«Η τέχνη δεν αφορά την αναπαράσταση της λεγόμενης ομορφιάς, αλλά την αμφισβήτηση των καθιερωμένων κρίσεων», δήλωσε μεταξύ άλλων ο Άι Γουέιγουεϊ

Εδώ και έξι χρόνια, ο Άι Γουέιγουεϊ ζει μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα, σε ένα απομονωμένο αγρόκτημα στην πορτογαλική ύπαιθρο. Εκεί, στην περιοχή Αλεντέζου, έχει δημιουργήσει ένα σχεδόν πιστό αντίγραφο του παλιού στούντιό του στη Σαγκάη, το οποίο είχε κατεδαφιστεί προκαλώντας έντονες αντιδράσεις. Το τεράστιο κτίριο παραμένει σχεδόν άδειο – και αυτό ακριβώς φαίνεται να του αρέσει.

«Οι άνθρωποι ρωτούν σε τι χρησιμεύει αυτό το κτίριο. Ίσως να μη χρησιμεύει σε τίποτα», λέει στον Guardian. «Είναι άδειο. Και το κενό είναι κάτι που οι άνθρωποι δεν μπορούν να αποδεχτούν».

Από τα μανιτάρια στα κράνη του πολέμου

Ο τίτλος Mushrooms προκύπτει από την ομοιότητα του σχήματος ενός στρατιωτικού κράνους με το καπέλο ενός μανιταριού. Η σύνδεση, όμως, δεν περιορίζεται στην εικόνα. Τα μανιτάρια παραπέμπουν επίσης στη σήψη, στον θάνατο και στην ευθραυστότητα της ζωής – έννοιες που βρίσκονται στον πυρήνα ενός έργου στραμμένου προς τον πόλεμο και τις συνέπειές του.

Ο Άι Γουέιγουεϊ λέει ότι η «περιέργεια» και η «πλήξη» αποτελούν συχνά αφετηρίες της δημιουργικής διαδικασίας του. Στην περίπτωση του Mushrooms, η διαδρομή προς το έργο είχε αρχίσει αρκετά χρόνια νωρίτερα.

Το 2015 ξεκίνησε να δουλεύει πάνω στο ντοκιμαντέρ Human Flow, για το οποίο ο ίδιος και η ομάδα του ταξίδεψαν σε 23 χώρες καταγράφοντας την προσφυγική και μεταναστευτική κρίση. Η εμπειρία αυτή τον οδήγησε να ασχοληθεί περισσότερο με μία από τις βασικές αιτίες των μαζικών εκτοπισμών: τον πόλεμο.

Θυμάται, μάλιστα, την απόφαση της Γερμανίας να προσφέρει 5.000 στρατιωτικά κράνη στην Ουκρανία, όταν το Κίεβο ζητούσε βοήθεια εν μέσω της ρωσικής απειλής. Η αντίδρασή του τότε ήταν να γελάσει. Για τον ίδιο, η κίνηση έδειχνε πόσο λίγο είχε αντιληφθεί αρχικά η Ευρώπη τη φύση του πολέμου που ερχόταν.

Στην πρώτη γραμμή της Ουκρανίας

Την περασμένη χρονιά ο Άι επισκέφθηκε τέσσερις φορές Ουκρανούς στρατιώτες στην πρώτη γραμμή. Στον δημοσιογράφο του Guardian δείχνει από το κινητό του φωτογραφίες και βίντεο από τα ταξίδια του: σε ένα από αυτά μαθαίνει να χρησιμοποιεί τουφέκι, ενώ σε άλλα εμφανίζονται στρατιώτες με στολές στις οποίες ο ίδιος είχε κεντήσει ηλιοτρόπια.

Μέρος αυτού του υλικού πρόκειται να χρησιμοποιηθεί σε επόμενη ταινία του. Ο ίδιος, ωστόσο, απορρίπτει την ιδέα ότι οργανώνει τις εμπειρίες της ζωής του με σκοπό να τις μετατρέψει αργότερα σε τέχνη.

«Δεν προετοιμάζω ποτέ τη ζωή μου ώστε να μπορέσω να δημιουργήσω ένα έργο τέχνης – ούτε δημιουργώ έργα τέχνης για τη ζωή μου», λέει.

