του Άρη Χατζηστεφάνου 

Από την εποχή του Πλάτωνα μέχρι τους CEO των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης, χιλιάδες άνθρωποι αντιμετώπισαν νέες τεχνολογικές εξελίξεις σαν απειλή για την ανθρωπότητα. Ίσως πρώτη φορά στην Ιστορία όμως, αυτοί που σπέρνουν τον πανικό είναι οι ίδιοι που παράγουν τον υποτιθέμενο κίνδυνο.

«Aυτή σου η εφεύρεση θα φέρει χαλάρωμα στο μνημονικό εκείνων που θα τη μάθουν […] Αυτό που με τη βοήθειά σου θ’ αποχτήσουν οι μαθητές είναι σοφία για τα μάτια του κόσμου κι όχι την αληθινή». Θα πίστευε κανείς ότι είναι αδύνατο να εντοπίσεις έναν άνθρωπο που θα διαφωνούσε με την εφεύρεση της γραφής. Στον πλατωνικό διάλογο «Φαίδρος», όμως, ο Σωκράτης βάζει τον μυθικό βασιλιά της Αιγύπτου Θαμού (Αμμωνα) να εντοπίζει καταστροφικά στοιχεία στη δημιουργία της Αλφαβήτου.

Σχεδόν 19 αιώνες αργότερα, αυτή η φιλολογική συζήτηση θα λάβει χαρακτηριστικά ανοιχτού πολέμου όταν ο Γουτεμβέργιος θα αποφασίσει ότι η Αγία Γραφή θα ήταν το πρώτο βιβλίο που θα τύπωνε, στερώντας από την Καθολική Εκκλησία το μονοπώλιο στην ερμηνεία των θρησκευτικών κειμένων. «Είτε θα εξαλείψουμε την τυπογραφία ή αυτή θα μας εξαλείψει», έλεγε ο εφημέριος του Κρόιντεν, ενώ ακόμα και ο σοβαρός Ελβετός φιλόλογος Κόνραντ Γκέσνερ προειδοποιούσε ότι ο «καταιγισμός πληροφοριών» από την εκτύπωση βιβλίων θα ήταν επικίνδυνος για το ανθρώπινο μυαλό.

Τον 18ο αιώνα ο Γάλλος υπουργός και (όχι και ιδιαίτερα επιτυχημένος) συνήγορος υπεράσπισης του αποκεφαλισθέντα βασιλιά Λουδοβίκου ΙΣΤ’, φοβόταν ότι η εμφάνιση των πρώτων εφημερίδων μεγάλης κυκλοφορίας θα οδηγούσε τους ανθρώπους στην αποξένωση. Όταν ο Σάμουελ Μορς ετοιμαζόταν να κάνει την πρώτη δοκιμή του τηλέγραφου, το 1844, έλαβε ένα μήνυμα από τον βοηθό του στη Βαλτιμόρη που τον προειδοποιούσε ότι η τοπική εκκλησία χαρακτήριζε την εφεύρεση «έργο του Σατανά». Ακόμα και οι «κοσμικοί» New York Times όμως, σημείωναν ότι οι πληροφορίες που μετέδιδε ο τηλέγραφος «ήταν επιφανειακές, αδόκιμες και υπερβολικά γρήγορες για να είναι αληθινές».

Ο αναλυτής τεχνολογικών θεμάτων Πάρις Μαρξ μας θύμισε ότι η απόδοση υπερφυσικών δυνατοτήτων στην ΑΙ αποτελεί ένα διαφημιστικό τρικ για την προσέλκυση επενδυτών.

Η κατάσταση δεν άλλαξε ιδιαίτερα τον 20ό και τον 21ο αιώνα. To 2005 το CNN επικαλούνταν βρετανική έρευνα, σύμφωνα με την οποία «Τα e-mails μειώνουν το IQ περισσότερο και από τους μπάφους (pot)», ενώ η Daily Mail ανέφερε ότι «η χρήση του Facebook μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα καρκίνου».

Αν και έχουμε την τάση να αποδίδουμε αυτές τις φοβίες αποκλειστικά στον αμόρφωτο όχλο ή τον σκνδαλοθηρικό Τύπο, πολύ συχνότερα συνδέονται με πανίσχυρα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα. Στην περίπτωση του Γουτεμβέργιου λόγου χάρη είναι πολύ καλά τεκμηριωμένη η αντίδραση της Καθολικής Εκκλησίας, η οποία θα έχανε το μονοπώλιο στην αφήγηση και ερμηνεία των θρησκευτικών κειμένων. Ακόμα και η αντίδραση απέναντι στη γραφή, που περιγράφει ο Πλάτωνας, συνδέεται με κοσμογονικές αλλαγές στις σχέσεις εξουσίας μεταξύ κοινωνικών ομάδων που προήλθαν από την κωδικοποίηση νομικών κανόνων, την καταγραφή περιουσιακών στοιχείων κ.ο.κ.

