Η δημοσίευση ενός σκίτσου του Τάσου Αναστασίου στην εφημερίδα "Αυγή" που παρουσίαζε τον υπουργό οικονομικών της Γερμανίας Βόλφγκανκ Σόιμπλε σαν αξιωματικό της Βέρμαχτ προκάλεσε πολλαπλές αντιδράσεις από εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους αφετηρίες.

Οι γελοιογραφίες έχουν πρωταγωνιστήσει στην καλλιέργεια αυτών των εκατέρωθεν στερεοτύπων, διαδραματίζοντας έναν «επιθετικό έως ύπουλο ρόλο» (σύμφωνα με τον Γερμανό ελληνιστή καθηγητή κ. Hans Eideneier) [1].

Όμως οι γελοιογραφίες που στηλιτεύουν, έστω με υπερβολικό τρόπο, τη γερμανική πολιτική στην Ελλάδα, δεν είναι πρόσφατο φαινόμενο. Είναι σχεδόν τόσο παλιές όσο οι ελληνογερμανικές σχέσεις!

Στη δεκαετία του 1890, δηλαδή κατά τα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα, οι αφορμές για τέτοιου είδους πικρή σάτιρα από τον ελληνικό σατιρικό τύπο ήταν πολλές. Το ίδιο και οι αφορμές για την όξυνση των σχέσεων του ελληνικού κράτους με το τότε γερμανικό Ράιχ. Μέσα από ορισμένες επιλεγμένες γελοιογραφίες εκείνης της περιόδου θα επιχειρήσουμε να περιηγηθούμε σε μια δύσκολη εποχή για το ελληνικό κράτος, η οποία κατά πολλούς παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με το σήμερα.

Η πτώχευση και οι "Γερμανοεβραίοι τραπεζίτες"

Η χρεοκοπία της ελληνικής οικονομίας το 1893 αποτέλεσε μια τέτοια αφορμή που επιδείνωσε ραγδαία τις σχέσεις της Ελλάδας με τη Γερμανία. Ο λόγος είναι απλός: η γερμανική κεφαλαιαγορά είχε καλύψει κατά την προηγούμενη δεκαετία τα 3/5 του ελληνικού εξωτερικού χρέους. Επομένως κατά την κήρυξη πτώχευσης, η Γερμανία αποτελούσε τον μεγαλύτερο δανειστή της Ελλάδας. Ήταν ένα σαφές πλήγμα για τους Γερμανούς κατόχους ελληνικών κρατικών χρεογράφων, αξίας περίπου 200 εκατομμυρίων μάρκων, αλλά και για τα γερμανικά συμφέροντα στην Ελλάδα γενικότερα.

Μετά την πτώχευση η κυβέρνηση Τρικούπη ανέλαβε τη διαπραγμάτευση των όρων του πτωχευτικού συμβιβασμού με τους δανειστές, λαμβάνοντας σχετική εξουσιοδότηση από τη Βουλή. Στα τέλη Μαΐου του 1894 έφτασαν στην Αθήνα τρεις πληρεξούσιοι των επιτροπών των ομολογιούχων της Αγγλίας (M. E. Grant Duff), της Γαλλίας (J. Ornstein) και της Γερμανίας (Max Staevie). Οι διαπραγματεύσεις αποδείχτηκαν δύσκολες, καθώς οι ξένοι πληρεξούσιοι έθεταν όρους τους οποίους η ελληνική κυβέρνηση θεωρούσε απαράδεκτους. [2]

Οι γελοιογραφίες που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα Σκριπ [3] σχολιάζουν με ιδιαίτερα σκωπτικό τρόπο την άφιξη των αντιπροσώπων. Ένα σκίτσο του φύλλου της 29/5/1893 παρομοιάζει τις σκληρές διαπραγματεύσεις για τον συμβιβασμό με μια διελκυστίνδα μεταξύ Τρικούπη και αντιπροσώπων, επισημαίνοντας τον κίνδυνο στο τέλος “το σκοινί να κοπή”. (Εικ. 1)