Στη διαμόρφωση του Mushrooms έπαιξε ρόλο και το σημείο όπου θα παρουσιαζόταν. Η εγκατάσταση βρίσκεται απέναντι από την Όπερα του Σίδνεϊ, ένα κτίριο που, στα μάτια του Άι, συμβολίζει μια ειρηνική και ορθολογική απόλαυση της ζωής.

Ακριβώς δίπλα σε αυτή την εικόνα θέλησε να τοποθετήσει μια υπενθύμιση του πολέμου.

«Πρέπει να ανακοινώσουμε ξανά ότι υπάρχουν πόλεμοι σε εξέλιξη και ότι η ειρήνη είναι απαραίτητη για κάθε πολιτισμένη κοινωνία», σημειώνει.

«Προσποιούμαστε ότι δεν ξέρουμε»

Στη συνέντευξή του, ο Άι Γουέιγουεϊ επιστρέφει επανειλημμένα στην ιδέα ότι οι σύγχρονες κοινωνίες γνωρίζουν τι συμβαίνει γύρω τους, αλλά συχνά επιλέγουν να αποστρέψουν το βλέμμα.

«Δεν μπορούμε να είμαστε τυφλοί, δεν μπορούμε να λέμε “δεν ξέρω ποια είναι η κατάσταση”. Ξέρεις ποια είναι η κατάσταση και απλώς προσποιείσαι ότι δεν την ξέρεις», λέει.

Μιλώντας για τη γενοκτονία στη Γάζα, συνδέει αυτή τη στάση με μια ευρύτερη απώλεια της αίσθησης ότι οι άνθρωποι είναι συνδεδεμένοι μεταξύ τους. Όπως το θέτει, «αν συμβαίνει μια αδικία σε έναν άνθρωπο, τότε συμβαίνει και σε ολόκληρη την ανθρωπότητα».

Από αυτή την άποψη, τόσο η τέχνη του όσο και η φυσική παρουσία του σε μέρη όπως τα πεδία των μαχών στην περιοχή του Χαρκόβου λειτουργούν ως τρόποι επανασύνδεσης με πραγματικότητες που είναι εύκολο να αντιμετωπιστούν από απόσταση.

«Το 90% όσων βλέπουμε είναι σκουπίδια»

Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι ο Άι Γουέιγουεϊ αντιμετωπίζει την τέχνη ως πηγή αισιοδοξίας. Όταν ερωτάται αν μπορεί να του προσφέρει ελπίδα για το μέλλον της ανθρωπότητας, η απάντησή του είναι αρνητική.

Και η κριτική του απέναντι στον σύγχρονο κόσμο της τέχνης είναι σκληρή.

«Η τέχνη σήμερα είναι πολύ διεφθαρμένη. Το 90% όσων βλέπουμε στα περισσότερα ιδρύματα ή στους λεγόμενους καλλιτεχνικούς κύκλους θεωρώ ότι είναι απλώς σκουπίδια», υποστηρίζει.

Για τον ίδιο, η ουσία της τέχνης βρίσκεται αλλού: στην ικανότητά της να αμφισβητεί όσα θεωρούνται δεδομένα.

«Η πραγματική τέχνη αμφισβητεί την υπάρχουσα τάξη. Η τέχνη δεν αφορά την αναπαράσταση της λεγόμενης ομορφιάς, αλλά την αμφισβήτηση των καθιερωμένων κρίσεων για τα πάντα: για την πολιτική, τη ζωή, τις προσωπικές σχέσεις, την ατομική κρίση».

Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον Άι, είναι ότι αυτού του είδους η τέχνη σπάνια ενθαρρύνεται. Αντίθετα, θεωρεί ότι μεγάλο μέρος όσων παρουσιάζονται σήμερα στα μουσεία είναι «διακοσμητικό και συναισθηματικό», αποκομμένο από τον ανθρώπινο αγώνα και την πραγματικότητα.

Παρά την ένταση με την οποία μιλά για τον πόλεμο, την πολιτική και τον ρόλο της τέχνης, ο ίδιος δεν φαίνεται να οργανώνει τη ζωή του γύρω από κάποιον συγκεκριμένο τελικό προορισμό. Λέει ότι δεν έχει «στόχους» και, όταν καλείται να περιγράψει τι αξίζει τελικά να επιδιώκει κανείς, η απάντησή του είναι πολύ πιο ποιητική από όσα έχουν προηγηθεί.

