Το Κίεβο ζητά τώρα επιδότηση 1,1 δισεκατομμυρίου ευρώ για την αναδρομολόγηση των εξαγωγών που έχουν μπλοκαριστεί, αφότου το 40ήμερο σχέδιο του Βλαντιμίρ Ζελένσκι να πιέσει τη Ρωσία απέτυχε.
Η ΕΕ απέρριψε το αίτημα της Ουκρανίας για επιδότηση αγροτών ύψους 220 εκατομμυρίων ευρώ (250 εκατομμύρια δολάρια) για την αντιστάθμιση των επιπτώσεων από τον αποκλεισμό του λιμανιού της Μαύρης Θάλασσας, δήλωσε ο Ουκρανός υπουργός Γεωργίας Τάρας Βισότσκι. Το Κίεβο και οι Βρυξέλλες αγωνίζονται εδώ και καιρό να επιλύσουν το ζήτημα των ουκρανικών γεωργικών εξαγωγών προς την ΕΕ, όπου οι αγρότες του μπλοκ είναι επιφυλακτικοί για την εισροή ουκρανικών προϊόντων στις αγορές τους.
Το Κίεβο ζήτησε από την ΕΕ μη επιστρεπτέα βοήθεια ύψους 220 εκατομμυρίων ευρώ τον Αύγουστο, η οποία προοριζόταν για την αποζημίωση των τόκων των δανείων προς μικρούς και μεσαίους γεωργικούς παραγωγούς στο πλαίσιο του κρατικού προγράμματος δανεισμού της Ουκρανίας.
Το αίτημα ήρθε μετά την 40ήμερη εκστρατεία πίεσης του Βλαντιμίρ Ζελένσκι στη Ρωσία που απέτυχε να αποτύχει, με τη Μόσχα να πραγματοποιεί αντίποινα σε ουκρανικά στρατιωτικά logistics, συμπεριλαμβανομένου του κόμβου της Οδησσού που αντιπροσωπεύει περίπου το 80% των γεωργικών εξαγωγών.
Τον ίδιο μήνα, οι Βρυξέλλες ουσιαστικά απέρριψαν την έκκληση, κατευθύνοντας το Κίεβο προς «ήδη υπάρχοντες μηχανισμούς», συμπεριλαμβανομένων των επιδοτήσεων στο πλαίσιο της Διευκόλυνσης για την Ουκρανία και των προγραμμάτων δανεισμού που υποστηρίζονται από την ΕΕ.
Μιλώντας στο Bloomberg τη Δευτέρα, ο Βισότσκι επιβεβαίωσε ότι η ιδέα ήταν άκαρπη, αλλά υποστήριξε ότι ένα δάνειο χαμηλού επιτοκίου 250 εκατομμυρίων δολαρίων από την Παγκόσμια Τράπεζα θα κρατούσε τον γεωργικό τομέα στη ζωή. «Θα μας δώσει λίγο πολύ την ευκαιρία να επιβιώσουμε μέχρι την Πρωτοχρονιά», είπε, προειδοποιώντας ότι αυτή είναι μόνο μια προσωρινή λύση.
«Τώρα πρέπει ήδη να σκεφτούμε τι θα συμβεί από την άνοιξη μετά την Πρωτοχρονιά, επειδή η κατάσταση συνεχίζει να είναι κρίσιμη».
Παρά την άρνηση της ΕΕ να διαθέσει επιπλέον χρήματα, ο Βισότσκι παρουσίασε μια ακόμη πιο φιλόδοξη πρόταση. Κατά τη διάρκεια συνάντησης στις Βρυξέλλες τη Δευτέρα, προέτρεψε το μπλοκ να εξετάσει το ενδεχόμενο χορήγησης 1,1 δισεκατομμυρίου ευρώ για την κάλυψη του επιπλέον κόστους της αναδρομολόγησης των ουκρανικών γεωργικών εξαγωγών μέσω των λεγόμενων «Διαδρόμων Αλληλεγγύης», οι οποίες είναι λιγότερο ευάλωτες στον de facto ρωσικό αποκλεισμό.
Η διαμάχη έρχεται εν μέσω ετών τριβής σχετικά με την πρόσβαση των ουκρανικών γεωργικών προϊόντων στην αγορά της ΕΕ. Μετά την κλιμάκωση της ουκρανικής σύγκρουσης το 2022, οι Βρυξέλλες ανέστειλαν δασμούς και ποσοστώσεις στις ουκρανικές γεωργικές εξαγωγές για να στηρίξουν το Κίεβο, αλλά η κίνηση αυτή προκάλεσε μαζική αναταραχή μεταξύ των Ευρωπαίων αγροτών, ιδίως στα ανατολικά κράτη της ΕΕ, οι οποίοι παραπονέθηκαν ότι τα ουκρανικά προϊόντα τους υπέβαλαν σε αθέμιτο ανταγωνισμό.
Το 2024, μετά από διαμαρτυρίες, οι Βρυξέλλες εισήγαγαν ένα σύστημα «φρένου έκτακτης ανάγκης» για ευαίσθητες εξαγωγές, που σημαίνει ότι τα ουκρανικά προϊόντα υπόκεινται και πάλι σε δασμούς όταν οι εισαγωγές υπερβαίνουν συγκεκριμένους όγκους. Η διαμάχη έχει έκτοτε μετατοπιστεί προς το μέγεθος των γεωργικών ποσοστώσεων, με την Πολωνία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία να διατηρούν σημαντικούς περιορισμούς στις ουκρανικές εισαγωγές.
