Στο Νησί της Αποκάλυψης επισκεπτόμαστε τη Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, κολυμπάμε στην Ψιλή Άμμο και στην Πέτρα, και δοκιμάζουμε πατινιώτικες τυρόπιτες, πουγκιά με καρύδι και μέλι και αμυγδαλωτά

ια δεκαετίες η Πάτμος ήταν μάλλον ένα κρυμμένο μυστικό: την επισκέπτονταν πιστοί για προσκύνημα, πλούσιοι και διάσημοι που την είχαν ανακαλύψει νωρίς, όσοι είχαν πληροφορίες εκ των έσω και αυτοί που κάθε καλοκαίρι πήγαιναν από νησί σε νησί – τις εποχές που τα ακτοπλοϊκά δεν ήταν ο φόβος και ο τρόμος του ταξιδιώτη.

Οι καιροί άλλαξαν, η Πάτμος μπήκε στα ραντάρ ως ποιοτικός προορισμός πλέον και όχι μόνο θρησκευτικός, οι επιφανείς εξακολουθούν να την αγαπούν –η Μαντόνα είναι το πιο πρόσφατο παράδειγμα–, την αγαπούν όμως και όσοι στις διακοπές τους αποζητούν ομορφιά και ηρεμία.

Αν και παλαιότερα υπήρχαν παντού πινακίδες που επανέφεραν τους «ξένους» στην τάξη, υπενθυμίζοντας ότι «ο τόπος είναι ιερός», σήμερα έχει επιτευχθεί μια χρυσή ισορροπία και η Πάτμος είναι φιλόξενη, χωρίς να έχει χάσει την πνευματικότητά της – κάτι καθόλου αυτονόητο.

Πρώτη ημέρα

Η Πάτμος είναι γνωστή ως το «νησί της Αποκάλυψης», καθώς σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, ο εξόριστος εκεί Ιωάννης ο Θεολόγος είδε ένα όραμα και έγραψε μέσα σε μια σπηλιά, γύρω στο 95 μ.Χ., την Αποκάλυψη, ένα από τα βιβλία της Καινής Διαθήκης.

Τα στενά πλακόστρωτα σοκάκια με τα «μαντώματα», τα πέτρινα τοξωτά περάσματα, και τα αγέρωχα αρχοντικά της Πάτμου δημιουργούν ένα σκηνικό που αποκλείεται να σας αφήσει αδιάφορους.

Το 1981 η ελληνική πολιτεία χαρακτήρισε την Πάτμο «Ιερά Νήσο», λόγω της ιδιαίτερης θρησκευτικής και ιστορικής σημασίας της, γεγονός σημαντικό για τους κατοίκους της, που προσπαθούν να διαφυλάξουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του νησιού.

Με τη σειρά της η UNESCO, το 1999, συμπεριέλαβε τη Χώρα, τη Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου και το Σπήλαιο της Αποκάλυψης στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς, γεγονός που εκ του αποτελέσματος ενίσχυσε και το τουριστικό προφίλ του νησιού.

Η Χώρα δεν θεωρείται τυχαία μνημείο, η ιστορία της ανάγεται στον 12ο αιώνα και είναι ένας από τους πιο γοητευτικούς και καλοδιατηρημένους οικισμούς του Αιγαίου. Χτισμένη αμφιθεατρικά στον λόφο, με τους ανεμόμυλους να ξεχωρίζουν και τη Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου να δεσπόζει στην κορυφή, η Χώρα σε προσκαλεί να την ανακαλύψεις.

Τα στενά πλακόστρωτα σοκάκια με τα «μαντώματα», τα πέτρινα τοξωτά περάσματα, και τα αγέρωχα αρχοντικά δημιουργούν ένα σκηνικό που αποκλείεται να σας αφήσει αδιάφορους.

Περπατώντας στο κεντρικό καλντερίμι που οδηγεί στο καστρομονάστηρο, μια σειρά από αρχοντικά θα σας τραβήξουν την προσοχή. Ανάμεσά τους το Αρχοντικό Νικολαΐδη, χαρακτηριστικό δείγμα της πατμιακής αρχιτεκτονικής, που λειτουργεί ως μουσείο στο οποίο μπορείτε να πάρετε μια γεύση από τον τρόπο ζωής των παλαιότερων κατοίκων του νησιού και να… ζηλέψετε λίγο.

Επισκέψιμο είναι και το Αρχοντικό Σημαντήρη (1625), το παλαιότερο αρχοντικό της Χώρας, που βρίσκεται κοντά στην επίσης σημαντική Μονή Ζωοδόχου Πηγής (1607), τη δεύτερη παλαιότερη μονή του νησιού –και πρώτη γυναικεία–, που οριζόταν από τη διαθήκη του κτήτορα, Παρθένιου Παγκώστα, ως καταφύγιο για χήρες και άγαμες νέες. 

