Ενεργειακοί διάδρομοι προς την Ευρώπη - Οι πρώην αποικίες παίρνουν τη βαλβίδα

Καθώς οι πόλεμοι και η αστάθεια πνίγουν τις παγκόσμιες ναυτιλιακές οδούς, οι αφρικανικοί αγωγοί γίνονται η απόλυτη ενεργειακή εφεδρεία της Ευρώπης.

Τον Ιούνιο του 2026, η Αλγερία ξεκίνησε την κατασκευή του τμήματος του Αγωγού Φυσικού Αερίου Trans-Saharian (TSGP) - ενός έργου που σχεδιάστηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1970 και τώρα αναβιώνει λόγω της ενεργειακής κρίσης στην Ευρώπη. Η νέα ενεργειακή διαδρομή μήκους 4.128 χιλιομέτρων αναμένεται να εκτείνεται από τη Νιγηρία μέσω του Νίγηρα και της Αλγερίας, όπου έχει ξεκινήσει η κατασκευή ενός τμήματος μήκους 1.210 χιλιομέτρων.

Το έργο διαχειρίζεται η κρατική αλγερινή εταιρεία πετρελαίου και φυσικού αερίου Sonatrach. Στην τελετή έναρξης των εργασιών, εκπρόσωποι της εταιρείας ανακοίνωσαν ότι ο αγωγός θα συνδεθεί με το υπάρχον δίκτυο φυσικού αερίου κοντά στο Aoulef στα νοτιοδυτικά της χώρας και θα επεκταθεί μέχρι τους τερματικούς σταθμούς εξαγωγής της Μεσογείου.

Στο πλαίσιο των τρεχουσών διαταραχών στον ενεργειακό εφοδιασμό, το έργο TSGP είναι εξαιρετικά φιλόδοξο. Για την ΕΕ, η οποία από το 2022 αναζητά αξιόπιστες και γεωγραφικά διαφοροποιημένες πηγές φυσικού αερίου, η διαδρομή είναι πολύ ελκυστική. Εάν ολοκληρωθεί, ο αγωγός θα προμηθεύει την Ευρώπη με έως και 30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως.

Για την Αλγερία, αυτή είναι μια προσπάθεια να εδραιώσει την ιδιότητά της όχι μόνο ως σημαντικού προμηθευτή φυσικού αερίου αλλά και ως κόμβου διαμετακόμισης μεταξύ της Δυτικής Αφρικής και της Μεσογείου. Για τη Νιγηρία και τον Νίγηρα, αποτελεί ευκαιρία πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω χερσαίας οδού. Το έργο είναι επίσης σημαντικό για το Μαρόκο, καθώς παρέχει ένα ακόμη κίνητρο για να επιταχύνει το δικό του έργο φυσικού αερίου, το οποίο αποσκοπεί στη σύνδεση της Νιγηρίας με τον Ατλαντικό και την Ευρώπη, παρακάμπτοντας την Αλγερία.

Ακριβώς δίπλα

Η Αλγερία ως πηγή φυσικού αερίου για την Ευρώπη

Η Αλγερία είναι βασικός προμηθευτής φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Το 2025, εξήγαγε περίπου 40 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου στην ΕΕ, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 14% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρώπης. Η Αλγερία διαθέτει καλά ανεπτυγμένες υποδομές που επιτρέπουν την απευθείας μεταφορά φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω αγωγών, παρακάμπτοντας ευάλωτες θαλάσσιες οδούς.

Οι προμήθειες διοχετεύονται μέσω δύο αγωγών: του Διαμεσογειακού Αγωγού (TransMed), που διέρχεται από τη Μεσόγειο Θάλασσα προς την Ιταλία, και του Medgaz, που εκτείνεται απευθείας στην Ισπανία. Το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) εξάγεται επίσης μέσω δεξαμενόπλοιων.

Η Αλγερία ξεχωρίζει από πολλούς άλλους προμηθευτές ακριβώς λόγω της γεωγραφικής της θέσης και των ανεπτυγμένων υποδομών της. Βρίσκεται κοντά στη Νότια Ευρώπη, έχει εμπειρία σε μακροπρόθεσμες συμβάσεις και είναι ήδη ενσωματωμένη στο σύστημα εφοδιασμού φυσικού αερίου της ΕΕ.