«Το μόνο πράγμα που πρέπει να προσπαθούμε να κάνουμε είναι να ζούμε μια ζωή που να μπορεί με φυσικό τρόπο να αιχμαλωτίζει το φως».

Το Mushrooms του Άι Γουέιγουεϊ παρουσιάζεται στο Tallawoladah Lawn, έξω από το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Σίδνεϊ.

Η Σάρον Στόουν μίλησε για το παρελθόν και το σήμερα σε εκδήλωση του Variety για τις γυναίκες που ορίζουν το Χόλιγουντ

Η Σάρον Στόουν μίλησε για όλα όσα έχει κατακτήσει -πέρα από τον τίτλο του sex symbol που, είτε το θέλησε, είτε όχι, ακολουθεί για πάντα τη μπράντα και περσόνα της.

Η Στόουν αναφέρθηκε στην πορεία της κατά τη διάρκεια της παραλαβής βραβείου για το φιλανθρωπικό της έργο και τους αγώνες της για τα δικαιώματα των γυναικών στην εκδήλωση «Power of Women» του περιοδικού Variety.

«Πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι είμαστε όλες γυναίκες με δύναμη και επιρροή, διότι οι γυναίκες, από την ίδια τη φύση της υπόστασής τους, είναι ισχυρές και επιδραστικές», δήλωσε.

Η 68χρονη Στόουν στάθηκε στις καθημερινές αποφάσεις που λαμβάνουν οι γυναίκες στο σπίτι —από την ανατροφή των παιδιών μέχρι τη διακόσμηση και τις επιλογές του φαγητού.

«Είναι η γυναίκα που παίρνει όλες τις βασικές, καθημερινές αποφάσεις στον κόσμο», τόνισε η πρωταγωνίστρια του Καζίνο. «Νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό να το αναλογιστούμε αυτό. Αυτό εμπεριέχει μεγάλη δύναμη και τεράστια επιρροή».

Η Στόουν παρότρυνε τις γυναίκες να «χρησιμοποιούν αυτή τη δύναμη και την επιρροή με ενσυναίσθηση, σκέψη και ουσιαστικό τρόπο, με τρόπους που φροντίζουν η μία την άλλη».

«Κράτησα τα πόδια μου σταθερά στη γη»

Μέσα στην αίθουσα της τελετής, η πρωταγωνίστρια του Sliver υπογράμμισε τη συνεργασία της με την Αμερικανική Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών (ACLU), έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που ιδρύθηκε για την προάσπιση των ατομικών δικαιωμάτων που ορίζει το Αμερικανικό Σύνταγμα.

«Είμαι προϊόν του αμερικανικού ονείρου», είπε στο κοινό, αναφερόμενη στον πατέρα της, Τζόζεφ Ουίλιαμ, έναν εργάτη εργοστασίου από την Πενσυλβάνια που γεννήθηκε μέσα στη φτώχεια.

«Έχω διανύσει μεγάλη απόσταση από το να είμαι ένα sex symbol… και το πέτυχα κρατώντας αυτά τα δύο κουρασμένα πόδια, που πονούσαν από τα δωδεκάποντα τακούνια πάνω στα τσιμεντένια δάπεδα, σταθερά πατημένα στη γη».

«Τα κράτησα σταθερά στη γη επειδή δεν υπάρχει γκρίζο στην κόκκινη, λευκή και μπλε σημαία μας», πρόσθεσε η Στόουν. «Έτσι, τη δύναμη που νιώθω ανάμεσα στη δύναμη των γυναικών, την αντλώ επειδή στέκομαι ανάμεσά σας —και δεν στέκομαι μόνη όταν βρίσκομαι εδώ».

Οι υπόλοιπες βραβεύσεις της βραδιάς

Η Στόουν ήταν μεταξύ των πολλών γυναικών από τον χώρο του θεάματος που τιμήθηκαν στην τελετή για την κοινωνική προσφορά και τη φιλανθρωπική τους δράση.

Η Περλένα Ιγκμπόκουε, η επικεφαλής των τηλεοπτικών στούντιο της NBCUniversal τιμήθηκε για το έργο της με τον οργανισμό A Better Chance, που βοηθά έγχρωμους μαθητές να εισαχθούν σε κορυφαία σχολεία και πανεπιστήμια.