Σε διαφορετικό μήκος κύματος, η θρυλική εφημερίδα Νέος Αριστοφάνης [4] καυτηριάζει τους χειρισμούς Τρικούπη θεωρώντας τους δουλοπρεπείς. Συγκεκριμένα, παρουσιάζει τον Τρικούπη σε δύο καρέ, καταρχήν να ζητάει και άλλα δάνεια από τους αντιπροσώπους, ενώ στη συνέχεια να τους υποκλίνεται. (Εικ. 2)

Η πληγωμένη εθνική αξιοπρέπεια είναι η πραγματική διάσταση που προβάλλεται στις γελοιογραφίες του Νέου Αριστοφάνη. [5] Σε προηγούμενο φύλλο του παρομοιάζει τον οικονομικό έλεγχο με ένα σφαγείο, στο οποίο είναι κρεμασμένο το γυμνό σώμα της Ελλάδας και οι τρεις πληρεξούσιοι (ο Γερμανός πρώτος από αριστερά) ακονίζουν τα χασαπομάχαιρά τους. (Εικ. 3)

Η αφαίμαξη του ανθρώπινου σώματος ως κυριολεκτική απόδοση των δημοσιονομικών μέτρων και περιορισμών που επιβλήθηκαν για την ανόρθωση της χρεοκοπημένης ελληνικής οικονομίας είναι ένα μοτίβο που συναντάται συχνά στις γελοιογραφίες. Στις αρχές του 1895 ο Νέος Αριστοφάνης [6] δημοσιεύει μια λιθογραφία που παρουσιάζει τρία ζώα με τα εθνικά χαρακτηριστικά των Ευρωπαίων αντιπροσώπων (ο Γερμανός ξεχωρίζει από το χαρακτηριστικό πρωσικό κράνος) να πίνουν το αίμα που αναβλύζει από τα σωθικά ενός Έλληνα με τη φυσιογνωμία του Τρικούπη. Πίσω του στέκεται μια καμηλοπάρδαλη που φέρει το στέμμα και το μουστάκι του βασιλιά Γεωργίου. Η απεικόνισή του μάλλον υπαινίσσεται τις ευθύνες του ανώτατου άρχοντα για την τότε κατάσταση της χώρας. (Εικ. 4)

Ένα άλλο μοτίβο που συναντάται συχνά στις γελοιογραφίες είναι οι περίφημοι «Γερμανοεβραίοι (ή “Εβραιογερμανοί”) τραπεζίτες». Πρόκειται βέβαια για τους εβραϊκού θρησκεύματος Οθωμανούς τραπεζίτες της Κωνσταντινούπολης που είχαν συμμετάσχει στις χορηγήσεις δανείων προς την Ελλάδα. Οι τραπεζίτες που ζητούν την αποπληρωμή των δανείων τους από το χρεοκοπημένο βασίλειο ταυτίζονται με τη Γερμανία, αποκτώντας το προσωνύμιο των «Γερμανοεβραίων». Σε μια γελοιογραφία του Νέου Αριστοφάνη [7] οι «Γερμανοεβραίοι», διατηρώντας όλα τα στερεοτυπικά χαρακτηριστικά της παραδοσιακής αντισημιτικής εικονογραφίας και ενδεδυμένοι την περιβολή των Εβραίων Οθωμανών, παρουσιάζονται να ζητούν από τον αυτοκράτορα Γουλιέλμο να τους «βοηθήση να πάρουν από το ψοφήμι και ό,τι δεν τους ανήκει ακόμη». (Εικ. 5) Το «ψοφήμι» δεν είναι άλλο από ένα γαϊδούρι (που συμβολίζει τον ελληνικό λαό) εξαντλημένο από τα πολυάριθμα, ογκώδη φορτία με τα δάνεια και τους τόκους που του έχουν φορτώσει.