Η καρδιά του οικισμού είναι η πλατεία της Αγιά Λεβιάς (Αγίας Λεσβίας) –όπου η ιστορική και διαχρονική ταβέρνα του Βαγγέλη συγκέντρωνε τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 εγχώριους και ξένους καλλιτέχνες, συγγραφείς και εφοπλιστές–, η οποία σφύζει από ζωή όλες τις ώρες της ημέρας.

Στην πλατεία Λόζα θα δείτε το νεοκλασικό δημαρχείο (1884), το αρχοντικό Καλλιγά (18ος αιώνας), ενώ μπορείτε να πιείτε καφέ ή να φάτε απολαμβάνοντας τη θέα.

Η ώρα για μια επίσκεψη στη Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου έχει φτάσει. Όταν ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄ Κομνηνός τού παραχώρησε την Πάτμο με χρυσόβουλο για να ιδρύσει μοναστήρι αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη, ο Όσιος Χριστόδουλος ο Λατρηνός κατασκεύασε τα πρώτα κτίσματα (1088-1092), τα οποία συμπληρώνονταν ανά τους αιώνες.

Το μοναστήρι είναι οχυρωμένο με ψηλά τείχη, πύργους και επάλξεις από τον φόβο των πειρατών, έχει σημαντικές τοιχογραφίες (12ος-15ος αιώνας) και μια σπουδαία βιβλιοθήκη με μεγάλο αριθμό χειρογράφων, παλαιτύπων και ιστορικών εγγράφων.

Την αγία τριάδα της UNESCO που προαναφέρεται συμπληρώνει το υποβλητικό Σπήλαιο της Αποκάλυψης, μέσα στο οποίο διακρίνεται ο βράχος όπου ο Ιωάννης αναπαυόταν, καθώς και μια σχισμή, που συνδέεται συμβολικά με τη φωνή του Θεού. Το σπήλαιο περιβάλλεται από το ομώνυμο μοναστήρι, ενώ από πάνω βρίσκεται η Πατμιάδα Σχολή (1713), ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα με σημαντική παρουσία στην ιστορία του νησιού.

Αν έχετε ακόμα κουράγιο, πεταχτείτε μέχρι το Καστέλλι, όπου βρίσκεται ό,τι απέμεινε από την αρχαία ακρόπολη του νησιού, αλλιώς ξεκινήστε για μια βουτιά στο κοντινό Μελόι ή το Αγριολίβαδο, αν προτιμάτε τις οργανωμένες παραλίες.

Η μέρα θα κλείσει στη Σκάλα, το κοσμοπολίτικο λιμάνι, που είναι το πιο ζωντανό σημείο της Πάτμου. Χαλαρώστε περπατώντας στον παραλιακό δρόμο και καθίστε στο ατμοσφαιρικό παραδοσιακό Καφεζαχαροπλαστείον Houston (1955), στο οποίο έχει κάνει αφιέρωμα το «World of Interiors».

Μέρα Δεύτερη

Ξεκινήστε τη μέρα με έναν καφέ στον Γροίκο, έναν μικρό γραφικό οικισμό που βρίσκεται σε έναν ήσυχο και προστατευμένο κόλπο –«από τους ωραιότερους του κόσμου», όπως έχει χαρακτηριστεί–, σε μια μικρή πράσινη κοιλάδα.

Το ψαροχώρι, που οφείλει το όνομά του στην πρώτη αγροικία της περιοχής, άρχισε να αναπτύσσεται τουριστικά το 1960, όταν χτίστηκε εκεί το Ξενία Πάτμου, που σήμερα έχει ανακαινιστεί από ιδιώτες και λειτουργεί ως ξενοδοχείο πέντε αστέρων – το μοναδικό στο νησί.

Δίπλα στον Γροίκο βρίσκεται η παραλία Πέτρα, και η πέτρα δεν είναι άλλη από τον περίφημο βράχο της Καλικατσούς –η νησιώτικη ονομασία του θαλασσοκόρακα–, που εκτός από εντυπωσιακός είναι και σημαντικός αρχαιολογικός χώρος.

Στον βράχο έχουν βρεθεί κεραμικά και λίθινα εργαλεία, ενώ σώζονται λαξευτά σκαλοπάτια, δεξαμενές και τεχνητά σπήλαια. Οι αρχαιολόγοι θεωρούν ότι ο βράχος χρησιμοποιήθηκε ως υπαίθριο ιερό, πιθανόν αφιερωμένο στην Αφροδίτη, από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού έως τους ιστορικούς χρόνους. Αργότερα, οι λαξευμένοι χώροι αξιοποιήθηκαν από ασκητές ως ερημητήρια. 

