«Ο Κοσμάς Ξενάκης ήταν ζωγράφος, γλύπτης, πολεοδόμος, αρχιτέκτονας, δημιουργός χάπενινγκ, συλλέκτης όχι αυτονόητων αντικειμένων, και μεταφραστής του Λόρκα. Η πολυπλοκότητα του έργου του και η πολυσχιδής προσωπικότητά του πιστεύω ότι αναδεικνύεται μέσα από αυτήν την μεγάλη αναδρομική έκθεση», μας εξηγεί ο Γιώργος Χατζημιχάλης, επιμελητής της έκθεσης.

Περισσότερο από όλα, όμως, υπήρξε ένας διανοούμενος που είδε την τέχνη πρωτίστως ως «πνευματική» έκφραση και διαδικασία απευθυνόμενη όχι μόνο στο γνώστη, τον ευαισθητοποιημένο θεατή, αλλά σε όλους, έξω από σχολές και τάσεις. Γι’ αυτό ο γιος του, Δημήτρης Ξενάκης πιστεύει πως η επιλογή και το στήσιμο των έργων στην έκθεση, από τον Γιώργο Χατζημιχάλη, αναδεικνύει με τον καλύτερο τρόπο την ένταση και την ζωντάνια που εμπεριέχει η τέχνη του Κοσμά Ξενάκη: «Ελπίζω οι επισκέπτες, ανεξάρτητα ηλικίας και εξοικείωσης, να αισθανθούν την καλή διάθεση που εκπέμπεται και ακόμα ίσως να αφουγκραστούν την δημιουργική διαδικασία».

Το έργο του Κοσμά Ξενάκη βασίστηκε στο διάλογο αντιθετικών, αφηρημένων στοιχείων, όπως η ανοιχτή και η κλειστή φόρμα, η κίνηση και η στάση, το φως και το σκοτάδι. Ο Γιώργος Χατζημιχάλης εξηγεί ότι ο Ξενάκης επηρεαζόταν καλλιτεχνικά από αυτό που συνέβαινε ταυτόχρονα δίπλα του. Έβλεπε και μετουσίωνε αυτά που τον ενδιέφεραν σε έναν ιδιαίτερο προσωπικό λόγο και τρόπο και έτσι οι επιρροές από τον Ματίς, το Σπαθάρη, τον Τσαρούχη, το Διαμαντόπουλο και τον κυβισμό είναι εμφανείς στο έργο του. Ο Δημήτρης Ξενάκης μας αναφέρει κάποιες από τις «εμμονές» του, όπως την αγάπη για την άγρια φύση, τους λαϊκούς τεχνίτες και την τέχνη τους αλλά και για την αρχιτεκτονική και τα μαθηματικά.

Η αναδρομική έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη αποτελεί την πρώτη ουσιαστική προσπάθεια να εκτεθεί συγκροτημένα το έργο του, αναδεικνύοντας το μεγάλο του εσωτερικό πλούτο, καθώς και την πρωταγωνιστική συμβολή του στην ανανέωση του εικαστικού έργου στην Ελλάδα. Η έκθεση έχει χωριστεί σε τρεις θεματικές ενότητες, τη ζωγραφική, τη γλυπτική και τα χάπενινγκ, ώστε να αναδεικνύεται η κυρίαρχη θεματολογία που απασχολούσε τον Ξενάκη.

«Στη ζωγραφική του ο Κοσμάς Ξενάκης ασχολήθηκε σε όλη την καλλιτεχνική του περιήγηση με 4 μόνο θέματα, τα οποία επιβίωναν στις αλλαγές του ζωγραφικού τρόπου προσέγγισής τους. Χασάπηδες και μοσχοφόροι είναι τα βασικά του θέματα μέχρι περίπου το 1959 παράλληλα με γυμνές γυναίκες και άνδρες, μάγκες και λαϊκές κομπανίες. Η δεύτερη, σκοτεινή αυτή, θεματολογία του είναι γυναίκες στη θάλασσα ή σε σκοτεινά δωμάτια πάντα με μια γυναίκα ξαπλωμένη μπροστά. Το τρίτο μεγάλο θέμα του που τον απαασχολεί από το 1970 ώς τον θάνατο του το 1984, είναι κορίτσια και γυναίκες σε κλειστούς χώρους ή σε οίκους ανοχής. Το τέταρτο θέμα ήταν η κατάργηση του θέματος που αρχίζει από το 1960. Όσο για την γλυπτική αυτό που κυρίαρχα τον απασχολεί μετά το 60 ήταν το φως και η σκιά , ή καλύτερα η σκιά που δημιουργείται από έναν όγκο μέσω του φωτός σε ένα ανάγλυφο έργο», αναφέρει ο επιμελητής κ.Χατζημιχάλης.