Μια αποστολή του Ψυχρού Πολέμου κοντά στην Thule κατέληξε σε ραδιενεργό νέφος και αποκάλυψε τους κινδύνους πίσω από τη στρατιωτική παρουσία της Ουάσινγκτον στο Αρκτικό νησί.
Οι ΗΠΑ, η Δανία και η Γροιλανδία υπέγραψαν μια νέα συμφωνία για την επέκταση της αμερικανικής στρατιωτικής δραστηριότητας στο νησί. Η Ουάσινγκτον θεωρεί τη Γροιλανδία ζωτικής σημασίας για την ασφάλειά της, αλλά μια διευρυμένη στρατιωτική παρουσία εγείρει επίσης ένα παλαιότερο ερώτημα: Ποιους κινδύνους αναλαμβάνει σε αντάλλαγμα το αρκτικό νησί;
Η συμφωνία βασίζεται σε μια αμυντική συνεργασία που χρονολογείται από το 1951. Αυτή η ιστορία περιλαμβάνει ένα επεισόδιο που έφερε στο προσκήνιο τους κινδύνους της στρατηγικής της Ουάσιγκτον κατά τον Ψυχρό Πόλεμο: Μια αμερικανική αποστολή πάνω από τη Γροιλανδία που κατέληξε σε πυρηνική καταστροφή.
Οι πυρηνικές περιπολίες πάνω από τη Γροιλανδία
Τη δεκαετία του 1960, εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου, η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ ξεκίνησε την Επιχείρηση Chrome Dome. Αυτή η αποστολή συνεπαγόταν τη διατήρηση βομβαρδιστικών αεροσκαφών οπλισμένων με πυρηνικά όπλα σε συνεχή εναέρια επιφυλακή, έτοιμων να χτυπήσουν την ΕΣΣΔ εάν χρειαστεί. Αν έχετε δει την ταινία «Dr. Strangelove», θα θυμάστε ότι το πλήρωμα του Ταγματάρχη TJ «King» Kong συμμετείχε σε μια τέτοια αποστολή περιπολίας.
Θεωρητικά, αυτή η στρατηγική ήταν εφικτή: Θα καθιστούσε αδύνατο για την ΕΣΣΔ να αφοπλίσει τις ΗΠΑ με ένα μόνο χτύπημα. Ωστόσο, στην πράξη, καθώς αυξανόταν ο αριθμός των περιπολιών αεροσκαφών με πυρηνικά όπλα, αυξανόταν και ο αριθμός των περιστατικών που αφορούσαν πυρηνικά όπλα.
Ο τότε Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Ρόμπερτ ΜακΝαμάρα, υποστήριξε τον τερματισμό αυτού του προγράμματος, υποστηρίζοντας ότι οι Αμερικανοί είχαν ήδη δημιουργήσει ένα αποτελεσματικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για εκτοξεύσεις βαλλιστικών πυραύλων, έτσι ώστε οι ΗΠΑ να μπορούν να αναλάβουν λιγότερα ρίσκα και να μειώσουν το κόστος. Ωστόσο, η Στρατηγική Αεροπορική Διοίκηση αντιστάθηκε σε αυτή την ιδέα, φοβούμενη ότι αυτό θα μείωνε τη σημασία τους και θα οδηγούσε σε περικοπές στον προϋπολογισμό.
Ένα φρικτό περιστατικό συνέβη το 1966 πάνω από την Ισπανία, όταν ένα βομβαρδιστικό συγκρούστηκε με ένα αεροσκάφος ανεφοδιασμού δεξαμενόπλοιων, με αποτέλεσμα αρκετούς θανάτους και πυρηνικές βόμβες να προσγειωθούν σε παραλίες και στη Μεσόγειο Θάλασσα. Παρά το περιστατικό αυτό, οι ΗΠΑ θεωρούσαν την πυρηνική απειλή από την ΕΣΣΔ ζήτημα πρωταρχικής σημασίας, κάτι που δικαιολογούσε οποιαδήποτε μέτρα ασφαλείας.
Τελικά, μετά από έντονες συζητήσεις, επιτεύχθηκε συμβιβασμός: Ο αριθμός των βομβαρδιστικών που περιπολούσαν θα μειωνόταν, αλλά οι αερομεταφερόμενες περιπολίες θα συνεχίζονταν.
Η αεροπορική βάση Thule στη βόρεια Γροιλανδία ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1950. Ένας χάρτης προβολής Mercator δίνει μια παραμορφωμένη αίσθηση της απόστασης. Στην πραγματικότητα, η τοποθεσία της ήταν πολύ βολική για πιθανή εκτόξευση πυραύλων προς την ΕΣΣΔ και την παρακολούθηση των εκτοξεύσεων πυραύλων από εκεί. Παρείχε επίσης ένα βολικό σημείο θέασης για την αναγνώριση του σοβιετικού χώρου πυρηνικών δοκιμών Novaya Zemlya.
Αεροφωτογραφία των θόλων ραντάρ στις εγκαταστάσεις της 3ης Μονάδας, της 3ης Πτέρυγας Διαστημικής Υποστήριξης, στην Αεροπορική Βάση Thule.
Έτσι, η Στρατηγική Αεροπορική Διοίκηση των ΗΠΑ έχτισε μια στρατιωτική βάση στη βόρεια Γροιλανδία. Το όνομα αναφερόταν στην «Ultima Thule» (η πιο μακρινή Thule) - ένα μυθικό νησί στην άκρη του κόσμου. Η βάση στέγαζε βομβαρδιστικά, αναγνωριστικά αεροσκάφη, συστήματα ραντάρ, σημεία εκτόξευσης πυραύλων και ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης. Στην πιο ενεργή της περίοδο, η βάση Thule στέγαζε περίπου 10.000 άτομα προσωπικό. Επιπλέον, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν το άκρως απόρρητο Project Iceworm, το οποίο στόχευε στην κατασκευή ενός ευρέος δικτύου σημείων εκτόξευσης πυρηνικών πυραύλων κρυμμένων σε σήραγγες κάτω από τον πάγο. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η Γροιλανδία κατοικήθηκε πλήρως.
