Γράφει ο Γιάννης Βαρουφάκης

Τα πρώτα νομίσματα, όπως τα τσιγάρα στις φυλακές ή ακόμα και ο χρυσός ο ίδιος, εξελίχθηκαν περίπου όπως και οι κοινωνίες μας, όπου, σταδιακά, οι αξίες αντικαταστάθηκαν από τις... τιμές. Εν αρχή ην η βιωματική αξία, η οποία κάποια στιγμή ανατράπηκε από την ανταλλακτική αξία.

Ας πάρουμε τα τσιγάρα στις φυλακές. Μπήκαν στα «σίδερα» λόγω της περίεργης, ανθυγιεινής παρηγοριάς που έδιναν στους φυλακισμένους. Λόγω της βιωματικής τους αξίας, με απλά λόγια. Όμως, πολύ γρήγορα εξελίχθηκαν σε χρηματικές μονάδες, καθώς οι κρατούμενοι τα αντάλλασσαν με άλλα, σπάνια στη φυλακή αγαθά (από σοκολάτες και σαπούνι μέχρι και SIM για τα κινητά τους τηλέφωνα). Εν τέλει, η ανταλλακτική αξία ενός τσιγάρου επικράτησε και ήταν ίδια για καπνιστές και μη, ανεξάρτητη από τις ανθυγιεινές «χαρές» που πρόσφερε ως κάψουλα νικοτίνης.

Ο χρυσός, όπως τα τσιγάρα, είχε κι αυτός, και διατηρεί, τη δική του βιωματική αξία, η οποία προκύπτει από τη λάμψη του, την ιδιότητά του να μη σκουριάζει, το βάρος του. Όμως, πολύ γρήγορα, αφού απέκτησε ανταλλακτική αξία και μετετράπη (όπως και τα τσιγάρα στις φυλακές) σε χρηματική μονάδα, η βιωματική του αξία μπήκε στο περιθώριο.  

Αντιδρώντας στην εξουσία των κεντρικών τραπεζιτών επί του χρήματος που πασχίζουμε να κερδίσουμε καθημερινά (για να μην καταλήξουμε στον δρόμο), πολλοί αναπολούν τις εποχές που το χρήμα ήταν μεταλλικό, «πραγματικό».

Ωστόσο σήμερα τα χρήματα που χρησιμοποιούμε στον ύστερο καπιταλισμό δεν έχουν καμία βιωματική αξία, καθώς τείνουν να είναι όχι μόνο χάρτινα αλλά ψηφιακά, άυλα, άνευ υλικής υπόστασης. Είναι πολύ δύσκολο να εξηγήσεις σε ένα παιδί πώς γίνεται το χαρτονόμισμα των 100 ευρώ να κοστίζει 8 λεπτά (γιατί αυτό είναι το κόστος παραγωγής του). Ή το ότι μόνο το 8% των σε κυκλοφορία ευρώ έχει τυπωθεί. Και είναι πολύ εύκολο να δημιουργηθεί, σε μια σύγχρονη εγχρήματη οικονομία, που πλήττεται από αλλεπάλληλες κρίσεις, η τάση προς τις θεωρίες συνωμοσίας που θέλουν την Κεντρική Τράπεζα να υφαίνει πλεκτάνες εναντίον των πολιτών (θεωρίες που «φύονται» όλο και περισσότερο, ιδίως εδώ, στις ΗΠΑ, απ' όπου γράφω τις γραμμές αυτές, αλλά και στη Γερμανία, δυστυχώς).

Κάπως έτσι, λόγω της μεγάλης απόστασης μεταξύ ανταλλακτικής και βιωματικής αξίας του χρήματος (που σήμερα είναι πλέον τεράστια), γεννιέται και θεριεύει αυτό που ονομάζω «φαντασίωση του απολίτικου χρήματος». Αντιδρώντας στην εξουσία των κεντρικών τραπεζιτών επί του χρήματος που πασχίζουμε να κερδίσουμε καθημερινά (για να μην καταλήξουμε στον δρόμο), πολλοί αναπολούν τις εποχές που το χρήμα ήταν μεταλλικό, «πραγματικό». Ή, τουλάχιστον, που είχες το δικαίωμα να εξαργυρώσεις το χάρτινο χρήμα σου για χρυσό ή ασήμι. Οι νοσταλγοί αυτοί θεωρούν πως, καθώς κανείς πολιτικός ή κεντρικός τραπεζίτης δεν μπορεί να «γεννήσει» ασήμι ή χρυσό, η επιστροφή στον Κανόνα του Χρυσού ή του Αργύρου ή, τέλος πάντων, κάποιου πολύτιμου μετάλλου, θα ήταν μια λύση – θα μείωνε την εξουσία των λίγων επί των πολλών.  

H δημοκρατία, όσο κακή εικόνα και να έχει, είναι αναντικατάστατη. Το ίδιο και με το χρήμα: η λύση δεν είναι να φαντασιωνόμαστε την ιδέα της απολιτικοποίησής του αλλά ο εκδημοκρατισμός του.