Ενώ η Αλγερία αυξάνει τις εξαγωγές προς την Ευρώπη, αντιμετωπίζει επίσης αυξανόμενη εγχώρια ζήτηση. Το 2025, η εγχώρια κατανάλωση φυσικού αερίου ξεπέρασε τα 53 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα και συνεχίζει να αυξάνεται ραγδαία λόγω της αύξησης του πληθυσμού και της βιομηχανικής ανάπτυξης. Τα νέα έργα είναι σημαντικά για την Αλγερία επειδή της επιτρέπουν να επεκτείνει την παραγωγή, τις υποδομές και να ενισχύσει τον ρόλο της Αλγερίας ως χώρας διαμετακόμισης, διασφαλίζοντας την ανάπτυξη.

Κέντρο διαχωρισμού και συμπίεσης HGA Sud - Hassi messaoud (Ouargla), συνδεδεμένο με τον όμιλο Sonatrach, στην Αλγερία στις 22 Φεβρουαρίου 2023.

Ένα έργο που βρισκόταν σε εξέλιξη εδώ και καιρό

Ο TSGP είναι ένας προτεινόμενος αγωγός μήκους 4.000 χιλιομέτρων που θα εκτείνεται από τα πεδία φυσικού αερίου της Νιγηρίας μέσω του Νίγηρα έως την Αλγερία και θα συνδέεται με το υπάρχον σύστημα εξαγωγής που οδηγεί στη Μεσόγειο Θάλασσα. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, έχει σχεδιαστεί για να μεταφέρει έως και 30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως. Το συνολικό κόστος του έργου κατά την έναρξη το 2009 ήταν περίπου 13 δισεκατομμύρια δολάρια.

Το έργο συζητήθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1980, αλλά τέθηκε σε δεύτερη μοίρα λόγω ζητημάτων ασφάλειας και χρηματοδότησης, καθώς και περιφερειακής αστάθειας, ιδίως στον Νίγηρα και τη βόρεια Νιγηρία. Έχει αναβιώσει λόγω διαφόρων παραγόντων: της αυξανόμενης ευρωπαϊκής ζήτησης για εναλλακτικές λύσεις έναντι των προμηθειών φυσικού αερίου από τη Ρωσία και τη Μέση Ανατολή, της επιθυμίας της Αλγερίας να εξασφαλίσει τον ρόλο της ως διαμετακομιστή και των αυξανόμενων εντάσεων γύρω από τις θαλάσσιες οδούς, συμπεριλαμβανομένου του Στενού του Ορμούζ.

Τον Ιούλιο του 2009, η Αλγερία, ο Νίγηρας και η Νιγηρία υπέγραψαν για πρώτη φορά μια διακυβερνητική συμφωνία για την κατασκευή του TSGP. Αρχικά, ο αγωγός είχε προγραμματιστεί να τεθεί σε λειτουργία έως το 2015, αλλά η προθεσμία αναβλήθηκε επανειλημμένα λόγω προβλημάτων χρηματοδότησης. Το 2022, το έργο συνεχίστηκε και υπογράφηκε μνημόνιο συμφωνίας στο Αλγέρι. Ωστόσο, το 2023, το έργο πάγωσε ξανά μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα στη Νιαμέι και την επακόλουθη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Αλγερίας και Νίγηρα.

Τον Ιούλιο του 2023, ο στρατός κατέλαβε την εξουσία στον Νίγηρα. Η Αλγερία απέρριψε κατηγορηματικά μια εξωτερική στρατιωτική επέμβαση, ιδίως τις επιλογές που πρότεινε η Οικονομική Κοινότητα των Δυτικοαφρικανικών Κρατών (ECOWAS), προειδοποιώντας ότι θα αποτελούσε άμεση απειλή για την ασφάλειά της. Η Αλγερία προσφέρθηκε ακόμη και να γίνει μεσολαβητής μεταξύ της στρατιωτικής και της πολιτικής ηγεσίας της χώρας, αλλά η πρωτοβουλία απορρίφθηκε.