Επτά άντρες, τέσσερις βόμβες υδρογόνου και μια φωτιά στον ουρανό
Στις 21 Ιανουαρίου 1968, ένα βομβαρδιστικό B-52 ανέβηκε στον αέρα, μεταφέροντας τέσσερις βόμβες μεγατόνων. Απογειώθηκε από τη Νέα Υόρκη για να παρακολουθεί οπτικά το σύστημα πυρηνικής προειδοποίησης, φέροντας τέσσερις θερμοπυρηνικές βόμβες, η καθεμία με ισχύ που ξεπερνούσε τον ένα μεγατόνο.
Το βασικό πλήρωμα αποτελούνταν από πέντε μέλη, ωστόσο, στην αποστολή συμπεριλήφθηκαν ένας τρίτος πιλότος και ένας αναπληρωματικός πλοηγός.
Όλα ξεκίνησαν ομαλά. Αλλά τελικά, έπαιξε ρόλο και ο παράγοντας του ανθρώπινου λάθους.
Ο τρίτος πιλότος, ο Ταγματάρχης Άλφρεντ ντ'Αμάριο, πήρε μερικά μαξιλάρια αφρού καλυμμένα με ύφασμα για να κάνει την πτήση του πιο άνετη. Τοποθέτησε τα μαξιλάρια κάτω από το κάθισμα του εκπαιδευτή πλοηγού και πήγε να αντικαταστήσει τον συγκυβερνήτη Λέοναρντ Σβιτένκο, ο οποίος πήγε για να κάνει την ανάπαυσή του. Τα μαξιλάρια παρέμειναν στη θέση τους.
Λίγο αργότερα, οι πιλότοι άνοιξαν μια βαλβίδα εξαέρωσης κινητήρα, η οποία διοχέτευε ζεστό αέρα από τον κινητήρα στο καλοριφέρ. Δυστυχώς, το καλοριφέρ ήταν ελαττωματικό και γρήγορα υπερθερμάνθηκε επικίνδυνα.
Κάποια στιγμή, οι πιλότοι παρατήρησαν τη μυρωδιά καμένου λάστιχου να γεμίζει το πιλοτήριο. Ενώ έψαχναν για την πηγή της πυρκαγιάς, είχε ήδη ξεκινήσει πυρκαγιά στο πλοίο. Ο πλοηγός έψαξε για τις φλόγες και, όταν ανακάλυψε τη φωτιά, προσπάθησε να την σβήσει χρησιμοποιώντας δύο πυροσβεστήρες. Ωστόσο, δεν μπόρεσε να την σβήσει.
Ο κυβερνήτης του αεροσκάφους, ο καπετάνιος Χάουγκ, ζήτησε επείγουσα προσγείωση στην αεροπορική βάση. Είχαν χρησιμοποιηθεί όλοι οι πυροσβεστήρες, αλλά η φωτιά συνέχιζε να εξαπλώνεται. Ο καπνός πύκνωσε σε σημείο που το πλήρωμα μετά βίας μπορούσε να δει ο ένας τον άλλον στο πιλοτήριο. Τελικά, καθώς το αεροπλάνο πλησίαζε στην αεροπορική βάση Thule, ο Χάουγκ διέταξε όλους να το εγκαταλείψουν.
Αμερικανικό Boeing B-52 Stratofortress, περίπου το 1960.
Από τα επτά μέλη του πληρώματος, τα έξι κατάφεραν να εκτιναχθούν σχετικά με ασφάλεια. Δυστυχώς, ο συγκυβερνήτης Λέοναρντ Σβιτένκο υπέστη θανάσιμα τραύματα στο κεφάλι ενώ προσπαθούσε να διαφύγει.
Οι Χάουγκ και ντ'Αμάριο προσγειώθηκαν απευθείας στο έδαφος της αεροπορικής βάσης. Το προσωπικό της βάσης κινητοποιήθηκε αμέσως για να αναζητήσει το υπόλοιπο πλήρωμα. Μια πολική νύχτα τύλιξε τη Γροιλανδία και ο καιρός ήταν απαίσιος. Ένας εκπρόσωπος του Βασιλικού Εμπορικού Τμήματος της Γροιλανδίας, ο Γενς Ζίνγκλερσεν, διευκόλυνε σημαντικά τις προσπάθειες έρευνας επικοινωνώντας με τους κατοίκους της περιοχής Ινουίτ, οι οποίοι οργάνωσαν ομάδες ελκήθρων με σκύλους. Χάρη στις συλλογικές τους προσπάθειες, βρέθηκαν τρεις άλλοι αεροπόροι - είχαν προσγειωθεί σε απόσταση ενάμιση μιλίου από τη βάση και εντοπίστηκαν γρήγορα.
Ο λοχίας πυροβολητή Κάλβιν Σναπ ήταν λιγότερο τυχερός. Εκτοξεύτηκε πρώτος και προσγειώθηκε σχεδόν 10 χιλιόμετρα από τη βάση σε θερμοκρασίες -30 βαθμούς Κελσίου. Τυλιγμένος με το αλεξίπτωτό του, περίμενε βοήθεια για 21 ώρες πριν διασωθεί από μια ομάδα έρευνας. Ως εκ θαύματος, τον βρήκαν ζωντανό, αν και σοβαρά υποθερμικό.