Αν έχετε αθλητικά παπούτσια αξίζει να σκαρφαλώσετε στον βράχο, που σύμφωνα με τον μύθο κάποτε υπήρξε κοπέλα, η οποία παράκουσε την εντολή της μάνας της να μην κολυμπήσει, καθώς είχε μόλις κοινωνήσει, και πέτρωσε, μετά τη σχετική κατάρα. Ο… καταραμένος θρύλος, ωστόσο, δεν πτοεί όσους θεωρούν ότι ο βράχος εκπέμπει έντονη ενέργεια και αποφασίζουν να διαλογιστούν και να κάνουν γιόγκα επιτοπίως.

Όσοι αγαπάτε τα μοναστήρια, ενδιαφέρον έχει η γυναικεία Μονή Ευαγγελισμού (1937), αλλιώς ετοιμαστείτε για μια βουτιά στη Λάμπη, που ξεχωρίζει για τα μοναδικά, πολύχρωμα βότσαλά της – για τους πεινασμένους, υπάρχει και το απαραίτητο ταβερνάκι πάνω στο κύμα.

Οι πιο αθλητικοί μπορείτε να ακολουθήσετε το μονοπάτι για την Ψιλή Άμμο, που ξεκινά από το Διακόφτι. Έπειτα από περίπου μισή ωρίτσα θα φτάσετε σε μια παραλία με χρυσή, ψιλή προφανώς άμμο, γαλαζοπράσινα νερά και κάμποσα αλμυρίκια. Σε περίπτωση που αναρωτιέστε, υπάρχει και ταβέρνα. Οι λιγότερο δυναμικοί, να ξέρετε ότι πηγαίνει καραβάκι από τη Σκάλα.

Το τέλος της μέρας θα σας βρει στη Χώρα. Προμηθευτείτε τις απίθανες πατινιώτικες τυρόπιτες, πουγκιά με καρύδι και μέλι και αμυγδαλωτά αχλαδάκια –με ντόπιο ανθόνερο, παρακαλώ–, και ανεβείτε στους τρεις παραδοσιακούς ανεμόμυλους (1588 και 1863) για ένα ηλιοβασίλεμα με θέα στο Αιγαίο και τα γειτονικά νησιά.

Ένα ποτό στα ατμοσφαιρικά μπαράκια της Χώρας, στην οποία κάποτε έπινε το τζιν του ο Ντέιβιντ Μπάουι, είναι ο ιδανικός αποχαιρετισμός – μέχρι την επόμενη φορά.

H οσκαρική γαλλίδα ηθοποιός κοιτάζει πίσω μια καριέρα γεμάτη μεγάλους ρόλους, χωρίς να νιώθει την ανάγκη να αποδείξει τίποτα. Μιλά για την ελευθερία, τη μητρότητα, τις επιλογές της και την ανάγκη να παραμένει αληθινή

Στα 50 της, η Μαριόν Κοτιγιάρ μοιάζει να έχει αφήσει πίσω της την ανάγκη να αποδείξει οτιδήποτε. Eχει κερδίσει Oσκαρ, έχει υποδυθεί την Εντίθ Πιαφ, έχει συνεργαστεί με κορυφαίους σκηνοθέτες και έχει πρωταγωνιστήσει σε μεγάλες παραγωγές. Σε συνέντευξή της στη Repubblica, μιλά για τις επιλογές της, την ανάγκη να παραμένει ελεύθερη και εκείνο το στοιχείο που την έκανε εξαρχής να αγαπήσει την υποκριτική: την ελευθερία να δοκιμάζεται, να αποτυγχάνει και να αλλάζει.  Η ηθοποιός βρέθηκε στη Βενετία ως μέντορας του Biennale College, της πρωτοβουλίας της Μπιενάλε για την εκπαίδευση και την υποστήριξη νέων κινηματογραφικών ταλέντων, σε συνεργασία με τη Chanel, της οποίας είναι πρέσβειρα.

Και γνωρίζει καλά πόσο δύσκολο είναι για έναν νέο σκηνοθέτη να βρει χώρο σε μια κινηματογραφική αγορά όπου το κέρδος συχνά προηγείται της καλλιτεχνικής τόλμης. Η Κοτιγιάρ έχει βιώσει η ίδια αυτήν τη δυσκολία. Τα τελευταία χρόνια συμμετείχε σε ανεξάρτητες παραγωγές όπως οι «La Tour de Glace», «Little Girl Blue» και «Annette», σχέδια που, όπως εξηγεί, δεν θα μπορούσαν εύκολα να πραγματοποιηθούν χωρίς εξωτερική υποστήριξη. «Χωρίς τη στήριξη της Chanel δεν θα τα είχαμε καταφέρει, απλώς επειδή δεν υπήρχαν αρκετά χρήματα», δηλώνει στην ιταλική εφημερίδα. Το ίδιο, όπως επισημαίνει, ισχύει και για την ταινία «Roma elastica» του Μπερτράν Μαντικό, που παρουσιάστηκε στο τελευταίο Φεστιβάλ των Καννών.