Εξίσου μελαγχολικό είναι και το θέμα της λιθογραφίας [8] που απεικονίζει τη βίαιη μοιρασιά του ελληνικού λαού (με τη μορφή ενός φουστανελοφόρου αδύνατου άνδρα) ανάμεσα στους πληρεξουσίους των τριών πιστωτριών χωρών: Αγγλία, Γερμανία και Γαλλία. (Εικ. 6) Τη σκηνή παρακολουθεί από μακριά η Ελλάδα, ενώ ο ήλιος στο βάθος φέρει τη φράση «Το πρότυπον της Ανατολής», κάνοντας μια ειρωνική αναφορά σε σχετική δήλωση του βασιλιά Γεωργίου. Εδώ βέβαια η φράση λειτουργει ως οξύμωρο σχήμα καταδεικνύοντας την αντίφαση με την πραγματικότητα.

Η οικονομική πολιτική του Τρικούπη προκάλεσε τη λαϊκή δυσαρέσκεια, ενώ οι εφημερίδες της εποχής του επέρριπταν την αποκλειστική ευθύνη για την πτώχευση. Τελικά στις 10 Ιανουαριου 1895 η κυβέρνησή του παραιτήθηκε, παρότι διέθετε κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Στην εικ. 7 ο Τρικούπης παρουσιάζεται ως «δανειοχαύτης» που, έχοντας καταναλώσει δεκάδες φιάλες κρασιού, εξεμεί το περιεχόμενό τους υπό μορφή... δανείων. Είναι ενδιαφέρον ότι στο κεφάλι του φοράει ένα είδος καπέλου που αποτελεί συνδυασμό του βρετανικού γούνινου κράνους, του γαλλικού σκούφου και του γερμανικού κράνους (με το χαρακτηριστικό κεντρί να προεξέχει), παραπέμποντας στις τρεις πιστώτριες χώρες. [9]

 Ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης υπήρξε ο νικητής των εκλογών της 16ης Απριλίου 1895. Πρώτο μέλημα της κυβέρνησής του ήταν να εισάγει το νομοσχέδιο «Περί υπηρεσίας του δημοσίου χρέους» και να καταθέσει κάποιες προτάσεις ως βάση για εκ νέου διαπραγματεύσεις με τους ομολογιούχους, χωρίς όμως θετικό αποτέλεσμα.

Ο Νέος Αριστοφάνης [10] τον απεικονίζει με στολή αρλεκίνου να προσπαθεί να υπερπηδήσει τα παλούκια που αντιπροσωπεύουν τις τρεις χώρες προέλευσης των ομολογιούχων, υπό τα ειρωνικά βλέμματα των ξένων (Εικ. 8). Μεγαλύτερο παλούκι είναι αυτό των «εβραιογερμανών πιστωτών».

Σε άλλο σκίτσο [11], που δημοσιεύεται ενώ εξελίσσονται οι συνομιλίες ανάμεσα στους ομολογιούχους και την κυβέρνηση, παρωδείται ο μύθος του Πάρη και του μήλου της Έριδας (Eικ. 9). Σύμφωνα με αυτό, ο Δηλιγιάννης προσφέρει σε τρεις ημίγυμνες κοπέλες (που αντιπροσωπεύουν τις τράπεζες των Γάλλων, των Άγγλων και των Εβραιο-γερμανών πιστωτών) ένα χρυσό μήλο με τη φράση «Δέχεσθε 10 τοις εκατό;». Πρόκειται για το ποσοστό του τόκου των δανείων -πολύ μικρότερο βέβαια σε σχέση με αυτό που διεκδικούσαν οι πληρεξούσιοι. Κωμικοτραγική λεπτομέρεια: στα κλαδιά του δέντρου “Ελλάς” κάτω από το οποίο κάθεται ο Δηλιγιάννης, κρέμεται ένα άδειο πορτοφόλι που γράφει “Χρεοκοπία”.