Αυτό όμως που ίσως να μην είχε συμβεί ποτέ στην ανθρώπινη ιστορία ήταν ότι βασική πηγή της ανησυχίας για τη νέα τεχνολογία θα ήταν… οι δημιουργοί της. Τις τελευταίες ημέρες, οι ιδρυτές και οι CEO των μεγαλύτερων εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τα δικά τους προϊόντα. Σε ρόλο μεσαιωνικού κληρικού, ο Ίλον Μασκ χαρακτηρίζει την ΑΙ «το κάλεσμα του δαίμονα», ενώ οι πιο σοβαροί CEO της Anthropic και της Open AI έδωσαν πάτημα με τη στάση τους στις πιο ακραίες θεωρίες, ότι ο κόσμος μας μπορεί να αφανιστεί τα επόμενα δέκα χρόνια.

Αρκετοί ερευνητές επιχείρησαν να εξηγήσουν αυτή την εβδομάδα την εκ των άνω τρομολαγνία με ενδιαφέρουσες θεωρίες. Ο γνωστός αναλυτής τεχνολογικών θεμάτων, Πάρις Μαρξ, μάς θύμισε ότι η απόδοση υπερφυσικών (και συνεπώς εν δυνάμει καταστροφικών) δυνατοτήτων στην ΑΙ αποτελεί ένα διαφημιστικό τρικ για την προσέλκυση επενδυτών σε μια κρίσιμη περίοδο, που οι περισσότερες εταιρείες του κλάδου προετοιμάζονται να εισέλθουν στο Χρηματιστήριο. Η τεχνική είχε δοκιμαστεί με μεγάλη επιτυχία τo 2019 από την Open AI, που υποστήριξε ότι ανέπτυξε το μοντέλο GPT-2, αλλά δεν θα το κυκλοφορούσε γιατί ήταν «πολύ επικίνδυνο».

Οικονομική φούσκα

Η αναμενόμενη είσοδος στο Χρηματιστήριο οδήγησε και σε μια φαινομενικά αντίθετη, αλλά στην πραγματικότητα συμπληρωματική, εξήγηση: ότι τα λογιστικά βιβλία των εταιρειών ΑΙ δεν μπορούν να σταθούν σε σοβαρό έλεγχο, καθώς, όπως εξηγούσε και ο οικονομολόγος Μάικλ Ρόμπερτς, κρύβουν με αλχημείες τις ζημιές και παρουσιάζουν μελλοντική κερδοφορία, που δεν προκύπτει από κανένα στοιχείο. Πρόκειται δηλαδή για μια τυπική περίπτωση οικονομικής φούσκας για την οποία θέλουν να αναβάλουν την έξοδό τους στις αγορές.

Η πιο ηχηρή απάντηση πάντως ήρθε από το Πεκίνο, που υποστήριξε ότι το κλίμα πανικού που τροφοδοτούν οι Αμερικανοί CEO έχει στόχο την προώθηση φωτογραφικών ρυθμίσεων, που θα στρέφονται εναντίον των λιγότερο κοστοβόρων κινεζικών εφαρμογών ΑΙ.

Κάθε μια από αυτές τις ερμηνείες έχει το δικό της ειδικό βάρος, ενώ όλες μαζί μπορούν να εξηγήσουν το μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία του καπιταλισμού, ορισμένες από τις πιο φερέλπιδες εταιρείες στον κόσμο να χτυπούν με τόσο μίσος τα προϊόντα τους.

Πηγή: infowar

Tο Citroën 2 CV είναι ένα μοντέλο σταθμός και όπως ισχυρίζεται η γαλλική φίρμα άλλαξε την καθημερινότητα

H επαναφορά μοντέλων από το παρελθόν έχει σημαντικά οφέλη για την αυτοκινητοβιομηχανία που τα εντάσσει εκ νέου στη γκάμα της ενώ βρίσκουν πρόσφορο έδαφος σε νέους αλλά και παλιούς, νοσταλγούς πελάτες που γεύονται τον παρελθόν με άφθονες δόσεις από το παρόν και τα οφέλη (όπως η ηλεκτροκίνηση, η τεχνολογία κ.α.). Σε αυτό το μήκος κύματος στρέφεται και η Citroen, που «ζήλεψε» την συνταγή της VW με το Beettle αλλά και την Renault με το 5αρι και έχει ήδη στα σκαριά την ενσάρκωση του 2CV.