Εκεί η Κοτιγιάρ είχε επίσης πρωταγωνιστικό ρόλο στο «Karma», την ταινία του πρώην συντρόφου της, Γκιγιόμ Κανέ, ο οποίος έγραψε το σενάριο ειδικά για εκείνη. Οπως αναφέρει η ίδια στη Repubblica, αισθάνεται τυχερή που συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα το οποίο επιτρέπει στους νέους δημιουργούς να εκφράζονται ελεύθερα και, κυρίως, να βρίσκουν το δικό τους κοινό, ακόμη κι αν αυτό δεν είναι τεράστιο.         Θυμάται μάλιστα πόσο σημαντικό ήταν για την ίδια, αρκετά χρόνια πριν στις Κάννες, να αισθανθεί ότι υπήρχαν άνθρωποι που πίστευαν στις δυνατότητές της. Εκείνη η εμπιστοσύνη ενίσχυσε την αυτοπεποίθησή της και της έδωσε δύναμη να συνεχίσει.

Η ίδια βρίσκεται σήμερα στη θέση του μέντορα, όμως ποιοι ήταν εκείνοι που λειτούργησαν ως έμπνευση για την ίδια; Η Κοτιγιάρ λέει ότι στους δραματικούς ρόλους της έρχεται σχεδόν φυσικά η ανάγκη να δοκιμάζει τα όριά της. Η κωμωδία, αντίθετα, τη δυσκολεύει περισσότερο. Γι’ αυτό και θαυμάζει ιδιαίτερα τις ηθοποιούς που μπορούν να κινηθούν με την ίδια άνεση και στα δύο είδη. Αναφέρει την Ιζαμπέλ Ιπέρ, τη Ζιλιέτ Μπινός και την Αντέλ Εξαρχόπουλος, τις οποίες παρατηρεί και μελετά για να καταλάβει πώς καταφέρνουν να περνούν από το δράμα στην κωμωδία χωρίς να χάνουν τη φυσικότητά τους.

«Η Chanel είναι οικογένεια»

Η σχέση της με τη Chanel μετρά πολλά χρόνια και η ίδια δεν την αντιμετωπίζει απλώς ως μια επαγγελματική συνεργασία. Τη χαρακτηρίζει «οικογένεια» και εξηγεί ότι η ίδια η Κοκό Σανέλ είχε ενσωματώσει στο DNA του οίκου τη στήριξη των καλλιτεχνών και των γυναικών. Οταν οι δρόμοι τους συναντήθηκαν ξανά, η Κοτιγιάρ ένιωσε ότι μπορούσε να συνεχίσει μια διαδρομή που βασίζεται σε κοινές ιδέες και αξίες. Θυμάται, μάλιστα, τη συνεργασία της για τη διαφήμιση του Chanel N°5, όπου οι συζητήσεις δεν περιορίστηκαν στο προϊόν αλλά επικεντρώθηκαν στο γυναικείο πρότυπο που ήθελαν να παρουσιάσουν. «Δεν πρόκειται μόνο για το να είσαι το πρόσωπο ενός αρώματος.

Για μένα, το καλλιτεχνικό κομμάτι είναι θεμελιώδες», τονίζει. Η φήμη άλλαξε άραγε τον τρόπο με τον οποίο ντύνεται; Η απάντησή της είναι αφοπλιστικά αυτοσαρκαστική. Δεν πιστεύει ότι διαθέτει ένα συγκεκριμένο στιλ, παραδέχεται όμως ότι αυτό το «στιλ που δεν είχε ποτέ» έχει εξελιχθεί με τα χρόνια. Και γελά, γνωρίζοντας ότι η απάντηση ακούγεται παράλογη. Στο παρελθόν, εξηγεί, προσπάθησε αρκετές φορές να ντυθεί με έναν συγκεκριμένο τρόπο επειδή πίστευε ότι ήταν «κουλ». Στην πράξη, όμως, φαινόταν πως προσπαθούσε υπερβολικά. Οταν αργότερα έβλεπε τις φωτογραφίες της, αναρωτιόταν τι ακριβώς είχε στο μυαλό της.Το ίδιο συνέβαινε ήδη από τα μαθητικά της χρόνια. Αγόραζε πολλά ρούχα που τελικά δεν φορούσε ποτέ. Σήμερα, αντίθετα, έχει μια σχεδόν άδεια ντουλάπα, καθώς έχει χαρίσει μεγάλο μέρος των ρούχων της. Ο κανόνας της είναι απλός: αν δεν φορέσει κάτι για έναν χρόνο, το χαρίζει. Αυτό, λέει, είναι η εξέλιξη του «μη-στιλ» της.