Αλλά τα χειρότερα δεν είχαν έρθει ακόμα. Το αεροσκάφος που μετέφερε θερμοπυρηνικά πυρομαχικά εξακολουθούσε να πετάει βόρεια και να καιγόταν. Τελικά, συνετρίβη στον πάγο περίπου 12 χλμ. δυτικά της αεροπορικής βάσης. Υπήρχε ακόμα άφθονο καύσιμο στο αεροσκάφος. Αναφλέγηκε στον πάγο, προκαλώντας θεαματικά πυροτεχνικά φαινόμενα. Τα μη πυρηνικά εκρηκτικά της βόμβας εξερράγησαν, λιώνοντας εν μέρει τον πάγο και σκορπίζοντας ραδιενεργά συντρίμμια παντού.
Υπήρχε, ωστόσο, μια άλλη οδυνηρή λεπτομέρεια. Η Γροιλανδία ανήκε στη Δανία, η οποία είχε ανακηρύξει ολόκληρη την επικράτειά της ζώνη χωρίς πυρηνικά. Και τώρα, ένα βομβαρδιστικό οπλισμένο με πυρηνικά όπλα είχε συντριβεί εκεί - αν και οι Δανοί (τουλάχιστον όσοι δεν εργάζονταν στην κυβέρνηση) δεν γνώριζαν ότι υπήρχαν επίσης ραδιενεργά συντρίμμια σε όλο το έδαφος. Η δανική κυβέρνηση εξέδωσε γρήγορα μια δήλωση ισχυριζόμενη ότι το αεροσκάφος δεν βρισκόταν στον εναέριο χώρο της Γροιλανδίας και είχε εισέλθει σε αυτόν μόνο λόγω έκτακτης ανάγκης εν πτήσει. Αυτό ήταν ένα εντελώς κατασκευασμένο, αλλά χρησίμευσε ως συγκάλυψη της κατάστασης.
Οι ΗΠΑ βρέθηκαν σε μια λεπτή κατάσταση που χρειαζόταν επειγόντως διόρθωση.
Καθαρισμός μιας πυρηνικής καταστροφής στην Αρκτική νύχτα
Η επιχείρηση καθαρισμού ονομάστηκε Project Crested Ice (ή ανεπίσημα, «Project Doctor Freezelove»). Ηγεσία της επιχείρησης είχε ο Στρατηγός Richard Overton Hunziker, ένας έμπειρος βετεράνος και ήρωας του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Μολυσμένος πάγος φορτώνεται σε χαλύβδινες δεξαμενές για αποστολή στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Project Crested Ice, 1968
Μια ομάδα επιστημόνων, πυρηνικών ειδικών και ένας τεράστιος αριθμός στρατιωτών στάλθηκαν στη Γροιλανδία. Η αποστολή τους ήταν να απομακρύνουν όλα τα ραδιενεργά υλικά πριν από την άφιξη της άνοιξης και την απομάκρυνση του μολυσμένου πάγου στον ωκεανό. Η πολική νύχτα έφερε σφοδρούς ανέμους και εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες, καθιστώντας το έργο ακόμη πιο δύσκολο.
Ραδιενεργά στοιχεία ήταν διασκορπισμένα σε μια περιοχή διαστάσεων 1,6 χλμ. επί 4,8 χλμ. Στο κέντρο της υπήρχε μια τρύπα πάγου διαμέτρου 50 μέτρων. Μια μαυρισμένη κηλίδα διαστάσεων 670 επί 120 μέτρων και έντονα μολυσμένη με ουράνιο και πλουτώνιο ήταν καθαρά ορατή από τον αέρα.
Οι ΗΠΑ πρότειναν στις δανικές αρχές να περιμένουν την άνοιξη, όταν θα έλιωναν οι πάγοι και όλα θα βυθίζονταν στα νερά της Αρκτικής. Αλλά η Δανία εξοργίστηκε. Στους Αμερικανούς δόθηκε η εξής επιλογή: Είτε να καθαρίσουν το χάος τους είτε να κλείσουν τη βάση Thule και να εγκαταλείψουν το δανικό έδαφος.
Πρέπει να πούμε ότι ο Χούντσικερ και η ομάδα του εργάστηκαν ηρωικά. Ίδρυσαν μια μικρή πόλη στον πάγο, με ιγκλού, έναν σταθμό παραγωγής ενέργειας, έναν διάδρομο προσγείωσης-απογείωσης, έναν κόμβο επικοινωνιών και έναν θάλαμο απολύμανσης. Ένας παγωμένος δρόμος τους συνέδεε με την αεροπορική βάση.
Χιλιάδες άνθρωποι μοχθούσαν υπό τις σκληρές συνθήκες, φωτισμένοι από προβολείς καθώς έκοβαν τον μολυσμένο πάγο, τον φόρτωναν σε μεταφορικά μέσα και τον μετέφεραν στην αποθήκη, όπου συσκευαζόταν σε δεξαμενές για να μεταφερθεί πίσω στις ΗΠΑ. Ο πάγος συλλέγονταν με τη χρήση ισοπεδωτήρων, συσκευαζόταν σε ξύλινα κιβώτια, τα οποία στη συνέχεια φορτώνονταν σε χαλύβδινες δεξαμενές και σε πλοία. Τα συντρίμμια ανακτούνταν χειροκίνητα - ορισμένα κομμάτια ήταν μεγάλα, αλλά τα μικρότερα δεν ήταν μεγαλύτερα από μια μπαταρία. Οι μολυσμένες περιοχές εντοπίστηκαν χρησιμοποιώντας απλούς μετρητές Geiger.