 Εμπνευσμένη από την περίοδο των διαπραγματεύσεων είναι και η γελοιογραφία της... «φιλικής συνεννοήσεως περί του συμβιβασμού» [12] που απεικονίζει τον Έλληνα πρωθυπουργό σαν γάτα περικυκλωμένη από άγριους σκύλους που θέλουν να την κατασπαράξουν (Εικ. 10). Ανάμεσα στους τέσσερεις σκύλους-πιστωτές του πρώτου πλάνου, διακρίνονται στα αριστερά ένας «Εβραιογερμανός», αλλά και ένας σκέτος «Εβραίος».

Ίσως μια από τις πιο ενδεικτικές αναπαραστάσεις για τις αντιλήψεις μη ευκαταφρόνητου μέρους της ελληνικής κοινωνίας για το πώς εννοούν τον συμβιβασμό οι δανειστές, είναι και αυτή στην εικ. 11: η αγγλο-γαλλο-γερμανική «τρόικα» συζητάει για το πώς η Ελλάδα (ξαπλωμένη σε ένα κρεβάτι) θα αποπληρώσει τα χρέη της. Ο Άγγλος σκέφτεται να την αφαιμάξει με μια σύριγγα, ο Γερμανός να την ακρωτηριάσει αποσπώντας τον μέγιστο τόκο του 32 τοις εκατό, ενώ ο Γάλλος προτείνει να της τοποθετήσει βδέλλες που θα της ρουφήξουν το αίμα, βγάζοντάς τις από ένα δοχείο με την ετικέτα «Έλεγχος». [13]

Ο οικονομικός παράγοντας θα επανέλθει στις γελοιογραφίες του Νέου Αριστοφάνη λίγο αργότερα. Μετά τη σύντομη ευφορία των πρώτων, αναβιωμένων Ολυμπιακών αγώνων που διεξήχθησαν στην Αθήνα και υπό τη βαριά σκιά του επονομαζόμενου «ατυχούς» Ελληνοτουρκικού πολέμου...

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

[1] Hans Eideneier, «Ο ενθουσιασμός για την Ελλάδα στη Γερμανία και την Ευρώπη», Ορόσημα ελληνογερμανικών σχέσεων, Πρακτικά ελληνογερμανικού συνεδρίου, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, Αθήνα 2010, σ. 19.
[2] Λίνα Λούβη, Η ελληνική οικονομία του 19ου αιώνα με τη γραφίδα των γελοιογράφων, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος - Προγραμμα Ερευνών Ιστορικού Αρχείου, Αθήνα 2011, σ. 177.
[3] Εφημ. Σκριπ, 29 Μαΐου 1894.
[4] Νέος Αριστοφάνης, 2 Σεπτεμβρίου 1894.
[5] Νέος Αριστοφάνης, 19 Αυγούστου 1894.
[6] Νέος Αριστοφάνης, 1 Ιανουαρίου 1895.
[7] Νέος Αριστοφάνης, 26 Νοεμβρίου 1894.
[8] Νέος Αριστοφάνης, 19 Δεκεμβρίου 1894.
[9] Νέος Αριστοφάνης, 5 Δεκεμβρίου 1894.
[10] Νέος Αριστοφάνης, 6 Οκτωβρίου 1895.
[11] Νέος Αριστοφάνης, 15 Δεκεμβρίου 1895.
[12] Νέος Αριστοφάνης, 27 Απριλίου 1896.
[13] Νέος Αριστοφάνης, 1 Ιανουαρίου 1896.

Πηγή: steki-historia Pallini

Οι Financial Times έγραψαν ότι «η Ελλάδα θέλει να κάνει τους τουρίστες φοροεισπράκτορες», η Wall Street Journal έκανε λόγο για «ξεκαρδιστικό σχέδιο» κι ο υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας Καρλ Μπιλντ αναρωτήθηκε αν «είναι σοβαροί αυτοί οι άνθρωποι;» , δηλαδή, η ελληνική κυβέρνηση.