Στα 50, κοιτάζοντας πίσω

Εναν χρόνο μετά τα 50ά γενέθλιά της, η Κοτιγιάρ κοιτάζει τη διαδρομή της με μια διαφορετική ματιά. Θυμάται ότι όταν ήταν νεότερη τη ρωτούσαν συχνά πού φανταζόταν τον εαυτό της δέκα χρόνια αργότερα. Δεν ήξερε ποτέ τι να απαντήσει. Οπως εξηγεί στη Repubblica, όταν είσαι νέος δεν γνωρίζεις ακόμη καλά ποιος είσαι και είναι δύσκολο να προβάλεις τον εαυτό σου στο μέλλον.

Σήμερα, όμως, πιστεύει ότι το κορίτσι που κάποτε ήθελε μόνο να απαλλαγεί από τους φόβους του και να γίνει ηθοποιός θα ένιωθε χαρά αν έβλεπε τη γυναίκα στην οποία εξελίχθηκε. Το 2008, η ερμηνεία της ως Εντίθ Πιαφ στην ταινία «Ζωή σαν τριαντάφυλλο» («La Vie en Rose») της χάρισε το Οσκαρ Α’ Γυναικείου Ρόλου. Δεκαοκτώ χρόνια αργότερα, η σύνδεσή της με τη μεγάλη γαλλίδα τραγουδίστρια παραμένει ζωντανή. Κάθε φορά που βλέπει το πρόσωπο της Πιαφ ή ακούει τη φωνή της, αισθάνεται μια βαθιά σύνδεση. Η ηθοποιός δεν θεωρεί ότι εκείνη η εμπειρία ανήκει στο παρελθόν. «Αλλαξε τη ζωή μου και πλέον αποτελεί κομμάτι της», λέει χαρακτηριστικά. Δεν είναι, πάντως, η μόνη φορά που έχει νιώσει μια τόσο έντονη σύνδεση με ανθρώπους που δεν γνώρισε ποτέ.

Η Κοτιγιάρ μιλά για τους προγόνους της, αλλά και για καλλιτέχνες με τους οποίους αισθάνθηκε παράξενα κοντά. Ανάμεσά τους ήταν ο Αμεντέο Μοντιλιάνι. Οταν ήταν νεαρή, είχε φτάσει στο σημείο να κοιμηθεί πάνω στον τάφο του στο Παρίσι, επειδή πίστευε ότι ήταν η μετενσάρκωσή του. Ηταν ο αγαπημένος της ζωγράφος, αναζητούσε παντού τα σημάδια της παρουσίας του στην πόλη και είχε εμμονή με τα έργα του, ιδιαίτερα με εκείνα που απεικόνιζαν την Ζαν Εμπιτέρν, τη γυναίκα με την οποία ο Μοντιλιάνι έζησε μια θυελλώδη ερωτική σχέση.

Η μητρότητα άλλαξε τις επιλογές της

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η ζωή της δεν καθορίζεται μόνο από την καλλιτεχνική της αναζήτηση. Η μητρότητα έχει επηρεάσει σημαντικά τις επαγγελματικές της αποφάσεις. Από τότε που γεννήθηκε η κόρη της, Λουίζ, το 2017, έχει αρνηθεί πολλούς ρόλους. Ο μεγαλύτερος γιος της, Μαρσέλ, ήταν έξι ετών όταν ήρθε στον κόσμο η αδελφή του. Μέχρι τότε, όπως εξηγεί, τον έπαιρνε μαζί της σχεδόν παντού. Κάποια στιγμή, όμως, ένιωσε ότι ήθελε για εκείνον μια πιο σταθερή ζωή. Αυτό σήμαινε ότι και η ίδια έπρεπε να επαναπροσδιορίσει τις επιλογές της. Δεν το θεωρεί θυσία και, κυρίως, δεν το έχει μετανιώσει. Κάποιοι από τους ρόλους που απέρριψε κατέληξαν σε ηθοποιούς που θαυμάζει και ήταν όμορφο για εκείνη να τους βλέπει να παίρνουν ζωή μέσα από τις δικές τους ερμηνείες.

Η ίδια, όμως, δεν ήθελε να απομακρύνεται υπερβολικά από το σπίτι της, ούτε σωματικά ούτε συναισθηματικά. Εχει μια φυσική τάση προς τους δραματικούς ρόλους, αλλά υπήρχαν στιγμές που ακόμη και αυτό το κομμάτι έπρεπε να μπει στην άκρη. Θυμάται χαρακτηριστικά ότι, όταν ήταν έγκυος, της πρότειναν να υποδυθεί μια γυναίκα που έπασχε από καρκίνο. Δεν μπήκε καν στη διαδικασία να διαβάσει το σενάριο. «Ηταν απλώς αδύνατο να παίξω αυτόν τον ρόλο εκείνη τη στιγμή», λέει. Και ίσως αυτή να είναι τελικά η πιο χαρακτηριστική πλευρά της Μαριόν Κοτιγιάρ: πίσω από την παγκόσμια αναγνώριση και τα μεγάλα βραβεία, παραμένει μια ηθοποιός που θέλει να επιλέγει τους ρόλους της με τους δικούς της όρους.