Το συνεργείο καθαρισμού εργάστηκε φορώντας ελάχιστη προστατευτική ενδυμασία. Οι περισσότεροι άνθρωποι φορούσαν απλώς τα συνηθισμένα ρούχα της αποστολής στην Αρκτική.
Μέχρι τα μέσα Σεπτεμβρίου του 1968, η επιχείρηση είχε επίσημα ολοκληρωθεί. Συνολικά, 1.700 Δανοί και 700 Αμερικανοί συμμετείχαν σε αυτήν. Ενώ η καταστροφή ήταν ένα έντονο παράδειγμα των συνεπειών μιας ανόητης και ανεύθυνης συμπεριφοράς, το συνεργείο καθαρισμού - το οποίο αψήφησε το σκληρό κρύο και κυριολεκτικά συγκέντρωσε ραδιενεργά απόβλητα με το χέρι - πέτυχε πραγματικά κατορθώματα, τα οποία, ωστόσο, παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό ξεχασμένα.
Ινουίτ κοντά στην αεροπορική βάση Thule, Γροιλανδία, 1968
Ό,τι δεν μπόρεσε να θάψει ο πάγος
Πιστεύεται ότι περίπου το 93% των ραδιενεργών υλικών συλλέχθηκε, αλλά ορισμένα υπολείμματα παρέμειναν στον βυθό. Μία βόμβα υδρογόνου πιθανότατα βυθίστηκε ανάμεσα σε άλλα συντρίμμια. Οι προσπάθειες εντοπισμού της με υποβρύχιο ήταν ανεπιτυχείς. Ένας σωρός από συντρίμμια ανακαλύφθηκε στον πυθμένα του ωκεανού και κάπου εκεί κάτω φαίνεται ότι τα υπολείμματα του πυρηνικού όπλου εξακολουθούν να βρίσκονται ανέπαφα.
Τις δεκαετίες του 1980 και του 1990, ξέσπασε ένα σκάνδαλο. Δανοί εργαζόμενοι στον καθαρισμό ξεκίνησαν μια νομική μάχη εναντίον της αμερικανικής κυβέρνησης. Αν και έχασαν την υπόθεση, κατάφεραν να επιβάλουν την δημοσιοποίηση πολυάριθμων απόρρητων εγγράφων. Οι επακόλουθες έρευνες αποκάλυψαν ότι τα ποσοστά θνησιμότητας από καρκίνο μεταξύ των Δανών εργαζομένων που συμμετείχαν στην επιχείρηση καθαρισμού ήταν περίπου ενάμιση φορά υψηλότερα από αυτά του γενικού πληθυσμού. Αποδείχθηκε επίσης ότι η παρακολούθηση της υγείας των συνεργείων καθαρισμού μετά το περιστατικό ήταν ανεπαρκής. Τελικά, οι αξιωματούχοι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η έκθεση στην ακτινοβολία δεν ήταν σημαντική και δεν βρήκαν καμία σχέση μεταξύ του αυξημένου ποσοστού καρκίνου και του ατυχήματος του 1968.
Μια έντονη συζήτηση ξέσπασε γύρω από τις ενέργειες των Δανών πρωθυπουργών Γενς Ότο Κραγκ και Χανσεν. Ο Κραγκ παρουσίασε τον εαυτό του ως μια αφελή αλλά ειλικρινή προσωπικότητα, επιμένοντας ότι δεν γνώριζε για αεροσκάφη που μετέφεραν πυρηνικά όπλα πάνω από τη Γροιλανδία. Ωστόσο, αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα έδειχναν ότι η δανική κυβέρνηση γνώριζε τα πάντα. Όσο για τον Χάνσεν, αυτός ήταν που ενέκρινε κρυφά τις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν τη αεροπορική βάση Thule ως μέρος της πυρηνικής τους ασπίδας. Ωστόσο, μέχρι τότε, και οι δύο πρωθυπουργοί είχαν αποβιώσει και δεν ήταν σε θέση να λογοδοτήσουν στον πληθυσμό.
Μετά το περιστατικό, η Επιχείρηση Chrome Dome τερματίστηκε επίσημα. Άλλωστε, ήταν η δεύτερη πυρηνική καταστροφή μέσα σε τρία χρόνια, και αυτό ήταν υπερβολικό ακόμη και για τα «γεράκια». Δεύτερον, τόσο οι Ρώσοι όσο και οι Αμερικανοί είχαν ήδη άφθονους πυραύλους, και η χρήση βομβαρδιστικών φαινόταν κάπως απαρχαιωμένη. Τέλος, η ΕΣΣΔ και οι ΗΠΑ ξεκίνησαν μια ακόμη περίοδο ύφεσης και ανέπτυξαν πρωτόκολλα για την αντιμετώπιση τυχόν τυχαίων περιστατικών που αφορούσαν πυρηνικά όπλα. Ενώ αυτό δεν βοήθησε όσους υπέφεραν ή πέθαναν από καρκίνο ως αποτέλεσμα του ατυχήματος στη Γροιλανδία, μείωσε σημαντικά τον κίνδυνο παρόμοιων περιστατικών στο μέλλον.
Οι αμερικανικές δυνάμεις φέρονται να έχουν χρησιμοποιήσει περίπου τα μισά από όλα τα αναχαιτιστικά Patriot και περισσότερα από 1.000 Tomahawk στον πόλεμο του Ιράν.
Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν ένα σημαντικό εμπόδιο στην αναπλήρωση βασικών αποθεμάτων πυραύλων, μετά την εξάντληση τεράστιων ποσοτήτων Tomahawks και Patriot κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράν, ανέφερε την Κυριακή η Wall Street Journal. Σύμφωνα με την εφημερίδα, η ώθηση στην κατασκευή έρχεται «πολύ αργά», με τη βιομηχανία να έχει υποβαθμιστεί λόγω ετών υποεπενδύσεων.
Οι ΗΠΑ εκτόξευσαν περισσότερους από 1.000 πυραύλους κρουζ Tomahawk εναντίον ιρανικών στόχων, ή περίπου το ένα τρίτο του προπολεμικού αποθέματός τους, σύμφωνα με εκτίμηση του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS) στα τέλη Μαΐου, προσθέτοντας ότι τα αποθέματα αναμένεται να αναπληρωθούν μόνο μέχρι τα τέλη του 2030 ή τις αρχές του 2031.
Το CSIS εκτίμησε επίσης ότι η Ουάσινγκτον έχει χρησιμοποιήσει περίπου τα μισά από τα κορυφαία αναχαιτιστικά Patriot, με το απόθεμα να είναι κάτω από 1.000 στα τέλη Ιουλίου.
Αντιμέτωποι με την έλλειψη, οι εργολάβοι στον τομέα της άμυνας δαπανούν δισεκατομμύρια δολάρια σε εργοστάσια και επεκτείνουν την παραγωγική τους ικανότητα, αλλά η επένδυση δεν έχει ακόμη μεταφραστεί σε σημαντικά κέρδη, ανέφερε η Wall Street Journal, προσθέτοντας ότι οι πρόσθετοι πύραυλοι θα φτάσουν πολύ αργά για να βελτιώσουν σημαντικά τα αποθέματα των ΗΠΑ σε οποιαδήποτε σύγκρουση τα επόμενα χρόνια.
«Οι υπουργοί Άμυνας έχουν πλούσια πορτοφόλια - μπαίνουν στα καταστήματα και τα ράφια είναι άδεια», δήλωσε στην εφημερίδα ο Ρομπ Μπάουερ, πρώην πρόεδρος της Στρατιωτικής Επιτροπής του ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με την WSJ, το ζήτημα προηγείται του πολέμου στο Ιράν. Μια μελέτη του Συμβουλίου Επιστημών του Στρατού που ξεκίνησε μετά την κλιμάκωση της σύγκρουσης στην Ουκρανία το 2022 διαπίστωσε ότι η βιομηχανική βάση πυρομαχικών των ΗΠΑ είχε κενωθεί. «Είναι θαύμα που έχουμε οτιδήποτε εκρήγνυται», δήλωσε στην εφημερίδα η Mackenzie Eaglen, η οποία βοήθησε στον συντονισμό της μελέτης.
Για παράδειγμα, οι παραγγελίες του Πενταγώνου για το εργοστάσιο στο Τούσον της Αριζόνα - μια βασική εγκατάσταση παραγωγής Tomahawk - έπεσαν τόσο χαμηλά που η γραμμή παραγωγής των πυραύλων κινδύνευε να κλείσει εντελώς. Τον Αύγουστο, η εγκατάσταση έλαβε μια παραγγελία Tomahawk επταετούς διάρκειας 23 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αλλά χρειάστηκε περισσότερο από ένας χρόνος για να διαπραγματευτούν οι όροι και η τελική συμφωνία εκκρεμεί ακόμη η έγκριση του Κογκρέσου.
Η Ουάσινγκτον έχει επίσης αναθέσει στην RTX μια προσωρινή πολυετή σύμβαση ύψους 20,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων για πυραύλους μεσαίου βεληνεκούς AMRAAM, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Οπλοστάσιο της Ελευθερίας» του Πενταγώνου . Η RTX είχε δηλώσει νωρίτερα ότι έχει επενδύσει περίπου 900 εκατομμύρια δολάρια σε τρεις εγκαταστάσεις παραγωγής πυραύλων τα τελευταία τρία χρόνια.
Νωρίτερα φέτος, το Πεντάγωνο έκλεισε επίσης μια συμφωνία 58,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων για αναχαιτιστικά συστήματα Patriot με την Lockheed Martin.
Ο πόλεμος στο Ιράν ήταν μια δαπανηρή υπόθεση για το Πεντάγωνο, με μια εκτίμηση της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ να ανεβάζει τις συνολικές δαπάνες στα 43,6 δισεκατομμύρια δολάρια στις αρχές Σεπτεμβρίου, συμπεριλαμβανομένων 28,1 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την αντικατάσταση χρησιμοποιημένων πυρομαχικών. Ωστόσο, ανώνυμοι Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο NBC τον Ιούλιο ότι το συνολικό κόστος θα μπορούσε να πλησιάσει τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια εάν ληφθούν υπόψη οι κατεστραμμένες βάσεις και τα κατεστραμμένα αεροσκάφη.
Μπορεί το Μαξίμου να εκφράζει την εμπιστοσύνη του στην Δικαιοσύνη, ωστόσο βρίσκεται ξανά απολογούμενο σε μια υπόθεση-βαρόμετρο και μάλιστα την ώρα που αρχίζει να κορυφώνεται η προεκλογική περίοδος.
Στο εδώλιο του ειδικού δικαστηρίου θα καθίσει ο πρώην υφυπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας Χρήστος Τριαντόπουλος για την υπόθεση του «μπαζώματος» στα Τέμπη.