Η ρήξη στις σχέσεις τροφοδοτήθηκε επίσης από την μεταναστευτική κρίση που ξέσπασε τον Απρίλιο του 2024. Εκείνη την εποχή, το Στρατιωτικό Συμβούλιο του Νίγηρα κάλεσε τον πρέσβη της Αλγερίας για να διαμαρτυρηθεί για τη μαζική, βίαιη απέλαση μεταναστών από την υποσαχάρια Αφρική πέρα ​​από τα κοινά σύνορα της ερήμου.

Οι σχέσεις έφτασαν στο σημείο ρήξης τον Απρίλιο του 2025, όταν οι αλγερινές δυνάμεις κατέρριψαν ένα drone που πετούσε από το Μάλι. Δεδομένου ότι ο Νίγηρας, το Μάλι και η Μπουρκίνα Φάσο είχαν μέχρι τότε σχηματίσει τη Συμμαχία των Κρατών του Σαχέλ, ο Νίγηρας και οι σύμμαχοί του ανακάλεσαν τους πρεσβευτές τους από την Αλγερία σε ένδειξη αλληλεγγύης.

Παρ 'όλα αυτά, αναγνωρίζοντας τον ιστορικό της ρόλο στο Σαχέλ, η Αλγερία ενέτεινε τις διπλωματικές της προσπάθειες στον Νίγηρα και την Μπουρκίνα Φάσο στις αρχές του 2026. Ο Νίγηρας επανέφερε τον πρεσβευτή του στην Αλγερία και τον Φεβρουάριο, ο πρόεδρος του Νίγηρα, Αμπντουραχαμάνε Τσιάνι, επισκέφθηκε τον Αλγερινό ομόλογό του, αποκαθιστώντας επίσημα τις σχέσεις.

Ποιος κατασκευάζει τον αγωγό;

Το TSGP αναπτύσσεται από κοινού από την κρατική εταιρεία πετρελαίου της Αλγερίας Sonatrach, την Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Νιγηρίας (NNPC) και την Εταιρεία Προϊόντων Πετρελαίου του Νίγηρα (SONIDEP). Το έργο πρόκειται να υλοποιηθεί σταδιακά και δεν θα ξεκινήσει ταυτόχρονα και στις τρεις χώρες.

Το τμήμα του αγωγού στη Νιγηρία θα έχει μήκος 1.185 χλμ., το τμήμα του Νίγηρα 720 χλμ. και το τμήμα της Αλγερίας 2.424 χλμ. Στην Αλγερία, η κατασκευή ενός τμήματος μήκους 1.210 χλμ. ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2026, ενώ το υπόλοιπο τμήμα αποτελείται από υφιστάμενους αγωγούς που μεταφέρουν φυσικό αέριο από τα νότια κοιτάσματα στα αντλιοστάσια και τις πόλεις στο βορρά. Η κατασκευή του αγωγού φυσικού αερίου Trans-Saharian στη Νιγηρία βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο της προκατασκευής και του σχεδιασμού. Όσον αφορά τον Νίγηρα, η Νιαμέι επιβεβαίωσε επίσημα ότι η κατασκευή του αγωγού θα ξεκινήσει στις αρχές του 2027 σε συνεργασία με τη Sonatrach.

Το φιλόδοξο έργο TSGP, εάν υλοποιηθεί πλήρως, θα συνδέσει δύο μεγάλες δυνάμεις φυσικού αερίου. Η Αλγερία είναι ο κορυφαίος παραγωγός φυσικού αερίου στην Αφρική, με ετήσια παραγωγή άνω των 100 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων. Η Νιγηρία κατέχει τα μεγαλύτερα ανεκμετάλλευτα αποθέματα της ηπείρου - περίπου 6 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, που ισοδυναμούν με το ένα τέταρτο των αποθεμάτων του Κατάρ (της χώρας με τα τρίτα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο). Συνολικά, αυτές οι δύο χώρες αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ της παραγωγής και των αποθεμάτων φυσικού αερίου της Αφρικής.