Σε ένα μήνα, στην Έκθεση Αυτοκινήτου του Παρισιού (12 έως 18 Οκτωβρίου 2026), ο όμιλος Stellantis θα  δώσει στο κοινό μια πρώτη γεύση από την νέα γενιά των μικρών -και προσιτών- ηλεκτρικών οχημάτων που ετοιμάζει.

Η επιστροφή του θρυλικού μοντέλου εντάσσεται στο πλαίσιο ενός έξυπνου στρατηγικού σχεδιασμού  – το ονομάζει FaSTLAne από τη  Stellantis – μέσω του οποίου η φίρμα προέβη στην ένταξη του στη γκάμα της, το οποίο θα αποτυπώνει το πνεύμα του θρυλικού 2CV.

Στόχος της φίρμας να έχει γραμμές που θα παντρεύουν το παρελθόν με το μέλλον και να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις της σύγχρονης ηλεκτρικής κινητικότητας και των νέων αστικών κανονισμών! Οπότε, θα έχει συμπαγείς διαστάσεις που θα το κάνουν ένα καθημερινό εργαλείο για την πόλη, θα έχει τη δυνατότητα με το σύγχρονο ηλεκτρικό του πακέτο να «κόβει» μεγάλες βόλτες εκτός πόλης και σε κάθε περίπτωση θα συμβάλει στη δημιουργία μιας νέας κατηγορίας προσιτών μικρών ηλεκτρικών οχημάτων. Το μεγαλύτερο «όπλο» του νέου Citroen 2CV, θα είναι η τιμή του. Στόχος της Stellantis το κόστος εκκίνησης να είναι κάτω από τις 15.000 ευρώ, λογική που θα ακολουθήσουν και άλλα νέα μοντέλα του Γαλλικού Ομίλου.

Στο Νησί της Αποκάλυψης επισκεπτόμαστε τη Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, κολυμπάμε στην Ψιλή Άμμο και στην Πέτρα, και δοκιμάζουμε πατινιώτικες τυρόπιτες, πουγκιά με καρύδι και μέλι και αμυγδαλωτά

ια δεκαετίες η Πάτμος ήταν μάλλον ένα κρυμμένο μυστικό: την επισκέπτονταν πιστοί για προσκύνημα, πλούσιοι και διάσημοι που την είχαν ανακαλύψει νωρίς, όσοι είχαν πληροφορίες εκ των έσω και αυτοί που κάθε καλοκαίρι πήγαιναν από νησί σε νησί – τις εποχές που τα ακτοπλοϊκά δεν ήταν ο φόβος και ο τρόμος του ταξιδιώτη.

Οι καιροί άλλαξαν, η Πάτμος μπήκε στα ραντάρ ως ποιοτικός προορισμός πλέον και όχι μόνο θρησκευτικός, οι επιφανείς εξακολουθούν να την αγαπούν –η Μαντόνα είναι το πιο πρόσφατο παράδειγμα–, την αγαπούν όμως και όσοι στις διακοπές τους αποζητούν ομορφιά και ηρεμία.

Αν και παλαιότερα υπήρχαν παντού πινακίδες που επανέφεραν τους «ξένους» στην τάξη, υπενθυμίζοντας ότι «ο τόπος είναι ιερός», σήμερα έχει επιτευχθεί μια χρυσή ισορροπία και η Πάτμος είναι φιλόξενη, χωρίς να έχει χάσει την πνευματικότητά της – κάτι καθόλου αυτονόητο.

Πρώτη ημέρα

Η Πάτμος είναι γνωστή ως το «νησί της Αποκάλυψης», καθώς σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, ο εξόριστος εκεί Ιωάννης ο Θεολόγος είδε ένα όραμα και έγραψε μέσα σε μια σπηλιά, γύρω στο 95 μ.Χ., την Αποκάλυψη, ένα από τα βιβλία της Καινής Διαθήκης.

Τα στενά πλακόστρωτα σοκάκια με τα «μαντώματα», τα πέτρινα τοξωτά περάσματα, και τα αγέρωχα αρχοντικά της Πάτμου δημιουργούν ένα σκηνικό που αποκλείεται να σας αφήσει αδιάφορους.

Το 1981 η ελληνική πολιτεία χαρακτήρισε την Πάτμο «Ιερά Νήσο», λόγω της ιδιαίτερης θρησκευτικής και ιστορικής σημασίας της, γεγονός σημαντικό για τους κατοίκους της, που προσπαθούν να διαφυλάξουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του νησιού.