Μαζί του θα είναι άλλα τέσσερα πρόσωπα: ο τότε περιφερειάρχης Θεσσαλίας Κώστας Αγοραστός, ο πρώην Γενικός Γραμματέας Πολιτικής Προστασίας Βασίλης Παπαγεωργιου, ο επικεφαλής στον τόπο του συμβάντος της Ελληνικής Αστυνομίας Αγάπιος Χαρακόπουλος και ο Ευαγγελος Φαλάρας, επικεφαλής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας.
Η απόφαση για παραπομπή ελήφθη από το Δικαστικό Συμβούλιο που έκανε δεκτή τη σχετική εισήγηση του αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου, Δημήτρη Μητρουλιά. Με βούλευμα, λοιπόν, ο Χρ. Τριαντόπουλος παραπέμπεται σε δίκη για το αδίκημα της παράβασης καθήκοντος (πλημμέλημα).
Το Μαξίμου επιμένει στη γραμμή της «εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη»
Η παραπομπή αφορά την παράνομη αλλοίωση του χώρου του σιδηροδρομικού εγκλήματος, με αποτέλεσμα να χαθούν κρίσιμα στοιχεία που θα μπορούσαν να φωτίσουν την υπόθεση και να συμβάλουν στη διερεύνηση των αιτιών.
Η αντιπολίτευση έχει υποστηρίξει πως πρόθεση της κυβέρνησης Μητσοτάκη με το «μπάζωμα» του χώρου, ήταν η συγκάλυψη του εγκλήματος: κατηγορία την οποία το Μαξίμου απορρίπτει. Ωστόσο, με την παραπομπή Τριαντόπουλου το θέμα επανέρχεται με ηχηρό τρόπο στο προσκήνιο, φέρνοντας σε δεινή θέση τον ίδιο τον πρωθυπουργό και το επιτελείο του: σε μια χρονική συγκυρία μάλιστα, που η κυβέρνηση βρίσκεται υπόλογη για πολλά και σημαντικά θέματα, όπως η ανεξέλεγκτη ακρίβεια και η έξαρση κρουσμάτων διαφθοράς.
Μπορεί, λοιπόν, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης να ανέφερε, μετά την παραπομπή Τριαντόπουλου, πως «έχουμε απόλυτη εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη», καθώς και πως η απόφαση του Δικαστικού Συμβουλίου «αποτελεί ένα ενδιάμεσο στάδιο μέχρι την τελική απόφαση της Δικαιοσύνης και μέχρι τότε υπάρχει το τεκμήριο αθωότητας», ωστόσο η αλήθεια είναι πως το Μαξίμου βρίσκεται ξανά απολογούμενο σε μια υπόθεση-βαρόμετρο για τη δική του επιβίωση.
Θέμα παραίτησης ή αποπομπής Φλωρίδη έθεσε ο Τσίπρας
Αναμενόμενο, επίσης, ήταν τα κόμματα της αντιπολίτευσης να εξαπολύσουν μαζικά πυρά κατά της κυβέρνησης, βάζοντας στο στόχαστρό τους τον ίδιο τον πρωθυπουργό. Παράλληλα, η ΕΛΑΣ έθεσε ζήτημα απομάκρυνσης του υπουργού Γιώργου Φλωρίδη, θυμίζοντας την παλαιότερη δήλωσή του πως «όσοι μιλούν για μπάζωμα είναι για τα μπάζα».
«Αν έχει λοιπόν τη στοιχειώδη πολιτική ευθιξία, ο κ. Φλωρίδης οφείλει να παραιτηθεί σήμερα», τόνισε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ Αλέξης Τσίπρας, τονίζοντας πως σε διαφορετική περίπτωση, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης «πρέπει να τον αποπέμψει».
Τα πυρά των κομμάτων
Ειδικότερα, η ΕΛΑΣ τονίζει πως «τα ερωτήματα παραμένουν αμείλικτα», όπως το ποιος αποφάσισε την αλλοίωση του χώρου του εγκλήματος και ποιος ήταν αυτός που έδωσε τις σχετικές εντολές. «Τρία χρόνια μετά, οι συγγενείς των θυμάτων των Τεμπών αναζητούν ολόκληρη την αλήθεια», υπογραμμίζει η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη.
Το ΠΑΣΟΚ σημειώνει πως «η θέση μας ήταν και είναι καθαρή: καμία συγκάλυψη, καμία προνομιακή μεταχείριση, καμία θεσμική έκπτωση» και υπενθυμίζεται τη στάση της Ν.Δ. που επιχειρηματολογούσε ότι δεν προκύπτουν ποινικές ενδείξεις του κ. Τριαντόπουλου από τα στοιχεία της δικογραφίας.
Το ΚΚΕ αναφέρει ότι η «αυτονόητη» παραπομπή Τριαντόπουλου στο Ειδικό Δικαστήριο «αποδεικνύει αυτό που η κυβέρνηση προσπαθεί να κρύψει εδώ και σχεδόν τέσσερα χρόνια: τις τεράστιες ευθύνες της για τη συγκάλυψη του εγκλήματος των Τεμπών, για τη διαχρονική πολιτική του κέρδους που έχει μετατρέψει το σιδηρόδρομο σε ωρολογιακή βόμβα».
Ο ΣΥΡΙΖΑ σχολιάζει με νόημα ότι «η παραπομπή στο Ειδικό Δικαστήριο περί ευθύνης υπουργών, της «φωνής» του Μαξίμου στον τόπο της τραγωδίας των Τεμπών, του πρώην υφυπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Χρήστου Τριαντόπουλου, εκθέτει πλήρως την κυβέρνηση και τους προκλητικούς ισχυρισμούς της ότι δεν υπήρξε τίποτα το μεμπτό με το βεβιασμένο μπάζωμα του χώρου.