Στην έκθεση παρουσιάζονται έργα ζωγραφικής και γλυπτικής, φωτογραφίες έργων του σε δημόσιους χώρους, ντοκουμέντα από τα Πολύτεχνα, υλικό για τη ζωή και την εποχή του, καθώς και τμήματα των προσωπικών του συλλογών, ενώ πολλά από τα έργα εκτίθενται για πρώτη φορά.

«Ένα παιδί ρουφάει εμπειρίες και αναπτύσσεται μέσα από το οικογενειακό του περιβάλλον χωρίς να αξιολογεί. Καθώς περνάνε τα χρόνια μόνο ανακαλύπτει περισσότερο πως σημάδεψε την προσωπικότητά του. Μεγαλώνοντας λοιπόν άρχισα να καταλαβαίνω πως δεν είναι χαρακτηριστικό όλων των γονιών να καταπιάνονται με πράγματα παράξενα, κατασκευές, ήχους και ζωγραφιές, που στις εκδρομές, αντί για τις ταβέρνες, πάνε στα καμίνια και στα σιδεράδικα να αγοράσουν εργαλεία με ακατάληπτες χρήσεις, που, όταν πάνε στην εκκλησία, δεν είναι για να προσκυνήσουν αλλά για να θαυμάσουν την εικονογραφία. Μεγάλωσα σε ένα σπίτι όπου η τέχνη ήταν παντού, όχι μόνο στους τοίχους αλλά στις συμπεριφορές» θυμάται ο γιος του Δημήτρης, και εξηγεί για το αγαπημένο του έργο «Όταν ζεις με κάτι για χρόνια, η εξοικείωση κάπως μπερδεύει την κρίση σου. Πάντως το έργο που έχω σπίτι μου, από την πρώτη αφηρημένη του περίοδο, με αναζωογονεί κάθε φορά που το βλέπω, με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με το φως που πέφτει. Μπορείτε να το δείτε, βρίσκεται στο δεύτερο όροφο της έκθεσης, το πρώτο αριστερά!».

Την έκθεση συνοδεύει μονογραφία με τίτλο «Κοσμάς Ξενάκης 1924-1984», η οποία αποτελεί την πρώτη εκτενή καταγραφή του καλλιτεχνικού του έργου, έκδοση του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης. Σήμερα, τριάντα χρόνια μετά το θάνατό του, ο Κοσμάς Ξενάκης αποκαλύπτεται σε όλο του το μεγαλείο σε μια έκθεση που δεν απευθύνεται μόνο σε γνώστες, αλλά σε όλους.

Ο Γ. Χατζημιχάλης τονίζει: «Αν η μουσική απευθύνεται σε γνώστες της μουσικής, το θέατρο σε γνώστες του θεάτρου, το σινεμά σε γνώστες του σινεμά τότε και η ζωγραφική απευθύνεται σε γνώστες της ζωγραφικής. Στην Μπιενάλε της Βενετίας ή στην Ντοκουμέντα του Κάσελ οι επισκέπτες είναι εκατοντάδες χιλιάδες και φαντάζομαι ότι δεν είναι όλοι ειδικοί. Η έκθεση του Κοσμά Ξενάκη είναι μία έκθεση φαντασμαγορική που όλοι μας μπορούμε να δούμε και να χαρούμε!»

Επιμέλεια έκθεσης: Γιώργος Χατζημιχάλης
Βοηθός επιμελητή: Δημήτρης Ξενάκης
Τεκμηρίωση, επιστημονική έρευνα: Σπύρος Μοσχονάς

Info: 20/03-10/05, Μουσείο Μπενάκη - Πειραιώς 138, Για πληροφορίες και εισιτήρια: 210 3453111.

«Πώς όμως να περιγράψω τον κόσμο που βλέπω έχοντας χάσει τον εαυτό μου;»

 

Δεκαπέντε πράγματα που αξίζεις να μάθεις (ή να θυμηθείς) για τη Γουλφ:

1. Γεννήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 1882 στο Κένσινγκτον του Λονδίνου.