«Η δική μου ιστορία ξεκίνησε με σκληρή δουλειά, αλλά κάποιος έπρεπε να μου δώσει μια ευκαιρία. Κανείς δεν πετυχαίνει τίποτα μόνος του», ανέφερε κατά την παραλαβή του βραβείου της, έχοντας προλογιστεί από την Queen Latifah.

Η Μελίσα ΜακΚάρθι, 56, βραβεύτηκε για τη δράση της στο Joyful Heart Foundation, που στηρίζει επιζήσαντες ενδοοικογενειακής βίας. Το βραβείο της παρέδωσε η συμπρωταγωνίστριά της στο Gilmore Girls, Λόρεν Γκράχαμ (Lauren Graham), η οποία μοιράστηκε με το κοινό διασκεδαστικές αναμνήσεις από τη μακροχρόνια φιλία τους.

Η τηλεοπτική προσωπικότητα Πέιτζ ΝτεΣόρμπο, 33, παρέλαβε το βραβείο Variety Courage Award για τον αγώνα της κατά της έμφυλης βίας, συγκινώντας το κοινό όταν μίλησε ανοιχτά για την κακοποιητική σχέση που είχε βιώσει σε ηλικία 19 ετών.

Τέλος η 41χρονη δημιουργός της σειράς Insecure Ίσα Ρέι τιμήθηκε με το βραβείο Entertainment Entrepreneur of the Year. Στον λόγο της κάλεσε όλες τις γυναίκες να αξιοποιήσουν τη δύναμη που διαθέτουν για το κοινό καλό. «Ας βρει η καθεμία μας πού έχει επιρροή και ας τη χρησιμοποιήσει για το γαμημ@@ο καλό, παρακαλώ» είπε.

Την εκδήλωση παρουσίασε η κωμικός Ιλίζα Σλέσινγκερ.

«Προτιμώ να κάνουν λάθη οι νέοι, παρά οι παλιοί», «ακρίβεια και Σαμαράς τα προβλήματα του Μητσοτάκη»

Ο πρώτος κύκλος παρουσίας της ΕΛΑΣ στην πολιτική σκηνή έκλεισε με την ομιλία και τη συνολική παρουσία του πρώην πρωθυπουργού στην Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Μετά από τέσσερις μήνες ζωής του κόμματος στα δημόσια πράγματα ο κ. Τσίπρας εμφανίζεται σε συνομιλητές του ικανοποιημένος και περιγράφει αυτό που έχει συμβεί ως ένα μικρό θαύμα.

Οι νέοι και το κατάστρωμα

Πάντως ο κ. Τσίπρας παρά τα φάλτσα και την απειρία των νέων στελεχών δεν χάνει την εμπιστοσύνη του σε αυτούς.

Όταν ερωτάται μάλιστα για αυτά τα φάλτσα απαντά αφοπλιστικά: «Προτιμώ να κάνουν λάθη οι νέοι παρά οι παλιοί».

Και αυτό γιατί όπως προσθέτει «τα λάθη τους κοστολογούνται ακριβότερα» και η αλήθεια είναι ότι έχει καεί στο παρελθόν αρκετές φορές από τους παλιούς ακόμη και παραμονές των εκλογών.

Για την εκκρεμότητα της κατάρτισης των ψηφοδελτίων ο κ. Τσίπρας επίσης δεν δείχνει να βιάζεται ωστόσο στο σχεδιασμό του είναι τα όργανα να εγκρίνουν έναν πρώτο πυρήνα υποψηφίων σε όλη την Ελλάδα και στην πορεία να ανακοινώνονται προσθήκες μέχρι τις κάλπες.

Αυτός ο πυρήνας μπορεί να ανακοινωθεί είτε εντός Φθινοπώρου ή ακόμη και τον ερχόμενο Ιανουάριο.

Πάντως σε σχέση με τους παλιούς συντρόφους του που θέλουν να ενταχθούν ξεκαθαρίζει σε συνομιλητές του, ότι όσο πιο γρήγορα πάρουν την απόφαση να παραιτηθούν από τη βουλευτική τους έδρα και να ενταχθούν στην ΕΛΑΣ τόσο μεγαλύτερες οι πιθανότητες να βρουν χώρο στα ψηφοδέλτια.

Η επόμενη φάση

Τώρα ανοίγει ένας νέος κύκλος λέει στους συνομιλητές του και μάλιστα όπως λένε και οι συνεργάτες του με καλούς οιωνούς καθώς η ΕΛΑΣ πλέον αξιοποιεί το ισχυρό της χαρτί, τον ίδιο της τον πρόεδρο δηλαδή και η επόμενη φάση είναι η φάση της εξωστρέφειας.