Από την Εντίθ Πιαφ μέχρι τις μικρές ανεξάρτητες παραγωγές και από τα κινηματογραφικά πλατό μέχρι την οικογενειακή ζωή, η ελευθερία μοιάζει να είναι το νήμα που ενώνει όλες τις διαφορετικές εκδοχές της. Και, όπως φαίνεται, αυτό είναι το μοναδικό στιλ που δεν σκοπεύει να εγκαταλείψει. 

Τα αποτελέσματα στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία έδωσαν κάποιες απαντήσεις στα ανοιχτά ζητήματα της γερμανικής πολιτικής σκηνής, αλλά δημιούργησαν ακόμα μεγαλύτερα ερωτήματα: πόσο μπορεί να αντέξει ο Μερτς; Και πόσο μπορεί το SPD να ελέγξει στο εσωτερικό του τις φωνές κατά της στήριξης της Ουκρανίας;

H επόμενη ημέρα των κρατιδιακών εκλογών στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, αλλά και στο Βερολίνο, βρήκε τη Γερμανία, τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, μετέωρη. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς είχε μιλήσει ήδη από νωρίς το απόγευμα της Κυριακής (20.09) για «καταστροφή» –κι αυτό προτού καν η καταμέτρηση δείξει ότι το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα (CDU) μένει τελικά εκτός κοινοβουλίου στο ανατολικογερμανικό κρατίδιο. Την ίδια ώρα, στο Βερολίνο προελαύνει η Αριστερά με μια ακραία ρητορική και κάποιους περίεργους δεσμούς με σκοτεινά πρόσωπα που μέχρι πρότινος δεν θα τολμούσαν να εμφανιστούν στην πολιτική σκηνή.

Ολοι πλέον αναρωτιούνται: Πόσο εύκολο ή δύσκολο θα είναι αυτή η ιστορική αποτυχία να είναι η τελευταία του Μερτς, αλλά και του ίδιου του γερμανικού πολιτικού συστήματος, όπως αυτό διαμορφώθηκε όχι μόνο στις δεκαετίες μετά την επανένωση των δύο Γερμανιών, αλλά μεταπολεμικά; Σε όλη την ιστορία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, της Δυτικής δηλαδή Γερμανίας που προέκυψε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το CDU ουδέποτε είχε αποτύχει να εξασφαλίσει την είσοδό του σε κρατιδιακό κοινοβούλιο. Το ταμπού τώρα έσπασε –και μάλιστα στην πρώην εκλογική περιφέρεια της Ανγκελα Μέρκελ. Κατά τα μέχρι στιγμής, επίσημα αποτελέσματα, το CDU περιορίζεται στο 4,9% και μένει οριακά κάτω από το εκλογικό μέτρο εισόδου στη Βουλή.

Ο ίδιος ο Μερτς, υπό εντεινόμενη πίεση το τελευταίο διάστημα, τόσο από το κόμμα του όσο και από τις δημοσκοπήσεις, εξάντλησε την στρατηγική διαχείρισης της κρίσης με μια απόπειρα να (περι)ορίσει εγκαίρως το αφήγημα. Η δήλωσή του για το αποτέλεσμα των εκλογών ήρθε ασυνήθιστα νωρίς, 14 λεπτά μετά την ανακοίνωση της πρώτης πρόβλεψης του αποτελέσματος. Προηγουμένως, είχε εξασφαλίσει τη στήριξη της ηγεσίας του κόμματός του προκειμένου να παραμείνει στην καγκελαρία και να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις. Η σπουδή ωστόσο έμοιαζε λιγότερο με επίδειξη δύναμης, περισσότερο με απέλπιδα προσπάθεια να δώσει «γραμμή» στα στελέχη της παράταξης για τις δημόσιες δηλώσεις τους το υπόλοιπο βράδυ.

«Τίθεται ζήτημα καγκελάριου»

«Το γεγονός ότι ο Μερτς έκανε καν δήλωση το βράδυ των κρατιδιακών εκλογών δείχνει την τεράστια εσωτερική πίεση που δέχεται. Θέλει τώρα να διασφαλίσει ότι θα υπάρχουν όσο το δυνατόν λιγότερες εικασίες σχετικά με τον μελλοντικό του ρόλο τις ημέρες που ακολουθούν τις εκλογές (…) Η στρατηγική του: παιχνίδι με τον χρόνο. Δεν υπάρχουν κρατιδιακές εκλογές ως τον Απρίλιο του 2027 και ο Μερτς ελπίζει σε καλύτερα πρωτοσέλιδα από τις επιχειρήσεις, εν μέρει επειδή οι επενδύσεις που χρηματοδοτούνται από το ειδικό ταμείο αρχίζουν να αποδίδουν», εκτίμησε το πρώτο κανάλι της γερμανικής δημόσιας τηλεόρασης, ARD. «Ασφαλώς και τίθεται ζήτημα καγκελάριου», έκρινε το περιοδικό Der Spiegel σε σχόλιό του επισημαίνοντας ότι οι τρεις κρατιδιακές εκλογές του φετινού καλοκαιριού επιτέλους τελείωσαν.