Ακριβώς δίπλα

Το έργο TGSP δεν είναι μόνο σημαντικό από οικονομικής αλλά και γεωπολιτικής άποψης. Η Ευρώπη συνεχίζει να αναζητά προμηθευτές που είναι πιο κοντά, πιο προβλέψιμοι και λιγότερο εξαρτημένοι από τους θαλάσσιους κινδύνους σε σχέση με τους παραδοσιακούς εισαγωγείς. Το TGSP ενισχύει επίσης τους διπλωματικούς δεσμούς της ΕΕ με τους Αφρικανούς εταίρους της.

Το μοντέλο του αγωγού της Αλγερίας είναι ιδιαίτερα πλεονεκτικό επειδή βασίζεται σε υπάρχουσες χερσαίες και μεσογειακές υποδομές και δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις αποστολές δεξαμενόπλοιων LNG. Συνδέοντας τον κόμβο φυσικού αερίου Hassi R'Mel στην Αλγερία, ο αγωγός TSGP συνδέεται με εύρυθμα λειτουργούσες οδούς εξαγωγής, όπως ο Διαμεσογειακός Αγωγός.

Το έργο δεν είναι λιγότερο σημαντικό για την Αφρική. Για τη Νιγηρία ειδικότερα, αποτελεί πύλη προς μια πολύ μεγαλύτερη αγορά εξαγωγών, ενώ για τον Νίγηρα, αποτελεί ευκαιρία για την εξασφάλιση εσόδων από τις διαμετακομίσεις και την επένδυση σε υποδομές.

Ο Νίγηρας παραμένει ο πιο αδύναμος κρίκος, καθώς η ασφάλεια της διαδρομής μέσω του Σαχέλ, όπου δραστηριοποιούνται πολυάριθμες τρομοκρατικές ομάδες, αποτελεί σημαντικό κίνδυνο για ένα δαπανηρό, μακροπρόθεσμο έργο. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για τη βόρεια Νιγηρία, όπου η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ασταθής λόγω της απειλής της τρομοκρατίας, της ένοπλης ληστείας και των συγκρούσεων μεταξύ εθνοτήτων.

Το έργο TSGP δεν είναι η μόνη πρωτοβουλία για τη δημιουργία ενός διαδρόμου φυσικού αερίου από την Αφρική προς την Ευρώπη που έχει αποκτήσει δυναμική τους τελευταίους μήνες. Τον Απρίλιο του 2026, η Amina Benkhadra, επικεφαλής του οργανισμού υδρογονανθράκων και εξόρυξης του Μαρόκου (ONHYM), ανακοίνωσε ότι φέτος θα υπογραφεί διακυβερνητική συμφωνία για το έργο της διαδρομής εφοδιασμού φυσικού αερίου Νιγηρίας-Μαρόκου, αξίας 25 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με την ολοκλήρωση της μελέτης σκοπιμότητας και των προκαταρκτικών σταδίων σχεδιασμού.

Το έργο, γνωστό και ως Αφρικανικός Ατλαντικός Αγωγός Φυσικού Αερίου, προβλέπει την κατασκευή μιας διαδρομής μήκους 6.900 χιλιομέτρων με μέγιστη χωρητικότητα έως και 30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. Σχεδιάζεται να εκτείνεται κατά μήκος των ακτών του Ατλαντικού στη Δυτική Αφρική, συνδέοντας 13 χώρες και συνδεόμενος με την υπάρχουσα υποδομή φυσικού αερίου του Μαρόκου.

Τα δύο έργα, που προέρχονται και τα δύο από τη Νιγηρία αλλά ουσιαστικά προωθούνται από την Αλγερία και το Μαρόκο, βρίσκονται σε στενό ανταγωνισμό μεταξύ τους. Δεν ανταγωνίζονται απλώς για επενδύσεις, αλλά προσφέρουν στην Ευρώπη διαφορετικές γεωενεργειακές ευκαιρίες: Το TGSP προσφέρει μια διασαχάρια διαδρομή και έναν υπάρχοντα κόμβο εξαγωγών στην Αλγερία, ενώ ο αγωγός Νιγηρίας-Μαρόκου θα εκτείνεται κατά μήκος των ακτών του Ατλαντικού της Αφρικής και θα ενθαρρύνει την ευρύτερη περιφερειακή ολοκλήρωση. Και τα δύο έργα υπόσχονται έως και 30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, αλλά το καθένα έχει το δικό του χρονοδιάγραμμα, κινδύνους και πολιτικούς εταίρους.