Το Whistleblowers Office (Γραφείο Πληροφοριοδοτών) είναι ένα τμήμα του IRS – της Υπηρεσίας Εσωτερικών Εσόδων των Ηνωμένων Πολιτειών – που «επεξεργάζεται πληροφορίες και συμβουλές από ιδιώτες, οι οποίοι εντοπίζουν φορολογικά προβλήματα στον χώρο εργασίας τους, κατά την άσκηση της καθημερινής τους δραστηριότητας, ή όπου αλλού μπορεί να τα εντοπίσουν».

Υπάρχουν, βεβαίως, δύο κεφαλαιώδεις διαφορές ανάμεσα στην αμερικανική και την ελληνική εκδοχή. Η πρώτη αφορά την κοινωνική κουλτούρα: Στην Αμερική το να δίνει ένας πολίτης πληροφορίες που αφορούν παραβίαση του νόμου θεωρείται πράξη εθνική συνείδησης και πατριωτισμού. Στην Ελλάδα των μεγάλων ιστορικών πληγών, το «κάρφωμα» κουβαλά το στίγμα της κοινωνικής ενοχής.
Η δεύτερη κεφαλαιώδης διαφορά είναι αμιγώς οικονομική: Στην Αμερική οι πληροφοριοδότες του IRS χρησιμοποιούνται για υποθέσεις υψηλής φοροδιαφυγής – πολλές φορές και εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων – και όχι για τις ανύπαρκτες αποδείξεις της ταβέρνας και τον κλεμμένο ΦΠΑ.

Οι αμερικανοί whistleblowers δεν είναι συμβασιούχοι υπάλληλοι – είναι «εθελοντές» που υποβάλουν επίσημη αίτηση συμμετοχής στο πρόγραμμα κι εάν η καταγγελία τους επιβεβαιωθεί επιβραβεύονται αδρά. Με απόφαση του αμερικανικού Κογκρέσου το IRS πληρώνει τους πληροφοριοδότες με ποσά που φθάνουν από το 15% έως και το 30% των διαφυγόντων φόρων, προστίμων και τόκων στις υποθέσεις φορολογικής απάτης που αποκαλύπτουν – υποθέσεις, όμως, που το ύψος τους πρέπει να φθάνει τουλάχιστον στα 2 εκατομμύρια δολάρια.

Με βάση τα στοιχεία του ίδιου του IRS, το 2008 οι whistleblowers εντόπισαν αδήλωτα εισοδήματα ύψους 65 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Το Γραφείο Πληροφοριοδοτών, δε, θεωρείται η δεύτερη πιο σημαντική πηγή στοιχείων για τη διεθνή φοροδιαφυγή και φοροαποφυγή στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το 2013, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του IRS, η υπηρεσία κατέβαλε αμοιβές 53 εκατομμυρίων δολαρίων σε 122 πληροφοριοδότες οι οποίοι συνέβαλλαν στη συγκέντρωση 367 εκατομμυρίων δολαρίων από φόρους που, παράνομα, δεν είχαν καταβληθεί.

Η πιο διάσημη, ίσως, υπόθεση του Γραφείου Πληροφοριοδοτών είναι εκείνη του Μπράντλεϊ Μπέρκενφελντ. Ο Μπέρκενφελντ, πρώην υπάλληλος της UBS, πήρε το 2012 ως whistleblower του IRS, το ποσό-ρεκόρ των 104 εκατομμυρίων δολαρίων επειδή έδωσε πληροφορίες για μη καταβληθέντες φόρους ύψους 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Στην πραγματικότητα, εκείνο που έκανε ήταν ότι παρείχε συμβουλές σε πλούσιους Αμερικανούς για το πώς να κρύψουν εκατομμύρια δολάρια από τα εισοδήματά τους σε μυστικούς λογαριασμούς στην Ελβετία και, στη συνέχεια, έδωσε όλα τους τα στοιχεία – των μυστικών λογαριασμών συμπεριλαμβανομένων – στο IRS.