«Ο καγκελάριος Μερτς και ο συνασπισμός του έχουν τώρα την ευκαιρία να μεταρρυθμίσουν τη Γερμανία. Θα μπορούσαν να κάνουν τη χώρα ανθεκτική στις κρίσεις. Η πολιτική ηγεσία θα πρέπει να πάρει μια ανάσα και να επικεντρωθεί στην πραγματική δουλειά: την καλή διακυβέρνηση», νουθέτησε το περιοδικό προσθέτοντας ότι «εάν υπάρχουν δυνάμεις εντός CDU που θέλουν να αντικαταστήσουν τον Φρίντριχ Μερτς, δύσκολα μπορεί κανείς να τους κατηγορήσει, αλλά θα πρέπει να βγουν αμέσως από την κρυψώνα τους και να τον αντικαταστήσουν ή να παραμείνουν εντελώς σιωπηλοί». Για τη χώρα, για αυτήν την κυβέρνηση, κατά το δημοσίευμα, το παρατεταμένο αδιέξοδο στην καγκελαρία, μια παρακμή του Μερτς το φθινόπωρο, θα ήταν ταπεινωτική.

«Ο Μερτς αγοράζει χρόνο – αλλά για ποιον λόγο ακριβώς;», διερωτάται αρθρογράφος της εφημερίδας Handelsblatt: «Οι άνθρωποι θέλουν να λειτουργήσει ξανά σωστά το κράτος και να βελτιωθεί η ζωή τους. Δεν θέλουν να αλλάξουν πολλά. Αυτό προσδιορίζει τον πραγματικό ηττημένο της βραδιάς: τον Φρίντριχ Μερτς. Ο δύο ψηφοφορίες ήταν επίσης μια αναμέτρηση με τις πολιτικές του και πιθανώς με αυτόν ως καγκελάριο. Οι μεγαλύτεροι αντίπαλοί του δεν είναι ούτε οι πρωθυπουργοί των κρατιδίων του CDU, ούτε η AfD. Ο μεγαλύτερος αντίπαλός του είναι η γερμανική ακινησία», κατά το άρθρο. Η Welt είδε τον «θάνατο του αστικού κέντρου»: ο θρίαμβος της Αριστεράς στο Βερολίνο συνιστά για μια αστική κοινωνία μεγαλύτερο πρόβλημα από την AfD, υποστήριξε.

Το έδαφος για αυτό το είχαν προετοιμάσει τα ίδια τα αστικά κόμματα. Αναφερόμενος στον καγκελάριο, αρθρογράφος της εφημερίδας σημειώνει ότι «οι φυγόκεντρες δυνάμεις ενισχύονται», ενώ αναδεικνύει το γεγονός ότι π.χ. στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία στην ηλικιακή ομάδα 16-24 ετών το CDU έλαβε μόλις 2% και στους ψηφοφόρους 25-34 ετών 3%. «Η ετυμηγορία του εκλογικού σώματος είναι πλέον σκληρή για όσους δεν προσφέρουν είτε εξαιρετική προσωπικότητα, είτε συναρπαστικό μήνυμα», εκτίμησε η Süddeutsche Zeitung περιγράφοντας το CDU με όρους όπως «τόσο διασκεδαστικό όσο το ξερό ψωμί και τόσο ζωντανό όσο το νεκρό ψάρι».

Το CDU, «σκιά του εαυτού του, κατέρρευσε απόψε και κάηκε στο όριο του 5%. Πρόκειται για ταπείνωση που όμοιά της δεν έχει ξαναζήσει αυτός ο πυλώνας του κράτους», υπογραμμίζεται στο σχόλιο. Η εφημερίδα Tagesspiegel ανέδειξε σε σχόλιό της την «απώλεια εμπιστοσύνης στους βασικούς παράγοντες της ομοσπονδιακής πολιτικής» και την «ενίσχυση των άκρων και στις δύο πλευρές του πολιτικού φάσματος». Όσο για το μέλλον του καγκελάριου: «Το κόμμα του θα χρειαστεί επομένως μια διέξοδο για την απογοήτευσή του. Αυτό θα τον ωθήσει σε ταχύτερες και πιο αποφασιστικές μεταρρυθμίσεις, ενώ μπορεί σύντομα να αναγκαστεί να παραιτηθεί από την προεδρία του CDU, κίνηση που θα του έδινε την ευκαιρία να κατευνάσει τους επικριτές του και να επικεντρωθεί αποκλειστικά στην καγκελαρία.