Με τη σειρά της η UNESCO, το 1999, συμπεριέλαβε τη Χώρα, τη Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου και το Σπήλαιο της Αποκάλυψης στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς, γεγονός που εκ του αποτελέσματος ενίσχυσε και το τουριστικό προφίλ του νησιού.

Η Χώρα δεν θεωρείται τυχαία μνημείο, η ιστορία της ανάγεται στον 12ο αιώνα και είναι ένας από τους πιο γοητευτικούς και καλοδιατηρημένους οικισμούς του Αιγαίου. Χτισμένη αμφιθεατρικά στον λόφο, με τους ανεμόμυλους να ξεχωρίζουν και τη Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου να δεσπόζει στην κορυφή, η Χώρα σε προσκαλεί να την ανακαλύψεις.

Τα στενά πλακόστρωτα σοκάκια με τα «μαντώματα», τα πέτρινα τοξωτά περάσματα, και τα αγέρωχα αρχοντικά δημιουργούν ένα σκηνικό που αποκλείεται να σας αφήσει αδιάφορους.

Περπατώντας στο κεντρικό καλντερίμι που οδηγεί στο καστρομονάστηρο, μια σειρά από αρχοντικά θα σας τραβήξουν την προσοχή. Ανάμεσά τους το Αρχοντικό Νικολαΐδη, χαρακτηριστικό δείγμα της πατμιακής αρχιτεκτονικής, που λειτουργεί ως μουσείο στο οποίο μπορείτε να πάρετε μια γεύση από τον τρόπο ζωής των παλαιότερων κατοίκων του νησιού και να… ζηλέψετε λίγο.

Επισκέψιμο είναι και το Αρχοντικό Σημαντήρη (1625), το παλαιότερο αρχοντικό της Χώρας, που βρίσκεται κοντά στην επίσης σημαντική Μονή Ζωοδόχου Πηγής (1607), τη δεύτερη παλαιότερη μονή του νησιού –και πρώτη γυναικεία–, που οριζόταν από τη διαθήκη του κτήτορα, Παρθένιου Παγκώστα, ως καταφύγιο για χήρες και άγαμες νέες. 

Η καρδιά του οικισμού είναι η πλατεία της Αγιά Λεβιάς (Αγίας Λεσβίας) –όπου η ιστορική και διαχρονική ταβέρνα του Βαγγέλη συγκέντρωνε τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 εγχώριους και ξένους καλλιτέχνες, συγγραφείς και εφοπλιστές–, η οποία σφύζει από ζωή όλες τις ώρες της ημέρας.

Στην πλατεία Λόζα θα δείτε το νεοκλασικό δημαρχείο (1884), το αρχοντικό Καλλιγά (18ος αιώνας), ενώ μπορείτε να πιείτε καφέ ή να φάτε απολαμβάνοντας τη θέα.

Η ώρα για μια επίσκεψη στη Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου έχει φτάσει. Όταν ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄ Κομνηνός τού παραχώρησε την Πάτμο με χρυσόβουλο για να ιδρύσει μοναστήρι αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη, ο Όσιος Χριστόδουλος ο Λατρηνός κατασκεύασε τα πρώτα κτίσματα (1088-1092), τα οποία συμπληρώνονταν ανά τους αιώνες.

Το μοναστήρι είναι οχυρωμένο με ψηλά τείχη, πύργους και επάλξεις από τον φόβο των πειρατών, έχει σημαντικές τοιχογραφίες (12ος-15ος αιώνας) και μια σπουδαία βιβλιοθήκη με μεγάλο αριθμό χειρογράφων, παλαιτύπων και ιστορικών εγγράφων.

Την αγία τριάδα της UNESCO που προαναφέρεται συμπληρώνει το υποβλητικό Σπήλαιο της Αποκάλυψης, μέσα στο οποίο διακρίνεται ο βράχος όπου ο Ιωάννης αναπαυόταν, καθώς και μια σχισμή, που συνδέεται συμβολικά με τη φωνή του Θεού. Το σπήλαιο περιβάλλεται από το ομώνυμο μοναστήρι, ενώ από πάνω βρίσκεται η Πατμιάδα Σχολή (1713), ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα με σημαντική παρουσία στην ιστορία του νησιού.

Αν έχετε ακόμα κουράγιο, πεταχτείτε μέχρι το Καστέλλι, όπου βρίσκεται ό,τι απέμεινε από την αρχαία ακρόπολη του νησιού, αλλιώς ξεκινήστε για μια βουτιά στο κοντινό Μελόι ή το Αγριολίβαδο, αν προτιμάτε τις οργανωμένες παραλίες.