Τον Οκτώβριο του 2012, επίσης, το IRS έδωσε αμοιβή 38.037.899 δολαρίων σε πληροφοριοδότη - εργαζόμενο μεγάλης επιχείρησης που έδωσε στοιχεία για το πώς φοροδιέφευγαν οι εργοδότες του. Δεν αποκαλύφθηκε ποτέ όμως ούτε το όνομα της εταιρίας, ούτε το ποσό της φοροδιαφυγής που εντοπίστηκε. Άγνωστο παρέμεινε επίσης και το όνομα πληροφοριοδότη που αποκάλυψε υπόθεση φοροαποφυγής εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων στην Illinois Tools Work και πήρε αμοιβή 2 εκατομμυρίων δολαρίων.

Το πρόγραμμα του IRS Whistleblowers Office έχει, πάντως, δεχθεί έντονες πολιτικές επικρίσεις στο παρελθόν για αργούς ρυθμούς απόδοσης και μη ικανοποιητικά κίνητρα προσέλκυσης πληροφοριοδοτών. Στη σκιά αυτής της κριτικής, η υπηρεσία είχε αναδιαρθρωθεί ριζικά το 2006 και είχαν ενισχυθεί οι πόροι της.

Μείζον ζήτημα πολιτικής ηθικής και νομιμότητας ανοίγει η αποκάλυψη της Real News ότι ο πρώην υπουργός Οικονομικών Γκίκας Χαρδούβελης έβγαλε χρήματα στο εξωτερικό – χρήματα, που παραμένει ζητούμενο τόσο το εάν είχαν φορολογηθεί, όσο και το εάν είχαν δηλωθεί στα Πόθεν Εσχες που όφειλε να υποβάλει.

Συγκεκριμένα, ο Γκίκας Χαρδούβελης, στην απάντησή του, υποστηρίζει ότι:

*»Τα επίμαχα ποσά είναι πλήρως φορολογημένα και αφορούν έσοδα από πολυετή μισθωτή εργασία δική μου και της συζύγου μου»
*»Τα χρήματα αυτά, στο σύνολό τους, περιλαμβάνονται στη δήλωση Πόθεν Εσχες που υπέβαλα το 2014 ως υπουργός Οικονομικών»
*»Τα χρήματα αυτά εστάλησαν σε περίοδο κατά την οποία δεν υπηρετούσα σε δημόσια θέση».

Στο εμπιστευτικό έγγραφο, όμως, του Παναγιώτη Νικολούδη που αποκάλυψε η Real News αναφέρεται ότι:

*Το 2011 εμφάνιζεται δυσαναλογία μεταξύ των ποσών που πιστώθηκαν σε τραπεζικούς λογαριασμούς του και αυτών που δηλώθηκαν ως εισόδημα
*Το έτος 2012 απέστειλε σε τράπεζες του εξωτερικού ποσά τα οποία δεν περιέλαβε στις δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης τις οποίες ήταν υπόχρεος να υποβάλει λόγω των ιδιοτήτων του ως σύμβουλος του πρωθυπουργού και, από τον Ιούνιο 2014 ως υπουργός Οικονομικών.

Από τα δύο έγγραφα είναι σαφές ότι προκύπτουν ερωτήματα και ηθικής και νομιμότητας:

Η «δυσαναλογία» καταθέσεων και δηλωθέντων εισοδημάτων που αναφέρει ο κ. Νικολούδης σημαίνει πως, πολύ απλά, απεκρύβησαν φορολογητέα εισοδήματα. Εκτός εάν ο κ. Νικολούδης ψεύδεται.