Η Νέα Αριστερά επισημαίνει ότι η παραπομπή Τριαντόπουλου ήρθε έπειτα «από τις άοκνες προσπάθειες της κυβέρνησης Μητσοτάκη να ρίξει τον υφυπουργό στα “μαλακά”», προσθέτοντας πως προηγήθηκαν «οι εξόφθαλμες αντισυνταγματικές μεθοδεύσεις της κυβερνητικής πλειοψηφίας στη Βουλή με στόχο να ολοκληρωθεί η επιχείρηση συγκάλυψης των εγκληματικών ευθυνών των υπουργών της ΝΔ και των γαλάζιων στελεχών της».
Τριαντόπουλος – Αγοραστός διαφωνούν με το πόρισμα, επιμένουν στην αθωότητά τους
Λίγο μετά την απόφαση του Δικαστικού Συμβουλίου για την παραπομπή του στο Ειδικό Δικαστήριο, ο κ. Τριαντόπουλος δήλωσε πως διαφωνεί με το πόρισμα του βουλεύματος, το οποίο «θα αντικρούσω στο επικείμενο Ειδικό Δικαστήριο, όπου θα γίνει σε βάθος αξιολόγηση της υπόθεσης, θα διαλευκανθούν όλα τα ζητήματα, και θα αποδειχθεί η αθωότητα μου – στην οποία και πιστεύω ακράδαντα».
Αφού ανέφερε πως «προτεραιότητά μου, πλέον, αποτελεί η διαδικασία που ξεκινά στο Ειδικό Δικαστήριο και η επιβεβαίωση της αθωότητας μου», ο Χρ. Τριαντόπουλος έκανε γνωστό πως δεν θα συμμετάσχει στα ψηφοδέλτια της Νέας Δημοκρατίας στις επικείμενες βουλευτικές εκλογές.
Από την πλευρά του ο Κώστας Αγοραστός, στο πρώτο του σχόλιο μετά τη δική του παραπομπή, πέταξε όλες τις ευθύνες στις προανακριτικές αρχές, στην Τροχαία, στην ανακριτική αρχή, στην Πυροσβεστική, στην αστυνομία και στους εθελοντές, ενώ υποστήριξε ότι η Περιφέρεια είναι αναρμόδια. Μάλιστα, υποστήριξε ότι η δίκη είναι πολιτική, για να συμπληρώσει ότι «το θέμα είναι το κράτος δικαίου να είναι δίκαιο. Κι εγώ θέλω να συμβάλω με όλες μου τις δυνάμεις να βρεθεί η αλήθεια και να ικανοποιηθούν οι γονείς».
Μιλώντας, για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε το δυστύχημα ανέφερε «η Περιφέρεια Θεσσαλίας δεν είναι ούτε ΟΣΕ, ούτε ΤΡΑΙΝΟΣΕ, ούτε Υπουργείο Μεταφορών» και υποστήριξε πως «έχω εμπιστοσύνη στην τίμια δικαιοσύνη».
Τι είχαν πει στις απολογίες τους
Υπενθυμίζεται ότι κατά την απολογία του ενώπιον του Δικαστικού Συμβουλίου, ο Χρήστος Τριαντόπουλος είχε αρνηθεί οποιαδήποτε εμπλοκή στις αποφάσεις που αφορούσαν τη διαχείριση του χώρου του δυστυχήματος, υποστηρίζοντας ότι η παρουσία του περιορίστηκε αποκλειστικά στον συντονισμό της κρατικής αρωγής και στην ενημέρωση των πολιτών, αποδίδοντας τις αναφορές περί συντονιστικού ρόλου σε «παρανόηση του περιεχομένου δελτίων Τύπου» που είχε εκδώσει εκείνη την περίοδο. Παράλληλα, χαρακτήρισε τη σύσκεψη της 3ης Μαρτίου 2023, στην οποία φέρεται να λήφθηκαν αποφάσεις για τις εργασίες στον χώρο, «αυθόρμητη συνάντηση» με αντικείμενο απλώς την ανταλλαγή απόψεων.
Ο πρώην υφυπουργός είχε πει ακόμη ότι δεν συμμετείχε ούτε αποφάσισε ενέργειες όπως οι εκχωματώσεις, η μεταφορά χωμάτων, η μετακίνηση των βαγονιών ή οι εργασίες επίχωσης. «Οι εκχωματώσεις και οι μεταφορές έγιναν την 1η και 2α Μαρτίου, ενώ εγώ βρέθηκα στο σημείο για πρώτη φορά το απόγευμα της 3ης Μαρτίου, αποκλειστικά για ενημέρωση και δημόσια δήλωση», είχε υποστηρίξει.
Αντίστοιχη ήταν και η υπερασπιστική γραμμή του πρώην περιφερειάρχη Θεσσαλίας, Κώστα Αγοραστού, ο οποίος με τη σειρά του είχε αρνηθεί ότι είχε επιχειρησιακή ή συντονιστική ευθύνη, επιμένοντας ότι η περιφέρεια λειτούργησε αποκλειστικά υποστηρικτικά, διαθέτοντας μηχανήματα και μέσα όταν της ζητήθηκε. Όπως ισχυρίστηκε, ούτε έδωσε ούτε μπορούσε να δώσει εντολές για τη διαχείριση του χώρου, καθώς η συλλογή και η διαφύλαξη των αποδεικτικών στοιχείων αποτελούσαν ευθύνη των ανακριτικών και προανακριτικών αρχών.