2. Το επώνυμό της γράφεται «Woolf» και ουχί «Wolf», όπως ο «λύκος» στα αγγλικά. Ωστόσο, ο θεατρικός συγγραφέας Έντουαρντ Άλμπι έπαιξε αργότερα με αυτή την ομοηχία και βάφτισε το διάσημο θεατρικό του «Who’s afraid of Virginia Woolf», μία προφανής αναφορά στο παιδικό τραγουδάκι «Who’s afraid of the big bad wolf» (Ποιος φοβάται τον κακό λύκο).

3. Ο πατέρας της, σερ Λέσλι Στίβεν, ήταν συγγραφέας, ιστορικός και κριτικός. Η μητέρα της, Τζούλια Ντάκγουερθ, υπήρξε μοντέλο για τους Προραφαηλίτες.

Η Βιρτζίνια Γουλφ, σε ηλικία 2 ετών, στην αγκαλιά της μητέρας της (1884)

4. Έχασε πολλά αγαπημένα της πρόσωπα σε νεαρή ηλικία: την (καταθλιπτική) μητέρα της όταν ήταν 13, την ετεροθαλή αδελφή της Στέλλα στα 15 της, τον πατέρα της όταν ήταν 22 και τον αδελφό της Τόμπι στα 24 της.

5. Υπέστη πολυάριθμους νευρικούς κλονισμούς και νοσηλεύτηκε τουλάχιστον τέσσερις φορές σε κλινική για γυναίκες με νευρικές διαταραχές. Η πρώτη της κρίση ήταν το 1897, μετά το θάνατο της αδελφής της. Ακολούθησε μία κρίση το 1904, μετά το θάνατο του πατέρα της και άλλες κρίσεις το 1910, το 1912, το 1913, το 1922 (όταν έγραφε την «Κυρία Νταλογουέι»), ενώ ένιωθε μία ακόμα κρίση να «καταφθάνει» όταν αποφάσισε να αυτοκτονήσει το 1941

 

Από δεξιά: Η 14χρονη Βιρτζίνια και οι αδελφές της, Στέλλα και Βανέσα

6. Το παρακάτω είναι το μόνο ηχητικό ντοκουμέντο που διασώζεται από τη Γουλφ, μία διάλεξη που είχε δώσει το 1937 για το ραδιόφωνο του BBC με θέμα τη γλώσσα:

7. Υπήρξε μία από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του λογοτεχνικού Μοντερνισμού. Υπήρξε επίσης, μαζί με τον Τζέιμς Τζόις και τον Γουίλιαμ Φόκνερ, μία από τις σημαντικότερες εκπροσώπους της τεχνικής της «συνειδησιακής ροής» στη λογοτεχνία, σε βιβλία όπως «Η Κυρία Νταλογουέι», «Στο Φάρο» και «Τα Κύματα». Έγραψε μάλιστα την «Κυρία Νταλογουέι» σαν απάντηση, τρόπον τινά, στον «Οδυσσέα» του Τζόις (αμφότερα τα βιβλία εκτυλίσσονται σε διάστημα μιας ημέρας), τον οποίο βρήκε εξαιρετικά άνισο βιβλίο, με μερικά κεφάλαια απίστευτα συναρπαστικά και άλλα πληκτικότατα. 

Εξώφυλλο στο Time (1937) διά χειρός Μαν Ρέι

8. Ήταν παντρεμένη από το 1912 μέχρι το θάνατό της με το συγγραφέα Λέναρντ Γουλφ. Ο γάμος τους ήταν ανοιχτός. Η Γουλφ φαίνεται πως είχε αμφισεξουαλικές τάσεις και είχε ένα μακροχρόνιο δεσμό με την ποιήτρια Βίτα Σάκβιλ-Γουέστ. Το βιβλίο της «Ορλάντο», με ήρωα έναν αθάνατο ευγενή που κάποια στιγμή μεταμορφώνεται από άντρας σε γυναίκα, θεωρείται από κριτικούς «η μακροσκελέστερη ερωτική επιστολή στην ιστορία» – στην προκειμένη περίπτωση, από τη Γουλφ στη Σάκβιλ-Γουέστ.

9. Επισκέφθηκε την Ελλάδα δύο φορές, το 1905 και το 1932. Ενθουσιάστηκε. Ορισμένες από τις σκέψεις της για τη χώρα μας (στα ελληνικά έχουν συλλεχθεί στο βιβλίο «Ελλάδα και Μάης μαζί!» (μτφ. Μαρία Τσάτσου):

«Η Ελλάδα είναι η πιο όμορφη χώρα του κόσμου. Ο Μάιος είναι η πιο όμορφη εποχή του χρόνου. Ελλάδα και Μάης μαζί!»