Η δήλωση του κ. Χαρδούβελη, επίσης, ότι τα χρήματα εστάλησαν όταν «δεν υπηρετούσε σε δημόσια θέση» είναι μάλλον θολή. Εκτός εάν δεν θεωρείται δημόσια θέση η θέση του οικονομικού συμβούλου του πρωθυπουργού, και δη σε μια από τις πιο κρίσιμες περιόδους που έχει περάσει η ελληνική οικονομία. Ο κ. Χαρδούβελης ήταν οικονομικός σύμβουλος του τότε πρωθυπουργού Λουκά Παπαδήμου από το Νοέμβριο του 2011 έως τον Μάιο του 2012.

Κι ήταν ο άνθρωπος, που μαζί με τον κ. Πέτρο Χριστοδούλου είχαν την ευθύνη της διαπραγμάτευσης για το PSI – το «κούρεμα» του ελληνικού χρέους. Και ήταν η ίδια ακριβώς περίοδος του μεγάλου bank run, τότε που, όπως έχει πει ο πρώην διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιώργος Προβόπουλος «ερχόντουσαν οι αεροπλανιές με τα ευρώ» για να μην στραγγίξουν οι τράπεζες.

Εάν ο ρόλος του οικονομικού συμβούλου του πρωθυπουργού δεν συνιστά «δημόσια θέση» είναι ένα ερώτημα που άπτεται της νομιμότητας. Κι εάν ο οικονομικός σύμβουλος του πρωθυπουργού δικαιούται σε με τέτοια περίοδο να βγάζει τα προσωπικά του χρήματα στο εξωτερικό είναι ένα ερώτημα πολιτικής ηθικής.

Εάν η απάντηση είναι «ναι», τότε το «ό,τι είναι νόμιμο, είναι και ηθικό» του Γιώργου Βουλγαράκη βρίσκει επιτέλους τη δικαίωσή του επί ημερών Χαρδούβελη.

«Θα υπάρξουν προβλήματα. Δεν είμαστε κολλημένοι στις καρέκλες μας, όπως έχω πει και στον πρωθυπουργό. Μπορούμε να επιστρέψουμε σε εκλογές, [μπορούμε] να κάνουμε δημοψήφισμα». Με αυτή τη δήλωση ο Γιάνης Βαρουφάκης απάντησε σε συνέντευξή του προς την ιταλική «Corriere Della Sera» της Κυριακής σχετικά με το τι θα κάνει η κυβέρνηση εάν η ΕΕ δεν αποδεχθεί τις προτάσεις της Αθήνας.

Όσον αφορά την στάση της ΕΚΤ, ο υπουργός Οικονομικών σημείωσε πως η Φρανκφούρτη είναι «πολύ πειθαρχημένη» απέναντι στην Ελλάδα: «Το 2012, σε μία κατάσταση παρόμοιας κρίσης αλλά με συντηρητική κυβέρνηση, η ΕΚΤ ήταν ευέλικτη, είχε ενισχύσει χωρίς προβλήματα τη δυνατότητα της ελληνικής κυβέρνησης να εκδίδει βραχυπρόθεσμούς τίτλους». «Αντιθέτως, η ΕΚΤ τώρα έχει περιορίσει αρκετά το περιθώριο δράσης μας», πρόσθεσε.

Ερωτηθείς, εξάλλου, για την αντιμετώπιση που έχει ο ίδιος στο Eurogroup, o Γ. Βαρουφάκης πως οι προτάσεις του γίνονται δεκτές με σιωπή. «Η Ευρώπη προχωρά μέσω της αδράνειας, είναι σαν ένα μεγάλο πλοίο που χρειάζεται χρόνο για να αλλάξει πορεία. Όταν επιπλέον η αλλαγή προέρχεται από μία κυβέρνηση της ριζοσπαστικής αριστεράς, τότε κυριαρχεί ο φόβος πως πίσω της κρύβεται κάτι ύποπτο».