Ενεργειακή κρίση - Πλησιάζει το σημείο μηδέν;

Δεκάδες χώρες λαμβάνουν μέτρα για να προστατέψουν τις οικονομίες τους, ενώ η αγορά επεξεργάζεται πετρελαϊκά σενάρια που μιλούν ακόμη και για 180 δολάρια το βαρέλι. Με τα ενεργειακά αποθέματα να μειώνονται καθημερινά και δραματικά, πλέον κάθε μικρή εξέλιξη στον Περσικό μπορεί να έχει μεγάλες συνέπειες

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε μια εύθραυστη ισορροπία. Η ενεργειακή κρίση δεν έχει ακόμη κορυφωθεί, αλλά υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι πλησιάζει σε ένα σημείο καμπής, όπου μικρές εξελίξεις μπορεί να έχουν μεγάλες συνέπειες. Καθώς οι επιπτώσεις της σύγκρουσης με το Ιράν εντείνονται, σχεδόν 80 χώρες έχουν ήδη λάβει έκτακτα μέτρα για να προστατεύσουν τις οικονομίες τους, προετοιμαζόμενες για μια ενδεχόμενη νέα φάση επιδείνωσης. Οι κυβερνήσεις ενισχύουν τις παρεμβάσεις τους, καθώς αυξάνονται οι φόβοι ότι οι τιμές του πετρελαίου μπορεί να εκτοξευθούν ξανά, εάν δεν αποκατασταθεί η ροή καυσίμων μέσω του Στενού του Ορμούζ, το οποίο παραμένει ουσιαστικά αποκλεισμένο.

Ο οικονομολόγος Πολ Ντιγκλ από την εταιρεία Aberdeen επισημαίνει στους Financial Times ότι εξετάζεται πλέον σοβαρά ένα σενάριο όπου το πετρέλαιο τύπου Brent θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και τα 180 δολάρια το βαρέλι. Μια τέτοια εξέλιξη θα προκαλούσε εκτίναξη του πληθωρισμού και ύφεση σε πολλές ευρωπαϊκές και ασιατικές οικονομίες. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Ντιγκλ, ο κόσμος λειτουργεί «με δανεικό χρόνο», υπογραμμίζοντας τη λεπτή ισορροπία στην οποία βρίσκεται το ενεργειακό σύστημα. Η κατάσταση επιβαρύνεται περαιτέρω από την αυξημένη ζήτηση που συνεπάγεται η έναρξη του καλοκαιριού στο βόρειο ημισφαίριο.

Η χρήση κλιματιστικών και η άνοδος των ταξιδιών αυξάνουν την κατανάλωση καυσίμων όπως η βενζίνη, το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τους FT, τα παγκόσμια αποθέματα μειώνονται με πρωτοφανή ταχύτητα. Χώρες όπως η Αυστραλία σχεδιάζουν μεγάλες επενδύσεις για την ενίσχυση των αποθεμάτων σε καύσιμα και λιπάσματα, ενώ η Γαλλία δηλώνει ότι θα επεκτείνει τα μέτρα στήριξης της οικονομίας της. Η Ινδία, από την πλευρά της, καλεί τους πολίτες να περιορίσουν τις δαπάνες σε χρυσό και ταξίδια στο εξωτερικό, προκειμένου να διαφυλάξει τα συναλλαγματικά της αποθέματα. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, ο αριθμός των χωρών που έχουν ήδη υιοθετήσει έκτακτα μέτρα έχει φτάσει τις 76, παρουσιάζοντας σημαντική αύξηση σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Οικονομολόγοι και αναλυτές προειδοποιούν μέσω των Financial Times ότι η επόμενη φάση της κρίσης ενδέχεται να περιλαμβάνει νέα άνοδο των τιμών, δελτίο στα καύσιμα, διακοπές στη βιομηχανική παραγωγή και επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης. Ο ευρωπαίος επίτροπος Μεταφορών Απόστολος Τζιτζικώστας δήλωσε πριν από μερικές ημέρες ότι αν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δεν λήξει σύντομα και δεν επαναλειτουργήσουν τα Στενά του Ορμούζ, τότε μια παγκόσμια ύφεση είναι πιθανό σενάριο. Από την έναρξη της κρίσης, η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας υπερβαίνει σημαντικά την παραγωγή. Οι Financial Times εκτιμούν ότι η ημερήσια ζήτηση πετρελαίου ξεπερνά την παραγωγή κατά περίπου 6 εκατομμύρια βαρέλια, ενώ ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι το έλλειμμα μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερο.