«Η Ελλάδα είναι μια χώρα τόσο παλιά που είναι σαν να περιφέρεσαι σε σεληνιακά τοπία»

«Η Ελλάδα είναι χωρίς αμφιβολία η πιο όμορφη χώρα που έχει απομείνει. Οι άνθρωποι είναι πιο συμπαθητικοί που γνώρισα ποτέ. Όλοι χαμογελάνε. Γιατί δεν μου είπες ότι η Ελλάδα είναι τόσο όμορφη;» (σε γράμμα προς φίλη της)

«Είναι τρέλα να χάνει κανείς τα καλύτερά του χρόνια πασχίζοντας να πλουτίσει, όταν υπάρχει αυτή η άγρια αλλά πολιτισμένη και πανέμορφη χώρα όπου μπορείς να ζήσεις»

10. Μαζί με τον άντρα της συσπείρωσαν γύρω τους, στο σπίτι τους στη συνοικία Μπλούμσμπερι του Λονδίνου, έναν κύκλο από ελευθεριάζοντες διανοούμενους και καλλιτέχνες. Η ομάδα του Μπλούμσμπερι περιλάμβανε τη ζωγράφο Βανέσα Μπελ (αδελφή της Γουλφ), τον οικονομολόγο Τζον Μέιναρντ Κέινς, το συγγραφέα Λίτον Στρέικι και τη ζωγράφο και συγγραφέα Ντόρα Κάρινγκτον.

11. Όπως αποκάλυψε σε αυτοβιογραφικά δοκίμιά της, η ίδια και η αδελφή της Βανέσα υπέστησαν σε νεαρή ηλικία σεξουαλική κακοποίηση από τους ετεροθαλείς αδελφούς τους, Τζορτζ και Τζέραλντ.

Παίζοντας κρίκετ, σε ηλικία 4 ετών, με τον αδελφό της, Έιντριαν (1886)

12. Στις 7 Φεβρουαρίου 1910 συμμετείχε σε μία από τις πιο διαβόητες φάρσες της ιστορίας. Μαζί με τον αδελφό της Έιντριαν και άλλους τρεις φίλους, μεταμφιέστηκαν σε μέλη της βασιλικής οικογένειας της Αβησσυνίας. Κατόπιν, πέτυχαν να τους υποδεχθεί το Βασιλικό Ναυτικό της Αγγλίας, με όλες τις τιμές, στο θωρηκτό «Dreadnought», όπου και ξεναγήθηκαν, αναφωνώντας συνεχώς με υποτιθέμενο θαυμασμό «Bunga! Bunga!» Η «Daily Mirror» αποκάλυψε αργότερα τη φάρσα, αλλά κανείς εκ των φαρσέρ δεν συνελήφθη (στην παρακάτω φωτογραφία, η Γουλφ είναι η πρώτη εξ αριστερών):

 

13. Με τον άντρα της ίδρυσαν τον εκδοτικό οίκο Hogarth Press, στον οποίο εκδόθηκαν έργα-ορόσημα του μοντερνισμού, όπως «Η Έρημη Χώρα» του Τ. Σ. Έλιοτ.

14. Τόσο η ίδια όσο και ο εβραϊκής καταγωγής σύζυγός της ήταν στη μαύρη λίστα του Χίτλερ. Το δοκίμιό της, «Τρεις Γκινέες», ήταν μια επίθεση στο φασισμό. Το άλλο διάσημο δοκίμιό της, «Ένα δικό σου δωμάτιο», θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα του φεμινισμού.

Άρθρο στους New York Times για την εξαφάνισή της (το πτώμα της δεν βρέθηκε παρά εβδομάδες αργότερα)

15. Το σημείωμα αυτοκτονίας που άφησε στο σύζυγό της έλεγε τα εξής:

«Είμαι βέβαιη πως τρελαίνομαι ξανά. Νιώθω πως δεν έχω τη δύναμη να ξαναπεράσω μία από αυτές τις τρομερές περιόδους. Και δεν θα συνέλθω αυτή τη φορά. Έχω αρχίσει να ακούω φωνές και δεν μπορώ να συγκεντρωθώ. Συνεπώς κάνω αυτό που μου φαίνεται το καλύτερο. Μου χάρισες την καλύτερη δυνατή ευτυχία. Υπήρξες με κάθε τρόπο όλα όσα μπορούσε να υπάρξει κανείς. Δε νομίζω να υπήρξαν δυο άνθρωποι πιο ευτυχισμένοι από εμάς μέχρι που ήρθε αυτή η τρομερή ασθένεια. Δεν θα παλέψω άλλο πια. Ξέρω πως καταστρέφω τη ζωή σου, πως χωρίς εμένα θα μπορούσες να δουλέψεις. Και θα δουλέψεις, το ξέρω. Βλέπεις, ούτε αυτό δεν μπορώ να γράψω καλά-καλά. Δεν μπορώ να διαβάσω. Αυτό που θέλω να πω είναι πως σου χρωστάω όλη την ευτυχία που βίωσα στη ζωή μου. Ήσουν τόσο υπομονετικός και απίστευτα καλός μαζί μου. Θέλω να στο πω αυτό – όλοι το ξέρουν. Αν μπορούσε να με σώσει κανείς, εσύ θα ήσουν αυτός. Με έχουν εγκαταλείψει τα πάντα εκτός από τη βεβαιότητα της καλοσύνης σου. Δεν μπορώ να συνεχίσω να καταστρέφω τη ζωή σου. Δεν νομίζω πως υπήρξαν δύο άνθρωποι πιο ευτυχισμένοι από εμάς τους δύο. Β.»

 

Σε ηλικία 57 ετών (1939)

Η Ελλάδα είναι μάλλον απίθανο να βγει από την Ευρωζώνη, είτε εκούσια είτε από ατύχημα, αλλά δεν αποκλείεται να αναγκαστεί να εισάγει εναλλακτικό μέσο πληρωμής, παράλληλα με το ευρώ, προκειμένου να καλύψει ορισμένα εγχώρια έξοδα σε περίπτωση που δεν διασφαλιστεί σύντομα συμφωνία με τους εταίρους, μεταδίδει το Reuters, επικαλούμενο δηλώσεις αξιωματούχων της Ευρωζώνης – Διαψεύδει ο Μάρδας

 

 

"Αυτά τα IOUs θα άρχιζαν τότε γρήγορα να διαπραγματεύονται στη δευτερογενή αγορά με μεγάλη έκπτωση σε σχέση με τα αληθινά ευρώ και θα γίνονταν ‘νόμισμα’ ανεξάρτητα από το ποια θα ήταν η ονομασία του, που θα υπήρχε παράλληλα με το ευρώ» εξήγησε ο αξιωματούχος.

Εάν η κυβέρνηση ξεμείνει από ευρώ για την πληρωμή μισθών, συντάξεων και προμηθευτών, θα πρέπει να επιβάλει ελέγχους στην κίνηση των κεφαλαίων για να αποτρέψει μαζικές εκροές ευρώ από τη χώρα. Αυτό μπορεί να περιορίσει τα ποσά που οι Έλληνες μπορούν να αποσύρουν από τα ATM ή να στείλουν στο εξωτερικό, όπως έγινε στην Κύπρο το 2013, αναφέρει το Reuters.

To IOUs μπορεί να μην γίνουν ευρέως αποδεκτά στα καταστήματα και μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως ένας τρόπος για την τακτοποίηση μόνο ορισμένων πληρωμών που σχετίζονται με την κυβέρνηση, όπως οι λογαριασμοί ενέργειας, τουλάχιστον στην αρχή. 

Την ίδια στιγμή η κυβέρνηση θα κρατήσει ευρώ από τα φορολογικά έσοδα για να καλύψει τις πληρωμές χρέους και να αποφύγει την χρεοκοπία. 

«Η ρύθμιση μπορεί να είναι προσωρινή για να κρατήσει την κυβέρνηση σε λειτουργία καθώς ελπίζει να διαπραγματευθεί μία συμφωνία με τους πιστωτές της που θα μπορούσε να ξεκλειδώσει περισσότερα ευρώ σε δάνεια» δήλωσε στο Reuters δεύτερος αξιωματούχος της ευρωζώνης. 

Σύμφωνα με το Reuters, οι αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι η Ελλάδα έχει ήδη δείξει στο παρελθόν ότι είναι διατεθειμένη να καθυστερήσει πληρωμές για τις εσωτερικές της υποχρεώσεις για να εξασφαλίσει τα ευρώ που χρειάζονται για την εξοφλήσεις του χρέους.