Ο κ. Τσίπρας κατάφερε με δύο αιφνιδιασμούς να βάλει την ατζέντα για 48 ώρες και σύμφωνα με τους συνεργάτες του «με τα τέσσερα εργαλεία που πρότεινε για τη μείωση των τιμών στα καύσιμα υποχρέωσε σε ένα βαθμό την κυβέρνηση να μεταθέσει τις ανακοινώσεις της για την ερχόμενη Δευτέρα».

Η προσοχή του πρώην πρωθυπουργού θα πέσει στα ζητήματα της καθημερινότητας και κυρίως στο καυτό ζήτημα της ακρίβειας καθώς όπως αναφέρει είναι ένα από τα δυο φλέγοντα θέματα τα οποία πονάνε τη ΝΔ, αλλά ταυτόχρονα θα είναι και βασικό θέμα στην ατζέντα των περιοδειών του.

Δημοσκοπήσεις

Όπως όλα δείχνουν η λογική της αξιοποίησης των παραδοσιακών εργαλείων επικοινωνίας δεν θα εγκαταλειφθεί καθώς φάνηκε ότι απέδωσε και μάλιστα πολύ γρήγορα.

Σε αυτό το πλαίσιο εκτός από την πύκνωση των εμφανίσεών του στα Μέσα Ενημέρωσης αλλά και στα social media θα επιδιώξει να επανασυνδεθεί και με τους δημοσιογράφους που τον καλύπτουν ρεπορταζιακά.

Ο ίδιος πάντως δεν φαίνεται να ανησυχεί για τις δημοσκοπήσεις και φαίνεται να κάνει την ανάποδη ανάγνωση από αυτή που κάνουν οι περισσότεροι ξεκινώντας από τα μικρά κόμματα και δεν εστιάζει στην κορυφή των μετρήσεων.

Για τον κ. Τσίπρα το ενδιαφέρον είναι στα μικρότερα κόμματα διαμαρτυρίας καθώς όπως παρατηρεί τόσο η Μαρία Καρυστιανού όσο και η Πλεύση Ελευθερίας μπορούν να καταγράψουν στις κάλπες ποσοστά από 2% έως και 8% ενώ και κόμματα όπως το ΜεΡΑ25 μπορεί να μπουν στη Βουλή.

Όπως παραδέχεται μια αυξημένη συμμετοχή αντισυστημικών ψηφοφόρων στις επόμενες εκλογές μπορεί να στερήσει και από εκείνον δυνάμεις στην κάλπη.

Δεν δείχνει πάντως να ανησυχεί για το ΠΑΣΟΚ εκτιμώντας ότι η δυναμική της Χαριλάου Τρικούπη είναι κλειδωμένη από το 8% μέχρι το 12% σε κάθε σενάριο συμμετοχής.

Εκεί όμως που έχει το βλέμμα του στραμμένο δείχνοντας μάλιστα ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι στα δεξιά του πολιτικού φάσματος οπου κινούνται συνολικά 6 κόμματα στις παρυφές της ΝΔ.

Ανάμεσά τους είναι και το κόμμα Σαμαρά που όπως εκτιμά είναι και το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα της κυβέρνησης όπως λέει σε συνομιλητές του καθώς εκτιμά ότι έχει κλειδώσει στο 5%.

Ενώ χιλιάδες νέοι αγρότες κάτω των 40 ετών επιλέγουν και επιμένουν να μένουν στον τόπο τους - όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Ινστιτούτου του Αλέξη Τσίπρα - δυσκολεύονται να βρουν καλλιεργήσιμη γη. Μάλιστα επισημαίνει πως η εγκατάλειψη της καλλιεργήσιμης γης αυξάνει τις εισαγωγές τροφίμων και πιέζει δημογραφικά την περιφέρεια.

Στη νέα Flash ανάλυση που δημοσιεύει το ΙΝΑΤ, με τίτλο: Η γη που «κοιμάται» και οι νέοι που περιμένουν, αναδεικνύεται μια υπαρξιακής διάστασης αντίφαση που δοκιμάζει την περιφέρεια.