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με εκείνους που ελπίζουν πως τη «λύση» θα δώσει η τεχνολογία. Πως ένα αποκεντρωμένο ψηφιακό χρήμα, το οποίο δεν θα μπορεί να ελέγξει καμία κυβέρνηση, θα μας απελευθερώσει (βλ. το άρθρο μου στη LiFO για το Bitcoin, 24/4/2013). Όπως και οι οπισθοδρομικοί νοσταλγοί του Μεταλλικού Κανόνα, έτσι και οι φουτουριστές τεχνολάγνοι κάνουν ένα σοβαρό λάθος: αν οι οικονομίες μας θύμιζαν την οικονομία της φυλακής, όπου τα τσιγάρα λειτουργούν τέλεια ως αποκεντρωμένη, απολίτικη χρηματική μονάδα, τότε θα είχαν δίκιο. Όμως, οι πραγματικές οικονομίες διαφέρουν ριζικά από την ανταλλακτική οικονομία της φυλακής. Σε τι; Τι λείπει από την οικονομία της φυλακής που καθιστά τα τσιγάρα, άλλα αντικείμενα, ακόμα κι ένα απολίτικο ψηφιακό νόμισμα τύπου Bitcoin, εν δυνάμει ικανοποιητικό νόμισμα στη φυλακή αλλά όχι εκτός αυτής;  

Η απάντηση είναι απλή: η παραγωγή και η αγορά εργασίας. Ποια η ουσία της διαφοράς αυτής; Η απάντηση έχει δύο σκέλη.

Πρώτον, η ανθρώπινη εργασία έχει μια πολύ περίεργη, διττή φύση. Περιληπτικά, στην αγορά εργασίας άλλο «πράγμα» μισθώνει ο εργοδότης και άλλο τον ενδιαφέρει να αποκτήσει. Πληρώνει για τον (μετρήσιμο) χρόνο του εργαζομένου (κάτι που δεν ενδιαφέρει τον εργοδότη καθόλου να αποκτήσει, αλλά που μπορεί να το πληρώσει για να το έχει), αλλά τον ενδιαφέρει το (μη μετρήσιμο) «έργο» του εργαζομένου, το οποίο προσδίδει αξία στα προϊόντα της εταιρείας (αλλά το οποίο «έργο» δεν μετριέται και συνεπώς δεν αγοράζεται – απλώς «εκμαιεύεται» κατά τη διάρκεια των μισθωμένων ωρών). Αυτή η διττή φύση της εργασίας είναι το κλειδί για να καταλάβουμε από πού προκύπτει το κέρδος του εργοδότη (όταν προκύπτει) αλλά και για να συλλάβουμε τα αίτια της ανεργίας (που, χωρίς τη διττή φύση της εργασίας, θα εξαφανιζόταν, εφόσον ο μισθός έπεφτε αρκετά – όπως τα βλίτα που «ξεπουλάνε» στις λαϊκές όταν η τιμή τους πέσει).

Δεύτερον, η τάση των οικονομιών (εκτός φυλακής) να γεννούν κρίσεις στο εσωτερικό τους (σε αντιδιαστολή με τις φυλακές, όπου ποτέ δεν θα μείνει απούλητη καμία ποσότητα διακινούμενων αγαθών) απαιτεί συλλογική διαχείριση της ποσότητας του χρήματος με στόχο, αν όχι την αποτροπή της κρίσης, τουλάχιστον την ανακούφιση της κοινωνίας μετά την κρίση (π.χ. με αύξηση της ρευστότητας).

Σε τελική ανάλυση, όπως η κατανομή του κοινωνικού πλεονάσματος και η διαφύλαξη του περιβάλλοντος απαιτούν συλλογικό έλεγχο και δεν επιδέχονται τεχνικών, απολίτικων λύσεων, το ίδιο συμβαίνει και με το χρήμα: η συλλογική του διαχείριση είναι απαραίτητη. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι η σημερινή μορφή συλλογικής διαχείρισης, από κεντρικούς τραπεζίτες που δεν λογοδοτούν στους πολίτες, είναι αποδεκτή – όπως ισχύει για την εξουσία γενικά: όσο χρήσιμη και να είναι, κάποιος πρέπει να εξουσιάζει τους εξουσιαστές. Αυτός είναι ο λόγος που η δημοκρατία, όσο κακή εικόνα και να έχει, είναι αναντικατάστατη. Το ίδιο και με το χρήμα: η λύση δεν είναι να φαντασιωνόμαστε την ιδέα της απολιτικοποίησής του αλλά ο εκδημοκρατισμός του.  

Πηγή: lifo

Πάρε τα πινέλα σου. Θα βάψουμε. Πάρε και χρώμα, μπλε, πράσινο, γκρι, καφέ, μαύρο, ροζ, μπορντό. Πάρε μάσκαρα και ψεύτικες βλεφαρίδες, δραματικό ύφος και πάμε…Μην ξεχνάς τα βασικά: Τρίψιμο, κάλυμμα. 