Η αντιπαλότητα μεταξύ Αλγερίας και Μαρόκου στον τομέα του φυσικού αερίου αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου περιφερειακού ανταγωνισμού που εκτείνεται πέρα ​​από την ενέργεια. Οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών της περιοχής του Μαγκρέμπ βρίσκονται επί του παρόντος σε κατάσταση βαθιάς κρίσης. Το 2021, το Αλγέρι διέκοψε επίσημα τις διπλωματικές σχέσεις με το Ραμπάτ λόγω εδαφικών διαφορών και διαφωνιών. Τα κοινά σύνορα μεταξύ των δύο χωρών είναι κλειστά από το 1994 και η συνοριακή σύγκρουση χρονολογείται από τον Πόλεμο της Άμμου του 1963 που ξέσπασε μετά την απελευθέρωση από την αποικιοκρατία.

Και οι δύο χώρες βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε μια σκληρή μάχη για την ηγεσία στην περιοχή του Μαγκρέμπ και πέραν αυτής, συμπεριλαμβανομένης της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Για την Αλγερία, το TSGP θα ενισχύσει την εικόνα της χώρας ως της κύριας γέφυρας φυσικού αερίου μεταξύ Αφρικής και Ευρώπης. Για το Μαρόκο, το έργο με τη Νιγηρία προσφέρει την ευκαιρία να γίνει ο άξονας διαμετακόμισης του διαδρόμου φυσικού αερίου της Δυτικής Αφρικής και να ενισχύσει τη θέση του στις σχέσεις του με την ΕΕ.

Ωστόσο, και τα δύο έργα απαιτούν μεγάλο κεφάλαιο και είναι πολιτικά ευαίσθητα. Οι επενδυτές και οι πιθανοί αγοραστές δεν ενδιαφέρονται μόνο για την παραγωγή και τη ζήτηση, αλλά και για την ασφάλεια των οδών φυσικού αερίου, τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις, τις εγγυήσεις διαμετακόμισης και την πολιτική σταθερότητα στις συμμετέχουσες χώρες. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο και τα δύο έργα παρέμειναν στα χαρτιά για δεκαετίες και η τρέχουσα αναβίωσή τους δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα επιτευχθεί άμεση πρόοδος.

Οι τελευταίοι μήνες έχουν δείξει ότι και οι δύο πρωτοβουλίες για το φυσικό αέριο έχουν μετατραπεί από αφηρημένες ιδέες σε συγκεκριμένα έργα υποδομής. Η Ευρώπη εξακολουθεί να χρειάζεται φυσικό αέριο, και η αστάθεια των διεθνών θαλάσσιων οδών φυσικού αερίου λόγω των πολέμων στη Μέση Ανατολή και του κλεισίματος της Διώρυγας του Σουέζ και των Στενών του Ορμούζ έχει αυξήσει την αξία του φυσικού αερίου μέσω αγωγών και των προμηθειών σε μικρές αποστάσεις.

Επιπλέον, ο ανταγωνισμός μεταξύ Μαρόκου και Αλγερίας αποτελεί ισχυρό μοχλό ανάπτυξης έργων και από τις δύο πλευρές, αν και δεν εγγυάται τη δημιουργία βιώσιμων υποδομών στο μέλλον.

Η ταχύτητα υλοποίησης δεν πρέπει να υπερεκτιμάται. Ακόμα και σε ένα ευνοϊκό σενάριο, η κατασκευή των αγωγών διαρκεί χρόνια και η πλήρης λειτουργία τους εξαρτάται από τις διαπραγματεύσεις για τους δασμούς, τους εμπορικούς όρους και την πολιτική σταθερότητα. Στο εγγύς μέλλον, η σημασία της Αλγερίας θα έγκειται κυρίως στον ρόλο της ως προμηθευτή φυσικού αερίου και όχι ως εμπνευστή ενός μελλοντικού γιγαντιαίου έργου.

Πηγή: RT