Όπως αναφέρει, ενώ χιλιάδες νέοι αγρότες κάτω των 40 ετών επιλέγουν και επιμένουν να μένουν στον τόπο τους, δυσκολεύονται να βρουν καλλιεργήσιμη γη. Την ίδια στιγμή εκατομμύρια στρέμματα αγροτικής γης παραμένουν αδρανή και η τάση είναι αυξητική.

«Το θέμα αγγίζει ολόκληρη την κοινωνία. Η εγκατάλειψη της καλλιεργήσιμης γης αυξάνει τις εισαγωγές τροφίμων, πιέζει δημογραφικά την περιφέρεια και αποτελεί κίνδυνο για το περιβάλλον μέσα από την αύξηση των πυρκαγιών λόγω της συσσώρευσης εύφλεκτης χέρσας βιομάζας.

Τα εργαλεία για την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου υπάρχουν ήδη στην Ευρώπη. Γαλλία, Πορτογαλία και Ισπανία έχουν ήδη δημιουργήσει το θεσμικό πλαίσιο που είναι απαραίτητο και στην Ελλάδα προκειμένου να κρατήσει τους νέους αγρότες στον τόπο τους, αλλά και να θωρακίσει την επισιτιστική της ασφάλεια».

«Οδικός χάρτης» από το Ινστιτούτο Τσίπρα

Η Ομάδα Κοινών, Ομότιμης Παραγωγής και Αποκέντρωσης του ΙΝΑΤ καταθέτει έναν οδικό χάρτη για τη θεσμοθέτηση της ελληνικής Τράπεζας Γης με στόχο τη σύνδεση των νέων αγροτών με την αναξιοποίητη καλλιεργήσιμη γη. Η πρόταση περιλαμβάνει:

•⁠ ⁠Απόδοση γης μέσω κοινωνικών κριτηρίων, αντί της πλειοδοσίας
•⁠ ⁠Μακροχρόνιες συμβάσεις άνω των 10 ετών που θα ευνοούν τις επενδύσεις

Η ανάλυση του ΙΝΑΤ για την Τράπεζα Γης

Η ελληνική ύπαιθρος συμπυκνώνει σήμερα μια αντίφαση που δεν εξηγείται ούτε από την έλλειψη πόρων ούτε από την απουσία νομοθεσίας: εκατομμύρια στρέμματα αγροτικής γης παραμένουν αδρανή, ενώ χιλιάδες νέοι που θέλουν να παράγουν δεν βρίσκουν χωράφι. Το κόστος αυτής της αδράνειας δεν μένει στην ύπαιθρο. Μετακυλίεται σε ολόκληρη την κοινωνία, με τη μορφή εισαγωγών τροφίμων, ερημωμένων περιοχών και εύφλεκτης χέρσας βιομάζας.

Η γη δεν είναι ένα ακόμη περιουσιακό στοιχείο. Είναι πεπερασμένος εθνικός πόρος με σαφή κοινωνική λειτουργία: παράγει τροφή, συγκρατεί πληθυσμό, διαμορφώνει τοπίο και καθορίζει τον κίνδυνο πυρκαγιάς. Όταν μένει ανενεργή, δεν χάνει μόνο ο ιδιοκτήτης της. Χάνει η χώρα.

Η διπλή ανισορροπία

Περίπου έξι εκατομμύρια στρέμματα αγροτικής γης εκτιμάται ότι παραμένουν ακαλλιέργητα. Την ίδια στιγμή, μόλις το 7,2% των Ελλήνων αγροτών είναι κάτω των 40 ετών. Στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 12%, με μέση ηλικία γεωργού τα 57 έτη — και ακόμη αυτό αντιμετωπίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως στρατηγικός κίνδυνος για την επισιτιστική ασφάλεια.

Δύο ελλείμματα, επομένως, τρέφουν το ένα το άλλο: γη χωρίς αγρότες και αγρότες χωρίς γη. Παράλληλα, η χώρα εισάγει κρέας και αγροτικά προϊόντα αξίας άνω του 1,5 δισ. ευρώ ετησίως. Το εμπορικό αυτό έλλειμμα δεν είναι μοιραίο· είναι, εν μέρει, η λογιστική αποτύπωση της γης που δεν καλλιεργείται.