Με πλακάτ, μεγάφωνα και ατμόσφαιρα διαμαρτυρίαςπραγματοποιήθηκε αυτήν την φορά η επίδειξη μόδας του οίκου Chanel, στα πλαίσια της Εβδομάδας Μόδας του Παρισιού. Με την Κάρα Ντελεβίν να ηγείται και την Ζιζέλ και άλλα διάσημα μοντέλα να ακολουθούν, ο Καρλ Λάγκερφελντ δημιούργησε για ακόμη μια χρονιά ένα θεαματικό fashion show, κατά το οποίο ένας «στρατός» από μοντέλα περπάτησε στην πασαρέλα, η οποία είχε μετατραπεί σε δρόμο του Παρισιού. Συνθήματα όπως «Κάντε μόδα και όχι πόλεμο», «To tweed είναι καλύτερο από το tweet» και «Γίνε η στυλίστρια του εαυτού σου» κυκλοφόρησαν σε μεγάλα πλακάτ, τα οποία κρατούσαν τα μοντέλα.

H λέξη tattoo (τατουάζ) προέρχεται από την πολυνησιακή λέξη «ta», που σημαίνει κάτι το εντυπωσιακό, και την ταϊτινή λέξη «tatau», που σημαίνει «για να σηματοδοτήσει κάτι». Τα τατουάζ συνυπάρχουν με τον άνθρωπο περίπου από το 6000 π.Χ. ως μορφή έκφρασης και για να σηματοδοτήσoυν την ένταξη του κατόχου τους σε ομάδες.

Ο πρώτος άνθρωπος που ξέρουμε ότι είχε τατουάζ είναι ο «Otzi, ο άνθρωπος πάγος». Το 1991 βρέθηκε η σορός ενός κατεψυγμένου σώματος σε ένα βουνό μεταξύ Αυστρίας και Ιταλίας και συγκεκριμένα στην κοιλάδα Otz των Άλπεων. Το δέρμα του φέρει 57 τατουάζ, απλές τελείες και γραμμές στη σπονδυλική στήλη, ένα σταυρό στο εσωτερικό του αριστερού γονάτου, έξι ευθείες γραμμές 15 εκατοστών πολύ πάνω από τα νεφρά και πολλές παράλληλες γραμμές στους αστραγάλους. Υπολογίζεται ότι έζησε γύρω στο 3300 π.Χ. Άγνωστο μέχρι σήμερα, τι συμβόλιζαν για τον κάτοχό τους. Οι τεχνικές δημιουργίας τατουάζ διαφέρουν μεταξύ τους ανάλογα με την εποχή τους. Από τα απόμακρα βουνά του Αλτάι της Δυτικής και Νότιας Σιβηρίας όπου κατοικούσαν οι Σκύθες έως το Περού, η ιστορία μας δείχνει ότι ήταν συνοδοιπόρος του ανθρώπου από πολύ παλιά.

Πλέον έχει καταντήσει άλλη μια μόδα των καιρών αλλά δεν ξεκίνησε έτσι. Τα στερεότυπα κυριαρχούσαν και για αρκετό καιρό στον «σύγχρονο» δυτικό κόσμο τα τατουάζ κοσμούσαν τα σώματα ναυτών και εγκληματιών. Φτιαγμένα στα πλοία τους ή σε μακρινά λιμάνια της Ανατολής για τους ναύτες ή μέσα στα κελιά των φυλακών για τους εγκληματίες, όπου εξιστορούσαν τι είχαν κάνει, από πού κατάγονταν, πόσα χρόνια είχαν περάσει έγκλειστοι, ακόμα και πόσους είχαν στείλει 2 μέτρα κάτω από τη γη. Το τατουάζ άρχισε να κερδίζει σε δημοτικότητα περίπου στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Και αυτό το οφείλει στα περιοδεύοντα τσίρκο. Για τους ναύτες, τουλάχιστον του βρετανικού ναυτικού, τα τατουάζ έγιναν παράδοση μετά την επιστροφή του κάπτεν Κουκ (Captain Cook) από το ταξίδι του στην Πολυνησία. Στα μέσα του 18ου αιώνα, τα περισσότερα βρετανικά λιμάνια είχαν τουλάχιστον έναν επαγγελματία καλλιτέχνη τατουάζ. Σε αντίθεση με τους Γάλλους ναυτικούς, που μετά από τη δημοσίευση μελέτης σχετικά με ιατρικές επιπλοκές του τατουάζ στην υγεία από τον Γάλλο στρατιωτικό χειρούργο Berchon Maurice, το ναυτικό και ο στρατός απαγόρευσαν διά ροπάλου τα τατουάζ στους στρατευμένους τους. Αξίζει να πούμε ότι ο Samuel O'Reilly εφηύρε το ηλεκτρικό μηχανάκι τατουάζ το 1891, αν και βασίστηκε στον ηλεκτρικό στυλό τουThomas Edison.

Στα βίντεο που ακολουθεί παρουσιάζεται η ιστορία των τατουάζ σε λιγότερο από 6 λεπτά, από τον Addison Anderson (σπικάζ: Michelle Snow). Το βίντεο δημιουργήθηκε από The Think Blot.

Πηγή : protagon