπωση είναι το stress, η κατάθλιψη,τα πολύωρα ταξίδια ιδιαίτερα μεταξύ χωρών με διαφορά ώρας, οι περίοδοι ανεπαρκούς ύπνου, τα ακατάστατα ωράρια, η χρήση τοξικών ουσιών, ορισμένα φάρμακα (π.χ. ηρεμιστικά φάρμακα), οι στερητικές δίαιτες. Όταν η κόπωση επιμένει για χρονικό διάστημα άνω του εξαμήνου, δεν οφείλεται σε ψυχιατρικό νόσημα και δεν υποχωρεί με απλά μέτρα (π.χ. ξεκούραση τέλεση αγχολυτικών δραστηριοτήτων), πρόκειται για το παθολογικό πρόβλημα της χρόνιας κόπωσης.
Καθημερινά το ανθρώπινο σώμα χρειάζεται υψηλά επίπεδα ενέργειας για να πραγματοποιήσει λειτουργίες για να πραγματοποιήσει βιοχημικές κυτταρικές αντιδράσεις αλλά και λειτουργίες που απαιτούν συνέργεια πολλαπλών διαφορετικών οργάνων. Οι περισσότερες από τις λειτουργίες αυτές (π.χ. άμυνα, κυκλοφορία του αίματος, λειτουργία αναπνοής) δεν ευρίσκονται υπό τον έλεγχο της συνείδησης. Η εξασφάλιση φυσιολογικής ενεργειακής εφεδρείας προϋποθέτει την ομαλή συνεργασία μιας ποικιλίας οργανικών συστημάτων.
Αρχικώς πρέπει να λειτουργήσει ομαλά το πεπτικό σύστημα για να τροφοδοτηθεί το σώμα με τα σάκχαρα τα λίπη και τις πρωτεΐνες των τροφών τα οποία όμως δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν αυτούσια ως υλικά «καύσης». Πρέπει να μετασχηματιστούν με πολύπλοκες βιοχημικές αντιδράσεις που έχουν ως καταληκτικό σημείο την παραγωγή τριφωσφορικής αδενοσίνης ΑΤPπου είναι το ενεργειακό «νόμισμα» του ανθρώπινου κυττάρου. Ορμόνες της κυκλοφορίας, νευρωνικές συνδέσεις των ιστών με τον εγκέφαλο συνεργάζονται αρμονικά για να ρυθμιστεί η ομαλή λειτουργία των οργανιδίων των κυττάρων όπου επιτελείται αυτός ο μετασχηματισμός, των μιτοχονδρίων. Η τροφοδοσία των μιτοχονδρίων με επαρκές οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά για να γίνουν οι καύσεις και να παραχθεί τριφωσφορική αδενοσίνη ATP είναι ζωτική για την λειτουργία τους. Η επάρκεια του ύπνου και η ομαλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και των απεκκριτικών οργάνων είναι σημαντικά για την εξουδετέρωση των τοξινών και παραπροϊόντων που παράγουν τα μιτοχόνδρια κατά την λειτουργία τους. Ως καταληκτικό σημείο του κύκλου της ροής ενέργειας στον άνθρωπο, τα κύτταρα πρέπει να ανταποκρίνονται με επάρκεια στις εντολές του εγκεφάλου για κίνηση ή διανοητική συγκέντρωση. Νοσήματα όπως η αναιμία, οι ορμονικές διαταραχές, οι χρόνιες φλεγμονές, το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, τα ψυχιατρικά σύνδρομα, η ινομυαλγία, οι ελλείψεις βιταμινών και ιχνοστοιχείων, οι αλλοιώσεις του ανοσοποιητικού συστήματος, οι παθήσεις του κυκλοφορικού συστήματος, οι αναπνευστικές παθήσεις, η υπερκόπωση, διαταράσσουν ένα ή περισσότερα σημεία του κύκλου της ροής της ενέργειας στον άνθρωπο. Οι κοινές ιώσεις μετά την αποδρομή τους προκαλούν βραχύβιο πρόβλημα κόπωσης συνηθέστερα λόγω της χρήσης από τον ιό των ενεργειακών υποστρωμάτων του σώματος.
Το ιδιοπαθές σύνδρομο χρόνιας κόπωσης χαρακτηρίζεται από γενικευμένη κόπωση, η οποία δεν οφείλεται σε συγκεκριμένο υποκείμενο παράγοντα ή νόσο και χαρακτηρίζεται από ταυτόχρονη παρουσία τεσσάρων ή περισσότερων από τα παρακάτω σημεία που εκτίθενται παρακάτω. Στο σύνδρομο αυτό μπορεί να εμφανιστούν:
• Μυϊκοί πόνοι
• Πόνοι στις αρθρώσεις
• Ευαίσθητοι τραχηλικοί ή μασχαλιαίοι λεμφαδένες
• Πονόλαιμος
• Διαταραχές της μνήμης και της συγκέντρωσης που δεν προκαλούνται από φάρμακα, αλκοόλ ή ουσίες
• Ύπνος που δεν ξεκουράζει
• Κακουχία μετά από άσκηση
• Εμφάνιση πονοκεφάλου που δεν προϋπήρχε
Η σωστή ιατρική παθολογική εξέταση είναι επιβεβλημένη στην περίπτωση της χρόνιας κόπωσης. Η σωστή διαφορική διάγνωση κατευθύνει την ορθή θεραπεία.