Το ισχύον πλαίσιο: εργαλεία που δεν αποδίδουν

Ο κεντρικός νόμος για τη διαχείριση των δημόσιων αγροτικών εκτάσεων, ο ν. 4061/2012, δεν στερείται εργαλείων. Καλύπτει τις λεγόμενες «διαθέσιμες εκτάσεις» — όσες έμειναν αδιάθετες μετά την αποκατάσταση ακτημόνων ή επανήλθαν στο Δημόσιο λόγω έκπτωσης του δικαιούχου — και προβλέπει παραχώρηση χρήσης ακινήτων έως 100 στρεμμάτων, έναντι χαμηλού τιμήματος, σε κατ’ επάγγελμα αγρότες, συνεταιρισμούς, ομάδες παραγωγών και ανέργους.

Οι πρόσφατες εξελίξεις, ωστόσο, κινούνται στη λογική της παράτασης και όχι της μεταρρύθμισης. Η ισχύς των αποφάσεων παραχώρησης του άρθρου 36 παρατάθηκε έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, ώστε να μη βρεθούν εκτός πλαισίου αγρότες που ήδη καλλιεργούν. Κατατέθηκε επίσης τροπολογία για τη διασφάλιση επιδοτήσεων σε αγρότες που καλλιεργούν εκτάσεις όπου το Δημόσιο εμφανίζεται στο Κτηματολόγιο ως αρχικός ιδιοκτήτης, ένα πρόβλημα που αφορά κυρίως τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία.

Η επανάληψη των παρατάσεων είναι το πιο εύγλωττο τεκμήριο: ένα σύστημα που χρειάζεται διαρκή ανανέωση της προσωρινότητάς του δεν προσφέρει ασφάλεια δικαίου σε κανέναν.

Τα τέσσερα δομικά εμπόδια

Κατακερματισμός ιδιοκτησίας. Μεγάλο μέρος της γεωργικής γης ανήκει σε πολυάριθμους συγκληρονόμους που ζουν στα αστικά κέντρα ή στο εξωτερικό. Η εκμίσθωση καθίσταται πρακτικά αδύνατη, ακόμη και όταν όλοι τη θέλουν.

Γραφειοκρατικό αδιέξοδο. Η διαδικασία παραχώρησης είναι χρονοβόρα και απαιτεί πλήθος δικαιολογητικών. Αποθαρρύνει κατεξοχήν όσους δεν έχουν εμπειρία στις δημόσιες υπηρεσίες — δηλαδή τους νέους.

Αδιαφανής κατανομή. Η ανάθεση μέσω πλειοδοτικών δημοπρασιών ευνοεί συστηματικά όποιον διαθέτει κεφάλαιο, όχι όποιον διαθέτει σχέδιο. Ο νεοεισερχόμενος αγρότης ξεκινά τον αγώνα χαμένος.

Κτηματολογική αταξία. Για χιλιάδες αγροτεμάχια το Δημόσιο εμφανίζεται ως αρχικός δικαιούχος στις πρώτες εγγραφές, χωρίς να αναγνωρίζονται εμπράγματα δικαιώματα σε όσους ήδη τα καλλιεργούν. Η νομική αβεβαιότητα λειτουργεί ως φόρος επί της επένδυσης.

Κανένα από τα τέσσερα δεν είναι τεχνικό ατύχημα. Είναι αποτέλεσμα επιλογών — και άρα αναστρέψιμο με επιλογές.

Η ευρωπαϊκή εμπειρία: ο θεσμός υπάρχει ήδη

Η Ελλάδα δεν καλείται να εφεύρει κάτι. Καλείται να προσαρμόσει έναν θεσμό που λειτουργεί στην Ευρώπη επί εξήντα χρόνια. Οι γαλλικές SAFER συστάθηκαν το 1960 ως περιφερειακοί, μη κερδοσκοπικοί φορείς αγροτικής γης, με δικαίωμα προτίμησης από το 1962 και ρητή αποστολή δημόσιου συμφέροντος: διατήρηση της αγροτικής και δασικής γης, τοπική ανάπτυξη σε συνεργασία με την αυτοδιοίκηση, προστασία του περιβάλλοντος και διαφάνεια της αγοράς γης μέσω δημοσιευμένων τιμών αναφοράς. Η Γαλικία λειτουργεί από το 2007 τη Banco de Terras και η Πορτογαλία από το 2012 τη Bolsa de Terras, ως ψηφιακούς μεσολαβητές ανάμεσα σε αδρανή προσφορά και ανικανοποίητη ζήτηση.

Δείτε όλη την ανάλυση του Ινστιτούτου Τσίπρα εδώ