Για να καλυφθεί αυτή η διαφορά, χρησιμοποιούνται αποθέματα τόσο στην ξηρά όσο και στη θάλασσα, ενώ πολλές κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να απελευθερώνουν το στρατηγικό τους «στοκ». Παρότι περισσότερα από δύο εκατομμύρια βαρέλια από αυτά τα αποθέματα διοχετεύονται ημερησίως στην αγορά, η δυνατότητα είναι περιορισμένη χρονικά και ενδέχεται να λήξει μέσα στο καλοκαίρι. Τα παγκόσμια αποθέματα έχουν ήδη μειωθεί δραματικά, ενώ σημαντικές ποσότητες παραμένουν παγιδευμένες στον Περσικό Κόλπο. Δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί πότε ακριβώς θα φτάσουμε στο κρίσιμο σημείο.

Πολλά αποθέματα, σημειώνουν οι FT, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν πλήρως, καθώς αποτελούν μέρος της λειτουργίας του ενεργειακού συστήματος: οι αγωγοί χρειάζονται έστω και ελάχιστες ποσότητες για να διατηρούν πίεση, τα διυλιστήρια απαιτούν συνεχή ροή πρώτων υλών και οι δεξαμενές δεν μπορούν να αδειάσουν εντελώς χωρίς κινδύνους. Οι αγορές ενέργειας αναμένεται να αντιδράσουν πριν εξαντληθούν πλήρως τα αποθέματα. Εκτιμήσεις δείχνουν ότι ήδη από τις αρχές του καλοκαιριού ενδέχεται να υπάρξουν ενδείξεις έντονης πίεσης, ιδιαίτερα στις χώρες του ΟΟΣΑ. Ωστόσο, σύμφωνα με τους Financial Times, η ένταση της κρίσης θα εξαρτηθεί και από το πόσο γρήγορα θα εφαρμοστούν μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης.

Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, οι επιπτώσεις αναμένεται να εκδηλωθούν κυρίως μέσω αυξήσεων τιμών και όχι άμεσων ελλείψεων. Αν και οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι αυτό δεν είναι αρκετό για να περιορίσει σημαντικά τη ζήτηση. Αντίθετα, στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι ελλείψεις είναι ήδη εμφανείς. Σε κράτη όπως το Πακιστάν, η Σρι Λάνκα και οι Φιλιππίνες έχουν εφαρμοστεί μέτρα όπως η τετραήμερη εργασία, θυμίζοντας την ενεργειακή κρίση του 2022. Οι τομείς που πλήττονται περισσότερο, γράφουν οι FT, είναι η πετροχημική βιομηχανία και οι αερομεταφορές.

Τα διυλιστήρια αντιμετωπίζουν αυξανόμενα κόστη και συχνά αποφεύγουν την αγορά ακριβού πετρελαίου, προτιμώντας να εξαντλούν τα υπάρχοντα αποθέματά τους. Αυτή η στρατηγική βασίζεται στην ελπίδα ότι η κρίση θα είναι προσωρινή. Προς το παρόν, πολλοί οικονομολόγοι ελπίζουν ότι η κατάσταση στην προσφορά θα βελτιωθεί αρκετά σύντομα, ώστε οι τιμές να αποκλιμακωθούν κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και να αποφευχθούν τα χειρότερα σενάρια, δηλαδή η απότομη αύξηση του πληθωρισμού και η επιβράδυνση της ανάπτυξης. Οι  για παράδειγμα, αναμένουν ότι η παγκόσμια ανάπτυξη θα συνεχιστεί χάρη στην έκρηξη των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη στις ΗΠΑ και στις σταθερές καταναλωτικές δαπάνες.

Ωστόσο, οι κίνδυνοι αυξάνονται. «Ενα σενάριο κλιμάκωσης — όπου οι τιμές του πετρελαίου θα ξεπεράσουν τα 150 δολάρια το βαρέλι — θα σήμαινε στεγνές αντλίες, διαταραχή της εφοδιαστικής αλυσίδας και ύφεση, σύμφωνα με αναλύσεις της Morgan Stanley.