Αν θέλει ακόμα να την κάνει επιτυχημένη, θα πρέπει να υιοθετήσει πιο αδιάλλακτη στάση απέναντι στον εταίρο του στον συνασπισμό. Αυτό είναι επικίνδυνο. Αλλά δεν έχει πολλά να χάσει», είναι η «ανάγνωση» της εφημερίδας του Βερολίνου. Σε ανάλογο πνεύμα, η Bild τόνισε ότι με το CDU κάτω από το 5% στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, «δεν υπάρχουν εγγυήσεις». Προειδοποίησε για πιθανή «εξέγερση της βάσης» του CDU εναντίον του Φρίντριχ Μερτς.

Η «ακροβασία» του SPD

Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, παρότι δεύτερη μετά την AfD, η Μανουέλα Σβέζιγκ του SPD θα παραμείνει κατά πάσα πιθανότητα πρωθυπουργός, σε συνασπισμό με τo Die Linke και τους Πράσινους.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου δεν δίστασε να δηλώσει κατ’ επανάληψη τη δυσαρέσκειά της για τον καγκελάριο Mertw και τη διαφωνία της ειδικά για την πολιτική στο συνταξιοδοτικό, ακόμη και όταν ήρθε σε αντιπαράθεση με τον αρχηγό των Σοσιαλδημοκρατών –και υπουργό Οικονομικών της Γερμανίας–, Λαρς Κλινγκμπάιλ. H επιβίωσή της ωστόσο, παρά την πίεση της AfD, καθιστά σήμερα την Σβέζιγκ ίσως την ισχυρότερη πολιτικό εντός SPD. H αμηχανία του αρχηγού του SPD ήταν εμφανής όταν η πρωθυπουργός του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας υποστήριζε ότι έχασε ψήφους λόγω της στήριξης της Ουκρανίας και της διακοπής προμήθειας ενέργειας από τη Ρωσία, πολιτικές που υποστηρίζει το SPD όλα αυτά τα χρόνια του πολέμου Ρώσων και Ουκρανών.

Ενας αρχιμαφιόζος στο πάρτι της Αριστεράς!

Στο Βερολίνο η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Η Ελίφ Εράλπ θα γίνει η πρώτη τουρκικής καταγωγής κυβερνήτης-δήμαρχος της γερμανικής πρωτεύουσας. Θα κυβερνήσει, εκτός απροόπτου, σε συνεργασία με το SPD και τους Πράσινους. Οι θέσεις της για κοινωνικοποίηση κατοικιών, αποδυνάμωση της αστυνομίας και οι υποψίες περί αντισημιτισμού του κόμματός της δυσκολεύουν πάντως τον σχηματισμό συμμαχίας, ιδίως με τους Σοσιαλδημοκράτες. Το πρώτο «σκάνδαλο» ήρθε ήδη το βράδυ του εκλογικού θριάμβου της «Μαμντάνι του Βερολίνου», όπως περιγράφουν πολλοί την Εράλπ:

Στο πάρτι του Die Linke για τη νίκη στη γερμανική πρωτεύουσα, το «παρών» έδωσε και o Ίσα Ρέμο, επικεφαλής της διαβόητης συμμορίας των Ρέμο και δήλωσε μάλιστα ότι «για πρώτη φορά αισθάνεται ότι υποστηρίζεται από κόμμα του Βερολίνου». Εκπρόσωπος της Αριστεράς δικαιολόγησε την παρουσία του Ίσα Ρέμο λέγοντας ότι οι οικοδεσπότες δεν έκαναν έλεγχο των παριστάμενων. «Μετά θέλαμε να πιούμε ίσως την τρίτη ή την πέμπτη μπίρα μας χωρίς τα ΜΜΕ. Φαίνεται ότι θα εκλέξουμε δήμαρχο και μόνο αυτό έχει σημασία. Όλα τα άλλα θα τα βρούμε μετά», δήλωσε η εκπρόσωπος.

H Ελίφ Εράλπ πανηγυρίζει τη νίκη της στο Βερολίνο (REUTERS/Axel Schmidt)

Η οικογένεια Ρέμο, με αραβικές ρίζες, είναι ευρέως γνωστή στη Γερμανία για τις σχέσεις της με το οργανωμένο έγκλημα, ενώ μέλη της έχουν συνδεθεί με εμπορία ναρκωτικών, ξέπλυμα χρήματος και θεαματικές ληστείες, με χαρακτηριστικότερη την κλοπή χρυσού νομίσματος 100 κιλών από το Μουσείο Bode του Βερολίνου το 2017.

Σε κάθε περίπτωση η Αριστερά στο Βερολίνο έχει κάθε λόγο να πανηγυρίζει – ακόμη περισσότερο επειδή αναδείχθηκε το «κόμμα της νεολαίας». Στους ψηφοφόρους μεταξύ 16 και 24 ετών έλαβε 43% των ψήφων, στους 25-34 ετών το 49%.