Η μέρα θα κλείσει στη Σκάλα, το κοσμοπολίτικο λιμάνι, που είναι το πιο ζωντανό σημείο της Πάτμου. Χαλαρώστε περπατώντας στον παραλιακό δρόμο και καθίστε στο ατμοσφαιρικό παραδοσιακό Καφεζαχαροπλαστείον Houston (1955), στο οποίο έχει κάνει αφιέρωμα το «World of Interiors».

Μέρα Δεύτερη

Ξεκινήστε τη μέρα με έναν καφέ στον Γροίκο, έναν μικρό γραφικό οικισμό που βρίσκεται σε έναν ήσυχο και προστατευμένο κόλπο –«από τους ωραιότερους του κόσμου», όπως έχει χαρακτηριστεί–, σε μια μικρή πράσινη κοιλάδα.

Το ψαροχώρι, που οφείλει το όνομά του στην πρώτη αγροικία της περιοχής, άρχισε να αναπτύσσεται τουριστικά το 1960, όταν χτίστηκε εκεί το Ξενία Πάτμου, που σήμερα έχει ανακαινιστεί από ιδιώτες και λειτουργεί ως ξενοδοχείο πέντε αστέρων – το μοναδικό στο νησί.

Δίπλα στον Γροίκο βρίσκεται η παραλία Πέτρα, και η πέτρα δεν είναι άλλη από τον περίφημο βράχο της Καλικατσούς –η νησιώτικη ονομασία του θαλασσοκόρακα–, που εκτός από εντυπωσιακός είναι και σημαντικός αρχαιολογικός χώρος.

Στον βράχο έχουν βρεθεί κεραμικά και λίθινα εργαλεία, ενώ σώζονται λαξευτά σκαλοπάτια, δεξαμενές και τεχνητά σπήλαια. Οι αρχαιολόγοι θεωρούν ότι ο βράχος χρησιμοποιήθηκε ως υπαίθριο ιερό, πιθανόν αφιερωμένο στην Αφροδίτη, από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού έως τους ιστορικούς χρόνους. Αργότερα, οι λαξευμένοι χώροι αξιοποιήθηκαν από ασκητές ως ερημητήρια. 

Αν έχετε αθλητικά παπούτσια αξίζει να σκαρφαλώσετε στον βράχο, που σύμφωνα με τον μύθο κάποτε υπήρξε κοπέλα, η οποία παράκουσε την εντολή της μάνας της να μην κολυμπήσει, καθώς είχε μόλις κοινωνήσει, και πέτρωσε, μετά τη σχετική κατάρα. Ο… καταραμένος θρύλος, ωστόσο, δεν πτοεί όσους θεωρούν ότι ο βράχος εκπέμπει έντονη ενέργεια και αποφασίζουν να διαλογιστούν και να κάνουν γιόγκα επιτοπίως.

Όσοι αγαπάτε τα μοναστήρια, ενδιαφέρον έχει η γυναικεία Μονή Ευαγγελισμού (1937), αλλιώς ετοιμαστείτε για μια βουτιά στη Λάμπη, που ξεχωρίζει για τα μοναδικά, πολύχρωμα βότσαλά της – για τους πεινασμένους, υπάρχει και το απαραίτητο ταβερνάκι πάνω στο κύμα.

Οι πιο αθλητικοί μπορείτε να ακολουθήσετε το μονοπάτι για την Ψιλή Άμμο, που ξεκινά από το Διακόφτι. Έπειτα από περίπου μισή ωρίτσα θα φτάσετε σε μια παραλία με χρυσή, ψιλή προφανώς άμμο, γαλαζοπράσινα νερά και κάμποσα αλμυρίκια. Σε περίπτωση που αναρωτιέστε, υπάρχει και ταβέρνα. Οι λιγότερο δυναμικοί, να ξέρετε ότι πηγαίνει καραβάκι από τη Σκάλα.

Το τέλος της μέρας θα σας βρει στη Χώρα. Προμηθευτείτε τις απίθανες πατινιώτικες τυρόπιτες, πουγκιά με καρύδι και μέλι και αμυγδαλωτά αχλαδάκια –με ντόπιο ανθόνερο, παρακαλώ–, και ανεβείτε στους τρεις παραδοσιακούς ανεμόμυλους (1588 και 1863) για ένα ηλιοβασίλεμα με θέα στο Αιγαίο και τα γειτονικά νησιά.

Ένα ποτό στα ατμοσφαιρικά μπαράκια της Χώρας, στην οποία κάποτε έπινε το τζιν του ο Ντέιβιντ Μπάουι, είναι ο ιδανικός αποχαιρετισμός – μέχρι την επόμενη φορά.